હરનિશ જાની

મુરબ્બી મિત્ર શ્રી દાવદા સાહેબને હરનિશ જાનીનો પરિચય એમની “મળવા જેવા માણસ” ની શ્રેણીમાં પ્રસિધ્ધ કરવા બદલ આદર પૂર્વકના અભિનંદન.

હરનિશ કહેવાની ટેવ ભૂલાઈ ગઈ અને ૧૯૭૦માં ફરી મળ્યા ત્યારે મારે માટે હરનિશભાઈ બની ગયા. એમનો મારી સાથેનો પરિચય ૧૯૫૯માં સુરત કોલેજમાં એક બેંચ પર બેસવાથી થયો હતો. અલબત્ત તે સમયે એઓ ધ્યાન આપીને એમના મગજમાં કેમેસ્ટ્રી ગુથતા હતા. અને હું તફડાવેલી ચોક સ્ટીકમાંથી કુતુબમિનાર અને તેની ઉપર ગૌતમબુધ્ધનું માથું હોતરીને શિલ્પી બનવાની કોશીશ કરતો હતો. અમને જોડનાર અમારા કોમન ફ્રેન્ડ અને સ્નેહી ઉપેનભાઈ વૈદ્યને અમે હમણાં ગુમાવ્યા.

હરનિશભાઈએ મને અનેકવાર મારા લખાણ માટે યોગ્ય માર્ગદર્શન આપ્યું છે. એટલું જ નહીં પણ મારી નવલકથા “શ્વેતા”ની પ્રસ્તાવના પણ લખી આપી છે. અવાર નવાર એમની હાસ્ય પ્રસાદી મારા બ્લોગના વાચકો માટે મોકલતા રહે છે. જે મારા બ્લોગની હરનિશ જાનીની હાસ્ય પ્રસાદી કેટેગરીમાંથી વાંચી શકશો.
દાવડા સાહેબ સાચું જ કહે છે….”હરનિશભાઈની ખરી ઓળખાણ મેળવવી હોય તો તમારે એમના લખાણ વાંચવા પડશે.”

હરનિશભાઈને અભિનંદન અને દાવડા સાહેબને આભાર સહિત રજુ કરું છું….

મળવા જેવા માણસ-૪૩ (શ્રી હરનિશ જાની)

harnish jani

હરનિશભાઈનો જન્મ ૧૯૪૧ માં વડોદરા જીલ્લાના છોટાદેપુરમાં થયેલો. એમના દાદા વિશ્વનાથ જાની રાજપીપલાના રાજાના મંત્રી હતા અને એ હેસિયતે એમની પાસે સેંકડો એકર જમીન હતી. કુટુંબની જાહોજલાલી અનુસાર બાર ઓરડા વાળું ત્રણ માળનું ઘર અને ઘોડાઓવાળી બગી વગેરે પણ હતા એટલું જ નહિં ગામની બસ સર્વીસ પણ એમના નામે હતી. હરનિશભાઈના પિતા સુધનલાલ રાજપીપલાની ક્રીકેટ અને હોકી ટીમોમાં સામીલ હતા. આઝાદી પછી જમીનના કાયદા-કાનૂનમાં ફેરફાર થવાથી મોટાભાગની જમીન હાથથી જતી રહી, છતાં પણ સારી એવી જમીન એમના હાથમાં રહી અને એ જમીનમાં હરનિશભાઈના પિતા ખેતીનું કામકાજ સંભાળતા. હરનિશભાઈના માતા સુશીલાબહેન અતિશય ધાર્મિક મનોવૃતિવાળા ગૃહીણી હતા.

હરનિશભાઈનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાનું શિક્ષણ રાજપીપલામાં જ થયેલું. નાનપણમાં રાજપીપલાના ડુંગરોમાં રખડવાનું અને ત્યાંની કરજણ નદીમાં ભુસ્કા મારવાનું એમને બહુ ગમતું. ચોથા ધોરણમાં એમના શિક્ષક શિરવી સાહેબે એમના જીવનના ઘડતરને એક દિશા આપી. હરનિશભાઈ કહે છે, “મારી હાઈસ્કુલનો ૧૯૫૧થી ૧૯૫૮ સુધીનો સમય મારો સુવર્ણ સમય હતો. રાજપીપલા હાઈસ્કુલના ભવ્ય મકાનમાં ભણવા મળ્યું, જ્યાં મારા બાપા– કાકા પણ ભણ્યા હતા. નવમા ધોરણથી જ ફોરેન જવાનો નાદ મનમાં ભરાયો. અને ઈંગ્લિશ બોલવા લખવાની ગુજરાતી સ્કુલમાં જ તૈયારી કરવા લાગ્યો.. ચાર પાંચ યુરોપીયન પેન ફ્રેંડઝ પણ બનાવ્યા.”

૧૯૫૮ માં ફર્સ્ટ કલાસમાં S.S.C. ની પરીક્ષા પાસ કરી વડોદરાની M.S.University માં દાખલ થયા. ત્યાં એક વર્ષ અભ્યાસ કરી, બીજા વર્ષથી ભરૂચની સાયન્સ કોલેજમા એડમીશન લીધું. અહીં ઈન્ટર સાયન્સમાં એંજીનીયરીંગ કોલેજમાં દાખલ થવા જેટલા માર્કસ ન મળતાં એમણે B.Sc. નો અભ્યાસ કરવાનો નિર્ણય લીધૉ, પણ તે ભરૂચમાં રહીને નહિં; કારણ કે ભરૂચમાં માત્ર બે સિનેમા ઘર હતા. એમની પસંદગી દસ ટોકીઝ વાળા સુરત ઉપર ઉતરી. વળી સુરતથી મુંબઈ નજીક હતું, એટલે શનિ-રવીમાં મુંબઈ રખડવા જઈ શકાય. ૧૯૬૨ માં B.Sc. ની પરીક્ષા પાસ કરી યુ. કે. ની બેડફોર્ડ યુનિવર્સીટીમાં એડમીશન લીધું, પણ પૂરતું ફોરેન એક્ષચેંજ ન મળવાથી આખરે એમણે વડોદરાની એંજીનીયરીંગ કોલેજ માં D.T.C. (Diploma in Textile Chemistry) નો અભ્યાસ કર્યો. કરજણ નદીથી એમને લાગેલો તરવાનો શોખ અહીં વડોદરા યુનિવર્સીટીમા એમનો ઉપયોગી થયો. અહીં હરનિશભાઈ યુનિવર્સીટીની તરાકુ ટીમના સભ્ય હતા.

અભ્યાસ પૂરો કરી હરનિશભાઈએ વલસાડના અતુલ પ્રોડક્ટસમાં કલર કેમિસ્ટ તરીકે જોડાયા. નોકરી દરમ્યાન પણ એમણે અમેરિકાની કોલેજોમાં એડમીશન માટે એપ્લીકેશન્સ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. ૧૯૬૭ માં એમના હંસાબેન વ્યાસ સાથે લગ્ન થયા. હંસાબહેને ફર્સ્ટ કલાસમાં M.A. ની ડીગ્રી મેળવી હતી અને એ નવ ગુજરાત કોલેજમાં લેકચરર હતા. લગ્ન બાદ હરનિશભાઈએ નોકરી બદલી અને તેઓ અંબિકા મિલમાં જોડાયા.
હરનિશ૨

૧૯૬૯ માં એક મિત્રની મદદથી એમણે વર્જિનિયાની એક કોલેજમાં એડમીશન મળ્યું. એક વર્ષનો કોર્સ કરી, હરનિશભાઈ ૧૯૭૦ માં ન્યુયોર્કના એક ટેક્ષટાઈલ પ્લાંટમા કલર સુપરવાઈઝર બન્યા. ફરી પાછું N.J.I.T. માં પ્લાસ્ટિક ટેકનોલોજીનો કોર્ષ કરી વિલ્સન ફાયબરફીલ માં રીસર્ચ કેમિસ્ટની નોકરી લીધી. ત્યારબાદ અનેક કંપનીઓમાં નોકરી બદલી આખરે જર્મન કલર કંપનીમાં ટેકનિકલ ડાયરેક્ટરના પદે પહોંયા. એમની આ પ્રોફેશનલ જીવન યાત્રા દરમ્યાન એમને ઘણાં એવોર્ડસ મળ્યા જેમાં વાયર એન્ડ કેબલ એસોશિએશનન એવોર્ડસ મહત્વના છે. ૧૯૯૦ માં ટાટા-વોલ્ટાસના ગેસ્ટ તરીકે ભારતના અનેક શહેરોમાં દોઢ મહિનાની એમની લેકચર ટૂર એમની સર્વોચ્ચ પ્રોફેશનલ કામગીરી હતી.
હરનિશ ૩

