એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા પ્રકરણ 17-

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા

NatwarGhandhi.jpg

નટવર ગાંધી

 પ્રકરણ 17– તેમાં હું લગ્ન કરીને બેઠો!

 મુંબઈમાં મારી એકલતા ટાળવા હું ઘણી વાર શનિરવિએ મારા મામામામીને ત્યાં વિલે પાર્લામાં જતોએમનું ઘર નાનું, બે ઓરડીનું, પણ મારે માટે હંમેશ ઉઘાડું. બન્ને અત્યન્ત પ્રેમાળ અને ઉદાર દિલના. એમનો મારે માટે પ્રેમ ઘણોશનિવારે જાઉં, રાત રોકાઉ, રવિવારે સાંજના પાછો પેઢીમાં.  મામાની બાજુમાં એક વોરા કુટુંબ રહેતું હતુંત્રણ ભાઈઓ અને ત્રણ બહેનોમોટા ભાઈ પરણેલા, એટલે ભાભી અને એમનાં ત્રણ સંતાનો, એમ બધા બે ઓરડીમાં રહેતાબે બહેન પરણીને સાસરે હતી. એક હજી કુંવારી, એનું નામ નલિનીએને મામીની સાથે બહુ બનતું. મોટા ભાગે મામીને ઘરે પડી પાથરી રહેતીમુંબઈની ચાલીઓમાં બારી બારણાં તો રાતે બંધ થાય, આખો દિવસ ઉઘાડાં હોય. પાડોશીઓની એક બીજાના ઘરમાં આખોય દિવસ અવરજવર થયા કરેજયારે હું મામામામીને ત્યાં જતો ત્યારે વોરા કુટુંબની અને ખાસ તો નલિનીની ઓળખાણ થઇમને ગમી ગઈ

 

કોલેજનાં વરસો દરમિયાન કોઈ છોકરી સાથે મૈત્રી બાંધવાની કે પ્રેમ કરવાની વાત તો બાજુમાં રહી, હું એવી કોઈની ઓળખાણ પણ   કરી શક્યો. ત્યારે મારી ઉંમર વીસેક વરસની હતી. મારા જુવાનજોધ શરીરની નસેનસમાં વીર્ય ઉછળતું હતું. અને મારી જાતીય ઝંખના દિવસે દિવસે તીવ્ર થતી જતી હતીજિંદગીમાં હજી સુધી તો કોઈ યુવતીનો સ્પર્શ પણ નહોતો કર્યોમારી પ્રેમપ્રવૃત્તિ માત્ર કવિતા પૂરતી હતીમોટા ભાગના ગુજરાતી કવિઓની જેમ મારી છંદોબદ્ધ કવિતામાં જે પ્રેમિકા આવતી હતી તે માત્ર કલ્પના મૂર્તિ હતી. મેટ્રો કે ઈરોસ જેવા થિયેટરમાં હોલીવુડની ફિલ્મોમાં ગમે તેમ છૂટછાટ લેતી રૂપાળી અભિનેત્રીઓ જોઇને હું આભો બની જાતોમેટ્રોમાં લગભગ દર રવિવારની મેટિનીમાં જાઉંજે કોઈ મૂવી હોય તેમાં બેસી જાઉં દોઢ બે કલાક તો કોઈ નવી દુનિયામાં પહોંચી જાઉંપણ થિયેટરમાંથી બહાર નીકળતાં મને મુંબઈની મારી કપરી પ્રેમવિહોણી વાસ્તવિકતાનું ભાન થાય, અને હું ભયંકર હતાશા અનુભવું.  

