વ્યથીત આંતરમન

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

વ્યથીત આંતરમન

ડોક્ટર સોહમના શરીર પર સફેદ ચાદર ઓઢાડી દેવાઈ. દેહ નિશ્ચેતન હતો. મોનિટર પરની લાઈન ઝિકઝેક મટીને સીધી થઈ ગઈ હતી. હજુ રેસ્પિરેટર કઢાયું ન હતું.

ડોક્ટર નેલ્સને સોહમના પત્ની ઈશ્વરીને ફોન કર્યો. મેમ, આઈ એમ સોરી ટુ ગીવ યુ સેડ ન્યુઝ. યોર હસબન્ટ, ડોક્ટર સોહમ ઈઝ નો મોર વીથ અસ. ઇટ્સ કાર્ડિયાક એરેસ્ટ એટ ઈલેવન થર્ટી ફાઈવ. કોઈ સવાલ જવાબ કરવાના ન હતા. ઈશ્વરી આ પરિણામ જાણતી જ હતી. આમ છતાંયે એ માનસિક રીતે તૈયાર ન હતી. ડોક્ટર સાથેનો ખરો સંવનન કાળ તો જાણે હમણાં શરૂ થયો હતો. અને પોતે કેવી અભાગણ કે કોવિડને કારણે પતિની સાથે આખરી દિવસો પણ ગાળી નહોતી શકી.

ડોક્ટર સોહમ આમ તો નિવૃત ઈંટર્નલ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર હતા.  સિત્તેર વર્ષે નિવૃત થયા. સિત્તેર વર્ષ ક્યાં પસાર થઈ ગયા તે સમજાયું નહિ. આખી જીંદગી દોડતા રહ્યા. એણે જીવન માણ્યું જ ન હતું. અઠ્ઠાવીશ થી ત્રીશ વર્ષ તો ભણવામાં જ ગયા. પ્રેમ કરવાનો પણ સમય ન હતો. મિત્રની બહેન ઈશ્વરી સુંદર હતી. દોસ્તે જ ગોઠવી આપ્યું. પ્રેમ કર્યા વગર જ પર્ણી ગયા અને ઈશ્વરીએ ગૃહ સંસાર સંભાળી લીધો.

ભણી રહ્યા અને દવાખાનું શરુ કર્યું. અને બે વર્ષમાં અમેરિકાનો વિઝા કોલ આવ્યો.. અમેરિકામાં ફરી પરીક્ષાઓ આપી. હોસ્પીટલમાં નોકરી કરી. પોતાનું ક્લિનિક શરુ કર્યુ. બસ કામ, અને પૈસો. મિત્રો અને સગા સંબંધીઓ માનતા હતા કે ડોક્ટર સોહમને જલસા છે. પણ એને જીવન માણવા માટે અવકાશ નહોતો મળ્યો.  બે દીકરાનો જન્મ થયો, એઓ ક્યારે મોટા થઈ ગયા, અને પોતાના સંસારમાં વહેતાં થઈ ગયા તે પણ સમજાયું નહિ. પત્ની  ઈશ્વરી સોહમની સાથે નહિ પણ એની પાછળ ખેંચાતી રહી.

એવું ન હતું કે એ બન્ને સાથે રહ્યા ન હતા. એવું ના હતું કે એ બન્ને સાથે ફર્યા ન હતા, એવું ના હતું કે બન્ને એ સાથે વેકેશન લીધું ન હતું. આમ છતાં મનમાં એક વસવસો હતો. સાથે જીવ્યા ન હતા. જીવન માણ્યું ન હતું.

કારણ!

વ્યવસાય ઉપરાંત ડોક્ટર સોહમનું એક કલ્પના જીવન હતું. એ કવિ હતા. સાહિત્યકાર હતા. સમય મળે એટલે લખવા બેસી જાય. દવાખાનું, પેશન્ટ્સ, મની મેનેજમેંટ અને સાહિત્ય. મેડિકલ પ્રોફેશનમાં તો બસો-પાંચસો માણસો ઓળખે પણ કવિ તરીકે તો દુનિયા ભરના ઓળખે. અમેરિકામાં આવ્યા પછી લખતા થયા. કાવ્ય સંગ્રહોઓના પુસ્તકો છપાયા,  વહેંચાયા, વખણાયા અને થોડા ઘણાં વેચાયા પણ ખરા. ડોક્ટર સોહમની નામના અમેરિકા, ભારત, અને અન્ય દેશોમાં સાહિત્યકાર તરીકે પ્રસરતી હતી. સોહમની આંતરિક મહેચ્છા પણ પ્રસિદ્ધ થવાની હતી. બસ પ્રસિદ્ધિનો મોહ અને ભૂખમાં એ ઈશ્વરીની માનસિક ભૂખ જોઈ ના શક્યા. ઈશ્વરી એની બાજુમાં જ હતી પણ ઈશ્વરી એની અંદર ન હતી. બન્ને સમવયસ્ક હતાં પણ ઈશ્વરી ડોક્ટર ન હતી. ઈશ્વરી સાહિત્યકાર ન હતી.

સિત્તેર વર્ષે ક્લિનિક વેચી દીધું. મેડિકલ પ્રોફેશનમાંથી નિવૃત્ત થયા અને ચાલીશમી લગ્ન જયંતિની એક મોટી પાર્ટી રાખી હતી. ડોક્ટરો, મિત્રો, સગાસંબંધીઓના ટોળાં ભેગા થયા હતાં. લોકોએ ખાધું, પીધું  ડોક્ટર કવિની પ્રશસ્તિ થઈ. કવિમિત્રોએ સોહમ માટે કાવ્ય રચનાઓ અને લેખકોએ શબ્દ પ્રસંશા વેરવામાં કમી ના રાખી. ડોક્ટર પોરસાતા ગયા.

પાર્ટી પુરી થઈ. રાત્રે બન્ને મોટા પલંગ પર આડા પડ્યા. સોહમ એમના થયેલા વખાણ વાગોળતા હતા. ઈશ્વરી નિઃશબ્દ સિલીંગને તાકતી રહી.

“આવતી કાલે આપણી પાર્ટીનો રિપોર્ટ વડોદરા, અમદાવાદ,રાજકોટના પેપરમાં આવશે. સરસ પાર્ટી થઈ. દિલ દિમાગ તરબોળ થઈ ગયું. ઈશ્વરી તને મજા આવીને?’ ડોક્ટરે પૂછ્યું.

‘હં’

‘મિસિસ સરૈયાએ તો મારે માટે ચાર રાગમાં એક ખંડકાવ્ય રજુ કર્યું હતું.’

‘હં’

હં હં શું કર્યા કરે છે. આર યુ ઓલ રાઈટ?

‘હં’

‘મનોભૂમિ મેગેઝિનમાં વીકલી કોલમ લખવા માટેની ઓફર થઈ છે.

‘હં’

‘હં એટલે બોલતી કેમ નથી?’

‘મારે વાત કરવી છે.’

‘તો કર ને?’

આપણે ઘણાં વર્ષ સાથે રહ્યા. બે દીકરાઓને મોટા કર્યા. એઓ સ્વત્રંત્ર અને સુખી છે. હવે મારે સ્વતંત્ર અને સુખી થવું છે. આપણે છૂટા થઈ જઈએ.

ડોક્ટર સોહમ બેડમાં આડા પડ્યા હતા તે એકદમ બેઠા થઈ ગયા. ‘વ્હોટ? આ તું શું બકે છે?’

‘ડોક્ટર, મેં કહ્યું કે આપણે છૂટા થઈ જઈએ.

‘આટલા વર્ષ પછી ડિવોર્સ?’

‘ના ડિવોર્સ નહિ. બસ તમે તમારે રસ્તે, હું મારે રસ્તે. આપણે જૂદા થઈ જઈએ. હું ઈંડિયા જઈશ. તમે અહિ રહો. મારે એક પાર્ટનર જોઈએ છે. જે મારી સાથે મારો થઈને રહે. મારો હાથ તેના હાથમાં લઈને હિંચકે ઝૂલે. એક એવો પાર્ટનર જોઈએ છે કે જે મને પોતાને હાથે ચા બનાવીને નાસ્તો તૈયાર કરીને મને બેડમાંથી ઉઠાડે. મને શાવરમાં નવડાવે. બસ એક સાથીદાર જે મારો જ બની રહે. તમારા અનેક પ્રણય કાવ્યોમાં વર્ણવ્યો છે એવો જ પ્રેમાળ સાથીદાર ઝંખુ છું.’

‘આટલા વર્ષે આ ઝંખના? આપણે બન્ને સિત્તેરના થયા. તું ભાનમાં છે? મેં તને શું નથી આપ્યું? આજે ધમાકેદાર એન્નીવર્સરી ઉજવી હવે કાલે તારે કોઈ બીજાનો હાથ પકડીને બાગમાં મ્હાલવું છે?’ ડોક્ટર સોહમ અકળાયા. ઈશ્વરી એન્નીવર્સરીની ઉજવણીની રાત્રે સંવનન ને બદલે આવો ઘડાકો કરશે એવું કલ્પનામાં પણ નહોતું વિચાર્યું. ‘શું કોઈ છે? કોઈ જૂનો પ્રેમી? કોઈ જૂનો દોસ્તાર?’

‘ના કોઈ જ નથી. પણ કોઈક શોધવો પડશે, શોધીને બનાવવો પડશે. એવો પ્રેમી જે આથમતી સંધ્યાએ, દરિયાના પાણીમાં પગ રાખીને, ભીની રેતીમાં મારું નામ લખી શકે એવો સાથીદાર જોઈએ છે. મને માત્ર એક એવા માનવીની ઝંખના છે જે માત્ર મારો જ હોય. મારામાં જ રચ્યો પચ્યો રહે. તન અને મનથી મને એનામાં જ જક્ડી રાખે. એની દરેક કવિતાઓ માત્ર હું જ હોઉં.  પતિ પત્ની તરીકે દેહ તો અનેક રાત્રીએ ભેગા થયા છે પણ પ્રેમી પ્રેમિકા તરીકે કદીએ સંવનન માણ્યું છે? એવો સાથીદાર જે સાથનો સાક્ષાતકાર કરાવે. ડોક્ટર, આ કાંઈ આપણી પહેલી એન્નીવર્સરી પાર્ટી ન હતી. દર પાંચ વર્ષે ઉજવણી કરી જ છે. પણ તે મારે માટે નહિ આપશ્રીની વાહવાહ માટે હતી. પહેલાંની પાર્ટીઓમાં ડોક્ટરોના ટોળાની વચ્ચે હતા. આજે તમારી વાહવાહ કરનારા લેખકોના ટોળામાં હતા. તમે ક્યાં મારા હતા? તમે તો ટોળાના હતા.

‘શું હું તારો નથી? મેં તારે માટે શું નથી કર્યુ?’

‘આપણે એકબીજા માટે માત્ર સાંસારિક, સામાજિક ફરજો બજાવી છે. મન મૂકીને લડ્યા પણ નથી. તમે જે કહ્યું તે મેં કર્યું છે. મેં જે કહ્યું તે તમે કર્યું છે. તમે સારા પતિ છો. સારા પ્રોવાઈડર છો પણ પ્રેમી નથી. આપણે એક બીજાની સગવડ સાચવી છે પણ એકબીજાને પ્રેમ કરવા સમય નથી ફાળવ્યો. તમે તો ઘણાં પ્રણય કાવ્યો લખ્યા છે પણ તમને મારામાં જ, હું તમારી જ એક તડફડતી કવિતા છું એ દેખાયું નથી. હું ભારત જઈશ. કોઈક તો એવો સાથી મળશે જે મારામાં જ ખોવાઈ જાય. બીજા કોઈનો નહિ માત્ર મારો જ બની રહે.’

‘ઈશ્વરી તું ગાંડી થઈ છે? આ ઉમ્મરે? પ્લીઝ, અત્યારે તું શાંતિથી સૂઈ જા. જો તારે ઈન્ડિયા જવું હોય તો જરૂર જજે. અત્યારે તું ઊંધી જા. આજે તું ખૂબ થાકેલી છે.’ ડોક્ટરે લાઈટ બંધ કરી.

 ઈશ્વરીની આંખ બંધ થઈ. સોહમ ખુલ્લી આંખે પડદાના ખૂણામાંથી ચાંદની વરસાવતો ચંદ્ર જોઈ રહ્યા હતા. અચાનક સોહમનો હાથ ઈશ્વરીના વક્ષસ્થળ પર પડ્યો. અને તરત પાછો ખેંચાઈ ગયો. હળવેથી એના કપાળ પર હાથ ફેરવ્યો.  ઈચ્છાતો થઈ કે હોટ ચૂમી લઉં પણ ના એતો કદાચ પતિ તરીકેની શરીર વાસના ગણાઈ જાય. એક હળવું ચૂંબન કપાળ પર કરી પડખું ફેરવી લીધું. ઈશ્વરી તરફથી કોઈ પ્રતિભાવ ન મળ્યો.

ઈશ્વરી ઊંઘી ગઈ. ઘણાં સમયથી કહેવાની વાત ઘૂંટાયા કરતી હતી તે કહેવાઈ ગઈ. મન હલકું થઈ ગયું હતું. એના નસકોરાં બોલ્તાં હતાં. એ નિરાંતની ઊંઘ માણતી હતી. ડોક્ટરની ઊંઘ ઊડી ગઈ. એને સમજાયું જ નહિ કે પતિને બદલે પ્રેમી કેવી રીતે બનવું. સાથે રહ્યા, જીવ્યા, ડોક્ટરી કરી. દીકરા પેદા કર્યા, એમને મોટા કર્યા, હર્યા ફર્યા એમાં પ્રેમ ન હતો? ડોક્ટરને કશું જ સમજાયું નહિ. ડોક્ટર કવિ હતા. લાગણીના નહિ. કવિ હતા માત્ર શબ્દોના. શબ્દ છલનાના માહોર હતા. જે લખ્યું તે અનુભવ્યું જ ન હતું. જે ગાયુ તેનું ગુંજન પોતાના હ્ર્દયને સ્પર્શ્યું જ ન હતું. એને પ્રેમી બનતાં આવડ્યું જ ન હતું. હું પ્રેમી બનતા શીખીશ. હજુ તો સિત્તેર જ થયા છે, સહેજે પંદર વીશ વર્ષ તો જીવીશું જ. હવે ટિનેજર જેવો પ્રેમ કરતાં શીખીશ.

સોહમ આખીરાત પડખું ફેરવી ઝાંખા થતાં ચંદ્રને જોઈ રહ્યા. જાગતા પડી રહેવાનો અર્થ નથી. એ ઉઠ્યા. કોફી બનાવી, કોંટિનેંટલ બ્રેકફાસ્ટ તૈયાર કર્યો. ચાયના કેબિનેટમાંથી કદી ન વપરાયલો નવો સેટ કાઢી એને સજાવીને બાલ્કનીના ટેબલ પર મૂક્યો. બેક યાર્ડમાંથી લાવેલા તાજા ગુલાબથી ઈશ્વરીના હોઠ પર સ્પર્શ કર્યો. હની, હું તારો જ છું. માત્ર તારો જ પ્રેમી છું. ડોક્ટર ગણગણ્યા. ઈશ્વરી પણ જાગતી જ હતી. વર્ષોથી એ વહેલી ઉઠતી, બ્રેકફાસ્ટ તૈયાર કરતી, આજે પહેલીવાર સોહમે એને માટે નાસ્તો તૈયાર કર્યો. મન ભરાઈ ગયું. આ કાંઈ મોટી વાત ન હતી. છતાં આ નાના બદલાવથી જિવન પ્રત્યેનો અભિગમ બદલાઈ ગયો.

ડોક્ટરે એના બધા પુસ્તકો મિત્રોને વહેંચી દીધા, લાઈબ્રેરીમાં આપી દીધા. કવિસંમેલનોમાં જવાનું બંધ કર્યુ. જીવનના શેષ વર્ષો માત્ર ઈશ્વરી માટે જ ગાળવાનું નક્કી કર્યું. ઈશ્વરી માટે આ પુરતું હતું. ડોક્ટરે પોતે લખેલી કવિતાઓ જાતે જીવવા માંડી. આને પ્રેમ કહેવાય કે નહિ તે સોહમ નહોતા જાણતા, પણ ઈશ્વરીએ એ સ્વીકારી લીધું હતું. બસ આવા જ વર્ષો તે ઈચ્છતી હતી.

પણ કુદરત ક્યાં બધાને આ સુખ આપે છે? ચાર મહિના સ્વર્ગીય સુખમાં વિત્યા. સિત્તેરનું દંપતિ સત્તરનું હોય એમ વિહરતું હતું, અને વિશ્વભરમાણ કોવિડ પેન્ડામિકનો ભરડો ફરી વળ્યો. નિવૃત્ત હેલ્થકેર પ્રોવાઈડરો ડોકટર, નર્સોને હાકલ થઈ.

‘ઈશ્વરી, મારા ભૂતપૂર્વ પેસન્ટો બિમાર છે. હું જાઉં?’

‘ન જાવ તો ના ચાલે? આપણે બન્ને વૃદ્ધ છીએ. તમને પણ હવે દાદર ચઢતાં હાંફ ચઢે છે. ભલે એ સેવા હોય પણ મારું મન ના પાડે છે. સત્તરનું સુખ માણતી ઈશ્વરીને એકાએક ભાન થયું કે તેઓ સિત્તેરના હતા.

‘હું માત્ર બે કલાક માટે આઉટ પેશંટમાં પેશન્ટ ટને તપાસી દવા લખી આપીશ. કોવિડ સિવાય પણ માણસોને બીજી શારીરિક તકલિફો થાય જ છેને. હું એમને મદદ કરીશ.’

‘ભલે, જજો પણ કાળજી લેજો.’

પણ કાળે કાળજીને મ્હાત કરી. એક અઠવાડિયાબાદ સોહમને કોવિડ પોઝિટિવ પુરવાર થયો. પહેલાં આઈસોલેશન, પછી હોસ્પિટલાઈઝેશન, ન્યુમોનિયા, વેન્ટિલેટર અને આખરે કાર્ડિયાક એરેસ્ટ. સફેદ ચાદર ઓઢાઈ ગઈ. મેડિકલ ભાષામાં સોહમ મરી ચૂક્યા હતા. દુનિયાની દૃષ્ટિએ ડોક્ટર સોહમ પુરતું જીવ્યા હતાં. સારું જીવ્યા હતાં. પણ સોહમ અને ઈશ્વરી એકબીજા માટે તો અધુંરું જ જીવ્યા હતાં.

મૃત્યુ કાળે દરેક માનવી જૂદી જૂદી સ્થિતિ અનુભવતા હોય છે. જેની કોઈને ખબર નથી કારણ કે મૃત્યુ પામેલો માનવી બીજાને જણાવી શકતો નથી. વિજ્ઞાન એટલું તો કહે છે કે હૃદય ભલે બંધ થાય પણ શરીરના બધા જ અંગો એક સાથે મરતાં નથી. હૃદય બંધ હતું.  પહેલું મૃત્યુ હૃદય બંધ થવાથી થાય છે. એ ક્લિનિકલ ડેથ છે. ધીમે ધીમે બધા અંગો મરતા જાય છે એ બાયોલોજીકલ ડેથ છે.

સફેદ ચાદરની નીચેનું ડોક્ટર સોહમનું શરીર મૃત્યુ પામ્યું હતું પણ પાંચ મિનિટ માટે એની બ્રેઈન ઇલેક્ટ્રિકલ એક્ટિવિટિ ચાલુ રહી હતી. એમણે સારવાર આપતાં ડોકટરોને સૂચના આપી હતી કે મારા ક્લિનિકલ ડેથ પછી પણ  પંદર મિનિટ ઓક્સિજન ચાલુ રાખવો. ડોક્ટરોને કેમ તે જાણવાની પડી ન હતી. પણ ઓક્સિજન અડધો કલાક સૂધી ચાલુ રખાયો હતો.

કદાચ છેલ્લી પાંચ કે છ મિનિટ સોહમનુ વ્યથિત આંતરમન પ્રાર્થતું હશે. ઈશ્વરી મેં તને પૂરતો સમય નહિ આપ્યો. તું કોઈ સાથીદાર શોધી લેજે જે તને તારી અપેક્ષા પ્રમાણે પ્રેમ કરે. મેં તને વ્હાલ કર્યું છે. મને પ્રેમ કરતાં નથી આવડ્યું. જય શ્રી કૃષ્ણ

જાણે વ્યથીત આંતરમનમાં પડઘો પડ્યો. “જય શ્રીકૃષ્ણ” ડોક્ટરને ક્યાં ખબર હતી કે એના આખરી દિવસમાં એની સાથે રહેવા ન પામેલી ઈશ્વરીને સમાચાર મળતાં જ આઘાત લાગ્યો હતો અને એનું હૃદય બંધ પડી ગયું હતું. સત્તરના ટિનેજર એકબીજામાટે એક સાથે મરી શકે એ જ રીતે સોહમ અને ઈશ્વરીએ દિવ્ય પ્રેમયાત્રાના પ્રયાણ માટે એક સાથે દેહ છોડ્યો.