એમના સંતાનોમાં બે દિકરીઓ, આશિની અને શિવાની, અને એક દીકરો સંદિપ છે. આશિની કોમપ્યુટર સાયન્ટીસ છે અને સરસ કવિતાઓ લખે છે જે ઘણાં સામયિકોમાં છપાય છે. શિવાની ન્યુયોર્કની એક કોસ્મેટિક કંપનીમાં માર્કેટીંગ ડાયરેકટર છે, અને તે પણ લખે છે. દીકરો સંદીપ ડોકટરેટ માટે વિદ્યાર્થી છે.
અમેરિકા આવ્યા પછી હરનિશભાઈનું ગુજરતીમાં લખવા વાંચવાનું છૂટી ગયેલું. ભારત સાથે સંપર્ક પણ બહુ ઓછો હતો. અંગ્રેજી પુસ્તકો વાંચવાનું અને અંગ્રેજી પ્લે જોવાનું બનતું. અગાઉ ભારતમાં હતા ત્યારે ૧૯૬૦ માં એમની એક વાર્તા ચાંદની સામયિકમાં છપાઈ હતી અને ૧૯૬૫ માં ચિત્રલેખાની વાર્તા હરિફાઈમાં એમને પાંચમું ઈનામ મળેલું. છેક ૧૯૯૧માં આદિલ મન્સુરી, રોહિત પંડ્યા અને ડો. આર. પી. શાહ જેવા સાહિત્યકારોના સંપર્કમાં આવ્યા અને ત્યારથી ફરી લખવાનું શરૂ થયું. ૧૯૯૧ થી ૧૯૯૪ સુધી ટી.વી. માં અર્ધા કલાકના ગુજરાતી કાર્યક્રમનું સંચાલન કર્યું, જેમા રાઈટર, ડાયરેકટર અને પ્રોડ્યુસર હરનિશભાઈ જ હતા. ૧૯૯૧ થી લાગલગાટ ૧૨ વર્ષ સુધી અલગ અલગ સ્થળૉએ ૫૦ જેટલા હાસ્ય કાર્યક્રમો આયોજ્યા.

એમનો પહેલો વાર્તા સંગ્રહ “સુધન” (સુધન એમના પિતાજી નામ હતું) છપાયો અને એ વાંચી રધુવીર ચૌધરીએ એમને હાસ્યલેખકનું બીરૂદ આપ્યું. સુધન પુસ્તકને સાહિત્ય એકેડેમીનું બીજું ઈનામ મળ્યું. ત્યારબાદ એમના બા ના નામ ઉપરથી “સુશીલા” નામે નિબંધ સંગ્રહ બહાર પાડ્યું, જેને સાહિત્ય એકેડેમીનું શ્રેષ્ઠ હાસ્ય પુસ્તકનું પ્રથમ ઈનામ અને સાહિત્ય પરિષદનું જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષીક મળ્યા. હાલમાં જ ગાર્ડી ઈન્સટીટ્યુટે “હરનિશ જાનીનું હાસ્ય વિશ્વ” નામનો એમના ચૂંટેલા લેખોનો સંગ્રહ બહાર પાડ્યો છે.

હાલમાં સુરતના વર્તમાન પત્રમાં નિયમિત એમની કોલમ પ્રસિધ્ધ થાય છે.

