ચંદુ ચાવાલા અને જગો જોષી

પ્રવીણ લેખક કાર્ટુન.jpg

ચંદુ ચાવાલા અને જગો જોષી

          ‘શાસ્ત્રીજી, ચંદુનું પાછું છટક્યું છે.’ અમારા સુરતી બડી, મંગુ મોટેલનો ફોન આવ્યો. ‘હોસ્પિટલમાં પડ્યો પડ્યો લવારે ચઢ્યો છે. સાલાને પાછો ઠેકાણે લાવવો પડશે. છોકરાંઓ બધા વિખેરાઈ ગયાં અને મસમોટા ઘરમાં બે એકલાં એટલે ચંપા આમ પણ મુંઝાય છે; અને તેમાં ચાવાલો નવા નવા ગતકડા કાઢ્યા કરે અને ચંપાને દ;ખી કર્યા કરે છે.’

          ‘પણ વાત શું છે?’

          ‘તે તો મને યે ખબર નથી. હોસ્પિટલ જઈશું એટલે ખબર પડશે. હું લેવા આવું છું. આપણે સાથે જઈએ.’

          ગ્લુકોમાની સર્જરી પછી શક્ય હોય ત્યાં સુધી હું રાત્રે ડ્રાઈવ કરવાનું ટાળું છું. અમારો મંગો બે ત્રણ પેગ ચઢાવીને પણ સોબર રહી શકે. પણ મને એની સાથે આવવા જવાનું હોય તો ચિંતા રહે. એક સમય એવો હતો કે અમારા ગ્રુપમાં પાર્ટીમાં જવા આવવાનું હોય ત્યારે હું ડેઝિગ્નેટેડ ડ્રાઈવર રહેતો. પણ આ કંઈ પાર્ટીમાં જવાનું ન હતું. એ દશમિનિટમાં આવી પહોંચ્યો.

          અમે હોસ્પિટલ પહોંચ્યા ત્યારે કાર્ડિયાક કેર વિંગમાં ભાઈ સાહેબ પ્રાઈવેટ રૂમમાં  બેસીને ગીતા વાંચી રહ્યા હતા. અમારા સદાય છન્નુવર્ષીય કરસનદાદા હોસ્પિટલ રિક્લાયનર ચેર પર બેસીને ઘોરતા હતાં. પાસે ખાલી ડિસમાં ગાજરના હલવાનો ન ખવાયલો શેષ ભાગ પડ્યો હતો. અને એક બીજી ચેર પર ચંપા સેલફોન પર કોઈ ગુજરાતી કૉમૅડી નાટક જોતી હતી. અમે બન્ને ગયાં એટલે ચંપાએ સેલ ફોન બાજુ પર મુક્યો.

          ‘આવો પ્રવીણભાઈ, આવો મંગુભાઈ’. અમે ખુરશી ચંદુના બેડ પાસે ખેંચીને બેઠા. ચંદુએ અમારી સામે જોયા વગર ગીતા પઠન ચાલુ રાખ્યું. ચંદુ મારા કરતાં બે વર્ષ નાનો, પણ હું બધાને જ માન પુર્વક સંબોધું. અમારા મંગુ અને ચંદુમાં એવો વિવેક નહિ. અમે બધા પંચોતેર પ્લસના સિનીયર્સ. પણ ભેગા મળીયે અને નાનેરા હાજર ના હોય તો મંગુ ગધા પચ્ચીસીમાં આવી જાય.

          ‘ચંદુ કેમ છે? રામ નામ સત્ય હૈ કરતાં કરતાં અશ્વનિકુમારની તૈયારીતો નથીને?’ ચંદુએ જવાબ ન આપ્યો અને અમારા તરફ જોયા વગર ગીતા અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. કરસનદાદા જાગી ગયા. મંગુ સામે મોમાંનું ચોખટું હાલતું દેખાય એ રીતે મંગુ સામે દાંત પીસીને બોલ્યા કે ‘મંગા, ગધેડા, બુદ્ધિના બારદાન તું હોસ્પિટલમાં છે. બોલવાનું ભાન રાખ. ચંદુના હાર્ટપર ખોટી અસર થાય એટલું ભાન નથી?’

          મેં પુછ્યું ‘ચંપા, ચંદુભાઈને શું થયું? શું પ્રોબ્લેમ છે?’

          ‘કશો પ્રોબ્લેમ નથી. એનામાં જગો કાણીયો ભરાયો છે.’

‘જગો કાણીયો?’ અમારા બન્નેના મોંમાંથી પ્રશ્ન સરી પડ્યો. અમારા મહોલ્લામાં હરિશંકર મા’રાજનો દીકરો જગદિશ કાણો ન હતો, પણ બિચારાની ડાબી આંખ જરા વધારે ફરક્યા કરતી. છોકરી સામે નિર્દોષ ભાવે જૂએ તો પણ આંખ મારતો હોય એવું જ લાગે. એ પંદર સોળ વર્ષનો હતો ત્યારે ચંપાની જાડી બેન ભદ્રા પર લવ લેટર લખેલો. ભદ્રાભદ્દી તો સીધી હરિશંકર કાકા પાસે પહોંચી. ‘કાકા, આ તમારા કાણીયાને મારી સાથે પરણવું છે. હું તૈયાર છું. ક્યારે માંડવો બંધાવીએ?’