*****

પ્રગટઃ ગુજરાત દર્પણ – નવેંબર ૨૦૨૦

ભીતરના વ્હેણ પ્રકરણ ૩૯

સુરેંદ્ર ગાંધી

ભીંતર ના વ્હેણ                                     પ્રકરણ;૩૯

પીટર મનોમન વિચારી રહ્યો.ખતીજાની ચેતવણીથી સ્પષ્ટ થયું કે ઉચાળા ભરવાનો સમય પાકી 

ગયો છે. 

એનરિચ્ડ યુરેનિયમ આંતરીને હવાલે કરવા બદલ મહેનતાણાના અડધા પૈસા એડવાન્સમાં મળ્યા હતા. બાકીના પૈસાની એક શ્રીલન્કાની બેંકમાં વાયર ટ્રાન્સફરની વ્યવસ્થા થઇ ગઈ હતી.પીટરનો ઈરાદો નેપાળમાં વસવાનો હહતો.એ સારી રીતે સમજતો હતો કે આવા કામઢાંઢા કરનારાઓની સલામતી પરપોટા જેવી હતી. આ ષડ્યંત્ર રચનારાઓ પગેરાં ઢાંકવા માટે કોઈનો પણ જાણ લેતા અચકાશે નહીં, એ નિઃશનક હતું.પગેરા શોધવા આવનાર પગીઓને ગેરરસ્તે દોરવાની આ તરકીબ હતી.સિરાજને કારખાને જઈને એકાદ ભરોસાપાત્ર સેકન્ડ હેન્ડ કાર ખરીદીને નેપાળ ડ્રાઈવ કરી જવાનું વ્યાજબી લાગ્યું.પ્લેઈનમાં કે ટ્રેઈનમાં મુસાફરી કરવામાં જોખમ હતું. બીજે દિવસે સિરાજના કારખાને જવાનું વિચાર્યું.

          મુનિરા “પ્રભુકૃપા” એપાર્ટમેન્ટ પહોંચી. ચોકીદાર સાથે વાતે વળગી અને જરૂરિયાત કરતા વધારા વાત્સલ્યની લ્હાણી કરી. ચોકીદાર ઘડીકમાં તો મુનિરાના વાણીપ્રવાહમાં તરબોળ થઇ 

ગયો. આછકલા અડપલાઓથી ચોકીદાર 

અંજાયો. જયારે મુનીરાને લાગ્યું કે ચોકીદાર મીંણ અને માખણ કરતા પણ વધુ 

તેજીથી પીગળી રહ્યો છે ત્યારે વાતને વલંક આપ્યો. એપાર્ટમેન્ટ ૨-D  વિષે પૂછપરછ આદરી. પર્સમાંથી સાથે લાવેલા ફોટા કાઢીને ચોકીદારને 

દેખાડ્યા. ચોકીદાર તત્ક્ષણ ખતીજાને અને ખતીજાના ડ્રાઈવરને અને જોસેફને ઓળખી ગયો. 

વિનાયકની દક્ષિણા અને ચેતવણીને વિસારે પાડી. જીવતા 

તાગતાં ચાડિયાની જેમ સઘળી હકીકત મુનીરાને જણાવી. ઇલેક્ટ્રિક સમારકામ 

કરવા આવનાર માણસોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. મુનીરાએ પ્રમાણસર  આશ્ચર્ય, 

કુતુહલ અને જિજ્ઞાસા દાખવીને ચોકીદારને પ્રોત્સાહન આપ્યું અને ધાર્યા કરતા વધુ માહિતી  

કઢાવી લીધી. અંતે ચોકીદારના ગાલ પર એક પ્રેમાળ ટપલું મારીને એપાર્ટમેન્ટ ૨-D  તરફ પ્રયાણ કર્યું.ફરી એકવાર મુનીરાનુ લાવણ્ય વિનાયકની લાંચ કરતા વધુ શક્તિશાળી 

સાબીત થયું. ચોકીદારે આજ પછી એ ગાલનું પ્રક્ષાલન નહીં કરવાનો નિર્ણય લીધો; એમાં કૈં નવાઈભર્યું નહોતું.

                        મુનીરા મકાનમાં દાખલ થઇ. સાવચેતી ખાતર ચહેરા પર દુપટ્ટો વીંટી લીધો. લીફ્ટનો ઉપયોગ કરવાને બદલે  દાદરા ચઢી ગઈ. પરસાળમાં ટાંગેલા 

ટ્યુબલાઈટના ફિક્ષ્ચરને બારીકાઈથી જોયું. ત્રિશૂળ ની કામગીરી એટલી તો  પછાત નહોતી કે 

ફિક્ષ્ચરમાં છુપાવેલો કેમેરા કોઈની નજરે  ચઢે. હકીકતમાં એ મોશન ડિટેક્ટર કેમેરા હજુ પણ 

સક્રિય હતો.મુનીરાની તસ્વીર એના દ્વારા ત્રિશુળમાં પહોંચી. મુનીરાએ ડોરબેલ દબાવી પણ કોઈ જવાબ ન આવ્યો. પર્સમાંથી રફીકની આપેલી ચાવી વાપરીને ફ્લેટનો દરવાજો ખોલીને મુનીરા 

પલભર થંભી. કોઈ સિક્યુરિટી એલાર્મ ન સળવળ્યા એટલે એ હિંમત થી આગળ વધી.

                      એક રૂમમાં બંદીવાન માણસ હતો. 

પરીક્ષિતની સૂચના પ્રમાણે અણુકેન્દ્રના ડ્રાઇવરની જગ્યા ત્રિશૂળ  ના માણસે લીધી હતી. એ 

યોજના  હતી વધુ માહિતી મેળવવાની. કોઈ વધુ શિકાર ફસાય એ માટે જાળ ફેલાવવામાં આવી હતી. મુનીરાને જોઈને ત્રિશૂળનો માણસ હસ્યો અને પૂછ્યું ” આપની શું સેવા કરું?” મુનીરા સહેજ 

ખચકાઈ અને જણાવ્યું કે એ ફ્લેટ એની એક મિત્રનો છે, જે ઘણા વખતથી વિદેશમાં રહેછે. એ

 મિત્રના કહેવા પ્રમાણે ફ્લેટની દેખરેખ રાખનાર બાઈ થોડા વખતથી લાપતા હતી અને એટલે

 મુનીરા એના ફ્લેટની તપાસ કરવા આવી 

હતી. ત્રિશૂળના માણસ ના જણાવ્યા પ્રમાણે એને કશી જ ખબર નહોતી. એ ફક્ત એટલું જાણતો હતો કે એક સ્ત્રી અવારનવાર હવસની ભૂખ સંતોષવા એની મુલાકાતે આવતી હતી. એના જેવી 

કામસૂત્રની ઉપાસક એણે આજ સુધી જોઈ નહોતી. જવાબમાં મુનીરાએ જણાવ્યું કે એનો ઈરાદો નિષ્કામ હતો. બીજી લાંબી લપછપ કર્યા  વગર ભાગી જવામાં જ સલામતી લાગી. મુનીરા તરત જ પાછી ફરી.

                   મુનીરાએ જઈને રફીકને અહેવાલ આપ્યો. રફીક ખતીજાની ચાલચલગતથી પરિચિત હતો. ખતીજાના પ્રયોજનનો અણસાર આવ્યો અને  એણે અનુમાન બાંધ્યું. ખતીજા અને એના ડ્રાઈવરનું બળજબરીથી અપહરણ કરવામાં આવ્યું હશે. પ્રભુકૃપા નો ચોકીદાર મુનીરાના બતાવેલા ફોટામાંથી જે માણસને ઓળખી શક્યો હતો તે માણસ વઝીર  ના જણાવ્યા પ્રમાણે અણુકેન્દ્રના કાફલાનો રખેવાળ હતો. રફીકનું મગજ ચકરાવે ચઢ્યું. અણુકેન્દ્રના કાફલા સાથે ખતીજા અને કુરેશીને શું નિસ્બત ? ખતીજાને બળજબરીથી ક્યાં લઇ જવામાં આવી હશે? ખતીજા અને કુરેશી સાથે બીજા કોઈ સંકળાયેલા હતા? રફીકે હાઈકમિશનરની ઓફિસ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

          ખતીજા વાહીદ અને વઝીરને મળી. એણે આડકતરો ઈશારો કર્યો કે 

એમણે થોડાક સમય માટે મ્યાનમાર જતા રહેવું. અહીં ખાસ કરીને એમના માટે 

પરિસ્થિતિ વણસી રહી હતી. ખતીજાના જણાવ્યા પ્રમાણે ચોરાયેલા એનરિચ્ડ

 યુરેનિયમની તપાસ એમના આંગણે આવવાની શક્યતા હતી. બાંગ્લાદેશ હાઈ 

કમિશન એમને રક્ષણ આપી શકે એમ નહોતું. ખતીજાએ એમના જીવનનિર્વાહ ની વ્યવસ્થા કરવાની પણ ખાત્રી આપી. વાહીદ અને વઝીર ચોંક્યા અને થોડા હતાશ પણ થયા. એમની વફાદારી અને કામગીરીના બદલામાં એમને ધૂળ મળી! ધર્મઝનૂની આતંકવાદીઓ પણ આખરે તો કાચી 

માટીના માનવી જ ને ! 

ધર્મ તો નિઃસ્પૃહ છે અને રહેશે. ધર્મથી ભૂખ્યા પેટ કે ખાલી ગજવા ભરાતા નથી.ધર્મના નામે મતભેદો ઉભા કરાય, થાય, માલમત્તા વધે અને સત્તાના સોદા થાય. ધર્મને નામે ચાલી રહેલા ધતીંગો તો ભલભલાની શ્રદ્ધા ડગાવી દે છે. આ બધું વાહીદ અને વઝીર સારી રીતે જાણતા હતા, સમજતા 

હતા,  બેઉં ને  ઘર બાળીને તીરથ કરવા નીકળ્યા હોય એવી લાગણી થઇ. પરવશતાના માર્યા એટલું તો સમજી શક્યા કે હાલ ખતીજાના સૂચન સાથે સંમત થયા વગર છૂટકો નહોતો.

 મુંબઈથી મલયેશિયા અને ત્યાંથી વહાણમાં રંગુન પહોંચવાનું. રંગુન પહોંચીને ક્યાં, કોને અને 

ક્યારે મળવાનું તે પણ નક્કી જ હતું. એમના માટે નકલી ઇન્ડિયન પાસપોર્ટ તૈયાર હતા. 

બાંગ્લાદેશ એરલાઇનના વિમાનમાં રિઝર્વેશન પણ થઇ ગયું હતું. ચોવીસ કલાકમાં જ ભારતની બહાર નીકળી જવાની આ યોજના પર પાડવાની બાંહેધરી હતી.

કરોડપતિ કાંતિલાલ.

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

કરોડપતિ કાંતિલાલ.

અમારા કાંતિદાદા એક મળવા જેવા માણસ છે.

તમે જો એને ત્યાં સવારે ભૂલે ચૂકે મળવા ગયા હો તો એને ત્યાં તમારું લંચ ચોક્કસ.  ઉદાર દિલનો જીવ. ઉદારતા માત્ર ખાવા ખવડાવવામાં જ નહીં પણ ફંડ ફાળામાં પણ. પત્રં પૂષ્પમ મૂડ પ્રમાણે નામ લખાવતા રહે. એમના જીવનની વાત પણ સાંભળવા જાણવા જેવી છે.

ગયા રવિવારે જ મનોજભાઈ ગ્રામ્ય નારી કલ્યાણ સંસ્થા માટે ફાળો ઉઘરાવવા એમને ત્યાં ગયા હતા.  એમણે

શનીવારે રાત્રે આઠ વાગ્યે દાદાને ફોન કર્યો. ‘દાદા, હું મનોજ, થોડી મદદની જરૂર છે.  હું ભારતમાં સ્કુલમાં ભણતી દીકરીઓ માટે ફાળો ઉઘરાવું છું. અને જો તમે સમય આપો તો તે સમયે આપને મળવા આવું.

ઓહ! તો તમે ડોનેશન માટે આવવાના છો એમને? અરે ભાઈ એમાં શરમાવાનું શા માટે? કાલે સવારે આવજો, સાથે લંચ લઈશું અને ડોનેશનની ચર્ચા કરીશું. તમે કોરોના ટેસ્ટ કરાવ્યો છેને?

ના દાદા.

તમને શરદી, ઉધરસ, તાવ, ગળામાં દુખાવો કોઈ તકલીફ છે?

ના દાદા. ભગવાનની દયા છે. કોઈ તકલીફ નથી.

ઓકે ઓકે. પણ નાહીને આલ્કોહોલિક કોલોન લગાવીને આવજો. મારી પાસે ઘણાં માસ્ક છે. ચિંતા નહિ.  તમારી જાણ ખાતર કહું કે મેં ત્રણ વાર ટેસ્ટ કરાવ્યા છે નેગેટિવ જ છે.  તો પણ આપણે દૂરથી વાતો કરીશું.

મોટાભાગના ડોસાઓ પોતાની સફળતાની સાચી ખોટી ડંફાસ મારવાની ટેવ હોય છે. કદાચ કાંતિદાદા પણ એવા જ હશે. વાતો સાંભળીશ અને જો સો બસો ડોલર ફંડમાં આપશે તો સ્કુલને મદદ થશે. કોરોના વાઈરસે એ દીકરાના ઘરમાં ગોંધાઈ ગયા હતા.

રવિવારે સવારે મનોજભાઈ દાદાને આંગણે પહોચ્યા. બેઠા ઘાટનું નાનું મકાન હતું. ડોર બેલ માર્યો. પંચિયું અને ગંજી સાથેના એક લાંબી દાઢીવાળા વૃદ્ધે બારણું ખોલ્યું.

મારું નામ મનોજ. હું કાંતિલાલ દાદાનેને મળવા આવ્યો છું.

ડોસાએ બે હાથ જોડી મનોજભાઈને આવકાર આપ્યો. ‘આવો પધારો મનોજભાઈ.’

મનોજભાઈ નાના ફેમિલી રૂમમાં સોફા પર બેઠા.

કિચનમાંથી એ વૃદ્ધ એક ટ્રેમાં કોફી ગોટા અને જલેબી લઈ આવ્યા અને મનોજભાઈની બાજુના ટેબલ પર મૂક્યા.

‘કાંતિલાલદાદા ઊઠ્યા નથી? હું વહેલો તો નથી આવ્યોને?’

વૃદ્ધે જવાબ ન વાળ્યો. મનોજભાઈ ગણગણ્યાં. નોકર પણ ઘરડો છે. કદાચ બહેરો હશે.

ડોસા ફરી કિચનમાં ગયા અને એક કોફી મગ લઈને પાછા આવ્યા , એમનાથી દૂર સોફા ચેર પર બેઠા.

‘મનોજભાઈ, હું જ કાંતિલાલ, હું શું સેવા કરી શકું?’

મનોજભાઈ બે ત્રણ મિનિટ માટે ડઘાઈ ગયા, પછી તરત જરા નજીક જઈ ને વાંકા વળી નમસ્કાર કર્યા.

‘ક્ષમા કરજો દાદાજી હું આપને ઓળખી ન શક્યો.’

દાદા હસ્યા. ‘ભાઈ તમે મને ક્યાંથી ઓળખો? હું ક્યાં જાહેર જીવનનો જાણીતો માણસ છું.  તમે તો શું પણ હવે તો પરિવારના બાળકો પણ એમના મા-બાપને પૂછે છે કે દાદા આપણાં કયા સગા થાય. હાઉ દાદા ઈઝ રિલેટેડ ટુ અસ?’

‘દાદા આમ તો હું ફૂલ નહિ તો ફૂલની પાંખડી, ગુજરાતના ગ્રામ્ય સમાજની સ્કુલની છોકરીઓ માટે થોડો ફાળો ઉઘરાવવા આવ્યો છું. કોલેજમાં પ્રોફેસર હતો. નિવૃત્ત થયો છું. દીકરો ઈન્જિનીઅર છે. દર વર્ષે આવું છું. સાહિત્ય સંસ્થાઓમાં સત્સંગ કરું છું. એકાદ ભારતની સંસ્થાને માટે સેવાર્થે ફાળો ઉઘરાવું છું. આ વર્ષે કોરોનાને કારણે બસ ઘરમાં જ રહ્યો હતો. આજે જ બહાર નીકળ્યો છું.’ મનોજભાઈએ દાદાને પોતાની ઓળખાણ અને આવવાનો હેતુ જણાવી દીધો.

‘તમે આવ્યા તેનો આનંદ થયો.’ દાદા પંચાણૂ વર્ષના છે એવું સાંભળ્યું હતું પણ પંચોતેરના હોય એવા સ્વસ્થ લાગતાં હતા.

‘મનોજભાઈ, નાસ્તો કરતાં કરતાં વાત કરો ગોટા અને  કોફી ઠંડી પડી જશે.’

મનોજભાઈએ સંકોચ સહ ગોટા લેવાનુ શરૂ કર્યું. ‘દાદા આ મારો પ્રિય બ્રેકફાસ્ટ છે. સરસ ગોટા છે.  કોણે બનાવ્યા છે?’

દાદા ફરી હસ્યા. ‘બનાવનાર કારીગર તમારી સામે જ બેઠો છે’

દાદા આપ? આ ઉમ્મરે?

દાદાએ કોઈ પ્રત્યુત્તર નહિ આપ્યો. એઓ સ્મિત ફરકાવતા રહ્યા.

‘દાદા અંગત સવાલો ન પૂછાય પણ આપને વાંધો ના હોય તો આપ અમેરિકામાં ક્યારે આવ્યા, તમારા જીવનના સંઘર્ષ અને જાણવા જેવી વાતો જણાવશો?’

‘મારા જીવનમાં ખરેખર રસ પડે એવું કાંઈ જ નથી. જેટલીવાર બગાસું ખાધું છે એટલી વાર પતાસુ મોમાં આવી પડ્યું છે. અમેરિકામાં મારે ખાસ કોઈ તકલીફ વેઠવી પડી નથી’

‘અસલ કથાઓની શરૂઆત ગરીબ બ્રાહ્મણ થી શરૂ થતી. મારા પિતાશ્રી ઘરના જ નાના મંદીરના ગરીબ પુજારી હતા. પ્રસંગોપાત કથા કરતાં ભજન કરતાં અને આરતી થતી. ગરીબ હતા પણ દાળ રોટલો મળી રહેતો. હું બાર વર્ષનો હતો ત્યારે મારી મા અમને પાંચ ભાઈઓને ને મૂકીને ગુજરી ગઈ. અમારી સંભાળ રાખવા પિતાશ્રીએ બીજા મેરેજ કર્યા. પણ અમારી બીજી બાથી અમારા બધાનું કામ કેમ કેમ થાય? બિચારી બિમાર રહેતી હતી. મારે સ્કુલ છોડી દેવી પડી. ઘરમાં નવી બાને કામમાં મદદ કરતો. રસોઈ કરતો. હું સત્તર વર્ષનો થયો ત્યારે મારી નવી બા પણ બિચારી અમારા માટે ત્રણ બહેનોને મૂકીને ગુજરી ગઈ.’

‘મારા પિતા હેન્ડસમ હતા. સરસ ગાતા હતા. એમને ભજનમાં આવતી એક સુંદર મહિલા સાથે પ્રેમ થઈ ગયો અને એમની સાથે એમણે ત્રીજા લગ્ન કર્યા. મેં ભૂલમાં વિવેક ચૂકીને જરા  ટીકા કરી “બાપા, બહુ થયું…..હું તો ન ભણ્યો પણ ભાઈબહેનો સામે તો જૂઓ. એમને તો ભણાવો.”

“બાપને શીખામણ આપે છે?” મને થપ્પડ માંડીને કાઢી મૂક્યો.’  

‘મેં લગ્ન ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. અને ઓપરેશન કરાવી નાખ્યું.

‘તે જમાનામાં દશબાર બાળકો તો સામાન્ય હતા. મેં ઘર છોડી દીધું. મેં એક બ્રાહ્મણીયા લોજમાં નોકરી કરવા માંડી. તે દરમ્યાન મારી નવી મમ્મી ખાનગીમાં આવીને મને મળ્યા’.

“ભૈલા પાછો ઘેર આવી જા. બાપા છે; થોડા ગુસ્સે થાય એટલે ઘર થોડું છોડાય. હું તો સાત ચોપડી ભણેલી છું. મારા બધાં છોકરાઓની હું કાળજી રાખીશ અને ભણાવીશ. તું પાછો આવી જા.”

;હું નવી મમ્મીને પગે લાગ્યો. પણ કહ્યું કે આવકને માટે નોકરી તો કરવી જ પડશે. મારી ચિંતા કરશો નહિ.

‘રાંધતા આવડતું હતું. લોજમાં નોકરી કરી મિષ્ટાન્ન ફરસાણ બનાવતા શીખ્યો. લોજમાં થોડી રસોઈ જુદી અલગ રાખી મૂકતો. દિવસને અંતે જે કાઈ વધે તે લોજના માલિકને પૂછીને મારી નવી મમ્મીને આપી આવતો. ભલે મમ્મી સાવકી હતી, પણ બધા ભાઈઓ અને બહેનો માટે લાગણી વાળી હતી. મારે રહેવાનું ખાવાનું મફત અને મહિને પાંચ રૂપિયાનો પગાર મળતો. બસ બે રૂપિયા મારી પાસે રાખીને ત્રણ રૂપિયા મારા નાના ભાઈ બહેનો માટે આપી આવતો. મારા લોજના માલિક પણ બ્રાહ્મણ હતા. એઓ મને કોઈ કોઈ વાર લગ્નવરામાં બીજા રસોઈઆ સાથે રસોઈ કરવા મોકલતા.