હરનિશભાઈ કહે છે, “ હું લખું છું દિલથી, બોલું છું દિલથી, અને જીવું છું પણ દિલથી. એટલે તો પાંચ એન્જીયોપ્લાસ્ટી અને એક બાયપાસ સર્જરી કરાવવી પડી! અમદાવાદથી મુંબાઇ દોડતા ગુજરાત એક્સ્પ્રેસનું હું સંતાન છું, તેથી માણસ- ભૂખ્યો છું. વાતો ગમે છે. માણસો ગમે છે….”

હરનિશભાઈની ખરી ઓળખાણ મેળવવી હોય તો તમારે એમના લખાણ વાંચવા પડશે.

P.K.Davda

-પી. કે. દાવડા

4 responses to “હરનિશ જાની

  1. Madhavi Majmudar June 24, 2015 at 7:12 AM

    Nice article,great to know about about Shri Harnish jani.thanks.

    Sent from my iPad
    Madhavi Majmudar
    102 Shalin Vrajdham Mandir Road
    Manjalpur Baroda 390011
    Phone:: 09974042104
    Landline:: 0265-2662104

    >

    Liked by 1 person

  2. Sharad Shah June 1, 2015 at 9:29 AM

    હરનિશભાઈનો પરિચય અહીં બ્લોગ પર જ થયો પણ તેમના લેખ અને ક્યારેક અમારી વચ્ચેના સંવાદોએ અમને વગર મળ્યે નિકટ લાવી દીધા. અમારી વચ્ચે વિચારભેદ કે મંતવ્યભેદ રહ્યા હોય તો ય એકબીજા માટેનો આદર ક્યારેય ચુક્યા નથી. સદા એવો અનુભવ થયો છે કે જાણે હરનિશભાઈને ઘણા સમયથી ઓળખું છું અને તેમના માટે ભિતર પ્રેમભાવ અનુભવું છું.
    તેમની જીવન ઝરમર વાંચી અમારો પરિચય વધુ ગાઢ થયો. હરનિશભાઈની લેખન શૈલી અને દરેક ચીજને એક અલગ દૃષ્ટિકોણથી જોવાની ક્ષમતા ગજબની છે. જે વાત કોઈને સીધી કહો તો તેની સાથે વેરના સંબંધો બંધાઈ જાય, તેવી વાત તે એવી રમુજ અને તિક્ષ્ણ બુધ્ધીથી કહે છે કે સામો માણસ જનોઈવઢ વધેરાઈ જાય તો ય તે હસતો હોય.જીવનના કપરા સમયે પણ તેઓ હાસ્ય પેદા કરી શકે છે અને પોતે તો પીડા મુક્ત થાય પણ તેમની સાથે સંકળાયેલાને પણ હળવા ફુલ બનાવી દેવાની તેમની કળા છે. કેટલું લાંબુ જીવો તે ઓછું મહત્વનુ છે પણા કેમ જીવો છો તે વધુ મહત્વનુ છે. મારા ગુરુ કહેતાં,” લીવ લાઈફ, કિંગ સાઈઝ” અને હરનિશભાઈ, લાઈફ કિંગ સાઈઝ જીવ્યા છે તેનો આનંદ છે.

    Liked by 1 person

  3. મનસુખલાલ ગાંધી, યુ.એસ.એ. June 1, 2015 at 2:14 AM

    સુંદર પરિચય આપ્યો છે. અને હસી હસીને પેટ દુઃખી જાય એવી તેમની જેટલી મળી તે બધી વાર્તાઓ વાંચી છે, બહુ મજાની વાર્તાઓ છે.

    Liked by 1 person

  4. Vinod R. Patel May 31, 2015 at 4:13 PM

    વિનોદ વિહારમાં પણ દાવડાજી નો હરનીશભાઈ ઉપરનો લેખ એમના બે વિડીયો સાથે પોસ્ટ કર્યો છે.

    હરનીશભાઈ વિષે જાણીતા હાસ્ય લેખક શ્રી રતિલાલ બોરીસાગરે એમનો અભિપ્રાય આપતાં
    કહ્યું છે કે હરનીશભાઈ ના રુએ રુએ થી હાસ્ય ટપકે છે . એક ઝવેરી જ બીજા ઝવેરી ની સાચી પરખ કરી શકે છે.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: