આશાવરી થાટ – રાગ જોનપુરી (૨)

saraswat

 

આજે આસાવરી થાટનો બીજો મણકો રાગ જોનપુરી

aasawari

Jaunpuri

 

Thaat – Asavari   Jaati – shadav- sampurna

Vadi Swar – ध॒ (D ̱) Samvadi Swar – ग॒ (G̱) Anuvadi Swar – नि॒ (Ṉ)

Time – Second half of the day

Aaroh – सा, रे म, प ध॒ नि॒ सां ।

S, R M, P D ̱  Ṉ Ṡ

Avroh – सां नि॒ ध॒, प, म ग॒, रे सा ।

Ṡ Ṉ D ̱ , P, M G̱, R S

Pakad – म प ध॒ नि॒ ध॒ प, ध॒, नि॒ म प ग॒, रे म प ।

M P D ̱ Ṉ D ̱ P, D ̱ , Ṉ M P G̱, R M P

 

રાગ જોનપુરીના જાણીતા ફિલ્મી ગીતો અને થોડી શાસ્ત્રીય વાનગીઓ રજુ કરતાં પહેલાં કી બોર્ડ પર સિતાર મોડ પર ૧૬ બીટ્સ સાથે વગાડેલી એક ધૂન રજુ કરું છું. બસ, આર્થરાઈટિસની કસરત જ છે.

Ghunghat Ke Pat Khol kabir bhajan

  • Film – Jogan  – 1950
  • Rag – Jaunpuri Music Director – Bulo C. Rani
  • Singer(s) – Geeta Dutt –

આ શુધ્ધ જોન્પુરી નથી એમ મનાય છે.

 

#

Meri Yad Men Tum Na Ansu Bahana

  • Film – Madhosh  – 1951 Rag – Jaunpuri ( કે કદાચ આસાવરી )
  • Music Director – Madan Mohan Singer – Talat Mehmood

#

Jaye To Jayen Kahan Samjhe Ga Kaun Yahan

Dil Ched Koi Aisa Nagma

 

Chitanandan Aage Nachungi

#

Dil Mein Ho Tum Ankhon Me Tum

  • Film – Satyamev Jayate   – 1985 Rag – Jaunpuri
  • Music Director- Bappi Lehri Singer(s) – S. Janaki

#

Pal Pal Hai Bharee

  • Film – Swadesh  – 2004
  • Rag – ( Jaunpuri ) It is definitely not a pure Jaunpuri
  • Tal – Kaherava (Bhajan ka Theka)
  • Music Director – A.R. Rehman Singer – Alka Yadnik

00000000000000000000000000000000000000000000000000

મિત્રો, ૧૯૭૨માં અમેરિકાના રેડિયો સ્ટેશન પરથી આ પ્રસારિત થયું હતુ, અડધેથી સાભળ્યું અને તરત તે વખતે કેસેટ રેકોર્ડર પર ટેઇપ કર્યું  હતું. વર્ષો થઈ ગયા એ વાતને. મને ગમતી ટેઇપ ખોવાઈ ગઈ. આજે ફાંફા મારતા આ નીચેની લિન્ક મળી આવી. આશા છે કે આપને ગમશે.

Kalyani Roy & Ali Ahmed Hussain – Raag Jaunpuri (1968) – Tabla: Afaq Hussain Khan

 

#

Ajoy Chakrabarty-Jaunpuri-Anganwa-PrabhuMoheBharosaTiharo-SaberaSuhaavanLaage-Hindustani Music

 

 

#

Raga Jaunpuri – Ashwini Bhide

Raga Jaunpuri by Ashwini Bhide of the Jaipur Atrauli Gharana.
Vilambit – Maano Jara Itni Baat
Drut – Ab Payal Baajan Laagi Re Mori

 

#

Ustad Ali Akbar Khan – Raga Jaunpuri

 

#

D.V. Paluskar – Raga Jaunpuri

 

#

ustad bismillah khan shehnai, Rag Jaunpuri

 

 

#

Pt.Rajan Mishra and Pt.Sajan Mishra-raag jounpuri

 

#

 

Sanjeev Abhyankar raag Jaunpuri.

 

#

Jaunpuri – Lenneke van Staalen & Heiko Dijker

Live in Dordrecht, a beautiful Jaunpuri by Lenneke van Staalen & Heiko Dijker

 

 

રાગ આસાવરી

saraswat

આસાવરી થાટ (Aashaavari Thaat) – (૧)

મિત્રો મને સંગીત  ગમે છે. પણ જ્ઞાન નથી. જેમ ક્રિકેટ જોવાનું ગમતું હોય પણ બેટ પકડતાં ન આવડતું હોય એવું જ.

આ રાગ શ્રેણીમાં મારું પોતાનું કશું જ નથી. આમતેમ જુદા જુદા બ્લોગ અને સ્રોત પરની માહિતીનું સંકલન છે.

સંગીત ૧૨ સ્વરના આધાર પર બને છે. બાર સ્વર સંગીતના આલ્ફાબેટ છે. આ સ્વરો છે સા,રે,ગ,મ,પ,ધ,નિ શુધ્ધ સ્વર વત્તા રે,ગ.પ,ધ,નિ કોમળ અને મા તીવ્ર

S,R,G,M,P,D,N + r,g,m,p,d,n

આ બાર સ્વરોમાંથી ઓછામાં ઓછા પાંચ સ્વરોમાંથી રાગ બની શકે છે. આ ૧૨ સ્વરના સમુહને જુદી જુદી રીતે એરેન્જ કરવાથી જુદા જુદા રાગો બને છે.

ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં સ્વર સમુહને થાટ કહેવામાં આવે છે. પંડિત ભાતખંડેજીએ પ્રચલિત રાગોનું  ૧૦ થાટમાં વર્ગીકરણ કર્યું છે. આ ૧૦ થાટો આ પ્રમાણે છે.

(૧)બિલાવલ, (૨)યમન, (૩)ખમાજ (૪)મારવા, (૫)પૂર્વી, (૬)ભૈરવ, (૭)તોડી, (૮)કાફી, (૯)આશાવરી, (૧૦)ભૈરવી

આજે મારે આશાવરી થાટની વાત કરવી છે.

આશાવરી થાટ એ એક કુળ છે. એક કુટુંબનો મોભી છે. એનું સ્વરોનું એક બંધારણ છે. આરોહ ક્રમમાં  S, R. g, M, P, d, n,,

રાગ આશાવરી, જોનપુરી, દેવગંધાર, સિંધુભૈરવી, દેશી, ખટરાગ, કૌશિકકાનડા, દરબારી કાનડા, અડાણા વિગેરે એના સંતાનો છે. આ રાગશ્રેણીમાં હું આસાવરી, જોનપુરી, અડાણા અને દરબારી કાનડા ચાર રાગ વારાફરતી રજુ કરીશ. આજનો રાગ છે આસાવરી

#

હું જ્યારે જ્યારે આ આસાવરી થાટના રાગો સાંભળું છું ત્યારે સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકતો નથી કે આ રાગ કયો છે. ફિલ્મ સંગીતમાં મ્યુઝિક ડાયરેક્ટરો પણ શુધ્ધ રાગને બદલે સ્થાયી અને અંતરામાં મિશ્રણ કરતા હોય છે. નીચે રજુ કરેલા ફિલ્મી ગીતો શુદ્ધ આસાવરી છે કે મિશ્ર છે એ તો સંગીતજ્ઞ જ કહી શકે.

આશાવરી થાટ (Aashaavari Thaat) – (૧)

રાગ આસાવરી

તેમાં આરોહમાં સા, રિ, મ, પ, ધ, એમ પાંચ સ્વર અને અવરોહમાં સા, નિ, ધ, પ, મ, ગ, રિ એમ સ્વર આવે. ગ, ધ, ન, કોમળ અને રિ બન્ને આવે. તેમાં ગ્રહ સ્વર રિ, વાદી સ્વર ધ, સંવાદી સ્વર ગ અને ન્યાસ સ્વર ધ છે. રિ બન્ને લેવાનો રિવાજ છે. જો કોમળ લેવી હોય તો અવરોહમાં લેવાય. ગાવાનો વખત શિશિર ઋતુમાં દિસનો બીજો પહોર છે. આ રાગિણી ગંભીર પ્રકૃતિવાળી હોઈ શાંત, કરુણ, શૃંગાર રસ ઉત્પન્ન કરે.

 

 

Chale Jana Nahin Naina Milake

#

Piya Te Kaha

  • Film – Toofan Aur Diya – 1956
  • Rag – Asawari Music Director – Vasant Desai, Singer- Lata

#

Mujhe Gale Se Laga Lo Bahut Udas Hun Main

#

Lo Aa Gayi Unki Yaad, Wo Nahi Aaye

#

Jadoo Teri Nazar, Khusboo Tera Badan

  • Film – Darr – 1993
  • Rag – Mishra Asawari
  • Music Directors – Shiv / Hari, Singers – Udit Narayan

 

#

 

Mere Janama Marana Ke Sathi–Meera Bhajan–Lakhsmi Shankar

Published on Jan 1, 2014

In the Memory of Lakhsmi Shankar who left us for the Heavenly Abode on December 30, 2013.
Mere Janama Marana Ke Sathi–Meera Bhajan–Lakhsmi Shankar

Uploaded for listening pleasure. No intention to infringe copyright.

Noted Vocalist, Lakshmi Shankar passed away on 30th December 2013.
Lakshmi Shankar, one of the foremost and well-known vocalists of India, had her training in the North Indian tradition from Ustad Abdul Rehman Khan of the Patiala Gharana (style or school). Later she learnt from many masters including Prof. B.R. Deodhar and also from the sitar Maestro, Pandit Ravi Shankar, whom she assisted in most of his projects for ballets, films, fusions and festivals.
The magic of her rich, melodious voice, her sense of proportion and the emotional content of her singing are some of the qualities that have made her one of the foremost and most popular vocalists since the last fifty years.
She is the first Indian classical vocalist who has done pioneering service to popularize vocal music in the west. She has numerous recordings to her credit and has lent her voice to many films, including the Academy Award-winning ‘Gandhi’ by Sir Richard Attenborough.

#

https://www.youtube.com/watch?v=kduCnhTk1JQ

Pandit Jasraj- Tribute to Baiju Bawra. Raga Asavari

 

આમાં રે શુધ્ધ ને બદલે રે કોમળ લેમ લીધો છે.

#

#

 

ખુશ ખબર: તમારું “સુરતીઊંધિયું” ૨૦ લાખનો આંકડો પાર કરી ગયું

વહાલા દોસ્ત વિપુલભાઈ, ખુબ ખુબ હાર્દિક અભિનંદન. એક નિષ્ઠા અને સતત નવું સંશોધન કરી રોજ કંઈક ને કંઈક રસપ્રદ પીરસતા રહેવાનું સહેલું નથી. એ ખૂબ અધરું અને થાકી જવાય એવું કામ છે. બ્લોગ જગતમાં આપનું નામ માન અને પ્રેમથી લેવાય છે. આપના બ્લોગ આભાર સહિત તફડાવતો રહીશ. ફરી મારા સુરતી મિત્રને હાર્દિક અભિનંદન.

"સુરતીઉધીયું"

slide1slide2slide3

.

Kailasa Temple in Ellora Caves

.

Japanese schools don’t need janitors

મને આપણે ત્યાં લોકો શું કરવા માંગે છે તે જ સમજ નથી પડતી. જો કોઈ મૂર્તિ ખંડિત થાય તો તેનો જોરદાર વિરોધ, તોફાનો થશે પણ ગણેશવિસર્જન પછી ગણપતિની હાલત જોઇને એમ થાય છે કે આપણો સમાજ કેટલો દંભી છે. એજ રીતે જો શાળામાં કદાચ કોઈ કામ કરાવવામાં આવે તો માં-બાપ તેનો વિરોધ કરશે. પરંતુ ત્યાંથી જ સંસ્કારની આશા રાખે છે. જાપાન જેવો ટચુકડો દેશ કેમ આગળ છે? ત્યાં સ્કૂલમાંથી જ સ્વાવલંબી બનવાની ટ્રેનીગ આપવામાં આવે છે. ત્યાં સ્કુલમાં સફાઈ કામદાર હોતા નથી, સ્કુલના છોકરાઓ જ આખી સ્કુલ સાફ કરે છે. વિડીયો જુવો એટલે ખ્યાલ આવશે.

.

Langur monkeys grieve over fake monkey

.

CLICK FOLLOWING LINK FOR AUDIO IN GUJARATI

ગુજરાતી એટલે?

.

મોટા અક્ષરો વાંચવા માટે નીચેના ફોટા ઉપર ક્લિક કરો

slide1

slide2

slide3

slide4

slide5

View original post

મુંબાઈમાં રાતે ચા!

બારથી ત્રીસ વર્ષની ઉમ્મરની રંગત અનોખી અને નભુલાય એ રીતે જીવનમાં જડાઈ જાય છે. અને એ સંસ્મરણો એ જ મિત્રો સાથે વાગોળાય ત્યારે તો દિલ દિમાગ સુગરી સુગરી થઈ જાય છે. મારા સુરતી મિત્રોની ગેન્ગ અને પાનના ગલ્લા જેવી જ રંગત સુરેશભાઈ જાનીને યાદ આવી ગઈ અને એમણે એ લિન્ક મારે માટે અને આપને માટે શોધીને એમના બ્લોગમાં ફરી જીવંત કરી દીધી. બસ સાભાર આપને માટે રિબ્લોગ કરું છું. આશાછે કે આપને ગમશે.

સૂરસાધના

     જયેશ, તમે મુંબાઈના તારદેવ વીસ્તારમાં રહો છો. દરરોજ સાંજે તમારા બીજા બે દીલોજાન મીત્રો સાથે મળવાની તમને આદત છે. તમે ત્રણે મીત્રો ન મળો તો એકેયને ચેન ન પડે એવી ગાઢી એ બીરાદરી છે. બસ સ્ટેન્ડ ઉપર કે કોઈ બંધ દુકાનના ઓટલા ઉપર તમારી ત્રણેની જુગલબંધી રોજ જામતી હોય છે. અલકમલકની વાતો અને ગપાટામાં ક્યાં સમય પસાર  થઈ જાય છે;  તેની એકેયને ખબર પડતી નથી.  

     ભારતના પ્રધાનમંત્રી કે રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી કારભાર ચલાવવામાં શું ભુલ કરી રહ્યા છે; એ તમે બહુ ગંભીરતાથી ચર્ચો છો. અથવા ક્રીકેટની ટેસ્ટ મેચમાં કોને કેપ્ટન બનાવવામાં આવે, તો ભારતની ટીમ કાંઈક ઉકાળી શકે;  તે તમારા એ લંબુ મીત્રને બરાબર ખબર છે. વળી કો’ક વાર મીનાકુમારી અને હેમા માલીની એ બેમાંથી વધારે સૌન્દર્યવાન કોણ ? એ બાબતમાં તમારા ત્રણેના પોતપોતાના ખયાલો હોય છે. પણ કદી આ મતભેદોએ તમારી મીત્રતાને ઉની આંચ આવવા દીધી નથી. બધી બાબતમાં અચુક મતભેદ હોવા છતાં, મીત્રતા ટકાવવાની આ બાબતમાં તમે ત્રણે હમ્મેશ…

View original post 728 more words

ચંદુ ચાવાલાનો પાનનો ગલ્લો(૩) લલ્લુ લેખકની ઈ બુકનું લોકાર્પણ.

ચંદુ ચાવાલાનો પાનનો ગલ્લો ()

લલ્લુ લેખકની ઈ બુકનું લોકાર્પણ.

ebookvsprintbook

 

‘સાસ્ટરી, હું ડશ મિનિટમાં ટને લેવા આવું છું, આપના પાનના ગલ્લા પર આજે ટો ટારે આવ્વુ જ પરહે. ટુ બે તન વખટથી, આવા આવા કહીને ગુલ્લી મારી જાય છે.’