એકવાર એક લગ્નમાં હું રસોઈ કરવા ગયો હતો. અમેરિકાથી ડોક્ટર દેસાઈજી એમની ગોરી મેડમ સાથે આવ્યા હતા. એમને મારી રસોઈ ભાવી ગઈ. મને કહે અમેરિકા આવવું છે?  હું મારા બાપાને પૂછવા અને રજા લેવા ગયો. તો બાપાએ કહ્યું ‘જા મોં કાળું કર. દરિયાપાર જશે તો તારી સાથે મને પણ ન્યાત બહાર કાઢશે હવે પાછો અહીં પગ નહીં મૂકતો. પણ મારી ત્રીજી મમ્મી ભલી હતી. એણે મને ચાંલ્લો કરી. આશીર્વાદ આપ્યા. અને મને સોગન આપ્યા કે માસ મટન ખાઈશ નહિ અને દારુ પીતો નહિ. સિગરેટનું વ્યસન રાખતો નહિ.’

‘દેસાઈજી ડોક્ટર અને મેડમ સાથે હું અમેરિકા આવ્યો. ૧૯૪૭ની સાલ હતી. વર્ડવોર પૂરી થઈ હતી.  હું અમેરિકા જૂન ૧૯૪૭માં આવ્યો ત્યાર પછી ઓગસ્ટમાં ભારતને આઝાદી મળી. દેસાઈજીએ મોટી પાર્ટી રાખી હતી. બધા અમેરિકન અને માત્ર બે ઈંડિઅન ’

‘મેડમ અમેરિકન રસોઈ બનાવતા અને હું ગુજરાતી રસોઈ બનાવતો. દેસાઈજીને છોકરાં છૈયાં હતા નહિ. દેસાઈજી ખૂબ રંગીન માણસ. દેસાઈજી અને મેડમ બન્ને મોટા ડોક્ટર. હોસ્પિટલમાં જાય, કોલેજમાં ભણાવવા જાય, ઘરના બારમાં જાત જાતના દુનિયા ભરના દારુ રાખે. મોટા ઘરમાં થોડે થોડે દિવસે પાર્ટી રાખે. ખૂબ કમાય અને ખૂબ ખર્ચે. દેસાઈજીએ એના ગામમાં હાઈસ્કુલ બંધાવેલી અને ત્રણ ચાર બોરિંગ કુવા ખોદાવેલા.

દાદા વાત કરતા હતા અને એક પચ્ચીસ ત્રીસ વર્ષની ગોરી યુવતી ઘરમાં દાખલ થઈ. એણે મનોજભાઈને વંદન કર્યા અને દાદાજીના ચરણ સ્પર્શ કર્યા. ગ્રાંડપા, આઈ એમ સેટિંગ ધ ટેબલ. આઈ’લ કોલ યુ ઇન ટેન મિનિટ્સ’.

ડિયર શીલા ડોન્ટ રસ. ટેઇક યોર ટાઈમ બિફોર યુ ગેટ બીઝી ઈન કિચન, કેન યુ ગેટ દેસાઈજી સ સીડી નંબર સેવંટીન, ફોર મનોજભાઈ.

શીલાએ લાવીને બીગ સ્ક્રિન ટીવી પર સીડી શરૂ કરી દીધી. બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ઝાંખા ઝાંખા ફોટાઓની સ્લાઈડ હતી. કાંતિદાદા રસ પૂર્વક એમના આરાધ્ય દેવતા દેસાઈજી ના જૂદા જૂદા ફોટાઓનું વર્ણન કરતા હતા. દેસાઈજી ફિશીંગ કરવા જતા, ફીશ પણ ખાતા, ડિયર હંટિંગ માટે જતા અને મીટ પણ ખાતા પણ મને આગ્રહ નહોતા કરતાં. નોનવેજ ડિસીસ  મેડમ જાતે રાંધતા અગર હાઉસકિપર રાંધતી. તે દિવસે મને રજા આપતા. દેસાઈજી સામેથી મને કહેતા કે રિમેંબર યુ પ્રોમિસ યોર મધર…ંનો મીટ, નો આલ્કોહોલ, એન્ડ નો સ્મોકિંગ. આઈ એમ ગોઈંગ ટુ ડાય સૂન. આઈ ડોંટ હેવ ફેમિલી. યુ હેવ બીગ ફેમિલી. બી રિસ્પોનસીબલ. યુ હેવ ટુ લીવ ફોર યોર ફેમિલી.. દેસાઈજી મને મહિને દોઢસો ડોલર જેટલો અધધ પગાર આપતા. હાઉસ કિપરને વીકમાં વીશ કે પચ્ચીસ ડોલર આપતા. મારો પોતાનો ખર્ચો તો હતો જ નહિ. હું સો ડોલર બેંકમાં મુકતો અને પચાસ ડોલર મારા બાપાને મોકલતો. તે સમયે લગભગ એક ડોલરના પાંચ રૂપિયા મળતા. તે વખતે મહિને અઢીસો રૂપિયા તો અમારા કુટુંબ માટે મોટી રકમ હતી.’

દેસાઈજી કહેતા કે પૈસા ઝાડ પર નથી ઉગતા. તે મેળવવા બુદ્ધિ કે મહેનત કે નસીબ હોવું જોઈએ. હિન્દુસ્તાન ગરીબ નથી. પણ ગરીબોએ જરૂર કરતાં વધારે બચ્ચા પેદા કર્યા છે. બૈરાઓ કામ કરતા નથી. 

સરતી સ્લાઈડ સાથે કાંતિદાદાની કોમેંટ્રી ચાલતી હતી.

કિચનમાંથી ઘંટડી રણકી. શીલાએ આવીને મીઠા અવાજે કહ્યું ‘ગ્રાંડપા, ડિનર ઈઝ રેડી. મિસ્ટર મનોજભાઈ, પ્લીઝ જોઈન વીથ અસ ફોર લાઈટ લંચ’

‘ચાલો મનોજભાઈ, આપણે જમતાં જમતાં વાતો કરીશું. અમારી શીલા એક્સેલન્ટ કૂક છે. ‘

મનોજભાઈ માટે લાઈટ લંચ ન હતું. એમનીસેંડવીચ ડિસમાં રસ, પૂરી, પાત્રાં, ઉંધીયું. પુલાવ કઢી પાપડ અથાણા હતાં, દાદાની ડિશમાં એક રોટલો ભાજીનું શાક અને દૂધ હતું. શીલાની ડિસમાં સલાડ સૂપ અને સેંડવિચ હતી.

દાદા જમતાં જમતાં વાતો કરતાં હતા.

‘ડોક્ટર મેડમ બિચારા પહેલાં ગયા. દેસાઈજી એકલા પડી ગયા. બધી સંપત્તિમાંથી દાન કરવા માડ્યું. ખાસ તો આંધળાઓને માટે ખુબ જ દાન કરતાં. બે વર્ષ પછી દેસાઈજી પણ ગયા. હું બ્રાહ્મણ છું પણ શાસ્ત્ર શીખ્યો ન હતો. ઓમ ત્રયંબમ યજામહે નો મંત્ર આવડતો હતો બસ તેજ બોલીને એના મોં પર આગ મૂકીને એમને વિદાય કર્યા.’ વાત કરતાં દાદા રડી પડ્યા. અડધે ભાણે ઉઠી ગયા.

મનોજભાઈ પણ ઉઠ્યા.

હિંચકા પર બેઠા. સામે થોડા અંતરે ખુરશી પર મનોજભાઈ બેઠા.

‘મનોજભાઈ, આજે આપણે જે ઘરમાં બેઠા છીએ તે ઘર અને સામે દેખાતો બંગલો દેસાઈજીનો છે. એઓ એ મારું નામ વિલમાં લખ્યું હતું. વિલ મુજબ પેલો બંગલો આ ઘર અને પચાસ હજાર ડોલર મને મળ્યા હતા. મેડમ આંખની ડોક્ટર હતાં. મેં એ બંગલો આંધળાઓની સ્કુલ માટે દાન કરી દીધો.’

‘ઘરમાં જાત જાતનો મોંઘો દારુ હતો. સિગાર હતી. મેં એના ખાસ ડોક્ટર દોસ્તને ડેનિયલને કહ્યું આમાંથી જે જોઈએ તે લઈ જાવ. પણ એણે કહ્યું કે મારે જરૂર નથી. તું બધાને આપી દેશે તો ખાશે શું? તું તો ભણેલો નથી. દુકાન કર અને વેચ. એણે મને પહેલો લિકર સ્ટોર કરી આપ્યો. હું તો પીતો ન હતો. એક એક બોટલ ડોઢસો બસો ડોલરમાં વેચાઈ. ધીમે ધીમે આ બ્રાહ્મણને દારુના ધંધામાં ફાવટ આવી ગઈ.’ દાદા હસ્યા.

‘મેં મારા બધા ભાઈઓને અમેરિકા બોલાવ્યા. એમની સાથે લિકરની દુકાનો લીધી. મેં મારા ભાઈઓને સોગન આપ્યા હતા. ભલે દારુનો ઘંધો કરો પણ તમે દારુ પીશો નહિ. સિગરેટ ફૂકશો નહિ, મીટ મટન ખાશો નહિ, ભાઈઓ એ મારું, અને મારી મમ્મીનું વચન પાળ્યું છે. પણ એ વચનમાં મારા ભત્રીજા ભત્રીજી કે ભાણેજ ભાણકીઓ કે તેના સંતાનોને મેં બાંધ્યા નથી. કહું તો સાંભળે ખરા?’

‘માનશો નહિ પણ મારી નવી મમ્મીએ પણ મને બીજા ચાર ભાઈઓની ભેટ આપી હતી. એટલે અમે આઠ ભાઈ અને ત્રણ બહેનોનો મોટો સંસાર. પિતાજી ગુજરી ગયા પછી મારી નવી મમ્મીને પણ અમેરિકા બોલાવી લીધા..બધા ભાઈઓમાં ખેંચ તાણ ચાલે કે મમ્મીતો અમારી સાથે જ રહેશે. પણ મમ્મી તો પોતાના પીંડના દિકરાને બદલે મારી સાથે જ રહ્યાં હતાં. બધામાં હું મોટો હતો. મારા મમ્મી નેવું વર્ષની ઉમ્મરે ગુજરી ગયા.જીવ્યા ત્યાં સુધી મને રસોઈ કરીને ખવડાવતા હતાં.’

’ધીમે ધીમે મારા આઠ ભાઈઓ અને ત્રણ બહેનોને અહિ ઠેકાણે પડ્યા. ભત્રીજાઓ ભાણેજો બધા ભણીને ડોક્ટર એન્જીનીયર અને બિઝનેશ મેન થયા છે. ભાઈઓ અને બનેવીઓ તો હવે રીટાયર્ડ થયા છે. તેમનો બધાનો સંસાર ખૂબ વિસ્તર્યો છે. સૌ સુખી છે. સગાના સગા અને તેના સગાઓ મળીને આજે મારા પછી લગભગ છસો માણસોનો સંસાર છે. બધાઓએ અનેક જાતીઓમાં લગ્ન સંબંધ બાંધ્યા છે. આ શીલા ના માબાપ અમેરિકન છે. આ શીલા અમેરિકન છે પણ કહે છે પાંચમી પેઢીએ તે મારા ભાઈના મૂળનું સંતાન છે.’

‘મારી ઉમ્મર થઈ છે. એ મને એના માબાપ કઈરીતે અમારા મૂળના છે તે સમજાવે છે પણ મને સમજાતું નથી. ડોકટર છે. આ એક જ દીકરી ગુજરાતી શીખી છે. મારી કાળજી રાખે છે. કહે છે કે દાદા હું તમે જીવો છો ત્યાં સૂધી તમારી સેવા કરીશ. પરણવાની ના કહે છે.’

‘દાદા તમે ખૂબ વાત કરી. બહુ બોલશો તો હાંફ ચડશે. પ્લીઝ ગો ટુ યોર રૂમ એન્ડ ટેઇક રેસ્ટ. આઈ વીલ ટેઇક કેર ઓફ અંકલ.’

‘દીકરીનો માર્શલ ઓર્ડર માનવો પડે. તમારી જે અપેક્ષા હોય તે શીલા દીકરીને કહેજો. ચેરિટી ડિપાર્ટમેંટ એના હાથમાં છે’. એ વૃદ્ધ વડીલ મનોજભાઈને નમસ્કાર કરીને એના રૂમમાં ગયા.

‘અંકલ, મને આપની જરૂરિયાત સમજાવશો?’

‘હું ગુજરાતની આદીવાસી ગ્રામ્ય સંસ્થા સાથે જોડાયલો છું. એ વિસ્તારમાં એક જ હાઈસ્કુલ છે. એમાં આઠ ધોરણથી બાર ધોરણના વર્ગમાં લગભગ બસો ગરીબ દીકરીઓ અભ્યાસ કરે છે. આખી શાળા દાન પર જ નીભે છે. ભણવા ભણાવવાના નાણાં તો સખાવતો પાસે મળી રહે પણ એમને માટે સેનિટરી પેડ માટે નાણાં થોડા મળે? માંગનારને પણ સંકોચ નડે. .

ઓહ, સમજી ગઈ. આઈ હેવ સીન અક્ષય કુમાર મુવી. યુ આર વર્ક્રિંગ ફોર ગુડ કોઝ. ઓકે લેટ્સ કેલ્ક્યુલેટ,  ટુ હંડ્રેડ ગર્લસ ટાઈમ મિનિમમ ફાઈવ પેડસ ઈક્વલ્સ વન થાઉઝંડ પેડસ પર મન્થ. બરાબર? ફોર વન યર યોર સ્કુલ નીડસ ટ્વેલ થાઉઝન પેડસ, રાઈટ્. પ્લીઝ ગીવ મી યોર સ્કુલ નેઈમ એન્ડ એડ્રેસ, ટ્રસ્ટીઝ નેઇમસ એન્ડ  ધેર એડ્રેસ. વી હેવ એસ્ટાબ્લિશ દેસાઈજી ચેરિટી ટ્રસ્ટ ફંડ. એમાંથી પાંચ વર્ષ સુધી તમારી સ્કુલમાં દર મહિને જરૂરી પેડ આવતા રહેશે. બાથરૂમમાં મશીન મૂકાશે એમાંથી છોકરીઓ જરૂર પ્રમાણે ઉપયોગ કરતી રહેશે. અંકલ ધન્યવાદ. તમે સરસ કામ કરો છો.’  

‘ઈંડિયાથી અનેક જુદા જુદા ફંડ ઉઘરાવવાળાઓ આવે છે. ઘણાં ફેઇક હોય છે. એટલે કોઈને અમે ચેક કે કેશ આપતા નથી. સંસ્થાનું એડ્રેસ લઈ લઈએ છીએ. સંસ્થાની  તપાસ કરી, યોગ્યતા પ્રમાણે જરૂરિયાત પહોંચાડીએ છીએ. તમારી સ્કુલની તપાસ કરીને બધું બરાબર હશે તો તમારું અહિ આવેલું સાર્થક થશે.’

મનોજઅંકલ, આપ કાર લાવ્યા છો?

ના, બહેન મને તો ડ્રાઈવિંગ નથી આવડતું, મારો સન મને અહિ મૂકી ગયો હતો. હું ફોન કરીશ એટલે લેવા આવશે.

હું અત્યારે ફ્રી છું. હું આપને મૂકી જઈશ.

 મનોજભાઈને અમેરિકન શીલાએ એમને ઘેર પહોંચાડ્યા. એમને માટે આ વિશિષ્ટ વ્યક્તિ અને વિશિષ્ટ પરિવારનો અનુભવ હતો.

(વાર્તા અને પાત્રો સંપૂર્ણ કાલ્પનિક છે.)

ગુજરાત દર્પણ – જૂન ૨૦૨૦.

ભીંતર ના વ્હેણ પ્રકરણ:૩૮

શ્રી સુરેંદ્ર ગાંધી

ભીંતર ના વ્હેણ

                                                          પ્રકરણ:૩૮

 ખતીજાનો અંગરક્ષક ભાનમાં આવ્યો અને અસહાય અવસ્થા માંથી છુટકારો મેળવવાના ઉપાયો વિચારવામાં મનને પરોવ્યું. લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું કઠિન કામ હતું. બંદીવાન હાલતે હલનચલન  અને વાચા હરિ લીધા હતા પણ મગજ તો સતેજ હતું. જે ખુરશી સાથે એને જકડવામાં આવ્યો હતો તેણે ઉગરવાનો માર્ગ ચીંધ્યો. લાકડાની ખુરશીને કોઈ પણ રીતે તોડવાની હતી. અને ખુરશી તૂટી જાય તો હાથપગના બંધનોમાંથી પણ મુકયી મળી જાય. એક જોરદાર ઝાટકા સાથે આખા શરીરને હલાવ્યું પણ ખુરશીએ મચક આપી.ફરી પ્રયત્ન કર્યો અને સમતુલા ગુમાવીને ખુરશી અંગરક્ષક સાથે જ઼ પછડાઈ. એમને એમ ઢસડાતા ઢસડાતા દરવાજા પાસે પહોંચ્યો અને દરવાજા સાથે અથડામણ આદરી. થોડા સમય પછી કોઈકનું ધ્યાન દોરાયું અને દરવાજો ખુલ્યો. અંગરક્ષકે મુક્ત  થઈને ફરજ પર હાજર સિક્યુરિટી ઓફિસરને સમગ્ર બીના જણાવી. મકાનની બહાર ગોઠવેલા સર્વેલન્સ કેમેરાની ટેપ તપાસતા જણાયું કે કુરેશી અને ખતીજા કોઈક બે અજાણ્યા શખ્સો સાથે ખતીજાની કારમાં રવાના થયા હતા. કોણ હતા અજાણ્યા શખ્સો? ખતીજા અને કુરેશીનું શું થયું?

              પરીક્ષિત પણ ખતીજા અને કુરેશીનું શું કરવું, વિચારી રહ્યો હતો. બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનની સત્તાવાર કર્મચારીઓની યાદીમાં ખતીજા અને કુરેશીના નામ નોંધાયેલા હતા. બેઉં ડિપ્લોમેટિક ઈંમ્યુનિટીથી  સુરક્ષિત હતા. એમની ધરપકડ કરવા માટે સબળ પુરાવા હોવા અત્યન્ત જરૂરી હતા. માધવન સાથે મસલત કરીને નક્કી કરવામાં આવ્યું કે હાલ પૂરતા બન્નેને છોડી દેવા. આમેય એમના પર નજર તો રાખવામાં આવતી જ઼ હતી. ડો.લાખાણીએ સૂચના મુજબ અમુક રસાયણો દ્વારા કુરેશીની યાદદાસ્ત ખોરંભે ચઢાવી. ત્યારબાદ ખતીજા અને કુરેશીને નાયર હોસ્પિટલમાં ખસેડ્યા. ત્યાં ઇમર્જન્સી રૂમમાં એમને દાખલ કર્યા. એમને નડેલા અકસ્માતના  પોલીસ રિપોર્ટના આધારે બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનને અકસ્માતની જાણ કરવામાં આવી. ખતીજા ફરી એકવાર છટકી ગઈ.

         ખતીજા પણ જમાનાની ખાધેલ હોવાથી પરિસ્થિતિનું ગામ્ભીર્ય સમજતી હતી. એણે પીટર, વાહીદ અને વઝીરને ચેતવણી આપવાનું નક્કી કર્યું. આઝાદ ઈમ્પોર્ટસ મારફતે પીટરને સંદેશો પહોંચાડવા એક અનુચરને મોકલ્યો. પીટરને મોડી સાંજે સંદેશો મળતા જ઼ એણે એક નાનકડી બેગ તૈયાર કરી. ઑડ્રી કામ પરથી પાછી નહોતી ફરી એટલે એને જણાવવા માટે “ફક્ત તાકીદની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે”, એટલું લખીને  એક ચબરખી એનું ધ્યાન ખેંચાય એવી જગ્યાએ ગોઠવી. ઘર બંધ કરીને પીટર રસ્તે પડ્યો. એની ચકોર આંખો ચારે બાજુ ફરતી રહી. સાંજનો સમય હોવાથી અંધકારનું આધિપત્ય જામતું હતું. અંધકારની ઓથ પીટરને પસંદ આવી.એવો બેધારી તલવાર જેવો અંધકાર ત્રિશૂળ ના કર્મચારી માટે પણ એટલો જ઼ રુચિકર હતો.

           પીટર એક સામાન્ય રાહદારીની જેમ ચાલતો હતો અને ત્રિશૂળ નો માણસ પણ એને અનુસર્યો. પીટરને બસમાં મુસાફરી કરવામાં સલામતી લાગી કારણકે ટેક્સીનો પીછો કરવો સરળ હતો. બસમાંથી ગમે તે સ્થળે અચાનક ઉતરીને પીછો કરનારને થાપ આપી શકાય. ત્રિશૂળનો માણસ અને પીટર બસસ્ટોપ પર લાઈનમાં જોડાયા. બસ થોડીક વર્મા જ઼ આવી ગઈ. બેઉં બસમાં બેઠા. ત્રિશૂળનો માણસ બસની પાછળના ભાગમાં બેઠો અને મોબાઈલ ફોનથી ત્રિશૂલને જાણ કરી. ત્રિશૂળનો માણસ ફોન પર હતો અને પીટર અચાનક ઉઠીને ચાલતી બસમાંથી જાનના જોખમે નીચે ઉતર્યો. રસ્તો ઓળગીને સામેની  બાજુએ જઈને એક ટેક્સીમાં બેસીને પલાયન થઇ ગયો. પીછો કરનારને થાપ આપવા માટેની ઇન્ટેલીજન્સની પ્રાથમિક તાલીમ હતી. ત્રિશૂળના માણસને જયારે ખ્યાલ આવ્યો ત્યારે ઘણું મોડું થઇ ચૂક્યું હતું. પીટર ટેક્સીમાં બેસીને , દાઢીમૂછનો  ત્યાગ કરીને કાલિપ્રસાદ બની ગયો. ત્રિશૂળનો માણસ કોઈ દાઢીમૂચ ધરાવતા માણસ નો પીછો કરી રહ્યો હતો! પીટર ઉર્ફે કાલિપ્રસાદ પણ હાથતાળી આપીને છટકી ગયો.

                 કુરેશી અને ખતીજાની ઈજાઓ ગંભીર નહોતી; જાણ્યા બાદ બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનનો સિક્યુરિટી ઓફિસર રફીક એમને મળવા ગયો. બેઉં ને  દેખાડવા માટે સર્વેલન્સની ટેપ પણ સાથે હતી. એણે ટેપ દેખાડી અને બે અજાણ્યા શખ્સોનો ઉલ્લેખ કર્યો.ખતીજા અને કુરેશી એમના વિષે કઈં જાણતા નહોતા.કુરેશીને વધુ પૂછપરછ કરતા ખતીજાની પૂછપરછ કરવા માટે રફીક એને પોતાની ઓફિસમાં લઇ ગયો. ખતીજા માટે એના ડ્રાઇવરની બાતમી નુકશાનકારક બની. રફીકે ખુલાસો માંગ્યો. એવું તે શું બન્યું હતું કે ખતીજાએ ટ્રાન્સ્પોન્ડર સક્રિય કરવું પડ્યું ? એવું તે શું બન્યું હતું કે કુરેશી તાબડતોબ વાહીદ અને વઝીરને લઈને ખતીજાની વ્હારે ગયો હતો? ખતીજા છેલ્લા બે દિવસમાં ક્યાં, ક્યારે અને શા માટે ગઈ હતી? કોને મળી હતી? આવા અણધાર્યા સવાલોથી ખતીજા સમસમી ગઈ.જવાબમાં એટલુંજ કહ્યું કે રફીક એની હદ ઓળગી રહ્યો હતો. એક ઉતરતી કક્ષાનો ઓફિસર આવી પૂછપરછ કરી શકે. રફીક અપમાન ગળી ગયો પણ મનમાં ખતીજાને પાઠ શીખવવાની ગાંઠ વાળી. એણે એક અનુભવી ઓફિસરને છાજે એવી અદાથી નિવેદન કર્યું કે હાઈકમિશન અને એના સ્ટાફની સલામતીની જવાબદારી એના માથે હતી. એમાં કોઈ બાધ કે આંચ ના આવે તે જોવાની એની ફરજ હતી. વાત ત્યાં જ઼ અટકી ગઈ.

                   રફીક માટે એક ગંભીર મામલો હતો. બાંગ્લાદેશ હાઈ કમિશનના કમ્પાઉન્ડમાં કોઈ પણ જાતની રોકટોક વગર બે અજાણ્યા શખ્સ પ્રવેશ્યા અને ધોળે દિવસે બે કર્મચારીઓનું  અપહરણ કર્યું. ખતીજાના ડ્રાઈવર-અંગરક્ષકની બાતમીના આધારે એણે સમગ્ર બનાવોનું એક રેખાચિત્ર ઉપસાવ્યું. વાહીદ અને વઝીરને પૂછપરછ કરવાનું નક્કી કર્યું. એમની રૂમનો ફોન જોડ્યો વઝીર રૂમમાં જ઼ હતો પણ વાહીદ વહાર ગયો હતો. રફીકે વઝીરને પણ બે અજાણ્યા શખ્સવાળી ટેપ દેખાડી ,એમના વિષે પૂછ્યું. વઝીરની આંખમાં ઓળખ ના એંધાણ વર્તાયા.એક શખ્સ અણુકેન્દ્રના કાફલાનો રખેવાળ હતો. અને કાફલાને જ્યારે આંતરવામાં આવ્યો ત્યારે છટકી ગયો હતો. બીજા શખ્સની ઓળખાણ થઇ શકી.વઝીરના કહેવા પ્રમાણે ષડતંત્ર ક્યારે અને કોના આદેશથી અસ્તિત્વમાં આવ્યું ,અસ્પષ્ટ હતું. પરંતુ ખતીજા અને કુરેશી સક્રિય હોવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નહોતું.અંતે રફીકે વઝીરને એમની મુલાકાત વિશે ચુપકીદી જાળવવાનું સૂચન કર્યું.

             ત્યારબાદ રફીકે એના હાથ નીચે કામ કરતી મુનીરાને પ્રભુકૃપા એપાર્ટમેન્ટ વિશે માહિતી મેળવવા માટે રવાના કરી અને ખતીજા,એના ડ્રાઈવર અને  બે અજાણ્યા શખ્સોના ફોટા સાથે લઇ જવા કહ્યું.બધી માહિતી એકથી કરીને હાઈકમિશનરની સમક્ષ રજૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો.

અજાણ્યા જીન્સ

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

અજાણ્યા જીન્સ

દીકરા કૄષ્ણ હું જાણું છું કે તું ભગવાનમાં નથી માનતો. તું રેશનાલિસ્ટ છે. તારા અને મારા વિચારો જુદા છે. મેં તને મારા સંસ્કાર આપવા પ્રયત્ન તો કર્યો જ હતો પણ હું નિષ્ફળ ગયો. ભલે; તું તારા રસ્તે સુખી થા. મારી એક જ ઈચ્છા છે. મંદિરમાં થોડા રિપેરીંગ માટે મેં ઠાકોરલાલ પુજારીને કહ્યું હતું કે હું પાંચ લાખ આપીશ. મારો દેહ હવે વધારે દિવસ નહિ કાઢે. તારી મમ્મી મધુએ કરકસર કરીને ત્રણ લાખ બચાવ્યા છે. બેટા એમાં બે લાખ તારા ઉમેરીને ઠાકોરકાકાને ને આપી દેજે. બેટા તારે હાથે મારો અગ્નિદાહ થાય અને એકવાર મારી સાત પેઢીનું તર્પણ થાય એટલી ઈચ્છા છે. બેટી ચૈતાલી, તું મમ્મીને સાચવજે.

હાઈસ્કુલના નિવૃત્ત પ્રિન્સિપાલ સાહેબ ઈશ્વરલાલને લન્ગ કેન્સર હતું. ડોક્ટરોએ આશા છોડી દીધી હતી. દવાની સાથે દુવાની જરૂર હતી. ડોક્ટર નિખિલ મહેતા એની સ્કુલમાં એમના હાથ નીચે જ ભણ્યા હતા. ડોક્ટરના પિતાશ્રી સુરેશભાઈ ડોક્ટર પણ ઈશ્વરલાલના મિત્ર હતા. ડોક્ટર તરીકે ફી લેવાનો સવાલ જ ન હતો. પુત્રવધુ ચૈતાલી હોસ્પિટલમાં નર્સ હતી. ઈશ્વરલાલનો દીકરો કૃષ્ણકાંત કોલેજમાં પ્રોફેસર હતો. ઈશ્વરલાલના પત્ની ઘરમાં જ સિલાઈ કામ કરતા હતા. મધ્યમ વર્ગનું કુટુંબ, સુખી કુટુંબ હતું.

ઈશ્વરલાલ અને મધુબેન જૂની પેઢીના સંસ્કારથી રંગાયલા હતા. ધાર્મિકવૃત્તિના હતા. સોસાયટીના નાકા પર એક નાનું રાધાકૃષ્ણનું મંદિર હતું. ઈશ્વરલાલ સ્કુલ જતી વખતે અને સ્કુલેથી ધરે આવતાં મંદિરમાં  દર્શન કરતાં, થોભતાં અને મંદિરના પુજારી ઠાકોરલાલ સાથે વાતો કરતાં. મંદિરમાં બે નાનકડા રૂમ હતા. એક રૂમમાં ઠાકોરલાલ પુજારી રહેતા બીજા રૂમમાં ભક્તો બેસીને પ્રસાદ લેતા. ભજન થતા. સ્કુલમાંથી નિવૃત્ત થયા પછી અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ પોતાની સ્કુલના વિદ્યાર્થીઓને મંદિરના એક ઓરડામાં ઈશ્વરલાલ મફત ટ્યૂશન આપતા.

ઉમ્મર પ્રમાણે દેહ દેહનું કામ કરે. અંગો ધીમે ધીમે તૂટતાં જાય. ઈશ્વરલાલને અસ્થમા અને પછી ફેફસાનું કેંસર નિકળ્યું. એણે એના દીકરા કૃષ્ણને એમની ઈચ્છા જણાવી. દીકરા એકવાર સાત પેઢીનું તર્પણ કરજે. કૄષ્ણકાંત કંઈપણ બોલ્યા વગર અશ્રુભરી આંખ સાથે મોં ફેરવી એના બેડરૂમમાં  ચાલ્યો ગયો.

તે રાત્રે કૄષ્ણ અને ચૈતાલી વચ્ચે ખૂબ જ ચડપડ થઈ ગઈ હતી.

કૄષ્ણકાંતને પપ્પા મમ્મીની ભક્તિ ધેલછા નહોતી ગમતી. ડોક્ટરની સાથે દવાની કે હોસ્પિટલની ટ્રિટમેન્ટની ચર્ચા કરતો. પણ ભણેલો ગણેલો સમવયસ્ક ડોક્ટ જ્યારે ભગતડો થઈને દુઆ અને પ્રાર્થનાની વાત કરતો ત્યારે કૄષ્ણકાંત દલીલો પર ચઢી જતો અને ડોક્ટર મહેતાની મશ્કરી પણ કરતો. સૌએ દુઃખદ સત્ય સ્વીકારી લીધું હતું કે હવે ઈશ્વરલાલ વધુ દિવસો નહિ ખેંચે. ડોક્ટરની વાત સાચી જ હતી. એ શાંતિથી દેહ છોડે એ જ જોવાનું હતું. મંદિરના પુજારી અને મિત્ર ઠાકોરલાલ મંદિરમાં સાંજની આરતિ થઈ જાય પછી મિત્ર માટે પ્રસાદ લઈને આવતા. શાંતીથી બેસીને મહામૃત્યુંજયના જપ કરતા. શાસ્ત્રીય રાગમાં ઈશ્વરલાલને ગમતાં ભજનો ગાતા અને ઈશ્વરલાલ માસ્તર ઊંઘી જતાં.  છેલ્લા દોઢ મહિનાથી આ જ કાર્યક્રમ ચાલ્તો હતો.

કૃષ્ણકાંત રેશનાલિસ્ટ એટલે કે વિવેકપંથી હતો. અંધશ્ર્દ્ધા, ખોટા ધાર્મિક રિવાજો અર્થવગરની સામાજિક પ્રણાલિકાઓની ઝાટકણી કાઢતા પ્રવચનો અને તેના લેખો અનેક વર્તમાનપત્રોમાં છપાતાં. એની પ્રવચનશૈલી જલદ હતી. કોઈ એની સામે દલીલ કરવા શક્તિમાન ન હતું. એના લેખો અને પ્રવચનોએ ઘણાંના વિચાર વર્તણુક બદલી નાંખ્યા હતા. એક માત્ર ન બદલાયા એના પપ્પા મમ્મી. પત્ની ચૈતાલી એની વાતો સમજતી છતાં લોહીના સંસ્કારવશ કૃષ્ણની વાતો સ્વીકારવાનું કે પચાવવાનૂ એને માટે સહેલું ન હતું.

રૂમમાં પતિ પત્ની વાતો કરતાં હતાં.

‘પપ્પા તો હાઈસ્કુલમાં સાયન્સ ટિચર હતા. પપ્પા અભણ નથી. એમ.એસ.સી થયા છે. આ તર્પણ-બર્તણની લાલસા શા માટે. મર્યા પછી એના શરીરનું શું થાય એની ચિન્તા શા માટે. બધા દેહદાન કરી દે છે. એને કેમ આવી ખોટી લલૂતા છે તે જ સમજાતું નથી. અને પેલો ભગતડો પૂજારી ઠાકોર, માસ્તર સાહેબ માસ્તર સાહેબ કહીને પપ્પા પાસે પૈસા કઢાવ્યા કરે છે. મારો વિચાર તો પપ્પાના નામે એક લાખ કોલેજની લાયબ્રેરીમાં આપવાનો છે. ડો. કે. તરફથી  પિતાજીના સ્મર્ણાર્થે.’

ચૈતાલીએ કહ્યું ‘એ સારી વાત છે. પપ્પાજી પણ એ જ યુનિવર્સીટીની સાયન્સ કોલેજમાં ભણ્યા હતા. લાયબ્રેરીમાં એમનું અને તારું નામ રહે તેના જેવું ઉત્તમ શું?’

એને તો પોતાનું નામ કૄષ્ણકાંત પણ નહોતું ગમતું. એ પોતાની ભટ્ટ અટકનો ઉલ્લેખ જ  કરવા નહોતો માંગતો. બધા એને  પ્રોફેસર કે. કહેતાં. એણે ચૈતાલીને કહ્યું ‘તું મમ્મીને કહી દેજે કે હું મંદીરમાં પેલા ઠાકોરીયા પુજારીને એક પણ પૈસો આપવાનો નથી. હું પપ્પાના બોડીનું ડોનેશન જ કરી દઈશ. ખોબામાં પાણી ભરીને અવળે હાથે રેડવાથી મરી ચૂકેલા ડોસાઓને કશો ફેર પડવાનો નથી. હું જ આવું કરું તો મિત્રોમાં મારી ઈજ્જત શું રહે?’

‘ઓ મારા ભગવાન. તારે પપ્પાની ઈચ્છા પ્રમાણે નથી કરવું કારણકે “પ્રોફેસર કે” ની ઈજ્જત જાય. વાહ પ્રોફેસર વાહ. તારી જેમ હું પણ ઘણીવાતો નથી માનતી. હું નર્સ છું. રોજે રોજ બિમાર અને મૃત્યુની નજીક પહોંચેલા બાળકોથી માંડી અનેક વૃદ્ધોને જોઉં છું. ડોક્ટરો તો પેશન્ટ પાસે દશ પંદર મિનિટ તપાસીને ચાલ્યા જાય, સેવા સુશ્રુષા તો અમારે જ કરવાની. એમની યાતનાઓ તો અમે જ જોઈએ છીએ અને અનુભવીએ છીએ. અમારે જ દર્દી અને એના સગા વ્હાલાઓને કહેવું પડે; ભગવાનની પ્રાર્થના કરો સૌ સારાવાના થઈ રહેશે.’

‘મારા વ્હાલા પ્રોફેસર કે. ભગવાનનું સ્મરણ એ એક શરીર માટે નહિ પણ માનસિક યાતના માટેનું પેઈન કિલર છે. હું એ રોજે રોજ જોતી અને અનુભવતી આવી છું. ડોક્ટર મહેતા પણ પ્રોગ્નોસીસ તો જાણે જ છે. અરે, પપ્પાજી પોતે પણ જાણે છે. એમનો સમય પૂરો થયો. સવાલ માત્ર સમયનો જ છે. યાદ છેને એકવાર પપ્પાજીએ  હસતાં હસતાં તને કહ્યું હતું કે “વાતવાતમાં તું વિજ્ઞાન વિજ્ઞાન ઠોક્યા કરે છે પણ તને તો સાયન્સ કોલેજમાં એડમિશન પણ નહતું મળ્યું. હવે તો દીકરા, તું તો આર્ટસમાં ભણેલો મહાવૈજ્ઞાનિક રેશનાલિસ્ટ છે.” પપ્પાજીએ ખોટા ધાર્મિક ધતિંગો નથી કર્યા; બારસાખે લિંબુ મરચાં નથી લટકાવ્યા પણ એ પ્રાર્થનામાં તો જરૂર માને જ છે. ભગવાનના નામે બ્રહ્માંડની અકળ રચનાને પ્રાર્થે છે. એને તો અણુમાંના ઈલેક્ટ્રોન પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનની ગતીવિધિમાં ભગવાન દેખાય છે. કરોડો સુક્રાણુમાંથી એક શુકાણું અંડને ભેદીને એક માનવીનું સર્જન કરે છે એમાં પણ એને ભગવાન દેખાય છે. ક્રોમોઝોનમાં પણ ભગવાન દેખાય છે. આ વિજ્ઞાન સામાન્ય માનવીની સમજ બહારનું છે એટલે માનવ આકારની પ્રતિમાઓમાં વિજ્ઞાનને સ્થાપિત કરી દીધું છે. પપ્પાજીની માન્યતાઓ આવી હતી. અને પપ્પાજીને તો સંગીત ગમે છે. તેમાંયે શાસ્ત્રીય રાગમાં ગવાયલા ભજનોતો પપ્પાજીને ખૂબ જ ગમે છે. એટલે તો રોજ સાંજે ઠાકોરકાકા આવે છે. એ ભજન કરે છે અને તું રોજ ઘરની બહાર નીકળી જાય છે. માય ડિયર પ્રોફેસર, તને ગમે કે ન ગમે, આપણે પપ્પાજીની મરજી પ્રમાણે જ કરીશું.’

‘એમના શરીરનો અભ્યાસ મેડિકલના વિદ્યાર્થીઓ કરે, એમના શરીરનો ઉપયોગ મેડિકલ રિસર્ચ માટે થાય એમાં શું ખોટું છે? મેં તો મારું વીલ બનાવ્યું જ છે. એટલું જ નહિ મે જાહેર પણ કર્યું જ છે.’ પ્રોફેસરે કહ્યું.

‘એમાં તેં શું ધાડ પાડી. ઘણાં લોકો દેહદાન કરે જ છે. પણ દરેકે કરવું જ જોઈએ એ પણ જરૂરી નથી. ડિયર પ્રોફેસર કે, તેં તો સ્વપ્રસિદ્ધિ માટે જ એ જાહેર કર્યું છે. વાહ વાહ માટે કર્યું છે. મારું પણ વીલ છે જ. તું પણ જાણે છે મેં ઓરગન ડોનેશનનો કાર્ડ બનાવ્યો જ છે. પણ હું તને પપ્પાજીના દેહને ડોનેટ કરવા ન જ દઉં. મમ્મીજી હયાત છે. પપ્પાનીનો શ્વાસ વગરનો દેહ એ તારે માટે ભલે નિર્જીવ લાશ છે. પણ મમ્મીજીને માટે તો એક આત્મા છે. જેના સંયોગથી તારું સર્જન થયું છે.’

બીજા રૂમમાંથી એક ડૂસકું સંભળાયું. ‘સોરી કૃષ્ણ, આપણી વાત મમ્મીજીએ તો સાંભળી ન હોયને? એમને દુઃખ થાય એવી વાત ન કરવી જોઈએ. શાંતિથી ઊંઘી જા.’

કૃષ્ણએ દાંત પીસીને ધીમા અવાજે કહ્યું. ‘હું તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે નહીં જ કરું. મને ખબર છે કે પપ્પા ત્રણ ચાર દિવસ કરતાં વધુ કાઢવાના નથી. હું દશ દિવસ માટે દહેરાદૂન ચાલ્યો જઈશ. મારી ગેરહાજરીમાં તારે જે કરવું હોય તે કરજે. મને જનમ આપીને જાણે ઉપકાર કર્યો હોય એમ મમ્મી મને  ઈમોશનલ બ્લેકમેઇલિંગ કર્યા કરે છે. તમારી સાથે જીવવાનું મારા માટે અઘરું છે’

‘કૃષ્ણ, એક વાત સાંભળી અને સમજી લે. જો તું આમ છટકી જશે તો હું તને કાયમને માટે છટકાવી દઈશ. આપણે છૂટા થઈ જઈશું. જેથી તારે અમારી ધાર્મિક વૃત્તિને કારણે શરમાવું ના પડે.‘

બીજી સવારે કૃષ્ણકાંત બેગ પેક કરીને કોઈને કહ્યા વગર ઘરની બહાર નીકળી ગયો. મમ્મી અને ચૈતાલીએ છાનું છાનું રડી લીધું અને તે જ સાંજે ‘મારો કૃષ્ણ ક્યાં છે?’ પૃચ્છા સાથે ઈશ્વરલાલ ઉપરના ઈશ્વરને મળવા ચાલ્યા ગયા. દીકરાની ગેરહાજરીમાં ચૈતાલીવહુએ સજળ આંખે પિતા સમાન સસરાજીનો અગ્નિદાહ કર્યો.

કૃષ્ણકાંત ઘરમાંથી નીકળી તો ગયો. પણ દહેરાદુન ન્હોતો ગયો. બાજુના જ શહેરની હોટલમાં રહેવા ચાલ્યો ગયો હતો.  મગજના એક ખૂણામાંથી દબાયલો અવાજ આવ્યો. બધા જ રેશનાલિસ્ટો મારા જેવા જક્કી નથી હોતા. કુટુંબ અને સમય સાથે થોડું ઘણું સમાધાન પણ કરી લેતાં જ હોય છે. મનમાં કોઈ અપરાધભાવ સતાવતો હતો.