 

ધીમે ધીમે મને સમજાતું ગયું કે મારા ભાગ્યમાં કોઈ રૂપાળી, પૈસાપાત્ર કુટુંબની કે ભણેલ ગણેલ મુંબઈની છોકરી નથી લખીએવી છોકરીને મુંબઈ છોડીને ક્યાંય બીજે નથી જવું ગમતુંએટલું નહી મુંબઈમાં રહેવા માટે એને ફ્લેટ જોઈએ. તે પણ દૂરનાં પરાંઓમાં નહીંપ્રોપર મુંબઈમાં હોય તો વિચાર કરેમારી પાસે ફ્લેટ શું, સમ ખાવા પૂરતી એક નાનકડી ઓરડી પણ નહોતીનોકરી પણ મૂળજી જેઠા મારકેટનીઆવા મારા હાલ હવાલ જોઇને, કોણ મને છોકરી આપવાનું છેવધુમાં ભણેલ છોકરી તો હૂતો હુતી બંને એકલા રહી શકે એવું નાનું કુટુંબ પસંદ કરેછોકરાની સાથે ભાઈ બહેનોનું મોટું ધાડું  હોય તે તેને પોસાય નહીંવરની સાથે ઘરડાં માબાપ કે જેઠ જેઠાણી જેવા વડીલો આવતાં  હોય તો તેમની સેવા કરવી પડે પણ ચાલેઆવી બધી શરતો સામે હું કાયર હતોકાકાબા, ત્રણ ભાઈઓ અને એક બહેન દેશમાં રાહ જોઈને બેઠા હતા કે ભાઈ ક્યારે મુંબઈમાં ઓરડી લે અને અમને બોલાવે!   

 

જાતીય ઉત્સુકતાને કારણે નલિની પ્રત્યેનું મારું આકર્ષણ વધવા મંડ્યું ઝાઝું ભણી નહોતી. કૉલેજ સુધી પણ પહોંચી નહોતીજો કે મુંબઈની ચાલીમાં રહેલી એટલે મુંબઈમાં ઓછા પગારમાં ઘર કેમ ચલાવવું તેની એને ખબર. બહોળા કુટુંબમાં અને ગરીબાઈમાં ઊછરી હતી, એટલે કરકસર કરી જાણતીહા, કંઈ મીનાકુમારી કે વૈજયંતીમાલા જેવી રૂપસુંદરી નહોતી, પણ ચહેરો જોવો ગમે તેવો હતો. અત્યાર સુધી એક એવી છોકરી મળી કે જેની સાથે હું  સહેલાઈથી વાતોચીતો કરી શકતો. અને જે મારી સાથે વાતો કરતીમને થયું કે એની સાથે મારી સગાઈ થાય તો કેવું?

 

નલિનીના ભાઈઓ તો ક્યારનાય એની સગાઈ કરવા માથાકૂટ કરતા હતામામા મામીને ત્યાં મને આવતો જતો રોજ જોતા, એમને થયું હશે કે છોકરા સાથે બહેનનું નક્કી થઈ જાય તો એમને માથેથી એક ઉપાધિ ઓછી થાય. એમણે વાત મામીને કરી, અને મામીએ મને કરી. પણ મેં કહ્યું કે મને નલિનીમાં રસ છે, પણ હાલ તુરત મારી પાસે કોઈ રહેવાની વ્યવસ્થા નથી, હું તો પેઢીમાં સૂઉં છું અને નાતની વીશીમાં જમું છું લોકો કહે એમને બાબતનો કોઈ વાંધો નથી, ચાલો, સગાઈ તો કરી નાખીએ

 

મેં દેશમાં બાકાકાને જણાવ્યું. કાકાને થયું કે જો લગ્ન કરશે તો વહેલો મોડો મુંબઈમાં ઓરડી લેશે, અને ભાઈઓને મુંબઈ બોલાવશેવધુમાં મારી એક બહેન હજી કુંવારી હતીતેની પણ સગાઈ કરવાની હતીએને માટે દેશમાં છોકરો મળવો મુશ્કેલ હતો. એને પણ મુંબઈ મોકલાય અને પોતાની માથેથી બધો ભાર ઓછો થાયછોકરી કોણ છે, કુટુંબ કેવું છે, પોતાના દીકરા માટે બીજે કોઈ સારે ઠેકાણે તપાસ કરવી જોઈએ, છોકરો હજી નાનો છે, સારી નોકરી પણ નથી કે ધંધાની કોઈ લાઈન પણ હાથમાં આવી નથી, અરે, હજી ઓરડી પણ નથી તો રહેશે ક્યાં, એવી કોઈ બાબતનો વિચાર કર્યા વગર કાકાએ તો હા પાડી દીધી.

 

જમાનામાં મારા જેવો ભણેલો છોકરો મળવો મુશ્કેલઘણા પૈસાદાર લોકો આવા લાયક છોકરા સાથે પોતાની છોકરીને પરણાવવા માટે મુંબઈના સારા વિસ્તારમાં ફ્લેટ અપાવી દે, સારી નોકરી અપાવે કે પોતાના ધંધામાં બેસાડી દે. અમારા એક સગાએ રીતે પોતાના છોકરાને પરણાવ્યો. સસરાએ એને મુંબઈની જુહુ કૉલોનીમાં ફ્લેટ અપાવી દીધો. પણ એવી છોકરી મારે માટે ગોતવા કાકાએ મુંબઈ આવવું જોઈએ, આજુબાજુ પૂછપરછ કરવી જોઈએ. એમને એવી કોઈ માથાકૂટ કરવી નહોતી, એમને તો મારા ત્રણ ભાઈઓ અને બહેન ક્યારે મુંબઈ જાય જેથી એમને માથેથી ભાર ઓછો થાય ખ્યાલ હતોહું પણ મૂરખ કે મેં પણ કંઈ ઝાઝો વિચાર કર્યો, અને સગાઈ કરી બેઠો!

 

જેવી સગાઈ થઈ કે તુરત નલિનીના મોટા ભાઈએ લગ્ન કરવા કહ્યુંકહે કેઅત્યારના જમાનામાં સગાઈ લાંબો સમય રહે તે જોખમી છેધારો કે તમારું ફટક્યું અને સગાઈ તોડી નાખી તો પછી અમારી બહેનનું શું થાય?” આવી બધી દલીલો કરી તરત લગ્ન કરવા દબાણ કર્યું. મેં કહ્યું મારી પાસે રહેવા માટે ઓરડી ક્યાં છેલગ્ન તો કરીએ, પણ રહેવું ક્યાં કહે, લગ્ન પછી નલિની વરસ બે વરસ દેશમાં રહેશેત્યાં સુધીમાં તો તમે ઓરડી લઈ શકશોપણ લગ્ન તો હમણાં કરી નાખો. આમ કોઈ સારી નોકરીનો બંદોબસ્ત નથી, રહેવાનાં કોઈ ઠેકાણાં નથી, તોય હું લગ્ન કરીને બેઠો

 

મુર્ખતાની કોઈ હદ હોય કે નહીં? નલિનીના ભાઈઓ તો એમનો સ્વાર્થ જોતા હતા, પણ મેં લાંબો વિચાર કેમ કર્યો?   જીવનનો અત્યંત અગત્યનો નિર્ણય ઝાઝો વિચાર કર્યા વગર હું લેતો હતો ત્યારે મારા કોઈ વડીલોએ હું શું કરી રહ્યો શું તે બાબતમાં ચેતવણી પણ નહીં આપીસત્તરેક વરસની ઉંમર પછીના જીવનના બધા નિર્ણયો આમ મેં મારી મેળે લીધા હતા દૃષ્ટિએ જીવનમાં મેં  જે ચડતીપડતી કે તડકી છાયડી જોઈ છે, તે બાબતમાં હું મારી જાત ને જવાબદાર માનું છુંએમાં મારાથી કોઈનો વાંક કાઢી શકાયપણ મારી નાદાનિયતામાં લીધેલ નિર્ણયોને કારણે મારી કેવી કેવી મુશ્કેલીઓ સહન કરવી પડશે તેનો ખ્યાલ તો પછી આવ્યો

 

જે બસમાં હું થોડાં સગાંઓને લઈને પરણવા ગયેલો જાણે કે જૂનો કોઈ ખટારો જોઈ લોબા કાકા અને બીજા સગાંઓ તો દેશમાં હતાં. મારા બહેન બનેવી વગેરે જે બીજા કોઈ થોડાં મુંબ ઈમાં હતાં તેમણે કોઈએ મારા લગ્નમાં ઝાઝો રસ બતાવ્યો. લગ્નની બધી તૈયારી પણ મારે જાતે કરવાની હતી.   હું ત્યારે ગાંધીવાદી સાદાઈમાં માનતો હતોખાવાપીવામાં, કપડાં પહેરવામાં, બધી રીતે સાદાઈથી રહેતોઆગળ જણાવ્યું તેમ નાતની બોર્ડીંગમાં પણ દર રવિવારે ફરસાણ અને મિષ્ટાન હોય તે હું ખાઉંમાત્ર બે રોટલી અને થોડું શાક એમાં મારું ખાવાનું પતી ગયુંવચમાં તો એક ટાણું ખાતોદેશમાં આવી ગરીબી હોય અને લોકો ભૂખે મરતા હોય ત્યારે મારાથી મિષ્ટાન કેમ ખવાય કે ત્રણ ટંક કેમ ખવાયજો આવી મારી માન્યતા હોય તો પછી હું લગ્નનો જમણવાર થોડો કરવાનો હતો?

 

બને તેટલી સાદાઈથી મારે લગ્ન કરવાં હતાં. લગ્નની ધામધૂમમાં કશો ખર્ચો કરવો નહોતોજો કે ખર્ચો કરવાના પૈસા પણ હતા નહીં. સાદાઈથી બધું પતાવવું હોય તો  સિવિલ મેરેજ કરવા પડે. થોડાં સગાંઓ ને લઈને મારે વિલે પાર્લે નલિનીના ઘરે જવાનું હતુંસહી સિક્કા કરવા કોર્ટનો ઑફિસર ત્યાં આવવાનો હતો સિવિલ મેરેજ કરાવવા કોઈ બ્રાહ્મણ નહી, પણ કોર્ટમાંથી ઑફિસર આવેપાંચ દસ મિનિટમાં સહી સિક્કા કરાવી દે, અને બિન્ગો, તમારા લગ્ન થઈ જાય!   કોઈ જાન નીકળેજો માંડવો નંખાય તો બૈરાંઓ મોંઘાં પટોળાં કે સાડી સેલાં ને ઘરેણાં પહેરીને ક્યાં બેસે અને લગ્નના ગીતો ક્યાં ગાયસાજનમાજન સજ્જ થઈને ક્યાં બેસે? કોઈ કંકોત્રી નહીં, રીસેપ્શન નહીં, મેળાવડો નહીં, જમણવાર નહીં.

 

લગ્નનો કોઈ ખર્ચો નથી થવાનો વાત કાકાને ગમી. એમણે કોઈ વિરોધ નહીં  નોંધાવ્યોએમણે તો ખાલી હાજરી આપવાની હતી. પણ જયારે મુંબઈ આવ્યા ત્યારે એકલા આવ્યા. મારા બા નહીં આવ્યાંએમને થયું હશે કે ઘરે મોટા દીકરાના લગ્ન થાય અને લોકો ગળ્યું મોઢું કરેજાન નીકળે? લગ્નનાં ગીતો ગવાયમેંદીવાળા હાથ થાય લગ્ન છે કે છોકરાઓની ઘર ઘરની રમત છે?   જો કે એમને મોઢે ફરિયાદનો એક શબ્દ પણ મેં ક્યારેય સાંભળ્યો નથી, પણ એમણે એમનો વિરોધ એમની ગેરહાજરીથી નોંધાવ્યોએમના પહેલા દીકરાના લગ્ન થતાં હતાં અને બા પોતે હાજર નહીંબા આવ્યા! આજે હું સમજી શકું છું કે મેં બાને કેટલું દુઃખ આપ્યું હશે! આજે લખતાં મારી આંખ ભીની થાય છે.

 

થોડાં સગાં એક ઠેકાણે ભેગાં થાય અને ત્યાંથી અમે બસમાં સાથે વિલે પાર્લે જઈએ એમ નક્કી થયુંબધાં ભેગા તો થયા, પણ બસ મળેસરનામાની કંઈ ગરબડ થઈ હશે તેથી ડ્રાઈવર ભૂલો પડ્યોબસનું નક્કી તો મેં કરેલું. જાનૈયાઓને મૂકીને વરરાજા બસ શોધવા નીકળ્યાસારું થયું કે મારી સાદાઈની ધૂનમાં મેં વરરાજાને શોભે એવા ભભકાદાર કપડાં નહીં પણ રોજબરોજના લેંઘો કફની પહેરેલાં, નહીં તો મુંબઈના ટ્રાફિકમાં રઘવાયા થઈને પગપાળા બસ શોધતા વરરાજાને જોઈને લોકોને હસવું આવતઆખરે બસ મળી, જોતાં થયું કે બસ છે કે ખટારો?  અમે બધા જેમ તેમ એમાં ગોઠવાયાં, સીટ ઓછી પડી, થોડા લોકો સાથે વરરાજા ઊભા રહ્યા. હું ઘોડે નહી, ખટારે ચડ્યોઆમ મારી જાન નીકળી

 

મુંબઈના ટ્રાફિકમાં અમારી બસ પા પા પગલી ભરતી હતીએનું હોર્ન પોં પોં કરીને માથું દુઃખવતું હતું. માનો કે મારી શરણાઈ અને નગારાંધાર્યા કરતાં અમને મોડું થયું એટલે નલિનીના ભાઈઓને ચિંતા થઈ જમાનો મોબાઈલનો નહોતો, અને લેન્ડ લાઈન પણ પૈસાવાળાઓને ત્યાં હોય લોકો અમને શોધવા નીકળ્યા, એમને થયું કે એકસીડન્ટ થયો કે બસવાળો રસ્તો ભૂલ્યોકોર્ટ ઓફિસર ઊંચોનીચો થવા માંડ્યો. એને બીજી અપોઇન્ટમેન્ટ હતી. આખરે અમે પહોંચ્યા ખરા, પણ કલાકેક મોડાજાણે કે મારા ભવિષ્યના લગ્નજીવનમાં જે મુશ્કેલીઓ પડવાની હતી એની બધી એંધાણી હતી

 

જેવા અમે પહોંચ્યા કે કોર્ટ ઓફિસરે અમને ઝટપટ સહી સિક્કા કરાવી, “કોન્ગ્રેચ્યુલેશનકહી ચાલતી પકડી. આમ ફેરા ફર્યા વગર કે સપ્તપદીનાં પગલાં ભર્યા વગર અમે પ્રભુતામાં પગલાં માંડ્યાઅમે પરણ્યા તો ખરા, પણ અમારે  લગ્નની સુહાગ રાત ક્યાં કાઢવી પ્રશ્ન મોટો હતોઘર તો હતું નહીઆનો ઉપાય મેં શોધી કાઢ્યો હતોજેવા લગ્ન થાય કે તે દિવસે માથેરાન જવું, હનીમુન માટેઅને જે દિવસે માથેરાનથી પાછા આવીએ તે દિવસે નલિનીએ દેશમાં જવું, એટલે મુંબઈમાં રાત કાઢવાનો સવાલ ઊભો થાય.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s