હરિશંકર મા’રાજ પવિત્ર બ્રાહ્મણ અને ભદ્રા-ચંપા–ચંદુ બધા મોઢ ઘાંચી, ૧૯૫૫ની આસપાસનો સમય. ન્યાત જાતની વાતમાં બાંધછોડ નહિ. બિચારા જગદિશનું આવી બન્યું. મા’રાજે જગદિશને બરાબર ખોખરો કર્યો. અમે બધા છોકરા છોકરીઓ ઓટલા પરથી જગદીશની ધોલાઈની મજા માણતા હતાં, બસ તે દિવસથી અમારા મહોલ્લામાં જગદીશ જોષી જગો કાણીયો થઈ ગયો.  મોટો થયો પણ આંખને કારણે કોઈ કન્યા મળી નહિ. બિચારાને યજમાન વૃત્તિ પણ આવડી નહિ. એ પણ સહેલું નથી. શ્લોક  કંઠસ્થ કરવા પડે. વિધી રીતિઓ જાણવી પડે. હજારવાર ઊઠ બેસ કરવું પડે. એમાં એનું કામ નહિ. જોષી અટક વટાવી ખાવાનો આઈડિયા એને ફળ્યો. ગ્રહ દશા, ખરા ખોટા વીટીંના નંગો, હસ્તવિદ્યા, અંકવિદ્યાની ઠોકાઠોક કરવા માંડી. ઘરની બહાર એસ્ટ્રોલોજર રાજગુરુ જગદિશચંદ્ર જોષીનું બોર્ડ લટકતું થઈ ગયું હતું,

‘જગો કાંણીયો?’ એ ક્યારે આવ્યો અને ક્યારે ગયો? અમને ખબર જ ના પડી.

‘હા, એ  બે મહિના પહેલાં અમેરિકા આવ્યો હતો. એ પેલા પ્રેમ જ્યોતિષની જેમ જ ઈંડિયામાં ધંધો કરતો હતો.  અમારે ત્યાં ત્રણ દિવસ રહી ગયો. તમને બધાને મળવું હતું પણ એની પાસે સમય ન હતો. જવાની આગલી રાત્રે અમે બેઠા હતા અને ચંદુએ એને હાથ બતાવ્યો. એણે માથૂ ધુણાવ્યું. દોસ્ત ચંદુ, ગીતાનું અધ્યન કર, એમાં જ તારું કલ્યાણ છે. જગો જ્યારે કોઈનો હાથ જૂએ ત્યારે ભલે પેન્ટ શર્ટ પહેર્યા હોય પણ માથા પર જરીકસબવાળી પાધડી પહેરીને જ ભવિષ્ય ફળ અને એનું નિદાન કરે. પછી એ ડોસાએ મારો હાથ જોયો.

મને કહે ‘ચંપાવતિ, હિમ્મત રાખજો. આવી પડે તે સહન કરવાની શક્તિ મળે એ માટે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ દિવસમાં ચાલીસ વખત કરજો?’

મેં પુછ્યું મને કાંઈ પ્રોબ્લેમ છે?  ગ્રહદશામાં વાંધો છે?

‘તો કહે કે તારા મંગળ પર શનીની દૃષ્ટિ છે. શુક્ર વંકાયલો છે. વચ્ચેના ગુરુ અને બુધ ક્રોધિત છે. આબધું થવાનું કારણ તમારા લગ્ન શ્રાદ્ધ પક્ષમાં થયા છે. નક્ષત્ર અને ગ્રહની રિએરેંજમેંટ કરવાનું ખર્ચાળ છે કદાચ એકાવન હજાર ડોલર કે એનાથી પણ વધુ ખર્ચ થાય. પણ હવે આ ઉમ્મરે એવો ખર્ચ કરવાની શી જરૂર? ભગવાન પર છોડી દઈ એના શરણે જવું.’

ચંદુએ અકળાઈને કહ્યું કે ‘જગલા સીધું ભસ ને! ચંપાને શું પ્રોબ્લેમ છે?’

‘જગલાએ કહ્યું, ચંપાને બહુ મોટો પ્રોબ્લેમ છે. એક મહિના પછી એને વૈધવ્ય આવવાનું છે. પણ ચંદુ તારે સ્ટાર રિએરેંજમેંટ કરવા અડધોલાખ ડોલર ખરચવાની જરૂર નથી આપણે બધા જ  ઘરડા થયા છે. વહેલા મોડા જવાનું જ છે. હજુ એક મહિનાનો સમય છે. કાશી જા. ગીતા વાંચતા વાંચતા દેહને કાશીમાં જ મણિકર્ણિકા ઘાટ પર ભસ્મ થવા દે. હવે ચંપાવતીની બહેન ભદ્રાવતી પણ નથી રહ્યાં. જરૂર પડશે તો હું અમેરિકા આવીને ચંપાવતીની કાળજી રાખીશ. તમે જરા પણ ચંપાવતીની ચિંતા કરશો નહિ. તે વખતે તો અમે હસી કાઢ્યું. એ વાતને બે મહિના થઈ ગયા.’

‘ગઈ કાલે તમારો દોસ્ત કહે મને છાતીમાં દુખે છે. જગા કાણીયાનું ભવિષ્ય સાચું પડવાનું. તું ગંગાસ્વરૂપ થઈ જવાની. મારે પહેલાં સુરત જવું છે, પછી ત્યાંથી હરદ્વાર અને પછી કાશીમાં મરવું છે. તારે આવવાની જરૂર નથી’

‘મેં પુછ્યું ક્યાં દુઃખે છે તો કહે કે આમ તો જમણી બાજુ દુખે છે પણ કદાચ ડાબી બાજુ પણ દુઃખ માડે તો? એના કહ્યા પ્રમાણે એક મહિનામાં નહિ તો કદાચ બે મહિના પછી મરી જવાનો. મારે મારી જાતનું કલ્યાણ કરવું છે. ઈંડિયા જઈને પહેલાં સુરતનું જમણ માણવું છે. પછી હરદ્વારમાં પવિત્ર થઈને મોદીજીના મત વિસ્તાર કાશીમાં જઈને દેહ પાડવો છે. ગીતાનો બીજો અધ્યાય મોઢે કરવામાં લાગી પડ્યો છે.’

‘હું એને ER માં લઈ આવી. કેદારભાઈને ફોન કર્યો. કાર્ડિયોગ્રામ ઓકે. ઈકોકાર્ડિયોગ્રામ ઓકે. સ્ટ્રેટ ટેસ્ટ ઓકે એરે એંજીઓગ્રામ પણ ઓકે. બ્લડ ટેસ્ટ ઘોડા જેવો. પણ ભેજું માંદલું બકરુ જેવું. કેદારભાઈએ પણ બધા રેકોર્ડ જોઈને કહ્યું કે એનામાં કોઈ જ વાંધો નથી. ફેફસા પેટ બધું પરફેક્ટ છે.’

અમે વાત કરતાં હતાં ત્યાં કેદાર આવી પહોંચ્યો. કેદારે કહ્યું ‘મિસ્ટર ચંદ્રકાંત ચાવાલા હવે એક કલાકમાં રૂમ ખાલી કરવાનો છે. આપશ્રીને હવે કશું ચેક કરવાનું બાકી નથી. યુ આર પર્ફેક્ટ. ક્રિસમસ અને ન્યુ યરની ઉજવણીની તૈયારી કરવા માંડો.’

‘ના, હવે ક્રિસ્મસ નહિ, ન્યુ યર પણ નહિ. મારી પાસે એટલો સમય નથી. તમે સૌ ચંપાનું ધ્યાન રાખજો. હું કાલે જ ટિકિટ બુક કરાઉં છું. છોકરાંઓને કહેવાની જરૂર નથી. મારું બારમું, તેરમું ભવ્ય રીતે ઉજવજો. આ શાસ્ત્રી તો ચિકણો કંજુશ છે. એ પૈસા ખરચવાનું આવે ત્યારે સગવડિયો રેશનાલિસ્ટ થઈ જાય છે. એણે તો એના પોઈરાઓને કહી દીધું છે કે મરણ વખતે અને મરણ પછી શ્રાદ્ધની કોઈ ક્રિયા કરવી નહીં. પણ તમે બધા મારું મરણ સાર્થક થાય એ માટે ભવ્ય રીતે બારમું તેરમું કરજો’. ચંદુના લવારા ચાલતા હતા.

નર્સ આવીને એક એંક્ઝાઇટીનું ઈંજેક્શન ઠોકી ગઈ. એ જરા શાંત થયો. અમે બધા વત કરતાં હતાં.

કેદાર કહે ‘ચંદુને તો જગો જોષી મરવાની વાત કહી ગયો; પણ ખરેખર તો જેને કેન્સર જેવી બિમારી હોય તેણે પણ નિરાશ થયા વગર પોઝિટિવ અભિગમ રાખવો જોઈએ. છે તે સુખ ભોગવી લેવું જોઈએ. મેં એક કે બે વર્ષ પહેલાં એક અડધા કલાકની સરસ ફિલ્મ જોઈ હતી. એમાં આ ચંદુભાઈ કહે તેવી જ વાત હતી. સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ.

ચંદુ જરા સ્વસ્થ થયો હતો. ‘ડોક્ટર એ કઈ ફિલ્મ હતી? યુ ટ્યૂબ પર છે?’


‘હા, છે. ફિલ્મનું નામ “મુંબઈ વારાણસી એક્સપ્રેસ.” આરતિ ચાબ્રિઆની  માત્ર અડધા કલાકની જ સરસ ટૂંકી ફિલ્મ છે.’

સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણમેળવનાર માણસ નસીબદાર ગણાય છે. ફિલ્મમાં જાણીતા કલાકાર દર્શન જરીવાળાએ એક એવા ધનાઢ્ય ઉદ્યોગપતિકૃષ્ણકાંત ઝુનઝુનવાલાનું પાત્ર નિભાવ્યું છે, જે કેન્સરનો ભોગ બન્યા બાદ સઘળી મોહમાયાસંપત્તિ છોડીને જીવનનો બાકી બચેલો છેલ્લો એક મહિનો કાશીમાં વિતાવવાનું નક્કી કરે છે. કુટુંબસમાજસંપત્તિ છોડીને મૃત્યુ સમયે એકલા રહેવા અને જાતને થોડો સમય આપવા ઇચ્છતા કૃષ્ણકાંત મુંબઈ વારાણસી એક્ષ્પ્રેસ ટ્રેઇનમાં દાખલ થાય છે. જિન્દાદીલ સુરતી સહમુસાફર કાશી જતા ડિપ્રેસ કૃષ્ણકાંતને ચા, થેપલા અને ભેળનો આગ્રહ કરે છે અને સુરત ઉતરી જતાં પહેલાં સુરતનું જમણ અને કાશીના મરણનો જળવો સંદેશ આપી જાય છે.’

કૃષ્ણકાંતને કાશી પહોંચ્યા બાદ રફીક રીક્ષાવાળો સહિતના એવા કેટલાક મિત્રો મળે છે જેઓ સમાજના સાવ જુદા વર્ગમાંથી આવે છે, કૃષ્ણકાંતને બધા સાથે લાગણીના સંબંધ બંધાય છે. મ્રત્યુ થોડા દિવસો દૂર છે ત્યારે કૃષ્ણકાંત વાસ્તવિકતા સ્વીકારીને કાશીમાં નવા બનેલા મિત્રો સાથે આનંદથી જીવવાનું શરુ કરે છે.

અહીં એની તબિયત પણ આશ્ચર્યજનક રીતે સુધરવા માંડે છે. એક દિવસ જ્યારે એને ખબર પડે છે કે પોતે ઘર છોડ્યું પછી પુત્રો વચ્ચે ઝગડો વધી પડ્યો છે અને કંપની મુશ્કેલીમાં છે, ત્યારે કૃષ્ણકાંતને ફરી પાછી સંસારની માયા વીંટળાઈ વડે છે. અને તે કાશી છોડીને પાછા મુંબઈ ફરવાનું નક્કી કરે છે.

પ્રવાસ એનો આખરી પ્રવાસ સાબિત થાય છે. કાશીના મરણની સાથે એને સુરતી પ્રવાસીએ કરેલી સુરતના જમણની વાત યાદ આવે છે. એ ટ્રેઈનમાંથી સુરત સ્ટેશન પર ઉતરી સાસુમાની હોટલ તરફ જવા જાય છે અને એને એક્સિડંટ થાય છે અને મૃત્યુ થાય છે.

અહી જોવાની વાત છે કે જ્યાં સુધી કૃષ્ણકાંતે પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર કરેલો, ત્યાં સુધી એની તબિયત સુધરતી ગઈ. પરંતુ જેવી એના મનમાં પુત્ર અને કંપની માટે મમતા જાગી ઉઠી, કે તરત એક અકસ્માતમાં એનો ભોગ લેવાઈ ગયો. એનું

બીજું ઈંટરપ્રિટેશન એમ પણ કરી શકાય કે કાશીનું જીવન અને સુરતનું મરણ.

આ ફિલ્મમાં કાશીની મરણ ઈકોનોમી પણ જાણવા મળે છે. મણીકર્ણિકા ઘાટ પર રોજની ૩૦૦ ચિતાઓ બળે છે. એક ચિતાના ૫૦૦૦ રૂપિયાનો ખર્ચ આવે છે. અને તેનો ઈજારો તિર્થ ગોરનો હોય છે.

દોસ્ત હું પણ બ્રાહ્મણ છું. શાસ્ત્રી પણ બ્રાહ્મણ છે. પણ અમે જ્યોતિષમાં માનતા નથી. તેમાં પણ પૈસા લઈને આકાશના ગ્રહોની રિએરેન્જમેંટની વાત કરતા જગા જોષી જેવાની વાતમાં ભેરવાઈને મરવાના ભયે જિંદગીના માર્ગો બદલીને ગાંડાવેડા કરવાની જરૂર નથી. ચંદુભાઈ મોત બધાને જ આવવાનું છે. જાતસ્ય હિ ધ્રુવોર્મૃત્યુ. ભલે ગીતા વાંચો પણ ડિપ્રેશ ના થાઓ. ઉલટા સબળ બનો.

ઓકે ઓકે ડોક્ટર નો લેક્ચર. મારે સુરત નથી જવું. હરદ્વાર અને કાશી પણ નથી જવું. હું એટલાંટિક સીટીમાં ચાર ઓસન ફ્રંટ રૂમ બુક કરાઉં છું. આપણે બધા ક્રિસમસ અને ન્યુયર ત્યાં ઉજવીશું. આજે ઘેર જતાં પહેલાં એકાદ ઈટાલિયન ડાઈનરમાં ડિનર લઈશું હજુ મરવાની વાર છે.

અને અમે ડિનર લઈને છૂટા પડ્યા. લાઈફ જીવવા અને જલ્સા કરવા જ છે. 

000000

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

“તિરંગા” ડિસેંબર ૨૦૧૯.

આઈ’મ હીઝ ફાધર……. (વાર્તા)

vijay-thakkar

વિજય ઠક્કર

આઈ’મ હીઝ ફાધર……. 

મીસીસ બાવીસી  દાદર પરથી નીચે આવ્યાં. તેમની પાછળ બે-ત્રણ પ્રોફેસરો પણ ઉતર્યા અને પટાવાળો મનસુખ મેડમની બ્રીફકેસ લઈને આગળ ગાડી પાસે પહોંચી ગયો હતો. ગાડી પોર્ચ પાસે આવીને ઉભી હતી.. ડ્રાયવર ગાડી પાસે જ મેડમની રાહ જોઇને ઉભો હતો..

ડોક્ટર મીસીસ શશીકલા બાવીસી હજુ છ મહિના પહેલાંજ આ કોલેજમાં ટ્રાન્સફર થઈને આવ્યાં છે.અંગ્રેજી લીટરેચરમાં તેમણે પી.એચ.ડી કર્યું છે.. ધારદાર બુદ્ધિપ્રતિભા, સ્પષ્ટવક્તા અને શિસ્તનાં આગ્રહી, કામ કરવાનો  જબ્બર જૂસ્સો અને સબોરડીનેટ્સ પાસેથી કામ કરાવવાની તેમની આવડત અને ત્રેવડ બંને ગજબ.. પ્રભાવજ એવો કે કોલેજનાં રાઉન્ડમાં નીકળે એટલે આખું કેમ્પસ ખાલી થઇ જાય.. અધ્યાપકો કે વિદ્યાર્થીઓ કોઈ આડુંઅવળું ફરતું ના દેખાય.. આ હતું એમના વ્યક્તિત્વનું એક પાસું. એમનાં વ્યક્તિત્વનું બીજું પાસું પણ એવું જ મજબૂત… બિલકુલ ઓછું બોલવું,ધીમા અવાજે બોલવું, અવાજની ટોનલ ક્વોલીટી બેમિસાલ અને પ્રભાવક, ખૂબજ શાંત, સૌમ્ય, જાજરમાન અને  કેરીષ્મેટીક વ્યક્તિત્વ, મધ્યમસરનો બાંધો..પ્રમાણસરની હાઈટ, ઉજળો વાન અને કોઈની પણ દ્રષ્ટિ ચીપકી જાય એવાં ફીચર્સ.  મીસીસ  શશીકલાની ડ્રેસ સેન્સ પણ જબરદસ્ત છે.. તે હમેંશા ડ્રાય કરેલી સિલ્કની અથવા કલકત્તી કોટન કે પછી અવરગંડી પ્રકારનીજ સાડી પહેરતાં, ભાગ્યેજ તેઓ સિન્થેટિક કપડાં પહેરતાં અને સાડી-બ્લાઉઝનું પરફેક્ટ કે કોન્ટ્રાસ્ટ મેચિંગ હોય..ખુબજ ઓછી જૂલરી પહેરતાં. પરફેક્ટલી ટ્રીમ્ડ બોબ્ડ હેર રાખતાં.. કપાળમાં એક નાનકડી બિંદી કરતાં..અને રીમલેસ ગ્લાસીસ પહેરતાં…

શહેરનાં પશ્ચિમ કિનારે આવેલી આ કોલેજ અંગ્રેજ શાસન વેળાએ કોઈક અંગ્રેજ અમલદારે શરુ કરાવેલી અને ખૂબજ પ્રતિષ્ઠા હતી તેની આખા રાજ્યમાં..એ વેળા શહેરમાં જે બે-ત્રણ કોલેજો હતી એમાંની આ શ્રેષ્ઠ કોલેજ હતી.. ખૂબ વિશાળ કેમ્પસમાં પથરાયેલી હતી અને તેની બાંધણી પણ અંગ્રેજી કોઠી પ્રકારની હતી..

મીસીસ બાવીસીનું જાજરમાન અને ઠસ્સાદાર વ્યક્તિત્વ અને આ ભવ્ય પ્રાચીન ઢબની ઈમારત જોઇને કોઈ એવું ચોક્કસ અનુમાન કરેજ કે તેઓ કોઈ રાજ ઘરાનાની સ્ત્રી હશે….

આજે કોલેજમાં અગત્યની મીટીંગ હતી એટલે તેઓ મોડા સુધી રોકાયેલાં.. મીટીંગ પૂરી થઇ.. ઘણાબધાં  નીકળી ગયાં અને થોડાં લોકો રોકાયેલા, જેઓ હવે મેડમ સાથે નીકળ્યા.. આમાનાં કેટલાક પ્રોફેસરોને તેમના માટે આદર હતો તો કેટલાક તેમની અદબ જાળવવા રોકાયેલા તો કેટલાક વળી મેડમની કૃપાદ્રષ્ટિ પામવાની ખેવનાવાળા પણ હતા. મેડમ આગળ ચાલતાં હતાં અને બાકીના બધા એમની પાછળ ચાલતા હતા.

છેલ્લા એકાદ બે વર્ષમાં કોલેજનું વાતાવરણ ઘણું બગડી ગયું હતું.. કોલેજને તેની આગવી પ્રતિષ્ઠાને અનુરૂપ ચલાવવામાં અગાઉના આચાર્ય નિષ્ફળ ગયા અને તેથીજ મીસીસ બાવીસીને તાત્કાલિક અસરથી રાતોરાત બદલીને અહીં લાવવામાં આવેલાં.. ગવર્ન્મેન્ટ કોલેજ હોવાથી એમાં ટ્રાન્સફર થાય એ તો સ્વાભાવિક  ગણાય અને એ જ રાહે એમની ટ્રાન્સફર થઇ અને તેઓ અહીં આવી ગયાં.. હા… કોલેજને એનાં મૂળ રેપ્યુટેશનમાં લાવતા એમને છ એક મહિના લાગ્યા.. બધાંજ દૂષણો અને તમામ અસામાજિકોનો સફાયો થઇ ગયો.. હવે આજે કોલેજની એજ પૂર્વપ્રતિષ્ઠા આવી ગઈ..

રોજ સાંજે મોડે સુધી તેઓ કોલેજમાં રોકાતાં અને વળી આમ પણ એમનો પરિવાર અહીં નથી. કોલેજ તરફથી એમને સુંદર ક્વાર્ટર રહેવા માટે આપવામાં આવ્યું છે.. એમણે એમનાં આગવા અંદાજમાં અને એમનાં ટેસ્ટ અને જરૂરીયાત પ્રમાણે ક્વાર્ટરને  સજાવ્યું છે.. રોજ રાત્રે વોકિંગ માટે નીકળે અને બે-ત્રણ માઈલ જેટલું ચાલીને પાછા આવે..મોડીરાત સુધી વાંચતાં હોય અને એમ કરતાં  ક્યારે ઉંઘ આવી જાય એની ખબર જ ના રહે..

લગભગ સાંજ પડવા આવી છે…દિવસ આથમી ચૂક્યો છે, મેડમ ઓફિસમાંથી નીકળીને તેમની સરકારી ગાડી તરફ પ્રયાણ કરી રહ્યાં છે.. હમેંશા છૂટવાના સમયે ડ્રાયવર ગાડીને પાર્કિંગ લોટમાંથી  પોર્ચમાં  લાવીને ઉભી કરી દે..અને પછી મેડમ ઓફિસમાંથી આવીને સીધા તેમાં બેસી જાય. આજે પણ એમજ બન્યું.. દૂરથી   ડ્રાયવરે મેડમને આવતાં જોયા એટલે તે દરવાજો ખોલીને ઉભો રહી ગયો..મેડમ કારમાં બેઠાં અને દરવાજો બંધ કરતાં કરતાં કહ્યું..: “ ઓ.કે. જેન્ટલમેન ગુડ નાઈટ એન્ડ ટેક કેર… વી શેલ મીટ ટુ મોરો ધેન ….!!”

“યસ મે’મ..ગુડ નાઈટ” એક સાથે ત્રણ-ચાર જણાનો અવાજ આવ્યો..

કારનો દરવાજો બંધ થયો..અને કાર ધીરે ધીરે ચાલવા માંડી..અને એ સાથેજ એમણે ડ્રાયવરને કાર રોકવાની સૂચના આપી..અને તરતજ એમને મૂકવા આવેલા અધ્યાપકો કાર પાસે આવી પહોંચ્યા..

મેડમની નજર એમના બિલ્ડીંગથી દૂર પ્લે-ગ્રાઉન્ડ પાસે એક ઝાડ નીચે બેઠેલા કપલ, યંગ છોકરા- છોકરી

તરફ ગઈ…

“અરે આટલી મોડી સાંજે આ લોકો કોલેજ કેમ્પસમાં શું કરે છે..?” ક્યાં છે સિક્યુરીટી..? જલ્દી લઇ આવો એ બંને જણને અહીં..” એટલું બોલતાં બોલતાં કારમાંથી બહાર આવી ગયા..એકદમ  ધૂઆંપૂઆં થઇ ગયા..અધ્યાપકો પણ વિચારવા લાગ્યા કે મેડમ આવું કેમ કરે છે..? કોલેજ કેમ્પસમાં તો આ બધું બનતું જ હોય.. સિક્યુરીટી નો જવાન એ બન્નેને ત્યાં લઇ આવ્યો..આમતો એ લોકો ખાસ્સા દૂર બેઠા હતા એટલે થોડી વાર પણ લાગી ..પણ તેમ છતાં ત્યાં સુધી મેડમ બિલકુલ મૌન ઉભા રહ્યાં હતા અને જાણે કોઈક વિચારોમાં ખોવાઈ ગયાં..

“ મેડમ આ લોકો આવી ગયા..”

“હં..હા…હા..શું કરો છો અહીં આટલા મોડા ..આટલી સાંજે..?” ગુસ્સામાં લાલચોળ થઇ ગયેલાં. 

“કૈંજ નહિ અમેતો બેઠા હતા.. “

એક પ્રોફેસરને કશીક સૂચના આપી અને એ કારમાં બેસીને રવાના થયાં.. ડ્રાયવરને ઘડીએ ઘડીએ ઝડપથી ચલાવવાની સુચના આપ્યા કરતાં હતાં. એમનું વર્તન સાવજ બદલાઈ ગયું.. એકદમ રેસ્ટલેસ થઇ ગયાં.. ડ્રાયવર પણ એટલું તો સમજી જ શક્યો કે પેલા બે જણાને જોયાં પછી મેડમનું વર્તન બદલાઈ ગયું હતું.. એકદમ અપસેટ થઇ ગયા હતાં અને…કશાક વિચારોમાં ખોવાઈ ગયા હતાં અને એટલેજ તો એમને ઘર આવ્યું તો પણ ખબર જ ના રહી..એમના મનનો કબજો કોઈક અતીતની ઘટનાએ જાણે લઇ લીધો હતો…!!