‘ચંદુભાઈ મને તમારા છોટુ, મોટુ, ભાજપ, કોંગ્રેસની, કોઈ વાતમાં ઈન્ટરેસ્ટ નથી. કયા ગામનો, કઈ પાર્ટીનો, કયો લલ્લુ જીત્યો અને કયો નથ્થુ હાર્યો, એમાં મને રસ નથી. મને શું ફેર પડે? તમે અને મેં તો દાયકાઓ પહેલાં સુરત છોડેલું. અહિ આવ્યા પછી સુરતના કેટલા મેયર થયા અને કેટલા હિરાઘસુઓ અબજપતિ થઈ ગયા મને તો જરાયે ખબર નથી. તમે દર વર્ષે દોડ્યા કરો એટલે બધું જાણો અને તમને એમાં રસ. શ્રીમાન મોદી વડાપ્રધાન હોય કે કુંવરજી રાહુલકુમાર ગાંધી હોય મારામાં કશો ફેર થયો નથી અને થવાનો નથી.  હવે તો ટ્રંપ હિલેરીનું ચેપ્ટર પણ પુરુ થયું. બધા નાટક પૂરા થયા. હવે પાનનો ગલ્લો બંધ કરી દો.’

‘એ બઢ્ઢી વાટ પછી. હું આવું છું. ટું ટૈયાર ઠઈ જા.’

અમારા અંદુભાઈનો ફોન આવ્યો. બેત્રણ જણાને ભેગા કરીને બધા સાથે ગપ્પા મારવા અને ખાવું પીવું એ એમનો બાદશાહી શોખ. એમને પોષાય પણ ખરું પણ મને જૂવે એટલે એની ભાષા અને વાચચીતના ઢંગ જ બદલાઈ જાય. અકળાઈ જવાય પણ ચંદુ મારો દિલેરો દોસ્ત. દશ મિનિટ નહી પણ ફોન મૂક્યો અને એમની પધરામણી માત્ર પાંચ  મિનિટમાં જ થઈ ગઈ.  મેં જીન અને ટી શર્ટ ચડાવી દીધું.

‘ટુ આમ જ મારી હાઠે આવ્વાનો છે?’

‘કેમ? આમ એટલે? ક્યાં વાંધો આવ્યો?’

‘આ કપરાં નઈ ચાલે.’

‘કપડાં પહેર્યા વગર આવવાનું છે? હું કાઈ પીકેનો અમિરખાન નથી. કે પછી શું સ્યૂટ પહેરીને આવવાનું છે?’

‘ના, ઝબ્ભો પાયજામો પેરી દે. આ નૈ ચાલે.’

એમની સાથે દલીલ કરવાનો અર્થ જ નહિ. જે જડ્યું તે ચડાવીને એની સાથે એને ઘેર પહોંચી ગયો.

જોયું તો એમના કહેવાતા પાનના ગલ્લાપરતો મારા જૂની જુવાનીના સમયની સુરતી ગેંગ ભેગી થઈ હતી,  જાણે એક સ્પેશિયલ ગ્રુપનું રિયુનિયન. એ પણ એક યાદગાર સમય હતો. અમેરિકાના અમારા શરૂઆતના વર્ષો હતા. એક સમયે અમે બધા દર રવિવારે સહકુટુંબ મંદિરે જતાં.

બહારના હોલમાં જોડા ચંપલ મંદિરના કાઢવાની એક રૂમ. રૂમની બાજુમાં રેસ્ટરૂમ. રેસ્ટ રૂમની બાજુમાં બેસવા માટે ખૂણામાં ચાર પાંચ બાંકડા. એ બાંકડાઓ ઉપર દર રવિવારે  ડાહ્યાલાલ, ગાંડાભાઈ, સંદિપ ભંડારી, ચંદુ ચાવાળો, મનસુખ, સુનિલ, લલ્લુ લાખણસી, મંગુ મોટેલ,  ચંપકલાલ ચતુર્વેદી એટલે કે ચંપક ચતુર વગેરે અડ્ડો જમાવતા. ડાહ્યાલાલ વિધુર હતા. એકલા આવતા. બાકીનાં તેમના શ્રીમતી અને બાલબચ્ચા સાથે આવતાં. અમે મંદિરમાં દર્શન કરી બહાર બાંકડા પર બેસી માત્ર ગામની નહિ પણ આખી દુનિયાની પંચાત કરતા. સમગ્ર દુનિયાની દરેક સમસ્યા નિવારણ માટે આ ચતુર પુરુષો (એટલે કે અમે, અમારી) પાસે પાસે ઉકેલ હતો. આરતી પહેલા મહાપ્રસાદની લાઈનમાં સ્ટારોફોર્મની છાબડી લઈને પતિદેવોએ ઉભા રહી જવાનું.

મહિલાઓ મંદિરમાં બેસતી. ભજન સાંભળતી. ગાતી, કોઈ બાવા બાપુ આ ભવની પેલા ભવની વાતો કરી પોતાના ભવનો ઉધ્ધાર કરી નાંખતા. શ્રધ્ધાળુ મહિલાઓ રસપૂર્વક બાવા બાપુની વાતો સાંભળતી. બાકીની મંદિરના સભાગૃહમાં મહિલાઓ જુદા જુદા ગ્રુપમાં પોત પોતાનું સપોર્ટ ગ્રુપ બનાવીને હૈયા-વરાળ કાઢથી.. સાસુઓનું એક ટોળું એક બાજુ તો બીજી બાજુ વહુઓની ગેંગડાબા ખૂણામાં દેરાણીઓ અને જમણા ખૂણામાં જેઠાણીઓ. સંસ્કારી કન્યાઓ સાથે ડેટિંગ માટે ફાંફાં મારતા ધાર્મિક માતાપિતાના સુપુત્રો આ મંદિરમાં ભેગા થતા. તે સમયનો અમારો એ પાનનો ગલ્લો હતો. એ અમારી બેન્ચ પરિસદ હતી. અમારો ચંદુ, આજના ચન્દુભાઈ મંદિરમાં મોટા ડોનર હતા એટલે એમને ટ્રસ્ટીઓ તરફથી ખાસ પ્રિવીલેજ ગ્રાન્ટ થયા હતા. મંદિર બહારના બાંકડાની સખાવત પણ એમની જ હતી. બાંકડા પર એમના નામની તક્તિ હતી.

આજે લાંબા સમય પછી ચંદુભાઈએ મંદિરની બેંચપરિસદને પાનના ગલ્લા તરીકે ભેગી કરી હતી. કહેવાય પાનનો ગલ્લો ખરો, પણ પાન ખાવાની મનાઈ.

ગયા વખતે પાનના ગલ્લાની છોટુ મોટુની પોલિટિકલ સભામાં બિયર, ડ્રિંક્સ, ભોજન, અને પાન મસાલા ગુટકા ચાલ્યા હતા; પણ આ વખતે વિદુષિની ધમકી ભરી વિનંતી હતી કે ‘ડેડી, પ્લીઝ, નો ડ્રિંક્સ એન્ડ નો પાન ગુટકા ઈન અવર હાઉસ.’  લાડકી અને એના નામ પ્રમાણે જ એના ગુણ એવી પુત્રવહુ  વિદુષીનીની પ્લીઝ સાથેની નમ્ર રિક્વેસ્ટ એટલે પાળવો જ પડે એવો ફતવો. કહેતી હતી કે બાથરૂમની બગલાની પાંખ જેવી સફેદ સિન્ક, થૂંકી થૂકીને નવી વહુના લાલ પાનેતર જેવી કરી નાંખી હતી.  હવે અમારા જૂના મિત્રોની મિટિંગ એ ચંદુ ચાવાલાનો પાન વગરનો પાનનો ગલ્લો હતો.

એક મને જ ખબર ન હતી. બાકી બધાજ મિત્રોને ખબર હતી કે  આજે અમારા લલ્લુ લેખકના પુસ્તકનું વિમોચન હતું. એ તો મારી દેખાદેખી થી લખતો થયેલો, હું ત્યાંનો ત્યાં રહ્યો પણ એ તો ફેમસ રાઈટર થઈ ગયો. પહેલાં હું એને સલાહ આપતો. હવે એ મને સલાહ આપતો થઈ ગયો હતો. 

એણે મૂડમાંને મુડમાં બે વર્ષ પહેલાં, મિત્રોના આગ્રહથી કાવ્ય સંગ્રહનું પુસ્તક બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. એક પ્રકાશક એને બકરો બનાવી ગયો. હજાર દોઢ હજાર કોપી છપાવી કાઢી. બધા કવિ, સાહિત્યકારો, છાપાંવાળા, સગાવહાલાઓને ભેટ આપી. મને પણ બેત્રણ આપી, તમે વાંચજો અને તમારા દોસ્તારોને આપજો. બિચારો અમારો લલ્લુ નામ કમાયો માત્ર મિત્રોમાં. અમે તો જાણતા જ હતાં કે અમારા લલવાને છંદબંદનું કોઈ જ્ઞાન નથી. એક વાક્ય લખે એના ટુકડા કરે અને વાંકાચૂકા સાંધી દે અને અપદ્યગદ્ય આછંદસ કે બારાંદસ નામ આપી દે. ગમે તે હોય પણ અમારો તો દોસ્ત એટલે દોસ્ત. અમે તો પેટભરીને વખાણ કરેલા. દામ કમાયો એનો પ્રકાશક. અને બાકીની ચોપડીઓ બધી મીઠાના વજનના ભાવે પસ્તીમાં ગઈ.

ગયે વર્ષે એને બીજો ગઠીયો મળ્યો. બે પાંચ હજાર ડોલર ખર્ચ કરવાની જરૂર નથી. હું સસ્તા ભાવે તમને સારી બુક બનાવડાવી આપીશ. સારા નામી સાહિત્યકાર પાસે પ્રસ્તાવના લખાવી આપીશ, અને જાણીતા મહાનુભાવ પાસે ઠેર ઠેર વિમાચન પણ કરાવી આપીશ. તમને પચ્ચીસ કોપી આપીશ અને બાકીની સ્કુલ, કોલેજ અને લાઈબ્રેરીઓમાં તમારું પુસ્તક મોકલી આપીશું. ગવર્નમેન્ટમાં શિક્ષણ ખાતામાં અમારી લાગવગ છે. કદાચ એનો સમાવેશ અભ્યાસ ક્રમમાં થાય તો જલસા જ જલસા. જો કે નવરા પડેલા કેટલાક પી.એચ.ડી. પ્રોફેસરો પોતે સર્જન કરતા નથી, પણ પ્રસ્તાવના, વિવેચન, અવલોકન, સમીક્ષાઓ ના કેશ ધંધામાં પડ્યા છે. અમારો લલવો લપસ્યો. એક બાળ વાર્તા સંગ્રહ ઘસડી મારી. પછી અમારા ચંદુભાઈને મસ્કા મારીને એની પાસે સાતસો ડોલર પડાવ્યા. સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, અમદાવાદ, ભાવનગર, જામનગર કાઢીયાડ, ઝલાવાડ, ઠેરઠેર લોકાર્પણ કર્યું. એ ખર્ચા તો લલ્લુના જ. ચંદુભાઈને એ બાળવાર્તા બુક અર્પણ કરી. ચંદુભાઈ મુરખ નથી, પણ એને લલ્લુ માટે ખૂબ જ પ્રેમ. ભલે ખૂશ થતો. જા ખાતે લખીને ભેટ આપી દીધા. બેઠેલો છે’ પણ મેં એક વાર ખર્ચો કર્યો. હવે ગાંડપણ નથી કરવું.

ત્યાર પછી અમારા લલ્લુ લેખક મિત્રને ચસકો લાગ્યો. ચન્દુભાઈ સાથે ચોથા પુસ્તકની વાત કરતા   હતા. ચંદુભાઈની ડોટર ઈન લો વિદુષીનીએ સલાહ આપી; અંકલ, ‘હું તમને મદદ કરીશ. તમે વગર ખર્ચે ઈ-બુક બનાવો.’  એણે ઈ બુક બનાવી. એની પ્રસ્તાવના પણ ચંદુભાઈના નામે વિદુષીનીએ જ લખી આપી. આજે એનું લોકાર્પણ રાખ્યું હતું.

અમારા વૈજ્ઞાનિક ભેજાના બલ્લુ દેહાઈના હાથે લોકાર્પણ થવાનું હતું.

સૌ પહેલાં સોસિયલ અવરમાં એપેટાઈઝરમાં દસ બાર વાનગીઓ ઝાપ્ટ્યા પછી. અમે બધાએ લલ્લુની કૃતિની નહિ પણ લલ્લુભાઈની સર્જન શક્તિના વખાણ કર્યા. મંગુ મોટેલે લલ્લુને પહેલેથી જ સિનેમાના ગીતોનો શોખ હતો અને હાઈસ્કુલમાં હતા ત્યારે ફિલ્મી ગીતો કાગળમાં લખી એનો ડુચો કરી છોકરીઓના પગ પાસે નાંખવાનો શોખ હતો. એમાંથી જ એઓ કવિ બન્યા એવો ભાંડો ફોડ્યો.

પણ અમારા બલ્લુભાઈએ ખુબ ગંભીરતાથી. પ્રવચન કર્યું.

એમણે જણાવ્યું કે ‘ભલે નામાંકિત અને અભ્યાસુ વિદ્વાનોના સંગ્રહી શકાય એવા લેખકોના પુસ્તકો છપાય અને લાયબ્રેરીમાં જળવાય પણ લલ્લુભાઈ અને શાસ્ત્રી જેવા શોખથી લખવાવાળાઓએ પુસ્તક પ્રકાશનનો મોહ રાખ્યા વગર મફતમાં મળતા ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમનો જ ઉપયોગ કરવો. લલ્લુની સાથે સાથે એમણે એમના લેક્ચરમાં મને પણ લપેટ્યો. ઈ બુક એ ફ્રી છે. કેટલાક વેચવા માટે પણ બનાવે છે. તમારું પુસ્તક એકનો એક વાચક બે વાર વાંચે અને ત્રીજી વાર વાંચવા માટે સાચવી રાખે તો જ કાગળના પુસ્તકો બનાવવા. આજે જ્યાં જૂઓ ત્યાં વાચકો સેલ ફોન અને ટેબ્લેટ પર વાંચતા જણાય છે. અસલ લોકો પથારીમાં સૂતા સૂતા ચોપડીઓ વાંચતા હતા, ટ્રેઇનમાં બસમાં પુસ્તકો કે છાપાં વાંચતા હતા. હવે એ ખૂબ ઓછું થઈ ગયું છે. ટેઇનમાં બેસવાની પણ જગ્યા ના હોય તો પણ હું એક જમાનામાં ન્યુઝ પેપર પહોળું કરીને વાંચતો હતો. હવે આજે હું કિંડલ પર ઘણું વાંચું છું. મારા આઈફોન અને ટેબ્લેટ પર બે વર્ષમાં આઠસો પુસ્તકો લોડ કર્યા છે. તમારા પુસ્તકને તેની પ્રસરણ મર્યાદા છે. વિશ્વના ખૂણે ખૂણામાં વસતાં વાચકો સૂધી તમારા પુસ્તકો પહોંચવાના જ નથી. બસ એ જ પુસ્તક ઈલેક્ટ્રોનિક મીડિયામાં મૂકો અને સેકંડમાં એ તમારા વાચકની નજર સામે હાજર થઈ જશે. વેચાણ માટે લખાતી ઈ બુકો પેપર બુકો કરતાં ઘણી સસ્તી પડે છે. ઘરબેઠા કેશલેશ ખરીદી થઈ શકે છે. ઓછા ઝાડ કપાય છે. પર્યાવણ માટે પણ લાભદાયક છે. આપણાં સુરતનું ગુજરાતી ન્યુઝ પેપર ભરૂચની ઉપર પર પણ ખાસ પ્રસરતું નથી નથી; પણ એ ઈલેક્ટ્રોનિક ફોર્મમાં આખા વિશ્વમાં ફેલાય છે. આ આપણા શાસ્ત્રીએ એની “શ્વેતા’ની પાંચસો કોપી છપાવી બસો દોસ્તારોને મફત આપી. બસો સસ્તાભાવે વેચી મારી માંડ માંડ ખર્ચેલા નીકળ્યા. ખરીદીને વાંચવાવાળા  કેટલાં. બ્લોગમાં મૂકી. લોકોએ વાહ વાહ કરીને વાંચી. પ્રતિલિપિ ઈ મેગેઝીનમાં ૧૯,૦૦૦ ઉપરના વાચકો દ્વારા શ્વેતા વંચાઈ છે. ગુજરાત દર્પણ અને તિરંગામાં છપાયલી વાર્તાઓ એના બ્લોગમાં એક લાખ લોકોએ વાંચી છે જ્યારે પ્રતિલિપિ જેવા મેગેઝિનમાં પણ અડધા લાખ લોકોએ મફતમાં વાંચવાનો લાભ લીધો છે. આશા છે કે આપણા લલ્લુને શાસ્ત્રી કરતા પણ અનેક ઘણી સફળતા અને પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત થાય. લલ્લુભાઈને હાર્દિક શુભેચ્છા. પ્રિન્ટ મિડીયાતો રહેવાનું જ છે પણ ધીમે ધીમે એ મર્યાદિત થતું જશે. અત્યારે પણ સફળ અને જાણીતા સાહિત્યકારો એવોર્ડ મેળવવા બુક પ્રીન્ટ કરાવે છે. ન્યુઝ પેપરમાં આપે છે અને તેમ છતાં આખરે ફેલાવવા માટેતો ઈલેક્ટ્રોનિક મિડીયાને શરણે જાય છે. ન્યુઝ પેપર અને મેગેઝિનોને પણ કહેવું  પડે કે વાંચવા માટે “ફલાણા.કોમ” પર અમારી મુલાકાત લો.

વિદુષીનીએ એનું લેપટોપ વિશાળ સ્ક્રિન પર પ્રોજેક્ટ કર્યું હતું. બલ્લુભાઈની એક ક્લિકથી  સ્ક્રીન પર લલ્લુભાઈ ની બુક પરનું લાલ રેપર ફાટ્યું. એક પછી એક પાના પણ ફર્યા. મિત્રોને ઈ-બુકની લિન્ક ફોરવર્ડ થઈ અને લલ્લુભાઈનું લાગણીભર્યું આભાર દર્શન થયુ; અને ઈ બુક ડાઉન્લોડ કરવાનો અનુરોધ થયો.

અમારા સખાવતી યજમાન ચંદ્રકાંતભાઈ ચાવાલા તરફથી ઘારી, દૂધપાક, ઊંધીયુ, ખમણ વગેરે સુરતી ભોજન પીરસાયું. પછી અમારો  સંસ્કારી સુરતી પાનનો ગલ્લો પાન વગર બંધ થયો. ચંદુભાઈ મને ઘરે મુકવા આવ્યા ત્યારે રસ્તામાંથી એક સોપારી તમાકુ વગરનું મીઠું પાન લીધું. અને ચાવતા ચાવતા કહ્યું કે “યાર સાસ્ટરી ટુ બી એક ઈ ચોપરી બનાવી ડે.”

“ના ચંદુભાઈ, મારી વાર્તા કોણ વાંચશે. તમે તો આખા ગામમાં કહેતા ફરો છો કે સાસટરીની વાર્ટાઓ બંડલ છાપ છે. જ્યાં મારા મિત્રોને જ મારી વાર્તાઓની વેલ્યુ નથી ત્યાં એબીસીડીઈ બુકના મારે કાંઈ એવા ધતિંગ કરવા નથી”

“શાસ્ત્રીજી, તમને તો જોક લેતાં પણ નથી આવડતું તમે સારા કેખક છો”

‘લો કરો વાત. બદબોઈ કરવી અને પછી એ તો જોક છે એમ કહેવું. મારે બુક નથી જ બનાવવી.’

‘પ્લીઝ શાસ્ત્રી. આઈએમ સોરી. તમે તો મોટા છો. મને માફ કરો.’

મારે કહેવું પડ્યું ‘ચંદુભાઈ હું તમારાથી નારાજ થાઉં ખરો? આતો જસ્ટ જૉક. કોઈક દિવસ જરૂર વિચારીશ.’

(ક્રમશઃ)

#

તિરંગા ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭ માટે.

ફેસબુકી વેલેન્ટાઈન ડે. (૩)

Pravinkant Shastri

૨૦૧૪ના વેલેન્ટાઈન ડે ને દિવસે ફેસબુક પર મૂકેલી મારી પોસ્ટ ફરી ત્રણ વર્ષ પછી પાછી ઝળકી. આશા છે કે મારા મિત્રોને આ હળવી વાત ગમશે.

February 14, 2014 ·

.

ફેસબુકી વેલેન્ટાઈન ડે.

%e0%aa%ab%e0%ab%87%e0%aa%b8%e0%aa%ac%e0%ab%81%e0%aa%95

.

“સુધા, પ્લીઝ હવે લેપટોપની લપ છોડને! હવે, આઈ એમ વેરી હંગ્રી.”
“હની જસ્ટ ટુ મિનીટ. આ ફેસબુક પર મારે કોમેન્ટ મુકવી જ પડશે. આજે તો વેલેન્ટાઈનની મારી પોસ્ટમાં ૧૨૩ લાઈક મળી.”

.

.

.

.

.

.

“ડાર્લિંગ હવે પેટ પૂજાનું કંઈક વિચારવું જોઈએ. પેટમાં બિલાડાં બોલે છે.”

.
“વેઈટ આ મિનીટ. મારે આનેતો રિસ્પોન્સ આપવો જ પડવાનો…સાલો કવિતા તો ફેન્ટાસ્ટિક મારે છે. નથી લાગતું કે જાતે લખતો હોય. કદાચ ચોરેલો માલ જ હશે.”

.

.

.

.

.

“સુધા ડિયર, હવે તો ખરેખર કકડીને ભૂખ લાગી છે હોં.”

.
“એક કામ કર, તું મારે માટે જે સવારે બુકે લાવ્યો હતો ફરીથી બીજા વાઝમાં જરા રિએરેન્જ કરી દેને પ્લીઝ. પછી આપણે બહાર ડિનર માટે નીકળી જ જઈશું.”
.
.
.
.
.
.
બે કલાક પછી. સુધાબેન ઉવાચ

.
“વાઉવ….૩૨૧ લાઈક… થોડા એફબી ફ્રેન્ડસને હેપી વેલેન્ટાઈન નોટ્સ મૂકીને હમણાં પાંચ મિનીટમાં તૈયાર થઈ જઈશ. શું પહેરીશ હબી? સાડી કે જીન્સ? તું તો સાડી કહેશે પણ હું તો જીન્સ જ પહેરીશ. હમણાં બે જ મિનિટમાં તૈયાર. હવે તો મને યે ભૂખ લાગી છે.”

.

એક મોટો ઑડકાર.

.
“હવે ઉતાવળ કરવાની જરુર નથી. નવ નંબર વાળી નયનાએ આગ્રહ કરી ઈન્વાઈટ કર્યો, એટલે એને ત્યાં મેં એને ત્યાં એની સાથે જ ડિનર લઈ લીધું. ઘરાઈને ખાઈ લીધું છે.”

.

.

.

.

.

.
“વ્હોટ? નખરાળી નૈના ને ત્યાં?  વેલેન્ટાઈન ડે ને દિવસે પરણેતરને છોડીને પારકી સાથે ડિનર? શરમ નથી લાગતી? આવો જ લવ? ડિનર પછી તને જાત જાતના રસો ઝરવા માડે છે તે હું જાણુને! સાચ્ચુ કહી દે તેં નૈનુડીને ત્યાં કયા કયા ભોજન કર્યા હતા? મારે માટે જરા પણ લાગણી કે sex hormone binding globulin (SHBG)   ના સાયન્ટિફિક આર્ટિકલમાં બતાવેલો એકાદ રસ મારે માટે રહેવા દીધો છે કે બધો જ નૈનુડીને ત્યાં જ ખલવાઈ ગયો છે? તારી સાથે તો એક પણ વેલેન્ટાઈન સારો નથી ગયો. મારા તો નસીબ જ ફૂટેલા છે.”

(થોડુંક આજે મઠારેલું)

પ્રવીણ શાસ્ત્રી.

ફેબ્રુ. ૧૪, ૨૦૧૭.

ફિક્કી દાળ, બળેલી રોટલી અને સેનાના જવાન ભાગ ૧-૨-૩. જિપ્સીની ડાયરીઃ કેપ્ટન ફણસે

મિત્રો, આપે આ પહેલાં, કેપ્ટન ફણસે સાહેબનો નીચેનો પહેલો ભાગ તો વાંચ્યો જ હશે. ફણસે સાહેબે બીજા બે ભાગ લખ્યા. મેં એ બન્ને લેખોને વાચક મિત્રો સળંગ વાંચી શકે એ માટે ત્રણે ભાગ એક સાથે કોપી પેસ્ટ કરીને ભ…

Source: ફિક્કી દાળ, બળેલી રોટલી અને સેનાના જવાન ભાગ ૧-૨-૩. જિપ્સીની ડાયરીઃ કેપ્ટન ફણસે

લીલી લીલાઃકૌશિક દીક્ષિતની વાર્તા.