 ત્રીજે દિવસે સાંજે એ ઘેર પાછો વળ્યો. ઘરે તાળું હતું. એ મંદીરે ગયો. મંદિરમાં માસ્તરજી માટેની પ્રાર્થના સભા ચાલતી હતી. નાનું મંદિર માણસોથી ઉભરાતું હતું. છતાં સંપૂર્ણ શાંતીથી ભજન સાંભળતાં હતાં. ગીરદીને કારણે અંદર જવાય એમ ન હતું. એ મંદીરના ઓટલે બેસી ગયો. મંદીરના બીજા ખૂણાં પર એક ચિંથરેહાલ લૂગડાંવાળી એક ભિખારણ  હાથ જોડીને મંદીરમાં ડોકીયાં કરતી હતી. થોડા ભજનો પછી સદ્ગતને શ્ર્દ્ધાંજલિ અર્પણ થઈ. ડોકટરના પિતાએ મિત્ર તરીકે બિરદાવ્યા તો ડોક્ટરે શિક્ષક અને ગુરુજન તરીકે અંજલિ આપી. પુત્ર કૃષ્ણકાંતની આંખો પણ વહેતી થઈ. સામે ઉભેલી ભિખારણ પણ સમજ્યા વગર રડતી હતી. કૃષ્ણકાંતે વોલેટમાંથી પાંચસોની નોટ કાઢી. પેલી ભિખારણના હાથમાં મૂકી. મનમાં જ તે બોલ્યો ‘મારા પપ્પાના સ્મર્ણાર્થે એક માનવસેવા’

મંદિરમાં વક્તવ્ય ચાલું જ હતું. છેલ્લે મંદિરના પુજારીએ ઈશ્વરલાલની ધર્મભાવનાની પ્રસસ્તી કરતાં ઘણી વાતો કરી અને છેલ્લે ‘ માસ્તરજીએ એક મહા યજ્ઞ કર્યો છે. એ માત્ર મધુબહેન, હું અને ડોક્ટર મહેતા સાહેબના પિતાશ્રી જ જાણીએ છીએ.

આજથી ચાલીસ વર્ષ પહેલાની વાત છે. મંદિર પાસે એક ભિખારણ છોકરી રોજ ભટકતી હતી. ગર્ભવતી હતી. હું એને પ્રસાદ આપતો. ખાવાનું આપતો. એને કંઈ પૂછતો પણ એ જવાબ નહોતી આપતી. પછી ખબર પડી કે એ છોકરી મૂંગી હતી. માસ્તરજી એને કોઈક વાર બેચાર આના આપતા પણ ખરા. એક સવારે ધીમો વરસાદ હતો. ઓટલા પરથી બાળકનો રડવાનો અવાજ સંભળાયો. મેં બહાર જઈને જોયું તો મેલા ઘેલાં લૂગડામાં વિટયાયલું બાળક રડતું હતું. વરસાદ હતો. એની ઉપર પ્લાસ્ટિક ઢાંકેલું હતું. હું એ બાળકને મંદિરમાં લઈ આવ્યો. મેં અનાથાશ્રમના સંચાલકને સંદેશો મોકલ્યો. તે સમયે આજના જેવી ફોનની સગવડ ન હતી. સાજે માણસ પાછો આવ્યો. અનાથાશ્રમમાં જગ્યા નથી. કહ્યું કે પોલિસને સોંફી દો.’

ઈશ્વરભાઈ આવ્યા. એણે કહ્યું પોલીસ પછી પહેલાં એને ડોક્ટર પાસે લઈ જઈએ. અમે એને લઈને ડાક્ટર મહેતા સાહેબ પાસે લઈ ગયા. એમણે તપાસીને દવાઓ આપી. જો દવા મળી ના હોત તો એ બાળક જીવતું રહ્યું ના હોત. મધુ બહેને કહ્યું કે એની વ્યવસ્થા થાય ત્યાં સુધી એને મારે ત્યાં રાખીશ. એ ચોક્કસ પેલી ગર્ભવતી ભિખારણનું જ બાળક છે. આપણે એને શોધી કાઢી કોઈ સંસ્થામાં આ બાળક સાથે વ્યવસ્થા કરી આપીશું. એ છોકરી ભાગ્યે જ પંદર સોળ વર્ષની હશે. અમે એ છોકરીને ખુબ શોધી; પણ એ દેખાઈ જ નહિ. એક મહિના સુધી તપાસ કરી. ન તો છોકરીનો પત્તો મળ્યો કે ન તો અમે એ બાળકની બીજી કોઈ વ્યવસ્થા કરી શક્યા. ઈશ્વરભાઈ અને મધુબહેનને એ બાળકની માયા થઈ ગઈ. એમને સંતાન થાય એમ ન હતું. એમણે એ બાળક સ્વીકારી લીધું. આજે એ બાળક પ્રખ્યાત પ્રોફેસર છે. કમનસીબે એને અગત્યના કામ અંગે દહેરાદૂન જવાનું થયું અને એમના વતી બધી જ ધાર્મિક વીધિઓ પુત્રવધુ ચૈતાલીએ કરી છે. એક અજાણ્યા બાળકને પોતાનો કરીને ઊછેરવા જેવો મહાયજ્ઞ બીજો કયો હોય.

ચૈતાલી વિચારતી હતી જેની સાથે મેં જીવન જોડ્યું તે શું પપ્પાજી મમ્મીજીનું લોહી નથી? ભિખારણ કોણ હશે? એના બાપના જીન્સ કેવા હશે? એનો બાપ કઈ કોમનો હશે? દશબાર દિવસ પછી પાછો આવે ત્યારે એને સ્વીકારી લેવો કે છૂટાછેડા લેવા? એણે પાસે બેઠેલા મધુબેનના ખોળામાં રડતાં રડતાં માથું ઢાળ્યું   

ઓટલા પર પ્રોફેસર કે. ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતો હતો. પેલી ગુંગી ભિખારણ પ્રોફેસરના માથાપર હાથ ફેરવતી હતી.

પ્રવીણ શાસ્ત્રીની વાર્તા.

પ્રગટઃ ગુજરાત દર્પણ – જુલાઈ ૨૦૨૦.

ચંદુ તિરંગા ઓક્ટોબર ૨૦૨૦

ચંદુ તિરંગા ઓક્ટોબર ૨૦૨૦

મંગાની મોટેલ પર માસ્ક મિટિંગ મહેફિલનો માહોલ હતો.

ઘણાં સમયથી અમે બધા ઘરની બહાર નીકળ્યા ન હતા. હું તો ઘરમાં ભરાઈ રહું અને મારા લેપટોપ પર વર્ચ્યુઅલ જગતમાં ફરતો રહું. પણ અમારો ચંદુ ચાવાલો તો ફરતો રામ. એ ખુબ જ. અકળાઈ જાય. છેવટે મંગુએ એની મોટેલના મોટા બેક યાર્ડમાં મોટો ટેન્ટ ઊભો કર્યો. પાર્ટીનું આયોજન કર્યું.

હું, ચંદુ, ચંપા, મંગુ, અમારો ડોક્ટર મિત્ર કેદાર, સંદિપ ભંડારી મસાણીઓ, અમારા કરસન દાદા અને બીજા પંદરેક એના સગાવ્હાલાઓ હતા. કોઈ મંદિરને કેટરિંગનો ઓર્ડર આપ્યો હતો. મોટેલના બે ત્રણ વર્કરો ફૂડ સર્વિંગની સેવા આપતા હતા. અમારી સુરતી ગેંગ એક મોટા રાઉંડ ટેબલ પર ગોઠવાઈ હતી.  સ્વાભાવિક રીતે જ વાતનો વિષય કોરોના હતો. અમે સૌ “પરોપદેશે પાંડિત્યમ” કરતાં હતાં પણ અમારા બધાના માસ્ક નાક અને મોં બધ કરવાને બદલે અમારી દાઢી બંધ કરતો હતો. મંગુની દાઢી મોદીની દાઢી કરતાં વધારે લાંબી હતી એટલે એણે એનો માસ્ક ચશ્માની જેમ માથા પર ચઢાવ્યો હતો. અમે બધા કેઝ્યુઅલ કપડામાં હતાં પણ અમારા ચંદુભાઈએ કેટલાઓ મહિનાથી સૂટ ટાઈ પહેર્યા ન હતા અટલે આજે પાર્ટીના નામે સૂટ ટાઈ ચઢાવ્યા હતા. ચંપાની સાડી, ચંપાનો માસ્ક, ચંદુના માસ્ક અને ટાઈ મેચિંગ હતા. અમારા કરસનદાદા આજે સુરતી મટીને કાઠિયાવાડી બની ગયા હતા. માથે સાફો અને મોઢે બુકાની બાંધેલી હતી. જૂના જમાનાના બહારવટીયા ડાકુ જેવા લાગતા હતા. ઘણાં લાંબા સમય પછી સંદિપ ભંડારી ઉર્ફે મસાણિયો અમારી સાથે આવ્યો હતો. આમ તો સંદિપનો ટ્રાવેલ બિઝનેશ પણ સાઈડ લાઈનમાં મૈયતના ધંધામાં પણ ઝંપલાવ્યું હતું એટલે અમે એને સંદિપ મસાણિયો કહેતાં. એનો એકમાત્ર એ ધંધો હમણાં કોવિડની કૃપાથી સારો ચાલતો હતો બાકીના બીજા ધંધા પર વાઈરસની વક્રદૃષ્ટિ પડી હતી. ટ્રાવેલમાં નુકશાન હતું. એનો ગરબા બિઝનેશ પણ ગોટાળે ભમરી લેતો થઈ ગયો હતો. એણે એના માસ્ક પર “RIP” અને “ૐ શાંતિ”નું જરી એમબ્રોડરરી કરાવ્યું હતું. માત્ર ડોક્ટર કેદાર જ માસ્કની બાબતમાં ગંભીર હતો. ખાતી વખતે માસ્ક ઉતાર્યો અને તરત ચઢાવી દીધો.

અમારા ચંદુ અને ચંપાએ જાત જાતની ઝૂમ મિટિંગમાં ભાગ લેવા માંડ્યો હતો. દરેક વખતે ટાઈ અને માસ્કનું મેચિંગ ચંપાની સાડી સ્કાર્ફ અને માસ્કની સાથે થતું. એણે એમાંને એમાં આઠ-દશ હજાર ખર્ચી નાંખ્યા હતા. એણે કહ્યું આપણા અમેરિકામાં રહેતા એક ચીનાએ ઈઝરાઈલ કંપની ને $૧.૫ ડોલર એટલે સાદી ભાષામાં કહિયે તો પંદર લાખ ડોલરનો ફેસ માસ્ક બનાવવા નો ઓર્ડર આપ્યો છે. અધધધધ રૂપિયા થયા ને?  કરસનદાદાએ મનમાં ગણીને તરત જ કહ્યું કે કરોડ રુપિયા કરતાં વધારે રકમ થઈ ને? મારા બેટા ચીનાઓ હમણાં હમણાં બહુ ફાટ્યા છે. એક બાજુ જીવડાં ફેલાવે અનેબીજી બાજુ માસ્કનો વેપાર કરે.  હવે એ બુચિયો દોઢ મિલિયનનો માસ્ક કોઈ ગાંડિયા અમેરિકન કે બુદ્ધિના બળદીયા કોઈ અમિર શેખને ત્રણમિલિયનમાં વેચશે. કોણ જાણે એમાં શું હિરા માણેક દાટ્યા છે!

હા દાદા, એમાં ખરેખર હિરા જ જડ્યા છે. અઢાર કેરેટ સોનાના માસ્કમાં ૩,૬૦૦ બ્લેક અને વ્હાઈટ ડાયમંડ જડાશે. એમાં ખુબ હાઈક્વોલિટી N99 ફિલટર રખાશે. આ માસ્ક ડિસેંબર સુધીમાં તૈયાર થઈ જશે. ઈન્ડિયામાં પણ જેના ગજવાં છલકાય છે એ લોકો પણ પોતાની સંમૃદ્ધીનું પ્રદર્શન કરવા અને નામ કમાવા એક્ષ્પેંસિવ માસ્ક બનાવડાવે છે. પૂનાના એક વેપારીએ₹2.89 લાખનો સોનાનો માસ્ક બનાવડાવ્યો.

“તો તું પણ બનાવડાવને.” દાદા આજે કોઈ કારણસર ગ્રાઉચી હતા.

“દાદા પાંચ દશ લાખ રૂપિયા એ કાંઈ આજના જમાનામાં મોટી રકમ નથી. હું પણ દશ લાખ ડોલરનો માસ્ક પહેરી શકું છું. સાડી સૂટ અને માસ્ક મને દશ હજાર ડોલરમાં પડ્યા છે. બોલો કેટલા રૂપીયા થયા?”

હા ભાઈ હા તારે શું? તારી પાસે તો ઢ્ગલો છે. થાય તેટલા શોખ કરી લે. મને તો મંગાએ એક ડોલરવાળા માસ્કના પડીકાઓ આપ્યા છે. મને માસ્ક ફાવતા જ નથી. મારી આ પછેડી જેવું ઓઢી રાખું.

“પછેડી તો અડધી ખુલ્લી છે.  માક્સ જેવું પ્રોટેશન બીજું કશું જ નહિ. ડાહ્યા લોકો કહે છે માસ્ક નહિ ફવડાવશો તો વેન્ટિલેટર કેમ કેમ ફવડાવશો? દાદા ચાર વર્ષ પછી મારા તરફથી તમારી જન્મશતાબ્દીની મોટી પાર્ટી રાખવાની છે” ચંપા બીજા ટેબલો પર ફરતી રહેતી તેણે આવીને ટાપસી પૂરી.

“કેટલાયે વર્ષોથી દાદા છન્નુ વર્ષથી આગળ વધવાનું નામ પણ નથી દેતા. જો એ કહે કે એ સો વર્ષના થયા તો આજે જ હમણાં જ તમારી સોમી જન્મજયંતિ ઉજવી નાંખીએ!”   

દાદાને કોઈ જોષીએ મગજમાં ભૂસુ ભેરવી દીધું હતું કે તમે સત્તાણું વર્ષની ઉમ્મરે મરી જશો એટલે અમે છેલ્લા બાવીસ વર્ષથી છન્નુમી વર્ષગાંઠ જ ઉજવીએ છીએ. દાદાનું માનવું એવું છે કે હું સત્તાણુ વર્ષનો થયો નથી એટલે હું કોવીડથી મરવાનો નથી. સરકારી ચોપડે તો એની ઉમ્મર મારા જેટટલી જ છે.

ચંપા મહિલા મંડળના ટેબલ પરથી નારીસંરક્ષણ નો મુદ્દો લઈ આવી. “આ સુશાંતે આત્મહત્યા કરી, હવે એ આત્મહત્યા છે કે હત્યા છે એની તપાસમાં થી કંગના અને રીયાના નામ ગાજ્યા, બોલિવુડના નિપોટિઝમ સગાવાદનું ચાલ્યું, હવે એમાં ડ્રગની વાત નો મસાલો ભર્યો. અને બિચારી દિપિકા પદુકોણ, શત્રુઘ્ન સિંહાની દીકરી સોનાક્ષી સિંહા, સૈફ અલીખાનની દીકરી સારા અલી ખાન, શક્તિ કપુરની દીકરી શ્રદ્ધા કપુર ની ડ્રગ તપાસમાં વગોવાઈ ગઈ. ચંપાની દલીલ એ હતી કે શું બોલિવૂડમાં એકલા બૈરાઓ જ ડ્રગ લે છે. માટિડાઓ નથી લેતા? માત્ર સોસિયલ મિડિયાને બહેકાવવાને માટે જ જાણીતી એક્ટ્રેસોનું નામ ગજાવવામાં આવે છે. આખા બોલિવુડને બદનામ કરવામાં આવે છે. કેટલાક વિડિયો એવા પણ વાઈરલ થયા છે કે જેમાં અમિતાભ બચ્ચનની દીકરી પણ ડ્રગ લેતી જણાય છે. કોને ખબર કે આવા વિડિયો કેટલા સાચા અને કેટલા ખોટા. બસ બૈરા બેચારા બદનામ. શેઈમ ઓન યુ ગાઈઝ. શાસ્ત્રીજી તમે શું માનો છો?”

હું તો ફિલ્મ જોતો નથી. આ ગાજતા વાગતા મિડિયા ઢોલ સાંભળું છું મને કાંઈ સમજ પડતી નથી. મારું ધ્યાન તો અમેરિકાની ત્રીજી નવેંબરની ચૂટણી ઉપર છે. અમેરિકામાં કંઈ કેટલા ગુજરાતીઓ વર્ષોથી રહે છે. જીવવા મરવાના અમેરિકામાં જ છે. સગાવ્હાલાને બોલાવવા સીટીઝન થઈ ગયા હોય પણ અમેરિકામાં થતા ઈલેક્શનની પધ્ધતી અંગે કશી જ સમજ નથી.

લો મને પણ પુરી સમજ નથી જ. આ ઈલેક્ટ્રોન માં હું ગોથા ખાઉં છુ, ચંપાએ પ્રમાણિકતાથી કબુલ કર્યું.

ચંદુ ખડખડાટ હસ્યો. ‘ચંપા ચંપા ચંપા તું તારી કમ અક્કલનું પ્રદર્શન ના કર. ઈલેક્ટ્રોન નહિ, ઈલેક્ટોરલ.’

‘જે હશે તે, મને એમાં કાઈ ફેર ના પડે. હું શાસ્ત્રીભાઈ સાથે વાત કરું છું. વચ્ચે હોંશીયારીનો ડખો કરવાની જરૂર નથી. આટલા વર્ષોમાં સમજાવવાની કોશીશ કરી છે? શાસ્ત્રીજી તમે જ જરા સમજાવોને!’

આપણે અત્યારે જે વાત કરીયે છે તે સંદર્ભમાં જ ફેસબુક પર મેં ભારતના મિત્રોને અને અમેરિકામાં રહેતા ગુજરાતી મિત્રો કે જેમને ઈલ્વેક્ટોરલ કોલેજનો ખ્યાલ નથી તેમને અમેરિકાના ઈલેક્શનની થોડી વાત સમજાય એ રીતની પોસ્ટ મૂકી હતી. આપણે બધા જાણીએ છીએ કે અત્યારે આખી દુનિયા માટે સુશાંત, રિયા, મોદી, બોલિવૂડ કે ક્રિકેટ અગત્યના નથી. બધાનું ધ્યાન ટ્રંપ, બાઈડન, કોરોના અને અમેરિકાની ઈકોનોમી પર કેન્દ્રીત થયેલું છે. અમેરિકામાં મેઇલિન બેલેટ ગણતાં વાર લાગશે તો દર વખતની જેમ આ વખતે કદાચ ત્રીજી નવેંબરે જ ચૂટણીનું પરિણામ પણ આવે.

તને એટલું તો ખબર છે કે રેડ સ્ટેટ એટલે કે રિપબ્લિકન અને બ્લ્યુ સ્ટેટ એટલે ડેમોક્રેટ સ્ટેટ ગણાતા સ્ટેટ ઉપરાંત સ્વિંગ સ્ટેટ છે કે જેનો વર્તારો ચોક્કસ નથી. ઈલેક્શના પરિણામનો આધાર સ્વિંગ સ્ટેટ પર રહે છે. તારા ઘરમાં તું ભૂરી છે અને ચંદુ રાતોમાતો છે. અને તારા છોકરાં વહુઓ ડોલમ ડોલ છે.

આપણી અમેરિકાની ચૂટણી પોપ્યુલરીટી કોંટેસ્ટ નથી. પોપ્યુલેશન ડિસ્ટ્રીબ્યુશન બેઇઝ પર રચાયલા ઈલેટોરલ કોલેજ વૉટ પર આધારિત છે. વસ્તીના આધાર પર રચાયલા આવા ડિસ્ટ્રીક્ટ દીઠ એક  કોંગ્રેસમેન હોય છે. દરેક સ્ટેટમાંથી બે સેનેટર ચૂંટાય છે.

આપણાં ન્યુ જર્સીમાં બાર કોંગ્રેસમેન અને બે સેનેટર મળી ચૌદ ઈલેક્ટોરલ વૉટ થાય. ન્યુ જર્સીમાં જો ટ્રંપ જીતે તો ટ્રંપને ૧૪ ઈલેક્ટોરલ વૉટ મળે. અને બાઈડનને બહુમત મળે તો ચૌદે ચૌદ વૉટ બાઈડન મળે.

છેલ્લી ચાર કે પાંચ ચૂટણીમાં ન્યુ જર્સીના બધા ઈલેક્ટોરલ વૉટ ડેમોક્રેટને ફાળે ગયા છે. હું  કે ચંદ્રકાંત ચા વાલા ભલે ટ્રંપના ગીત ગાતા હોઈએ અને એને મત આપી આવીએ પણ બહુમતી તમારા બાઈડનની હોય તો ૧૪ ઈલેક્ટોરલ વૉટ બાઈડનને ફાળે જાય. અમારા વોટનો કોઈ અર્થ નહિ.