મારા વાચક મિત્રો માટે એક સરસ ડાયસ્પોરા વાર્તા શ્રી કૌશિક દીક્ષિતે મોકલી છે એ આપ સૌને ગમશે જ એની મને ખાત્રી છે. આપના પ્રતિભાવની અપેક્ષા તો મને અને કૌશિકભાઈને રહેવાની જ.

kaushik-dixita

કૌશિક દીક્ષિત

.

.

Dear Pravinbahi,

My story “LILI –LILA” is selected at serial#34 in a story competition in India. It will find a place in the book they will publish containing first 50 entries. 

I would like to share this good news with you, particularly because it is the first story that I wrote about an Indian of my age, falling in love with an American black lady!…It can happen only here!!!!! I am attaching that story- which is unusually long according to my standard. It was to comply to the requirements of the competition. 

I hope you would like it.

 .

લીલી લીલા

“હાય યંગ મેન! ગૂડ મોર્નિંગ ! આઈ એમ લીલી. હાઉ આર યુ ટુડે ?”

મોટેલના કોરીડોરમાં, આધેડ વયની પડછંદ આફ્રિકન અમેરિકન સ્ત્રીએ વામનરાવ ને  લગભગ ચમકાવી દીધા. વામનરાવ, લગભગ ડઘાઈ ગયા હોય તેમ હાથેથી જ “ઠીક છું” નો ઈશારો કરી, પોતાના રોજના રસ્તે મોર્નિંગ વોક લેવા જતા  રહ્યા.

“ આ કાળી ને  અહી  મોટેલમાં પહેલીવાર જોઈ!” તેમનાથી તેના વિષે વિચાર તો થઇ જ ગયો.કેવી ઉંચી અને પહોળી છે! બાપ રે! ભૈ શા’બ આ બધીયો ખાતી શું  હશે?” મલકાતા મોં એ વામનરાવે તેને મન સામે લાવી ને તેની સામે  એકી ટસે જોયા કર્યું.

“ હા, પણ  છે  ઠરેલ બાઈ. ગમે તેવું  પહેરી ને  ફરતી નથી. શોભે  એવું, આપણા દેશી બૈરા પહેરે  તેવું મર્યાદા પૂર્વકનું પહેર્યું ‘તું.” વામનરાવે  તેના  વિષે વિચારવાનું ચાલુ  રાખ્યું. “અને  પાછી, બધી  હબસણો   જેવી દેખાવમાં પણ વરવી  નથી. હા, જો  કે  એને ‘શ્યામ’ તો કહેવાય  જ.” ….કોણ  જાણે   કેમ લીલી ને વિષે ‘કાળી’ શબ્દ વાપરી ને વિચારવું વામનરાવ ને ન ગમ્યું.

વામનરાવ નવે’ક વર્ષ પહેલા અમેરિકા આવ્યા હતા. તેમના મોટા બહેન વિમળા બહેને તેમની  ઈમિગ્રેશનની ફાઈલ મૂકી હતી. વિમળા બેન અને અતુલભાઈનો મોટેલનો સારો બીઝનેસ હતો. વામનરાવ, તેમના પત્ની લીલાબહેન હતાં ત્યાં સુધી મોટેલમાં કામ કરતા. રૂમો કરવી, લોન્ડ્રી કરવી, નાના-મોટા મેન્ટેનન્સના કામ ઉપર દેખરેખ રાખવી, મોટેલનો પત્ર વ્યવહાર સાચવવો, બેન્કની કામગીરી  કરવી વિગેર  કામો તે ઉત્સાહ થી કરતા. વિમળાબેન ને પોતાના નાના ભાઈ વામન માટે ખુબ વહાલ. એટલે રહેવા માટે મોટેલમાં બે બેડરૂમનું એકોમોડેશન વામનરાવને આપ્યું હતું અને કામના  પ્રમાણમાં ઉંચો પગાર  પણ આપતા. જીવન સરળતાથી વહી  શકે  તેમ હતું. પણ, સરળતાથી વહેતું ન હતું.

લીલાબહેન “પડોશ” ઝંખતાં. પોળમાં ઘરને ઓટલે બેસી લીલવા ફોલતાં કે મેથીની ભાજી ચૂંટતા- ચૂંટતા “ગોસીપ-ગેંગ” જામતી તેને ઝંખતાં. રામાયણ સપ્તાહ અને ભાગવત સપ્તાહમાં જે ધૂનો ગવાતી તે ઝંખતાં. પણ અમેરિકા એ ક્યાંથી આપી  શકે? એકલતાના સાપની ભીંસ વધતી જતી  હતી. જો કે, વામનરાવ  નિર્લેપ-ભાવે જીવી  શકતા. લીલા એકલી પડી  જાય છે- તેનો વસવસો તેમને  જરૂર થતો. તેથી, ઘણી વાર  જ્યારે અમદાવાદમાં ખીજડાની પોળ માં જામતી ઓટલા પરિષદની વાતોનું “રી-પ્લે” લીલા બહેન, વામનરાવને કરતા ત્યારે વામનરાવ  જાણે પહેલી વખત સાંભળતા  હોય તેમ, રસથી સાંભળવાનો ડોળ કરતા. એ વાત કરતા કરતા લીલાબહેન વિના કારણ  હસ્યા કરતાં , અને  હસી  હસીને લાલ રતુંમ્બડા થતા લીલા બહેનના ગૌર ગાલ જોવાનું અને ચૂમવાનું, આધેડ ઉંમરે પણ વામનરાવ ને  ગમતું.

વામનરાવ ને ચોક્કસ ખાતરી હતી કે લીલા હોત તો આજે  મારી  સાથે આજે  આ એપાર્ટમેંટમાં, મારી  બાજુમાં  બેઠી બેઠી હસતી જ હોત. વામનરાવના  ભત્રીજાના લગ્નમાં બધા  ભારત ગયા  હતા ત્યારે, નાનકડા ગામમાં હાર્ટ- એટેક આવ્યો, અને તાત્કાલિક સારવારને અભાવે લીલાબહેન ન રહ્યાં. આજે  એ  વાતને  ત્રણ વર્ષ  વીતી ગયા. વામનરાવ ક્રિયા-કર્મ નિપટાવીને પાછા અમેરિકા તો આવી  ગયા. પણ મોટેલના રોજીંદા  કામમાં  ફરીથી જીવ  પરોવી ન શક્યા. વિમળાબેન કે  અતુલભાઈ કોઈ કામ ચીંધી જાય તો તે  કરી લેતા. પણ  બાકી, એ  પોતાને  ફાળવાએલા એપાર્ટમેન્ટમાં એકલતા નો બોજ સહી બેવડ વળતા જતા.

“ આ આવતે વર્ષે ગ્રીનકાર્ડ રીન્યુ કરાવવાનું  થાય છે,  તે કરાવવાની ઈચ્છા નથી. આ દેશમાં લીલા  હતી  ત્યારે તો થોડું ય ગમતું, પણ  હવે  ગોઠતું નથી.” આવું તેમણે વિમળાબેન ને પણ જણાવી  દીધું હતું. વિમળાબેને કહ્યું  હતું, “ વામન, પાછો  જજે. જરૂર  જજે. પણ તારું  ગ્રીનકાર્ડ  છે  ત્યાં સુધી તો રહે!” મોટીબહેન કશું પણ કહે તે માની જ લેવાની ટેવ વામનરાવને નાનપણથી જ પડેલી, તે મોટી ઉંમરે ય ચાલુ રહેલી. લીલા બહેન ને ન ગમતું તેમનું આટલું આજ્ઞાંકિત થવું. પણ પોતાનો અણગમો તે ક્યારેય જીભ ઉપર ન લાવતાં. કદાચ  તેમના સુ-દીર્ઘ લગ્ન જીવનનું તે જ તો રહસ્ય હતું.

લીલા….લીલા…લીલા…આજે વામનરાવ અસહ્ય ખાલીપો અનુભવતા હતા. તસવીરોનો આલ્બમ ખાલીપાનો અહેસાસ વધારે  કે  ઘટાડે? ૨૬ મે ૧૯૭૪થી શરુ  થઈ હતી, લીલા સાથેની લગ્ન જીવન યાત્રા. પાનેતરમાં  લીલા, મહેંદી મુકેલી હથેળી બતાવતી લીલા, ચોરીમાં સપ્તપદી વખતે ઝીણું ઝીણું કઈ ગાતી  લીલા, આબુ ખાતે ગયા  ત્યારે ગુલાબી રંગના જરી કામ વાળા  પંજાબી ડ્રેસમાં લીલા, આ લાલ ઘોડો તેને પાડી જ નાખત, હા, પણ એ  જમાનામાં લીલા જીન્સ પહેરી ને બેઠી હતી”…લીલાના વિચારો ધોધમાર વરસી રહ્યાં. આલ્બમના પાને પાને વેરાએલી ક્ષણો, દિવસો, ઘટનાઓ અને પ્રસંગો વામનરાવ મમળાવતા ગયા. આલ્બમના પાને આંસુ પાડવા મંડ્યા  છેક ત્યારે તેમણે આલ્બમ બંધ કર્યો. સોફા ઉપર આંખો  મીંચીને પડ્યા રહેવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેમણે અનુભવ્યું કે આંખ મીચવાને અને અશ્રુ-પ્રવાહ બંધ થવાને કોઈ સબંધ નથી. આથી, ફરીથી ૧૯૮૦નો, પ્રહરના જન્મ વખતનો આલ્બમ ખોલીને, લીલાબહેનને વર્તમાનમાં લાવવાનો પ્રયત્ન તેમણે  કર્યો. પહેલી પ્રસુતિ પછી માં બન્યાના સંતોષથી ઝળકી ઉઠેલા લીલાના ગૌર ચહેરાને  તેમણે જોયા  જ કર્યો.

ત્યાં જ દરવાજે ટકોરા પડ્યા.

“ આ જે મોટીબહેન અને બનેવી તો ફીલી ગયા છે, તો અટાણે કોણ હશે?” વામનરાવે વિચારમાં ને વિચારમાં બારણું ખોલ્યું.

“ અરે! આ તો સવાર વાળી પેલી,… શું નામ!..” નામ યાદ  આવે  નહિ! વામનરાવ શું કહેવું કે કરવું તેની અવઢવમાં પડ્યા.

“ હેલો યંગમેન, સો યુ આર વામન, એમ આઈ રાઈટ? કમલા ટોલ્ડ મી અબાઉટ યુ એન્ડ યોર એક્ટીવીટીઝ યુ નો. આઈ થોટ લેટ  મી સ્પેન્ડ સમ ટાઈમ વિથ યુ, બીકોઝ માય શિફ્ટ ઈઝ ઓવર એન્ડ આઈ નો, યુ આર એન ઇન્ટરેસ્ટીંગ પર્સન.” અને તે દરવાજે થી ધરાર અંદર દાખલ થઇ જ ગઈ.

વામનરાવ કૈક બોલવા માંગતા હતા,પણ લીલીની વાતમાં અલ્પવિરામ આવે જ નહિ! એટલે વામનરાવે ઇશારાથી જ તેને સોફા ઉપર બેસવા કહ્યું. ઘણી વાતો થઇ! લીલીના દાદા-દાદી થી શરુ કરી લીલી એ પોતાની છેલ્લી નોકરીના બોસની છોકરીના લગ્ન વિષે પણ કહ્યું. એક-દોઢ કલાક ચાલેલી મુલાકાતને અંતે વામનરાવ સાર નો સાર એટલો સમજ્યા કે લીલીની વાર્તા તેમને મળતી  જ હતી!

“આ કા..”  “કાળિયા..” શબ્દ વાપરી વામનરાવ  કૈંક વિચારવા  જતા  હતા, પણ લીલીનો ચહેરો  આંખ  સામે  આવ્યો અને શબ્દો બદલાયા-“ આ આફ્રિકન અમેરિકન લોકોની એક્સેન્ટ સમજતા વાર લાગે! મારા  બેટા શું  ઝડપથી બોલે  છે! રહે તેમની સાત પેઢી થી અમેરિકામાં, પણ પોતાની બોલવાની આફ્રિકન લઢણ છોડતા નથી.” ફરિયાદનો ઉઠેલો સુર વામનરાવે જાતે જ દબાવવી દીધો…..

“ એમ તો આપણે ત્યાં પણ ચરોતરીયાઓ, મહેસાણીયાઓ, સુરતી લાલાઓ અને કાઠીયાવાડીઓ પોતાની એક્સેન્ટ ક્યાં છોડે છે?!” વામનરાવને પોતાને જ પોતાના  માટે આશ્ચર્ય થયું કે  આજે  તેઓ આ પ્રજાની તરફેણમાં કેમ વિચારે  છે!

લીલીનો ધણી ગયા વર્ષે જ કાર  એક્સિડન્ટમાં માર્યો ગયો હતો. લીલીએ તેની વાત કરી ત્યારે વામનરાવે લીલીને બરડે હાથ ફેરવી આશ્વાસન આપવાનો પ્રયત્ન જરૂર કર્યો હતો,  પણ એ એક્સિડન્ટનું તેમને ખાસ દુઃખ થયું ન હતું,  પોતાનો તે  મનોભાવ પણ તેમણે તટસ્થતા પૂર્વક જોયો.

“ યોર વાઈફ?” વામનરાવના ખુલ્લા આલ્બમ ની પહેલી ફ્રેમમાં લીલાની તસવીર ઉપર હાથ મૂકી  લીલી એ પૂછ્યું.

“યસ, શી  ઈઝ લીલા. શી  ડાઈડ થ્રી યર્સ બેક..”  પહેલી વખત લીલાના અવસાનની વાત કરતા વામનરાવ સ્વસ્થ રહ્યા.

વાતોનો બીજો, અને થોડો ટૂંકો દોર મોટી ઉંમરની શારીરિક તકલીફો,  આધેડ જીવનની એકલતા, લાઈફ મસ્ટ ગો ઓન..એ મુદ્દાઓ ઉપર રહ્યો. લીલી જવા ઉભી થઇ, ત્યારે વામનરાવએ કહ્યું, બલકે તેમનાથી કહેવાઈ ગયું-

“કેન આઈ ઓફર યુ સમથીંગ લાઈક સોડા, ફ્રુટ જ્યુસ, ઓર..ઇટ  ઈઝ કસ્ટમરી ઇન અવર કલ્ચર…”

“ નોર્મલી આઈ ડોન્ટ ટેક એનીથિંગ બીટવીન ધ મિલ્સ, બટ ઇફ ઈટ ઈઝ અ મેટર ઓફ કલ્ચર, એનીથિંગ ઈઝ ફાઈન”- એ શબ્દો સાથે લીલી દરવાજે થી પાછી વળી અને સોફા ઉપર ગોઠવાઈ.

“વિલ યુ લાઈક દૂધ પાક?” વામનરાવએ પૂછ્યું.

“ડૂઢ ફાક?” લીલી તરફથી પ્રશ્ન આવવો સ્વાભાવિક હતો.

“દૂધ ઈઝ મિલ્ક એન્ડ પાક મીન્સ કૂકડ“ વામનરાવનું ચાલે તો ભારતીય કુકિંગની ફિલોસોફી હમણા જ શીખવી દે, તેવા ઉત્સાહથી તેમણે લીલીનું જ્ઞાન વધાર્યું. વાડકી અને ચમચી લીલીના હાથમાં મુકાયા, ચારોળી તરતી દેખાય તેવો દૂધપાક લીલીને ભાવ્યો, તેની ખાતરી વામનરાવને થઇ. કારણ કે લીલીએ “ કેન આઈ હેવ સમ મોર?” એમ કહી ને ખાલી વાડકી વામનરાવ સામે ધરી. અને પછી જે ખડખડાટ હસી છે…તદ્દન વિના કારણ. લીલાની માફક જ!

“કાળા, શ્યામ ગાલ પણ બહુ હસવાથી લાલ થાય!” વામનરાવને વિચાર આવ્યો. એ વિચાર પાછળ લીલાને  હસતી જોયા-નો ભાસ વામનરાવને થયો.