બીજી વાત સમજવાની છે દાખલા તરીકે ટ્રંપને ૪૦% મત મળે અને બાઈડનને ૬૦% મત મળે તો ઈલેક્ટરોલ વૉટ ટ્રંપને ભાગે જાય અને બાઈડનને ભાગે જાય એવું ના બને. બાઈડનના ભાગે ચૌદે ચૌદ વૉટ જાય.

ઈલેક્શન જીતવા ૨૭૦ ઈલેક્ટોરલ કોલેજ વોટ જોઈએ. જેમ ન્યુ જર્સીના ૧૪ વોટ છે તે પ્રમાણે કેલિફોર્નિયાના ૫૫, ટેક્ષાસના ૩૮, ફ્લોરિડા ૨૯, ન્યુયોર્ક ૨૯, પેંસિલવેનિયા ૨૦ ઈલેક્ટરોલ વોટ ધરાવે છે. કેંડિડેઇટની નજર સ્ટેટ પર વધારે રહે સ્વાભાવિક છે.

અત્યારના પોલ મુજબ બાઈડનને ૨૭૮ ઈલેક્ટરોલ વૉટ મળવાની સંભાવના છે. પણ અમેરિકા છે. ગમે ત્યારે ગમે તે થઈ શકે. પહેલી વાર આટલા મોટા પાયા પર મેઇલ ઇન વોટિંગ થશે. અત્યારે ટ્રંપ દાવો કરે છે કે કોઈ ગેરરીતી ના થાય તો એની જીત ચોક્કસ છે. ગમે તેટલી પાતળી બહુમતિથી પ્રેસિડંટ જીતે તો પણ ઈંડિયાની જેમ ઊથલી નથી પડતો. સેનેટમાં ગમે તે પાર્ટીની બહુમતી હોઈ શકે, કોંગ્રેસમાં ગમે તે પાર્ટીની બહુમતી હોઈ શકે અને પ્રેસિડંટ કોઈ પણ પાર્ટીના કોઈ શકે.

હું આ બધી વાતો કરતો હતો અને એક બહેન આવ્યા. શાસ્ત્રીજી પાસે આવા લેશન લેવાની કાંઈ જરુર નથી. તારે પડદા પાછળ જઈને ગમે તે બટન દબાવી આવવાનું નહિ તો પછી તારો વર કહે તે બટન દવાવવાનું. પત્યું આ ઉમ્મરે હવે આ સમજવાનું શું કામ છે? આ વખતે નવરાત્રીના ગરબા તો થવાના નથી ચાલ યુ ટ્યુબ પરના ગરબા સાથે ચાર રાઉન્ડ મારી લઈએ. એ બહેન ચંપાનો હાથ ખેંચી લઈ ગયા. મારી માસ્તરગીરી ત્યાંથી  જ અટકી ગઈ. મેં મંગુને પૂછ્યું આ બહેન કોણ છે? અમારા મોટેલ વાળા જ છે. ઘણાં વર્ષોથી છે.

મે આ વિષય પર પડદો પાડ્યો. વિચારતો હતો આવા, સમજ વગરના વોટર્સ અમેરિકાની લોકશાહીને ક્યાં લઈ જશે.

પછીતો આડાતેડા ગપ્પા મારી ને ખાઈ પીને અમે છૂટા પડ્યા.

(ન્યુ જર્સી ના તિરંગા માસિકમાં “ચંદુ ચાવાલા” ની હળવી સીરીઝ વર્ષોથી ચાલે છે. એમાં નો આ માસનો લેખ” કપિલ શર્માના ચંદુ ચા વાલા પહેલાં મારી આ સીરીઝ ચાલુ થઈ હતી. એમાં મારા સહિતના બધા જ પાત્રો તદ્દન કલ્પીત છે)   

ભીંતરના વહેણ પ્રકરણ ૩૭

ભીંતરના વહેણ પ્રકરણ ૩૭

સુરેંદ્ર ગાંધી

ભીંતર ના વ્હેણ

                                      પ્રકરણ : ૩૭

જોસેફ અને વિનાયકે ડાબી બાજુથી શરૂઆત કરી,  પહેલા રૂમ પર ટકોરા માર્યા.

 પ્રત્યુત્તર ન મળ્યો એટલે આગળ વધીને બીજી રૂમનું બારણું ખખડાવ્યું. એમાં પણ

 કોઈ નહોતું. આમને આમ છેક છેવાડે આવેલી છઠ્ઠી રૂમના દરવાજે પહોંચ્યા.

અંદરથી કોઈક સ્ત્રીનો માદક અને ઉત્તેજિત અવાજ કાને પડ્યો.  મીઠા કામાગ્નિનાં 

દાવાનળમાં આહુતિ અપાઈ રહી હતી. મન્ત્રોચ્ચારની જગ્યા ઊંહકારના જાપ ની 

જુગલબંધીએ લીધી હતી. લયબદ્ધ રફ્તાર તેજીલી બની. ઊંહકારા પરાકાષ્ટાએ

 પહોંચ્યા. પ્રેમપ્રવાહમાં તરબોળ યુગલમાં તૃપ્ત ભાવના પ્રગટી.તે દરમ્યાન જોસેફ 

ખિસ્સામાંથી ચાવીનો ઝુમખો કાઢીને ચાવીઓ અજમાવીને રૂમનું તાળું

 ખોલવામાં સફળ થયો હતો. આંખ આડા કાન  કર્યા કે કાન આડી આંખ 

કરી, તે કહેવું મુશ્કેલ હતું. એટલું સ્પષ્ટ હતું કે આંખ અને કાન સિવાયની અન્ય 

ઇન્દ્રિયો નિષ્કામ હતી. હળવેકથી બારણું ખોલીને જોસેફ રૂમમાં પ્રવેશ્યો અને

 કામાગ્નિનાં ઉપાસક યુગલને ચૂપ રહેવાની સંજ્ઞા કરી.

   રૂમમાં પડેલા અસ્તવ્યસ્ત વસ્ત્રો ઉઠાવીને યુગલ તરફ ફેંક્યા અને તેમને

 પહેરી લેવાનો ઈશારો કર્યો.વિનાયક પણ જોસેફની પાછળ જ રૂમમાં પ્રવેશ્યો 

હતો. ઝડપભેર નગ્નતા ઉપર વસ્ત્રોનો પડદો પાડનારાઓને બંદૂકની અણીએ

 રૂમમાંથી બહાર નીકળવાનું ફરમાન થયું. સાથે સાથે ચેતવણી પણ મળી કે 

અણછજતું પગલું ભરવાથી મૃત્યુ નિશ્ચિત હતું. રૂમમાંથી નીકળેલી ચંડાળ

ચોકડી લિફ્ટ લેવાને બદલે દાદરા ઉતરીને ખતીજા ની કાર તરફ ગઈ. બંદૂકને 

ઈશારે પ્રેમીયુગલને કાર ની આગલી સીટમાં ગોઠવવામાં આવ્યું. ખતીજાનો 

પ્રેમી ડ્રાઈવર ની સીટમાં અને ખતીજા પેસેન્જર ની સીટમાં. વિનાયકે 

અગમચેતી વાપરીને ખતીજાના ડ્રાઈવર પાસેથી જપ્ત કરેલી ચાવી પ્રેમી 

ડ્રાઈવરને સોંપી. જોસેફ અને વિનાયક પાછલી સીટમાં ગોઠવાયા. એમની 

બંદૂકની નાળ  આગળ બેઠેલા ખતીજા અને એના પ્રેમી પર તકાયેલી હતી.

 ડ્રાઈવરનેરાબેતા મુજબ કાર બહાર કાઢવાનું સૂચન કર્યું.અને ઘડીકમાં 

કાર નિર્વિઘ્ને બહાર નીકળી ગઈ.

                          પ્રેમી ડ્રાઈવર પણ કેળવયેલો અને શિસ્તબદ્ધ આતંકવાદી 

હોવાથી  ગાંજ્યો જાય એમ નહોતો.એ સકંજામાં પકડાયો હતો પણ એની 

સુધબુધ ઠેકાણે હતી.એણે ચેતવણીનું ગામ્ભીર્ય ચકાસવાનો નિર્ણય કર્યો. 

સૂચના પાલનની અવગણનાં કરવાનો અંજામ બૂરો તો હતો જ. તેમ છતાં 

અણચિંતવ્યું અને અણછાજતું પગલું  લેવાનું નક્કી કરીને કારને ઝડપથી 

વાંકી ચૂંકી ચલાવવા માંડી.પરિણામે પાછળ બેઠેલા જોસેફ અને વિનાયકે 

અચાનક સમતુલા ગુમાવી.અને તરત જ ખતીજા એ ઓચિંતી ઝાપટ મારીને 

વિનાયકના હાથમાંથી બંદૂક ઝુંટવીને વિનાયક સામે જ તાકી. જોસેફને દરવાજો 

ખોલીને ગતિમાન કારમાંથી બહાર ફેંકાઈ જવાનો હુકમ કર્યો. હુકમનો અનાદર 

થશેતો વિનાયકની લાશ ઢળશે, એમ પણ જણાવ્યું. જોસેફ માટે એક સમસ્યા 

ખડી થઇ. ડ્રાઈવરને ઇજા પહોંચાડે તો બેકાબુ બનેલી કારનું શું થાય? કારમાંથી 

ફેંકાઈ ન જાય તો વિનાયકનું મૃત્યુ નિશ્ચિત હતું અને ફેંકાઈ જાય તો એનું મૃત્યુ

 પણ નક્કી હતું.

                જોસેફ અને વિનાયકે બુલેટપ્રુફ  જેકેટ પહેરેલા જ હતા. એટલે ખતીજાની 

ધમકીની અવગણના નુકશાનકારક નીવડે તેમ નહોતી; સિવાયકે એમના ડોકા 

ખતીજાની ગોળીના શિકાર બને. જોસેફનો વિચાર હતો “સાપ મરે નહીં અને

 લાકડી ભાંગે નહીં”-એવું પગલું લેવાનો. જોસેફની રિવોલ્વરમાંથી છુટેલી 

બે ગોળીઓમાંથી એક 

કુરેશીના ખભામાં ગઈને બીજીએ કારની વિન્ડશીલ્ડ તોડી. બેકાબુ બનેલી 

કાર એક લાઈટના થાંભલા સાથે અથડાઇને થોભી ગઈ. ડઘાઈ ગયેલી ખતીજા 

સાવધાન થાય તે પહેલા વિનાયકે એના હાથમાંથી રિવોલ્વર પડાવી લીધી. 

વિનાયક કારમાંથી બહાર નીકળ્યો અને ત્રિશૂળને ફોન જોડ્યો. જોસેફ કારમાં 

બેસી રહ્યો અને કુરેશી તથા ખતીજાને કોઈ પણ જાતની અણધારી હિલચાલ 

કર્યા વગર બેસી રહેવાનું ફરમાવ્યું. કુતુહલપ્રેરિત લોકમેદની જમા થઇ રહી હતી. 

વિનાયકે  પરિસ્થિતિ કાબુમાં લીધી. તપાસ કરવા આવેલા હવાલદારને બાતમી

 આપીને વિદાય કર્યો. ત્રિશૂળની કાર અવીનેકુરેશી, ખતીજા અને જોસેફને લઈને 

ઉપડી ગઈ. વિનાયક કારને ખસેડવાની ગોઠવણ કરવા રોકાયો.

                         ત્રિશૂળની કાર ડો.લાખાણીની લેબોરેટરી પર પહોંચી ગઈ. કુરેશીના 

ખભામાંથી ગોળી કાઢીને ટાંકા લેવાનું કામ ત્રિશૂળના ફરજ પર હાજર રહેલા ડોકટરે

 ઝડપથી પતાવ્યું. કુરેશીને ઘેનની દવા આપવામાં આવી. ખતીજાની ગોઠવણ એક 

અલાયદા રૂમમાં કરીને જોસેફે પરીક્ષિતને અહેવાલ આપ્યો અને ઘર ત્તરફ 

પ્રયાણ કર્યું.

              પરીક્ષિતે ડો.લાખાણીને ફોન જોડ્યો અને કુરેશી અને ખતીજાની 

બાબતમાં શક્ય તેટલી બાતમી કઢાવવાની આવશ્યકતા ઉપર ભાર મુક્યો.

 ડો.લાખાણીએ નચિંત રહેવા જણાવ્યું. ઇઝરાયેલ એમ્બેસીમાં સત્તાવાર 

પૂછપરછ કરવાનું અશક્ય હતું  માધવનના કાને વાત નાખવાનું વિચારીને 

માધવન સાથે ઇન્ટરકોમ દ્વારા વાત કરી. માધવને ભાસ્કર ચૌહાણને મળવા 

સૂચવ્યું. પરીક્ષિત એના  અંગરક્ષકોના રસાલા સાથે બ્રીચકેંડી હોસ્પિટલમાં 

ચૌહાણને મળવા ગયો. ચૌહાણની  તબિયત ઉત્તરોત્તર સંતોષકારક પ્રગતિ 

કરી રહી હતી. ચૌહાણે પરીક્ષિતની વાત ખુબ ધ્યાન થી સાંભળી. અંતે

 જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલી એમ્બેસીમાં એને ઓળખાણ હતી. ચૌહાણે પોતાના 

સ્ક્રેમ્બલર ફોનથી ઇઝરાયેલી એમ્બેસી માં ફોન જોડ્યો અને કોઈકની સાથે 

વાત કરીને બધી હકીકત જણાવી. સામ પક્ષે બનતી ત્વરાએ તપાસ કરીને 

જવાબ આપવાનું વચન આપ્યું. ઇઝરાયેલી એમ્બેસસી માંથી ખબર મળે 

એટલે તરત જ ચૌહાણ પરીક્ષિતનો સંપર્ક સાધશે એમ નક્કી થયું.

                પરીક્ષિતે ત્યારબાદ હોમ મિનિસ્ટર કુશલ  અગ્રસેન ના  પર્સનલ 

આસિસ્ટન્ટની વાત છેડી. ચૌહાણ ના જણાવ્યા પ્રમાણે પર્સનલ આસિસ્ટન્ટની 

વહીવટી કુશળતા અને કામગીરી ઉદાહરણીય હતી. વધુમાં એ પણ જણાવ્યું 

કે લાવણ્યમયી લલનાઓ ઉપર વિના વિલંબે લટ્ટુ બનવાની નબળાઈ પર્સનલ 

આસિસ્ટન્ટ કેળવી ચુક્યો હતો. એટલે પ્રજ્વલિત કામાગ્નિની જ્વાળાઓને 

સંતૃપ્ત કરવા માટે કોઈ પણ આહુતિ ખચકાયા  વગર આપતો. એની ઉપર 

દેખરેખ રાખવાના પગલાંને બહાલી મળી.

             ડો.લાખાણી કુરેશીના મગજનો ખૂણેખૂણો ફરી વળ્યાં. મળેલી બાતમી 

પ્રમાણે કુરેશી બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન સાથે સંકળાયેલો હતો પણ એની પાસે 

કોઈ હોદ્દો ન’તો. મ્યાનમાર ના  જંગલોમાં ચાલી રહેલી પ્રવૃત્તિઓની માહિતી 

પણ મળી. પાયલોટ વગરના વિમાન “ડ્રોન” ના સફળ સંચાલનના  પ્રયોગનો 

ઉલ્લેખ હતો. કોઈ વિનાશક આયોજનમાં ડ્રોનનો ઉપયોગ થવાનો હતો;

તે પણ જાણવા મળ્યું. ચીન, ઇઝરાયેલ અને બાંગ્લાદેશના અસંગત ત્રિવેણી 

સંગમના અસ્તિત્વ વિષે જાણ્યું. પરીક્ષિતે હાલપૂરતું કુરેશીને ઘેનમાં જ 

રાખવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો.

આત્મા, ભ્રમણાં કે ભૂત

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

આત્મા, ભ્રમણાં કે ભૂત

‘સાહબ આપકા ઠીકાના આ ગયા’

મેં જોયું તો સામે સામાન્ય ઘરને બદલે ભવ્ય બંગલો હતો. હું રિક્ષામાંથી નીચે તો ઉતર્યો પણ મને

સમજાયું નહિ. આ બંગલો ધરમસિંહનો તો ના જ હોઈ શકે. રમાબાએ એડ્રેસ તો એ જ આપ્યું હતું.

૧૯૦૦ ડુમસ રોડ

‘યહી ઉન્નીસસૌ ડુમસ રોડ હૈ?’ મને શંકા હતી. મેં રિક્ષાવાળાને પુછ્યું.

‘હાં સાહબ યહી તો હૈ. દેખ લો સામને રોડ કા નામ હૈ ઔર યહી હૈ નંબરઉન્નીસસૌ. અગર આપકો

કહીં ઓર જાના હૈ તો મેં વહાં લે ચલું.’

બહારના ગેઇટ પર ગુરખો ખુરશી પર બેસીને માવો ચાવતો હતો, ગેઇટની દિવાલ પર આરસની

તક્તી પર નામ હતું ધરમસિંહ ગોહિલ. મેં રિક્ષા જવા દીધી.

ત્રીશ વર્ષ પહેલાં અમારી ઓફિસમાં ધરમસિંહ પટાવાળા તરીકે આવ્યો હતો. ખાખી યુનિફોર્મ પહેરતો પણ તહેવારને દિવસે કોઈકવાર રાજપુતી સાફો બાંઘીને આવતો. વળવાળી સોરઠી મુછો અને રંગીલા હસમુખા સ્વભાવે ઓફિસમાં એણે એની એક વિશિષ્ટ છાપ ઉભી કરી હતી. એના ઓફિસીયલ રેકોર્ડ પ્રમાણે એ માત્ર આઠ ધોરણ પાસ પણ સોરઠી લહેકા સાથે શુદ્ધ ગુજરાતી બોલતો. ખપ પુરતું અંગ્રેજી પણ બોલી શકતો. એની એક બીજી ખાસ વાત તો એ હતી કે એને કલાપીના બધા જ કાવ્યો કંઠસ્થ. વાત વાતમાં કલાપીના પંક્તિનો સંદર્ભ ટાંકે. અમારી ઓફિસની છોકરીઓ તો એને કલાપી જ કહે. એકવાર એક સિનિયર ક્લાર્ક છોકરીએ એને કહ્યું ‘કલાપી, ત્રણસો બે નંબરની ફાઈલ લાવ.’ એણે વિવેક પુર્વક કહ્યું. ‘ મેડમ, આપણે જ્યારે કાવ્યની વાતો કરીએ ત્યારે હસવામાં મને કલાપી કહો તેનો વાંધો નથી; પણ જ્યારે મારા પર હુકમ કરવાનો હોય ત્યારે મને કલાપી આમ લાવ, તેમ લાવ, એમ નહિ કહેવાનું. એ અમારા રાજવી કવિનું અપમાન કહેવાય.

આલ્તુ ફાલ્તુ સરકારી નોકર કવિવર સુરેન્દ્રસિંહને તુ-તાં કહે એ યોગ્ય ન કહેવાય. મિસીસ દેસાઈ તો એની વાત સાંભળીને આભા જ થઈ ગયા. ત્રીસ વર્ષનો તરવર્યો યુવાન ઘરમસિંહ મહેનતું, વિનમ્ર છતાં સ્વમાની.

છએક મહિના પછી ધરમસિંહે મને કહેલું, ‘સાહેબ, બે રૂમનું ઘર કે એપાર્ટમેન્ટ મેળવી આપોને. દેશમાંથી બૈરાં છોકરાં આવે છે.’

સદ્ભાગ્યે અમારા એપાર્ટમેંટ બિલ્ડિંગની સામેની ચાલીમાં જ એક જગ્યા ખાલી થઈ હતી. એનો માલિક મારી ઓળખાણ વાળો હતો. અમારે ત્યાંની કામવાળી બાઈ એમાં રહેતી હતી. એનો વર ગુજરી ગયો અને તે મહારાષ્ટમાં ચાલી ગઈ હતી. બે નાની ઓરડી અને રસોડું હતું. ચાલીના માલિકે રંગરોગાન કરાવીને એનું ભાડું ત્રણ ઘણું કરી નાંખ્યું હતું.

‘ધરમસિંહ, સરસ જગ્યા છે પણ ભાડું પોષાશે?’ સુરત આમ પણ એક મોંધું અને મોટું શહેર. મકાનભાડા પણ મોંઘા, મને એનો પગાર ખબર હતો અને પટાવાળા માટે એપાર્ટમેંટનું ભાડુ ઘણું વધારે કહેવાય.

‘સાહેબ કંઈક વ્યવસ્થા તો કરવી જ પડશેને? હેમાને કંઈ કામ મળી જાય તો તો વાંધો નહિ આવે.

હું પણ ઓફિસ અવર્સ પછી કંઈ કામ શોધી કાઢીશ.’ મેં ધરમસિહને મારો રેફરન્સ આપી બે ઓરડીવાળી જગ્યા અપાવી દીધી. એમાં થોડો અમારો પણ સ્વાર્થ હતો. અમને ઘરકામ કરવાવાળી બાઈની જરૂર હતી. બે ત્રણ મિત્રોને ત્યાં એની ઘરવાળી હેમાને કામ અપાવી દઈશું એવી મારી ગણત્રી હતી.

ધરમસિંહનો સામાન અને પરિવાર આવી ગયો. સામાન પણ ગોઠવાઈ ગયો.

બે દિવસ પછી ઓફિસમાં ધરમસિંહને મેં પુછ્યું, ‘બધું બરાબર સેટ થઈ ગયું ને?’

‘હા સાહેબ, થેંક્યુ.’

‘એક તારા લાભની વાત છે. તારા ફેમિલીને લઈને સાંજે મારે ત્યાં આવજે. આપણે વાતો કરીશું.’

અને એ સાંજે મારા એપાર્ટમેંટનો બેલ વાગ્યો.

બારણું ખોલ્યું. સામે ઘરમસિંહ, બે મહિલા અને એક છ-સાત વર્ષના બાળક સાથે ઉભો હતો. બન્ને મહિલાઓની સાડી અને દેખાવ ઉપરથી એઓ કામવાળી કક્ષાની મહિલાઓ તો ન જ હતી. અમે આવકાર આપ્યો. એક મહિલા સહેજ મોટી ઉમ્મરની અને બીજી મહિલા જરા યુવાન હતી. ઘરમસિંહે ઓળખાણ કરાવી.

‘સાહેબ આ મારા મોટા ઘરવાળા રમાબા અને આ મારા નાના ધરવાળા હેમા. આ અમારો પ્રિન્સ રાજસિંહ’

અમે એક માનસિક આંચકો અનુભવ્યો. ધરમસિંહને બે પત્ની? અમારી નજરનું આશ્ચર્ય અને ન પુછાયલો સવાલ ધરમસિંહ સમજી ગયો.

‘સાહેબ, ભલે જમાનો અને કાયદાઓ બદલાયા છે પણ અમારા કેટલાક ગોહિલ પરિવારમાં બે ત્રણ પત્નીઓ હોય એની નવાઈ નથી. રમાબા અને હેમા બન્ને સગ્ગી બહેનો છે. હું પાંચ વર્ષનો હતો ત્યારે જ અમારા લગ્ન થઈ ગયેલા. અમે નાના હતાં ત્યારે સાથે રમતાં પણ ખરા અને નિશાળે પણ સાથે જતાં. રમાબા મારા કરતાં ચાર વર્ષ મોટા છે હેમા અને હું સરખાં. મારી પંદર વર્ષની ઉમ્મરે બન્નેનું આણું કરેલું. અમારા રજવાડા અને ગામ ગરાસ તો સરકારે લઈ લીધેલા. બાપા પોલિસની નોકરી કરતા. મારી સોળ વર્ષની ઉંમરે બાપા ગુજરી ગયા. જે થોડું ઘણું હતું તે પિત્રાઈ મોટાઠાકુર બાપાએ પડાવી લીધેલું. મેં ભણવાનું છોડી ઓટો ગરાજમાં કામ કરવા માંડ્યું. રમાબાએ સાત ધોરણ પછી ઘરે જ એમ્બ્રોઈડરી, આભલા ભરતકામ કરવા માંડ્યું હતું. હેમા ભણવામાં હોંશિયાર હતી. દરેક ધોરણમાં પહેલા નંબરે પાસ થતી હતી. અમારા ઠકરાણી રમાબા નવા જમાનાના. કહેતા કે જમાનો બદલાઈ ગયો છે. ઘરમાં એક તો ભણેલું હોવું જ જોઈએ. ભલે મારાથી કે રમાબાથી ન ભણાયું પણ હેમાને બી.એ. સુધી ભણાવી. સાહેબ કંઈ ઓળખાણ લાગવગ હોય તો હેમાને કોઈ સ્કુલમાં નોકરી અપાવી દ્યોને.’

ભલે ધરમસિંહ ઓફિસમાં પિયુન કક્ષાનો નોકરીયાત હોય પણ ચોક્કસપણે રમાબા કે હેમાને અમારા ઘરમાં વાસણ લુઘડાં કે પોતા કરવા તો રખાય એવું કુટુંબ તો ન જ હતું. અસલની રાજપૂતી ખુમારી વાળા માણસો લાગ્યાં. હળવી વાતો શરૂ થઈ.

‘રમાબા, આપને ખબર નહીં હોય પણ ઓફિસમાં બધી છોકરીઓ ધરમસિંહજીને કલાપી કહે છે.

વાતવાતમાં કહે છે કલાપીજીએ કહ્યું છે કે….બસ એકાદ કવિતા ઠોકી દે છે. બિચારી છોકરીઓને ક્યાંથી ખબર હોય કે રેવેન્યુ ઓફિસના કલાપીજીના ઘરમાં બે ઠકરાણીઓ પણ છે. અને તેમાં ખરેખર એક તો રમાબા પણ છે.’

‘એ છોકરીઓમાં કોઈ મોંઘી કે શોભના નામની છોકરી હોય તો કહેજો. અમારા કલાપીજીનો આત્મા શોભના વગર તડપે છે.’

‘ધરમસિંહજી, તમે ઓફિસમાં આવ્યા તે પહેલાં એક શોભનાબેન હતાં. એ પણ કવયિત્રી હતાં. પણ એ સાંઠ વર્ષે રિટાયર્ડ થઈ ગયા. એ વાતને પણ આજે પાંચ વર્ષ થઈ ગયા. એ જો હોત તો તમને મજા આવી જાત’

‘સર! થેંક્સ ગોડ, એ બહેન નિવૃત્ત થઈ ગયા. અમારી વચ્ચે કોઈ શોભના કે મોંધી આવીને ભરાઈ નથી. અમે ભરાવા પણ ન દઈએ. સર આપને કદાચ ખબર ન હોય પણ કલાપીજીએ શોભના સાથેલગ્ન કર્યા પછી અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ શોભના માટે ફાળવ્યા હતા અને બબ્બે દિવસ રમાબા અને આનંદીબા માટે ફાળવાયા હતા. અમે તો સાતે ય દિવસો ત્રણે જણા સાથે ને સાથે જ’ હેમાએ રોમેન્ટિક વાત કહી દીધી.

‘હવે અમારી વચ્ચે કોઈ શોભલીને મારાથી કેમ કેમ બરદાસ્ત થાય! રમાબા મર્માળુ હસ્યા.

અને ધરમસિંહ મૂડમાં આવી ગયો. અમારી શરમ રાખ્યા વગર કલાપીની પંક્તિઓ એક કવિની

અદાથી લલકારી.

“ન થા ન્યારીઃ ન થા ઘેલી, ન થા વ્હેમીઃ ન થા મેલી!

કરી મ્હારું હૃદય તારું, હવે શંકા પ્રિયે શાની?”

‘વાહ વાહ’ અમારે દાદ દેવી જ પડે.

એણે બન્નેનો હાથ હાથમાં લઈને એના દિલની વાત કહી

“તુંને ન ચાહુ, ન બન્યુ કદી એ

તેને ન ચાહું, ન બને કદીએ;

ચાહું છું તો ચાહીશ બેયને હું.

ચાહું નહીં તો નવ કોઈને હું.”

અમારી પહેલી જ મુલાકાતમાં એનો પરિવાર અમારો આત્મીય બની ગયો. ભાવનગરમાં ઓટો ગરાજવાળો ધરમસિંહનો સગો જ હતો. એણે આ ભલા માણસનું શોષણ કર્યું હતું. ખૂબ કામ કરાવતો પણ પૈસા ખાસ આપતો નહિ. રમાબા અને હેમાએ સમજાવીને સરકારી નોકરી શોધવાની પ્રેરણા આપી. એને અમારા ડિપાર્ટમેંટમાં પટાવાળાની નોકરી મળી. નોકરી સ્વીકારી લીધી અને ગોહિલ કુટુંબ સુરત આવી ગયું.

પછી તો, એકાદ મહિનામાં જ અમારો અમેરિકાનો વિઝા કોલ આવ્યો અને હું મારી પત્ની સાથે અમેરિકા ઉપડી ગયો. મારી પત્ની જે ઓફિસમાં કામ કરતી હતી ત્યાં એની જગ્યા પર હેમાને નોકરી અપાવી દીધી.

ત્રીશ વર્ષ પછી હું સુરત આવ્યો. મારું સુરત બદલાઈ ગયું હતું. ભાળ મેળવતાં મેળવતાં રમાબાનો ફોન મળ્યો. વાત થઈ. ભાવભીનું આમંત્રણ મળ્યું. અને હું ઓગણીશસો નંબરના ભવ્ય બંગલા સામે આવીને ઉભો રહ્યો.

ગુરખાને મેં મારું નામ કહ્યું. એને મારા આગમન સુચના મળી ગઈ હશે. સલામ કરીને એ મને બંગલાના પ્રવેશદ્વાર સુધી દોરી ગયો. હેમા અને રમાબાએ નમસ્કાર અને આલિંગન સાથે સ્વાગત કર્યું. બંગલાનો ઠાઠમાઠ રજવાડી હતો. ચોક્કસપણે અમેરિકામાં હું કમાયો હતો તેના કરતાં મારો એક સમયનો પટાવાળો ધરમસિંહ અનેક ઘણું કમાયો હોવો જોઇએ.

થોડી ઔપચારિક વાતો થઈ.

‘લાગે છે કે ભાવનગર કરતાં આપ સૌને સુરત વધુ સદી ગયું.’

‘હા સાહેબ, અમે સુરતમાં ઘણું પામ્યા અને ઘણું ગુમાવ્યું. હેમાએ જવાબ આપ્યો.’

સામેની દિવાલ પર ધરમસિંહનું રમાબા અને હેમા સાથેનું ફુલ સાઈઝનું રજવાડી ઓઈલ પેઈન્ટિંગ હતું.

“ધરમસિંહ?” મનમાં તો અનેક સવાલો હતા પણ માત્ર એક શબ્દે પૃચ્છા વ્યક્ત કરી.

“હા છે. હું આપને એની પાસે લઈ જઈશ પણ એઓ માનસિક રીતે સ્વસ્થ નથી, એ કોઈને મળતા નથી. ડિપ્રેશનમાં છે. કદાચ તમને ન પણ ઓળખે કે વિચિત્ર વાત કરે તો મુંઝાશો નહિ.”

હેમા મને ત્રીજે માળે લઈ ગઈ. એક સભાખંડ જેવો રૂમ હતો, નાનું સ્ટેજ અને માઈક હતું. એક દિવાલ પર કલાપીનું મોટું પોર્ટરેટ હતું. ઠેર ઠેર કલાપીજીના પુસ્તકો વેરાયલા પડ્યા હતા. અમે રૂમમાં પ્રવેશ્યા. ધરમસિંહનો દેખાવ કલાપીના જેવો જ હતો.

“અમેરિકાથી સાહેબ આવ્યા છે. તમે ઓળખ્યા?” હેમાએ ધરમસિંહને પુછ્યું.

“આનંદીબા, કોણ કાન્ત આવ્યા છે? પધારો મણિશંકરજી”

‘ના ના, આતો આપણા રેવેન્યુ ઓફિસવાળા રમેશભાઈ સાહેબ.’

‘હા હા, હવે યાદ આવ્યું. તમે તો મારા ગોવર્ધનરામ. આવો આવો. આપણે તો ઘણી વાતો કરવાની

છે. સરસ્વતિચંદ્રના ચોથા ભાગનું પ્રકાશન કેટલેક આવ્યું?’

‘ના, ગોવર્ધનરામ નથી આપણી સામેના એપાર્ટ્મેન્ટ બિલ્ડિન્ગમાં રહેતા હતા એ રમેશભાઈ છે.’

હેમાએ મારી ઓળખાણ આપવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો.

‘કોંણ? રામજી ખવાસ? રોહાથી શોભનાને મુકવા આવ્યો છે?’

ધરમસિંહે મને ન ઓળ્ખ્યો. એનું ખસી ગયું એવું લાગતું હતું. લમણાંઝિંક કરવાનો અર્થ ન હતો.

વધુ સમય થોભવાનું યોગ્ય ન લાગ્યું. ત્રીશ વર્ષ પહેલાંનું કુટુંબ ન હતું. અમે દાદર તરફ વળ્યા.

અને મારી પીઠ પાછળ સંભળાયું

‘રમેશભાઈ, ભલે ઓળખું ના ઓળખું હું આપને પણ, જ્યાં જ્યાં નજર મારી ઠરે યાદી ભરી છે આપની.’

પછી એક અટ્ટહાસ્ય. ધરમસિંહ બરાડતો હતો ‘આનંદીબા, રમાબાને કહો કે જલ્દી ત્રણ પેંડા મોકલે.

મારાથી શોભના વગર ન જીવાય.’ અમે નીચે ઉતરી ગયા.

‘ધરમસિંહને એકદમ શું થયું?’

રમાબાએ વાત માંડી.

‘સાહેબ, તમારી વાત એક રીતે સાચી છે. અમને સુરત ફળ્યું. તમારા ગયા પછી ઠાકુરજીએ ઓફિસથી આવીને રિક્ષા ફેરવવા માંડી. એક રીક્ષા ખરીદી અને તે ભાડે આપી. પછી તો એકમાંથી અનેક રિક્ષા થઈ. મારો સોરઠી બુટિક બિઝનેશ પણ ખુબ ચાલ્યો. ઠાકુરજી એક ટ્રકિંગ કંપનીમાં ભાગીદાર થયા અને પછી આખી કંપની અમે લઈ લીધી. ઠાકુરજીનો પરિશ્રમ અને અમારી બન્નેની મેનેજમેન્ટમાં ઘણો આર્થિક વિકાસ થયો. આ કલાપી ભુવન એમનું સ્વપનું હતું. દર રવિવારે તમે જે રુમમાં તમારા મિત્રને મળ્યા તે રૂમમાં મુશાયરાઓ થતાં. કવિસંમ્મેલનો થતાં. ડાયરાઓ થતાં.

અમને એમાં રસ ન હતો. અમે અમારી સમૃધ્ધિ વધારવામાં પડ્યા હતાં.’

‘ચારેક વર્ષ પહેલાં એક વીશ-બાવીશ વર્ષની સુંદર છોકરી અમારી ટ્રકિંગ કંપનીની ઓફિસમાં ક્લાર્ક તરીકે આવી. એનું નામ શોભના. અને એને જોતાં જ તમારા મિત્ર ધરમસિંહના મગજ પર અસર થઈ ગઈ. એને વળગી પડ્યા. ઓહ મારી શોભના આવી ગઈ. બિચારી છોકરી ગભરાઈ ગઈ. હેમા ઓફિસમાં જ હતી. હેમાએ એમને છૂટા પાડ્યા. છોકરીને ધરમસિંહજીના કલાપી પ્રેમની વાતો સમજાવી. છોકરી ગરીબ ઘરની હતી. નોકરી કરતી હતી અને કોલેજમાં ભણતી પણ હતી. ઘરમસિંહે માફી પણ માંગી.’

‘પછી તો હેમાની ગેરહાજરીમાં શોભનાને પોતાની કેબીનમાં બોલાવીને કલાપીના કાવ્યો સમજાવવા માંડ્યા. કોલેજની છોકરી બિચારી સર, સર કરીને સાંભળે. પછીતો એને પણ મજા પડવા માંડી.

શોભનાએ પણ રવિવારના કાવ્ય સંમેલનમાં આવવા માંડ્યું. એક રવિવારે ખૂબ વરસાદ પડ્યો હતો.

ઠાકુરજી જાતે શોભનાને ઘરે મુકવા ગયા. અને રાત્રે એને ત્યાં જ રોકાઈ ગયા. બીજી સવારે આવ્યા ત્યારથી બે જ લાઈન ગણગણતા હતા’

“યારી ગુલામી શું કરું તારી? સનમ!

ગાલે ચૂમું કે પાનીએ? સનમ”

ઓફિસમાં પણ એ જ ચાલુ રહ્યું. એટલું જ નહિ પણ બધા સ્ટાફની હાજરીમાં જ એના હૉઠ ચૂમી લીધા. હેમાને આ વાતની ખબર પડી. અમે શોભનાને અમારા બંગલે બોલાવી. ‘શોભના શું વાત છે?’

‘મેડમ, રાત્રે સર મને મુકવા આવ્યા હતા. બસ આખી રાત મને સામે બેસાડી કવિતાઓ જ ગાયા કરી. પછી મને કહે કે હું ધરમસિંહ નથી હું તારો કલાપી છું. હું ધરમસિંહ ગોહિલ નથી, હું સુરસિંહજી ગોહિલ છું. તું જ મારી શોભના છે. તું જ મારી કવિતા છે. મેડમ હવે હું એમને સમજી શકું છું.

એમની ભાવુકતા મને ગમે છે. એઓ જ્યારે મારો હાથ પકડી મારી આંખોમાં આંખ ઢાળીને જે રીતે એમની લાગણી વહેતી કરે છે તેમાં મને કલાપીના દર્શન થાય છે. હું ભૂલી જાઉં છું કે એઓ મારા બોસ ધરમસિંહજી છે. એમની વાતો અદ્ભૂત છે. એમની મૃદુતા વર્ણવી ન શકાય, માત્ર માણી જ શકાય. આઈ લવ હિમ.’

‘સાહેબ, અમારો દીકરો રાજસિંહ ડોક્ટર થયો છે. એણે સલાહ આપી વાત આગળ વધે તે પહેલાં ડેડીને એ છોકરીથી જૂદા પાડો. ડેડીને હેલ્યુસિનેશનનો પ્રોબલેમ છે. એમને સાઇકિયાટ્રિક ટ્રિટમેન્ટની જરૂર છે. હેમા તમારા મિત્રને મહાબળેશ્વર લઈ ગઈ. દરમ્યાન મેં શોભનાને સમજાવી પટાવીને થોડા પૈસા ઘરેણાં આપીને અમારા ઓળખીતા ટ્રક ડ્રાઈવર રામસિંહ સાથે પરણાવીને રાજકોટ રવાના કરી દીધી. જ્યારે મહાબળેશ્વરથી પાછા આવ્યા ત્યારે એને ખબર પડી કે શોભના કોઈક સાથે

નાશી ગઈ છે. ત્યાર પછી મારી સામે કાયમ રડતા રહ્યા. મને કહેતા, રમાબા તમે જ મારી શોભનાને રામજી ખવાસ સાથે નસાડી છે. પાછી બોલાવો એને. અગર વિષનો પ્યાલો દો મને. બસ આમને આમ ધરમસિંહ માનસિક સમતુલા ગુમાવતા ગયા. એઓ પોતાને કલાપી માનતા થઈ ગયા. ખરેખર એઓ ધરમસિંહજ છે. એ સુરસિંહજી ગોહિલ નથી. હું ધરમસિંહજીની રમા છું. કલાપીની રમા નથી. હેમા એ મારી બહેન હેમા જ છે કલાપીની બીજી પત્ની આનંદી નથી. અને બિચારી શોભના કલાપીની શોભના નથી. હવે એ સભાખંડમાં જ પડી રહે છે. ધમકાવીને ખવડાવીએ છીએ. દર અઠવાડિયે ડોક્ટર આવીને તપાસે છે. સિઝોફ્રેનિયાનું ઈંજેકશન આપી જાય છે. હેમા બિઝનેશ સંભાળે છે. ઘરમાં હું અમારા પતિદેવને સંભાળું છું.

એક ટૂંકા સમયમાં મિત્ર બની ગયેલા ધરમસિંહને ત્રીશ વર્ષ પછી મળવા આવ્યો હતો. મન ખિન્ન થઈ ગયું. મેં કહ્યું ‘રમાબા, હેમા, હું હવે વિદાય લઈશ’

‘રાજપૂતના ખોરડામાં આવેલો મહેમાન વાળુ કર્યા વગર પાછો જાય તો અમારી મહેમાનગતી લાજે.’

‘ના, આજે તો નહિ, સમય હશે તો અમેરિકા જતાં પહેલાં જરૂર આવીશ.’

હું બંગલાની બહાર નીકળ્યો. ગેઇટ બહાર રિક્ષાની રાહ જોતો ઊભો રહ્યો. વીશ પચ્ચીસ મિનિટ થઈ ગઈ પણ એકેય ખાલી રિક્ષા ન દેખાઈ. સામાન્ય રીતે હું મારા મિત્રની કારમાં જ ફરતો હોઉં પણ આજે એની કાર રિપેરમાં હતી. મેં બંગલાના ગરાજ પાસે બે મોટી કાર જોઈ હતી. વિચાર આવ્યો હેમાને કહીશ તો એ મને મૂકી જશે. મેં પીઠ ફેરવી.

બંગલો ન હતો. ગુરખો ન હતો. એક અવાવરું જગ્યા હતી. તેમાં એક બળેલું તૂટેલુ મકાન હતું. એના ભાંગેલા ઓટલા પરથી સફેદ લૂગડામાં હાડપિંજર જેવી બે મહિલાઓ હાથ હલાવીને મને વિદાય આપતી હતી. હું ધૂજી ઉઠ્યો. સદ્ભાગ્યે એક ખાલી રિક્ષા આવી અને હું બેસી ગયો. રિક્ષાવાળાએ પુછ્યું

‘સાહેબ આપ અહિ પહેલી વાર આવો છો?’ મેં કહ્યું ‘હા’.

‘તમે અહિ ક્યાં ભૂલા પડ્યા? આ જગ્યાએ, એક સમયે એક કાઠિયાવાડીનો આલીશાન બંગલો હતો.

એની બે પત્નીઓ હતી. તેમાંની મોટી પત્નીએ એના વરને ઝેરી પેંડા ખવડાવીને મારી નાંખ્યો હતો.

પછી એમાં આગ લાગી હતી. બન્ને સ્ત્રીઓ એમાં ભૂંજાઈ ગઈ હતી’

મારે કશું જ સાંભળવું ન હતું. હું હજુ પણ ધ્રૂજતો હતો. શું મારો ધરમસિંહ ગોહિલ કલાપીનો આત્મા હતો? મારી ભ્રમણાં હતી કે મેં ધરમસિંહનું ભૂત જોયું હતું?

સમાપ્ત.

પ્રગટઃ “મમતા” મેગેઝિન અમદાવાદ, ડિસેંબર ૨૦૧૯ અને “ગુજરાત દર્પણ” ન્યુ જર્સી સપ્ટેંબર ૨૦૨૦

ભીંતર ના વહેણ પ્રકરણ ૩૬

ભીંતર ના વહેણ પ્રકરણ ૩૬

સુરેંદ્ર ગાંધી

                                                               પ્રકરણ:૩૬


 
જોસેફ બાન્ગ્લાદેશ હાઈકમિશનમાં કેવી રીતે પ્રવેશવું એની ગડમથલમાં પડ્યો હતો.અંતે એક ઉપાય સુઝ્યો ખરો. જો કે એમાં જોખમ ભારોભાર હતું. કોઈ પણ જાતનું પગલું ભરતા પહેલા પરીક્ષિતની સંમતિ જરૂરી હતી. બીજે દિવસે સવારે  પરીક્ષિત સમક્ષ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. જોસેફ જાણતો હતો કે પરીક્ષિત દરેક બાબતનું ઝીણવટભર્યું પૃથ્થકરણ કર્યા પછી નિર્ણય લેતો. પ્રત્યેક મામલાને તટસ્થભાવે તપાસતો. જોસેફે મનોમન કેવી રજુઆત કરવી તે વિચારી રાખ્યું હતું.                      
                   
જોસેફને યાદ આવ્યું કે ખતીજાને પ્રભુક્રુપામા સકંજામાં લેવા ,અંતે એની કારનો ઉપયોગ થયો હતો. એને પણ યાદ આવ્યું કે ખતીજાના ડ્રાઈવરને પણ કારની ટ્રંકમાં કેદ કરવામાં આવ્યો હતો. કાર  ક્યાં હતી? જોસેફના ચહેરા પર આશાની લહેરખી ફરી ગઈ. ખતીજાની કાર  અને એના ડ્રાઈવરનો ઉપયોગ કરીને બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનમાં પ્રવેશવું. ત્રિશૂળના એકાદ બે ઓફિસરોને પણ કારમાં છુપાવીને લઇ જવા. સ્વાભાવિક છે કે હાઈકમિશન ના દરવાન પરિચિત કાર અને ડ્રાઈવરનું ઝીણવટભર્યું સંશયાત્મક સામૈયું કરે! એક વાર  અંદર ગયા પછી ડ્રાઇવરનો ભોમિયા તરીકે ઉપયોગ કરવો. પછી એને અસહાય  દશામાં બંદીવાન બનાવવો જેથી હાનિકારક બને.ખતીજા અને કુરેશીનું અપહરણ, મુખ્ય ધ્યેય હતું.
                 
બીજે દિવસે સવારે જોસેફ અને વિનાયક ત્રિશૂળના હેડક્વાર્ટર્સમાં   ભેગા મળ્યા. એમણે પરીક્ષિત માટે વિગતવાર પ્રસ્તાવના તૈયાર કરી. પરીક્ષિતને ઓફિસ પહોંચતા વિલંબ થયો. વિલંબનું કારણ હતું વાહનોની ભીડ.મુંબઈમાં માનવમહેરામણ ની સાથે સાથે વાહનોનો વધારો પણ બેકાબુ બન્યો છે.જેમ કુટુંબ નિયોજન  યોજના અસરકારક નથી બની શકી તે રીતે વાહન નિયોજન પણ નિષ્ફ્ળ નીવડશે તો એક અબજની વસ્તી ધરાવતા દેશમાં ગજબ થઈને રહેશે.કીડીયારાની જેમ ઉભરાતા માણસો વચ્ચે વાહનવ્યવહાર પણ કીડીની ગતિએ ચાલે ને!
                   
પરીક્ષિત ઓફિસમાં પ્રવેશ્યો. સેક્રેટરીએ જણાવ્યું કે જોસેફ અને વિનાયકે મુલાકાતનો સમય માંગ્યો હતો. અને આજે મુલાકાતે આવનારનું લિસ્ટ લાબું હતું.પરીક્ષિતે એમને તાત્કાલિક મુલાકાતે આવવાનો આદેશ આપ્યો કારણકે જાણતો હતો કે ગળાડૂબ કામમાંથી એમને માટે સમય ફાળવવાનું અશક્ય હતું.
                     
જોસેફ અને વિનાયક તરત હાજર થયા જોસેફે વાતનો દોર સંભાળ્યો.પરીક્ષિત એકાગ્રતાથી સાંભળતો હતો.જોસેફ બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન માં ખતીજાના ડ્રાઇવરની ઓથે, વિનાયક સાથે પ્રવેશીને ખતીજા અને કુરેશીની ધરપકડ કરવા માંગતો હતો.ત્યારબાદ એમને ડો. લાખાણીને હવાલે કરવા.ડો.લાખાણી એમનો કસબ અજમાવીને કુરેશીના મગજના ખૂણેખૂણા માં ફરીને શક્ય તેટલી બાતમી કઢાવે. કુરેશીનું  ત્યાર પછી  શું થશે , ગૌણ હતું. કારણકે એકવાર ડો.લાખાણીને પનારે પડનાર એમનું શેષ જીવન એક જીવતીજાગતી  લાશની જેમ વિતાવે છે. સદ્ભાગ્યે ખતીજાના નતીજા વિષે વિચાર્યું નહોતું. ખતીજાના વિધિના લેખમાં મેખની શક્યતા હતી.
         
પરીક્ષિતે વામન અને વિશ્વનાથને ખતીજાના ડ્રાઈવરને લેવા મોકલ્યા.ડ્રાઈવર હાજર થાય તે દરમ્યાન વિનાયક અને જોસેફ પૂર્વતૈયારીમાં રોકાયા. ત્રિશૂળના આધુનિક શસ્ત્રભંડારમાં થી ખાસ શસ્ત્રસામગ્રી સાથે લઇ જવા માટે એકઠી કરી. વામન અને વિશ્વનાથ ડ્રાઈવરને લઇ આવ્યા. ડ્રાઈવરને ચાનાસ્તો અપાયો.ત્યાર પછી એમની કાર્યવાહીની માહિતી આપવામાં  આવી. સૂચના પ્રમાણે ડ્રાઇવરની જવાબદારી ખતીજાની કાર બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનમાં લઇ જવાની હતી. કારમાં છુપાયેલી બે વ્યક્તિઓનો કોઈ પણ પ્રકારનો ઉલ્લેખ કરવાથી અથવા એમને ઉઘાડા પાડવાથી ડ્રાઇવરના પાર્થિવ દેહને  જિંદગીથી છૂટાછેડા મળી જશે: એમ તાકીદ પણ કરવામાં આવી. ત્રિશૂળની બે મોટરકાર હાઈકમિશનની આસપાસ ફરતી રાખવાનો પ્રબંધ પણ  થઇ ગયો. અડધા કલાક પછી જોસેફ અને વિનાયક ખતીજાની કાર માં રવાના થયા અને એમની આગળ એક અને પાછળ એક ત્રિશૂળની કાર રાખવામાં આવી.
                   
ત્રણ કારનો કાફલો બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન પહોંચવાની તૈયારીમાં હતો. આગળની અને પાછળની કાર અળગી થઇ ગઈ. વિનાયક ડ્રાઇવરની સીટની પાછળ નીચે બેસી ગયો.જોસેફ આગલી પેસેન્જર સીટની પાસે નીચે બેસી ગયો.ફર્ક એટલો હતો કે જોસેફની બંદૂક ડ્રાઈવર પર  નિશાન તાકી રહી હતી. જોસેફે ફરી એકવાર રિવરને ચેતવણી આપી અને કોઈ પણ જાતનું અણછાજતું પગલું નહીં ભરવાની તાકીદ કરી. ડ્રાઈવર  હાઈકમિશનના દરવાજા આગળ અટક્યો.દરવાને ડ્રાઈવર  તરફ એક ઔપચારિક નજર નાખી અને દરવાજો ખોલીને કારને દાખલ થવા દીધી. જોસેફ અને વિનાયક તરત સીટ ઉપર પાછા ગોઠવાઈ ગયા.
               
જોસેફની સૂચના પ્રમાણે યોગ્ય સ્થળે કાર પાર્ક કરીને ત્રિપુટી કારની બહાર નીકળી. જોસેફની બંદૂક ડ્રાઇવરની પીઠમાં ખૂંપાયેલી હતી.જોસેફે ડ્રાઈવરને આગળ કર્યો.ડ્રાઇવરનો બેજ વાપરીને ત્રણેય મકાનમાં પ્રવેશ્યા. જોસેફ અને વિનાયકે એક રૂમમાં પ્રવેશી   વારાફરતી વેશપલટો કરીને ત્યાંના કર્મચારીનો યુનિફોર્મ પહેરી લીધો. ત્યાર બાદ ડ્રાઈવરને એક ખુરશી પર બેસાડીને એના હાથપગ બાંધી દીધા.અને મોં પર ટેઈપ લગાવી દીધી. વિનાયક હળવેકથી રૂમની બહાર નીકળ્યો.વિનાયકને અનુસરતા પહેલા જોસેફે ડ્રાઈવરને થોડીકવાર બેહોશ કરવાના આશયથી એના માથા પર બંદૂકના હાથાનો પ્રહાર કર્યો.જોસેફ સાફસૂફી કરવાનો સામાન લઈને વિનાયકની સાથે થઇ ગયો.લિફ્ટમાં પ્રવેશીને ત્રીજા માળનું બટન દબાવ્યું અને આજ્ઞાંકિત લિફ્ટ તરત ત્રીજા માળે પહોંચી. બહાર નીકળીને બન્ને સફાઈકામ કરવાના ઉદેશ્યથી ડાબી બાજુ વળ્યાં અને પહેલી રુમ ને દરવાજે ટકોરા માર્યા

ભીંતર ના વહેણ પ્રકરણ ૩૫

શ્રી સુરેંદ્ર ગાંધી

ભીંતર ના વ્હેણ   પ્રકરણ:૩૫

 કુશળ અગ્રસેનના પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ ઉપર પણ દેખરેખ રાખવાનો પ્રબંધ 

થયો.કારણ કે આઈ.આઈ.એ. ના અત્યંત ખાનગી કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામમાં એ 

નામ વાપરીને માહિતી મેળવવાનો પ્રયત્ન થયો હતો. હોમ મિનિસ્ટર ના 

પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ માટે આ નવું નહોતું.છતાંય પરિક્ષિતના મનનું સમાધાન 

નથયું. ફક્ત ચાર વ્યક્તિઓને જ પ્રોગ્રામની ખબર હતી; તો પછી આ શી રીતે 

બન્યું? પરિક્ષિતે મનોમન ઉર્વશીને આ બનાવની બારીકાઈભરી તપાસ 

સોંપવાની નોંધ કરી.

                   ખતીજા પાસેથી બાતમી કઢાવવામાં નુસ્ખાઓ નકામા 

નીવડ્યા. અંતે ખતીજાને આર્થર રોડ લેબોરેટરીમાં ખસેડવાનું નક્કી થયું.  ખતીજાની આંખે પાટા બાંધવામાં આવ્યા. અને ત્રિશૂળની કારમાં 

બેસાડવામાં આવી. કાર આર્થર રોડ જવા રવાના થઇ. કોઈની જાણ 

માં ન આવે તેમ સાહજીકતાથી ખતીજાએ એની કાંડા ઘડિયાળનું બટન 

દબાવીને ઇમરજન્સી એસ.ઓ.એસ. સિગ્નલ એક્ટિવેટ કર્યો.તરતજ 

બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનની ઓફિસના એક કમ્પ્યુટરમાં એની નોંધણી 

થઇ, કમ્પ્યુટર ઓપરેટરે કુરેશીને તાબડતોબ હાજર થવા જણાવ્યું.કુરેશી 

ચિંતિત ચહેરે આવ્યો અને જોયું કે ઇમરજન્સી સિગ્નલ માટુંગા વિસ્તારના 

તુલસી પાઇપ રોડ ઉપરથી આવતો હતો. કુરેશીએ વાહીદ અને વઝીરને 

સિરાજના કારખાનામાંથી રંગાઈને આવેલી ટ્રકમાં  તાબડતોબ ખતીજાની 

સહાયે રવાના કર્યા. વઝીર એક પોર્ટેબલ ટ્રાન્સ્પોન્ડર સાથે ટ્રકમાં ગોઠવાયો. 

કુરેશી એક ડિપ્લોમેટિક લાઇસન્સ પ્લેટવાળી કારમાં ટ્રકને અનુસર્યો. 

ટ્રક અને કાર ટ્રાફિક  ચીરીને લોઅર પરેલ પહોંચ્યા અને નાછૂટકે એક 

ટ્રાફિક સિગ્નલ પર અટકવું પડ્યું.

                   સામાન્ય રીતે બને છે તેમ આવા બેફામ ડ્રાઇવરોને પકડવા 

માટે પોલીસ ગાયબ હોય છે. ટ્રાફિકના કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરતી ટ્રક ને 

કોઈ રોકટોક ન નડી.ખતીજાનો સિગ્નલ એ જ ટ્રાફિક લાઈટની સામી 

બાજુએથી આવતો હતો. વઝીરે ટ્રાન્સ્પોન્ડર હાથમાં લઈને સિગ્નલની 

દિશામાં ફેરવ્યું.તરત જ સિગ્નલ્સ વધુ તેજ થયા. સામી બાજુએ એક 

ટેક્સી અને એક મારુતિ પહેલી જ હરોળ માં હતા. ટેક્સીમાં ખતીજા 

હોવાની સંભાવના નબળી હતી. વઝીરે મારુતિ તરફ વહીદનું ધ્યાન 

દોર્યુ અને મારુતિ સાથે અકસ્માત કરવાનું જણાવ્યું. પાછલી કારમાં 

કુરેશીને ફોન પર એસ.એમ.એસ. દ્વારા એ સંદેશો પહોંચાડ્યો. ટ્રાફિક 

સિગ્નલ લાઈટ ગ્રીન થઇ અને વાહનો ગતિમાન થયા. સામેની બાજુએથી 

આવતા સિગ્નલ પણ ચાલવા માંડ્યા.વઝીર નો સંશય દ્રઢ થયો. સિગ્નલ 

મારુતિમાંથી જ આવતો હતો.ટ્રકની સ્પીડ વધી અને સામેથી આવતી 

મારુતિ સાથે અથડાઈ. મારુતિના આગળના ભાગનો ખુરદો બોલી 

ગયો.અને આગળ બેઠેલા પેસેન્જરને ગંભીર ઈજાઓ થઇ.ખતીજા 

પાછલી સીટમાં હતી તેથી નજીવી ઇજા થઇ પણ બચી ગઈ. ટ્રકમાંથી 

વઝીર ઉતર્યો અને મહામહેનતે મારુતિનો પાછલો દરવાજો ખોલીને 

ખતીજા ને બહાર કાઢી.કુરેશીએ હોર્ન વગાડીને ખતીજાનું ધ્યાન દોર્યું.

અને કારમાં બેસી જવાનો ઈશારો કર્યો.ખતીજા પલકારામાં કુરેશી 

સાથે બેસીને પલાયન થઇ ગઈ.

               વાહીદ અને વઝીર પોલીસના આગમનની રાહ જોતા હતા.

થોડા સમય બાદ પોલીસ ની પધરામણી થઇ.મારુતિના પેસેન્જરોને 

તાત્કાલિક સારવાર માટે એમ્બ્યુલન્સમાં હોસ્પિટલ રવાના કર્યા. 

એમનું સ્ટેટમેન્ટ લેવાય તેમ નહોતું.પોલીસે વાહીદ અને વઝીરનું 

સ્ટેટમેન્ટ લીધું. મારુતિના ડ્રાઇવરની ભૂલને લીધે અકસ્માત થયો હતો 

!વધુ લોચા લાપસી નથાય એ માટે પોલીસને સારીએવી દક્ષિણાથી 

સંતુષ્ટ કર્યા અને છુટકારો મેળવ્યો. ફરી એકવાર ન્યાયને ત્રાજવે 

નીતિમત્તા,પ્રમાણિકતા અને કાયદા કરતા રુશવત નજનદાર 

પુરવાર થઇ.કદાચ કુટુંબ નિયોજનથી વસ્તીમાં વધારો અટકાવવાની 

આશા ફળે પણ રુશવત માટે લેવાતા પગલાં જ રુશવતમાં વૃદ્ધિ કરતા 

હોય એમ લાગે છે!રુશવત અજરામર છે.કેવું વિરોધાભાસી સનાતન 

સત્ય! નાગદમન કરનાર આ સહસ્ત્રફેણા દુઃષણનું શમન કરવા આવશે 

ખરા?લાગે છે પરંપરાગત ચમત્કારિક દૈવી તત્વો પર બંધાયેલી પારકી 

આશા પણ સદાય નિરાશા જ ને! જે સમાજ સ્વયંસહાયક ન બને એને 

તો કદાચ ઈશ્વર પણ સહાય ન  કરે! ઉપરછલ્લા આસ્થાના અંધ 

અનુયાયીઓમાં એ સમજ આવશે?

                     ત્રિશૂળની કારને નડેલા અકસ્માતના સમાચાર પરીક્ષિતને 

મળ્યા ત્યારે એ ઘરે જવાની તૈયારીમાં હતો.કારના ડ્રાઇવરની ઈજાઓ 

ગંભીર  હતી.એનો સાથીદાર ઘવાયો હતો પણ એની જિંદગી જોખમમાં 

નહોતી.ખતીજા નો પત્તો કોણે અને કેવી રીતે મેળવ્યો? ખતીજાનું અપહરણ 

કરવામાં કોનો હાથ હોઈ શકે? બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન પર દેખરેખ 

રાખનારનું શું થયું? એટલું તો કચોક્કસ લાગ્યું કે ખતીજાને છોડાવવામાં 

બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન નો જ હાથ હશે. પરીક્ષિતે સેન્ડવિચની દુકાને 

ફોન જોડ્યો .ફોન ચાલુ હતો પણ કોઈ જવાબ ન મળ્યો.વિમાસણ વધી.

પરીક્ષિતે જોસેફને બોલાવ્યો અને બધી માહિતી આપીને સેન્ડવિચની 

દુકાને રવાના કર્યો.પરીક્ષિતે માધવનને પણ માહિતગાર કર્યો.માધવન પણ 

સંમત થયો કે આ કાવતરું બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનનું  જ હોઈ શકે.

                  જોસેફની વિમાસણ વધી.સેન્ડવિચની દુકાનનું ઉઠમણું 

થઇ ચૂક્યું હતું! એણે આસપાસનું નિરીક્ષણ કર્યું; કદાચ કોઈ કદી હાથ 

લાગી જાય!સહુ પ્રથમ તો પરિક્ષિતને દુકાન ગુમ થયાની જાણ કરી. 

પરિક્ષિતે હાલ પૂરતું બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશન પર નજર રાખવાનું કામ 

જોસેફ ને જ સોંપ્યું. જોસેફને મામલાની ગંભીરતાનો ખ્યાલ આવ્યો. 

ત્રિશુળ જેવા જ ચબરાક અને ચાલાક લોકો સાથે પનારો પડ્યો હતો. 

જોસેફની સાવધાની, સાવચેતી અને અગમચેતીની માત્રા એક ટોચ 

વધુ તેજ થઇ. જોસેફે ચાલ બદલી . દુશમનની વાટ જોવાને બદલે લડત 

દુશમનને આંગણે જ લઇ જવાનું નક્કી કર્યું. અલબત્ત, એમાં જોખમ પણ 

વધારે જ હતું! જોસેફનું આયોજન વિચક્ષણ હતું. બાંગ્લાદેશ હાઈકમિશનમાં 

પ્રવેશીને ધાંધલ અને અંધાધૂંધીનું વાતાવરણ ઉભું કરી, એનો લાભ લેવો.

કુરેશી અને ખતીજાની ધરપકડ કરવી. વિઝાની અરજી કરવાને બહાને 

પ્રવેશવું.સિક્યુરિટી ક્લિયરન્સ માં રોકટોક ન થાય એટલા માટે જોસેફ 

નિઃશસ્ત્ર રહેવાનો હતો. એક વાર પ્રવેશ મેળવ્યા પછી શસ્ત્રો મેળવવા શી 

રીતે? અંદર ગયા પછી વિનાશક યુક્તિ કેવી રીતે અજમાવવી?  “ઘર કા ભેદી લનકા દાહે” કહેવત આમ જ અસ્તિત્વમાં  આવી હશે.

જોસેફની વિચારમાળા ના મણકા ફરતા હતા.વિચારોના ઉછળતા મોજા 

કિનારે પહોંચતા પહેલા જ શમી જતા હતા. ચોવીસ કલાકમાં કોઈ તોડ 

કાઢવાનું વિચાર્યું.