“સોરી લેડી, નેક્ષ્ટ ટાઈમ આઈ વિલ મેઇક મોર” વામનરાવ પણ હસી પડ્યા.

“સ્યોર?” લીલીએ પાકું કરવા પૂછ્યું.  અને બંને હસી પડ્યા. ત્રણ વર્ષ અગાઇ મોકળા મને  રડ્યા  પછી  છેક  આજે  વામનરાવ મોકળા મને  હસ્યા!

પછી તો રોજ લીલી અને વામનરાવ બંને, લીલીની શિફ્ટ પૂરી થવાની રાહ જોતાં. લગભગ રોજના  સહવાસે વામનરાવે લીલીની કેટલા ય વાતો જાણી. લીલીને ઘુટણનો અસહ્ય દુખાવો હતો, આંખે ઝામરની શરૂઆત હતી, વજન ઓછું કરવાની તાકીદ તેના ડાયાબીટીસના ડોકટર  તરફથી હતી, શ્વાસની બીમારી  હતી. કોઈ સંતાન ન હતા. “તો  પછી  લીલી આટલી હસમુખ કેવી રીતે રહે છે!”- એ પ્રશ્ન નું જન્મવું વામનરાવના મનમાં  લીલી માટે અહોભાવ કરવા પુરતું હતું. વામનરાવની આયુર્વેદિક દવાઓ વિશેની વિષદ  જાણકારી લીલીના  દરદોમાં  રાહત પહોંચાડવાની ચેલેન્જ લઇ બેઠી.  અને એક દિવસ લીલીને લગભગ ફરમાન કરતા હોય તેમ કહ્યું:

“લીલી, ફ્રોમ નાઉ ઓન, યુ આર કમિંગ હિયર ડેઈલી ઇન યોર લંચ બ્રેક એન્ડ  ડ્રીંક અ ગ્લાસ ફૂલ ઓફ હર્બલ સૂપ ધેટ આઈ વિલ મેઇક ફોર યુ. વિથ ધીસ યુ વિલ રીડ્યુસ વેઇટ એન્ડ યોર બોવેલ ઇસ્યુઝ. એન્ડ લિસન, બીફોર ગોઇંગ હોમ યુ આર કમિંગ હિયર ટુ  ટેક ધીસ પીલ્સ ફ્રોમ મી. ઈટ વિલ ઈઝ યોર જોઈન્ટ પ્રોબ્લેમ્સ” વામનરાવ તેને મહાયોગરાજ ગુગળની ગોળીઓ આપવા માંગતા હતા. આ ઓફર સહજતાથી સ્વીકારશે તેમ વામનરાવ માનતા ન હતા. અમેરિકન લોકો કોઈનું આપેલું સહલાઈથી ખાય પીએ નહિ, અને  દવાઓ? ક્યારે ય નહિ! લીલીનું “ યસ, સ્યોર! વામન !” તેમને આનંદિત કરી ગયું.

હવે રોજ  એકા’દ  વાગે લીલી સૂપ પીવા  અને સાંજે  છ વાગ્યે શિફ્ટ પૂરી થયે ફરીથી આવતી. વામનરાવના રસોડે લીલાએ શીખવેલી વાનગીઓ એક પછી એક બનવા માંડી. લીલીને લાડુ, શીખંડ અને દૂધપાક ભાવ્યો, ખીર નહિ. લીલી પાપડને “ક્રન્ચી બ્રેડ” કહીને ખાય , એટલે રોજ વામનરાવ તેને માટે શેકે. લીલીને હાંડવો ન ભાવ્યો એટલે વામનરાવે, તેમને ખુબ ભાવતો હાંડવો બનાવવાનું બંધ કરી દીધું. જો કોઈ વાનગી લીલી- “કેન આઈ હેવ મોર ?” કહીને માંગે તો વામનરાવ રાજીના  રેડ થઇ જતા.

અને પોતે શીખવાડેલી “રેસીપી” પ્રમાણે લીલીએ લીલવા-બટાકાનું રસા વાળું શાક વામનરાવને રસોડે બનાવ્યું. ત્યારે જમ્યા પછી બંને એક–બીજાને  ક્યારે ભેટી પડ્યાં, અને કેટલો વખત તેની સુધ તેમને ન રહી.

તે રાત્રે લીલીને પાછા જવું ન ગમ્યું.અને વામનરાવ પણ “ બાય લીલી, હેવ અ ગુડ નાઈટ” રોજની જેમ બોલી ન શક્યા. શબ્દો તો બોલાયા પણ ગણગણાટ થઇ ગાળામાં જ અટકી રહ્યાં.

પછીના દિવસે  લીલી તેના રેગ્યુલર મેડીકલ ચેક અપ માટે ગઈ  હતી.  ડોક્ટર સુઝાને તેને કહ્યું હતું-“ વાઉ ! વેરી ગુડ, લીલી! હાઉ કુડ યુ રીડ્યુસ સેવન્ટીન પાઉન્ડસ ઇન જસ્ટ ટૂ મન્થ્સ ?..એન્ડ હાઉ’સ યોર અર્થ્રાઈટીસ? ……” અને પ્રશ્નો તો ઘણા હતા. જવાબ એક જ હતો “ આઈ ડોન્ટ નો! બટ  ઇટ ઈઝ હીસ ગ્રેસ!”

“HIS” શબ્દના અર્થ બંનેના મનમાં જુદા હતા!

ડોક્ટર પાસેથી લીલી સીધી જ વામનરાવ પાસે આવી. બંને સોફા ઉપર પાસ-પાસે બેઠા. ડોકટરના સુખદ આશ્ચર્યના પ્રશ્નોનું રહસ્ય લીલીની બાજુમાં જ બેઠું હતું. લીલીએ બોલ્યા વગર, અપલક નેત્રો વડે વામનરાવને  “થેંક યુ “ કહ્યા  જ કર્યું. અને વામનરાવ લીલીના  શ્યામ રંગના સંમોહનને માણી રહ્યા.

છેવટે  લીલી જવા માટે ઉભી થઇ. પોતાના બંને હાથ વામનરાવના  હાથમાં પરોવ્યા. જમીન તરફ દ્રષ્ટિ રાખી ને સ્હેજ હસ્કી આવાજમાં  બોલી-

“વામન!”

લીલીની  હથેળીઓની ગરમાહટ વામનરાવને ગમી.

“વામન” ફરીથી એ જ રંગીન સંબોધન!

“યસ, ડીયર !” વામનરાવે પહેલી વખત લીલીને “ડીયર” સંબોધી.

“કેન યુ મેઇક મી લીલા?” સ્પષ્ટ, અણીદાર છતાંય ગળચટ્ટો એવો પ્રશ્ન લીલી એ પૂછ્યો.

અણધાર્યા પુછેલા પ્રશ્નનો જવાબ પણ વામનરાવે પોતાના અંદાજમાં, લીલીના હોઠ ઉપર પોતાન હોઠ ચોંડીને આપ્યો.

અને તે રાત્રે લીલી ત્યાં જ રોકાઈ. એકા’દ કલાકમાં તેનું ”લીલા”માં રૂપાંતર થઇ ગયું હતું.

બીજે દિવસે વામનરાવે મોટીબેનને ફોન જોડ્યો. આજે ખબર અંતર કહેવા- પૂછવાને બદલે વામનરાવ સીધા મુદ્દા ઉપર આવી ગયા-

“ મોટીબેન, હું શું કહેતો ‘તો કે,  મે  હવે  વિચાર બદલ્યો છે. અને  આજે ગ્રીનકાર્ડ રીન્યુ કરવાની ઓનલાઈન એપ્લીકેશન કરી દઈશ. તે મ’કુ તમને જણાવી દઉં “….

વિમળાબેન ને ખ્યાલ ન હતો કે અતુલભાઈની સાથે ઘડેલો, વામન ને અમેરીકામાં રોકવાનો પ્લાન આટલો જલ્દી સફળ થશે!!

વામનરાવ પોતાના નવા સાથીદારને સામાન્ય રીતે  “લીલી” પણ  કોઈક વાર ભૂલમાં “લીલા” પણ કહી દે છે!

પણ એવરીથીંગ ઇઝ ફેઈર ઇન લવ!

તમે  શું  કહો છો?

Previous Older Entries

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,141 other followers

Please Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,141 other followers