મીસીસ બાવીસી શાંત પ્રકૃતિનાં પ્રૌઢા અને પ્રગલ્ભ વ્યક્તિત્વ… કોણ જાણે કેમ આટલાં બધાં વિવશ થઇ ગયાં..!!

ઘરે જઈને ક્યાંય સુધી બહાર વરંડામાં આરામ ખુરશીમાં બેસી રહ્યાં..અને એમજ ક્યારે આંખ મળી ગઈ એનીય ખબર ના રહી.. અને બસ જાગૃત અવસ્થામાં ચાલતા વિચારો અજાગૃતીમાં એક ગમતીલો અહેસાસ બનીને ઉમટી આવ્યો..આંખનાં ખૂણા ક્યારેક ભીનાશ અનુભવતાં, એક અવાજ પોકારતો હતો…બે હાથ પહોળા થઈને જાણે એમનાં તરફ આવી રહ્યાં હતાં..એક ખૂબ અનુભવેલા અહેસાસનું પુનરાવર્તન થતું લાગ્યું.. એજ અનુભૂતિ… હૃદયનાં એજ આવેગો.. રૂવાંડાઓનું ઉભા થઇ જવું.. ..એક ખોળામાં એમનું માથું અને કપાળ પરના વાળમાં પરોવાયેલી આંગળીઓનો સ્પર્શ અને ધીમે ધીમે બે હથેળીઓ વચ્ચે પકડાયેલો ચહેરો અને એનાં પર ચુંબનોનો વરસાદ…અને એનાથી થતી ગુંગળામણથી ચહેરો છોડાવવા થતી મથામણ અને છટપટાહટ અને એ સાથેજ નીકળી આવેલી ચીસ…

“ છો..છો..છોડ વિદિશ મને પ્લીઝ શું કરે છે,  આ ..જો..જો.. આ મારો આખો ચહેરો ..કેવો..? આરામખુરશીમાં છટપટાવા માંડ્યાં મીસીસ શશીકલા બાવીસી..!!!

એ સાથેજ ઝબકીને જાગી ગયાં..અને એક ક્ષણતો એમને ખ્યાલ જ ના આવ્યો કે એ ક્યાં છે.. ચારેય  બાજુ નજર ફેરવી લીધી કે કોઈ જોતું તો નથીને… પણ સારું હતું કે ત્યાં કોઈ હતું નહીં.

પચાસ બાવન વર્ષની આ સ્ત્રીમાં જાણે કોઈક નવયૌવનાનો પ્રવેશ થઈ ગયો હતો.. અત્યારેજ જાણે આ ઘટના બની હોય એવું ફિલ કરવાં લાગ્યાં.. ઉભાં થયાં અને વોશબેઝીન પાસે ગયાં અને સામેના મિરરમાં ચહેરો જોયો.. ચાંલ્લો  કપાળમાં એની મૂળ જગ્યાએથી સહેજ ખસી ગયો હતો.. એ તો જોકે એમની જ હથેળીમાં ચહેરો પકડ્યો ત્યારે એમ થયેલું..!

અરીસામાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જોતાં જ ૩૦-૩૨ વર્ષની મૂગ્ધ યુવાન શશીકલાનો ચહેરો મિરરમાં દેખાયો અને એના શરીરને વીંટળાયેલા બે હાથ..

“રહેવા દેને વિદિશ તું મને બહુ પજવે છે..પ્લીઝ છોડ મને “

“ શશી..તારી પાસેથી દૂર જવાનું મન જ નથી થતું….તારા બદનની મહેક મને દૂર જવા જ નથી દેતી..”

અચાનક શશીકલા તંદ્રાવસ્થામાંથી જાગૃતિમાં આવ્યા..!!

“ ઓહ માય ગોડ..! .આ શું થાય છે મને, હું તો કાંઈ નાની કીકલી છું..? કેમ આવું થયું અચાનક..? આટલાં બધાં વર્ષો પછી એ કેમ આમ સામે આવ્યો..? હા..! એ મારા જીવનનો એક હિસ્સો છે, હતો…હતો કેમ.? છે જ વળી, આજે જે રીતે એ ભૂતકાળનો ભોરીંગ, સમયનો રાફડો ફાડીને બહાર ધસી આવ્યો એનો અર્થ જ એ ને કે, એ હજુ પણ  મનમાં એનું અસ્તિત્વ જાળવીને બેઠો છે.. કોઈ પણ કારણ વગર આંતરમનના એ ખંડનાં ચુસ્ત ભીંસાયેલા કમાડનું ઓચિંતું ખૂલી જવું, એની પાછળ કોઈ કારણ હશે..?? એની સાથે થયેલા મેળાપની ઘટના અને એનાથી વિખૂટાં પડી જવાની દુર્ઘટના એ અમારી નીયતીજ ને વળી..?  નહીં તો ક્યાં કશુંય

અયોગ્ય હતું.?? જાત જાતનાં વિચારો અને  કેટ કેટલાય પ્રશ્નો એકસામટા ઉમટી આવ્યા…!!

એ સમજાતું ન હતું કે આટલાં બધાં વર્ષો પછી એવું તે શું થયું કે ભુતકાળે વર્તમાનનો કબજો લઇ લીધો..કારણકે તેઓ કેટલાં બધાં વર્ષોથી કોલેજના અધ્યાપન અને પ્રિન્સીપાલની જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે.. કોલેજ કેમ્પસમાં છોકરા-છોકરીઓને આમ એકાંતમાં સાથે બેઠેલા અને પોતાની મસ્તીમાં મસ્ત હોય એવાં તો અનેક પ્રસંગો એમણે જોયાં છે. આજે સાંજે કોલેજ કેમ્પસમાં બે જણ સાથે બેઠેલાં જોવા મળ્યાં એમાં ક્યાં કશુંજ નવું કે અજુગતું હતું….? તો પછી આજે કેમ એ ઘટના મીસીસ શશીકલાનાં મનોમસ્તિષ્ક પર સવાર થઇ ગઈ..!!

આ બધા પ્રશ્નોમાંથી માંડ માંડ છૂટકારો મળ્યો …

બાથરૂમમાં જઈને હોટ વોટરમાં કોલોન એડ કરીને શાવર લીધો..આખો રૂમ કોલોનની સ્મેલથી ભરાઈ ગયો..અને એમને પણ શરીરમાં સ્ફૂર્તિ આવી..તાજગી મહેસુસ થવા લાગી.જમ્યા અને નિત્યક્રમ મુજબ વાંચવા બેસતા હતા ને જ ફોન ની રીંગ વાગી..

“હેલ્લો..!”

“હેલો શશી..કેમ છે તું ?

“મજામાં..તમે કેમ છો માનવ..?”

“આર યુ સ્યોર… તું મજામાં છે..?કેમ અવાજ ઢીલો છે ? કાંઈ થયું છે ..? તબિયત તો ઠીક છે ને ? કોલેજમાં કાંઈ પ્રોબ્લેમ તો નથીને ?”

“ના માનવ એવું કશુંજ નથી.. તમે સવાલો બહુ જ પૂછો છો..તમે ચિંતા નહિ કરો…..માનવ, પ્લીઝ ..ડોન્ટ વરી..”

“ઓ.કે… ધેટ્સ વેરી ગૂડ..શશી સાંભળ જો હું કાલે સાંજે ત્યાં આવુ છુ, મારે થોડું કામ છે એટલે એકાદ દિવસ રોકાઈને પાછો આવી જઈશ ….”

“છોકરાઓ…?”

“એ લોકો અહીંજ રહેશે…જો સિદ્ધાંતને આવવું હશે તો લઇ આવીશ..હું પૂછી જોઇશ”

‘સારું થયું તમે આવો છો, આમ પણ આઈ નીડ યુ હિયર ધીસ ટાઈમ…”બોલતા તો આમ બોલાઈ ગયું પણ એ શબ્દોનો ખટકો તો જરૂર લાગ્યો..

અહીં ટ્રાન્સફર થઇ એટલે એમને એકલાં રહેવું પડતું હતું…એમનો પરિવાર અમદાવાદમાં સેટલ્ડ છે…એમના હસબંડ ઇન્ડસ્ટ્રીયાલીસ્ટ છે.. નાનો દીકરો સિધ્ધાંત તેમની સાથેજ બિઝનેસમાં છે.. મોટી દીકરી સ્વર્ણિમ મેડીસીનમાં પોસ્ટ ગ્રેડ્યુએશન કરે છે અને હોસ્ટેલમાં રહે છે..આમ આખો પરિવાર વેરણછેરણ હતો..

ક્યાંય સુધી ફોન પાસે બેસી રહ્યાં, આજે કશુંજ સુજતું નથી…સૂનમૂન બેઠાં હતાં અને બસ વિચારોની ઘટમાળ ચાલ્યાજ કરી..બહુવારે એમાંથી બહાર આવ્યાં અને રૂમમાં આંટો મારીને પાછા આવીને બેડ પર બેસી ગયાં..અને વિચારવા લાગ્યા કે આજે શું થઇ ગયું છે …? વિદીશ સાથેનો સંબંધ  અનાયાસ માનસપટ પર તરી આવ્યો અને આટલા વર્ષે તાજો થયો.. જે ઘટનાઓ નજર સમક્ષ થઇ એ બધી જ જાણે હમણાંજ બની હોય એમ લાગતું હતું.. વિચારોમાં ને વિચારોમાં ક્યારે આંખ લાગી ગઈ તેની ખબરજ ના રહી.. અને મોડી રાત્રે જ્યારે ઝબકીને જાગ્યાં ત્યારે રૂમની લાઈટો ચાલુ હતી.. ઉઠ્યા બાથરૂમ જઈ આવ્યાં અને પાણી પીને પાછા આડા પડ્યા… જોકે ઊંઘ ઉડી ગઈ..ક્યાંય સુધી જાગતાં પડી રહ્યાં.. વિદિશ આજે નજર સામેથી હટતો જ નથી.. અનાયાસ એમનાં મોએથી જોરથી વિદિશના નામની ચીસ પડી ગઈ.. સ્વગત બોલવા માંડ્યાં

“વિદિશ મેં તને અન્યાય કર્યો છે ..હું કબુલ કરું છું કે મેં તારા કોઈ પણ દોષ વગર તને દુઃખી કર્યો છે .. તું તો ..તું..તો મને બહુજ પ્રેમ કરતો હતો..પણ શું કરતી હું વિદિશ ? હું બેવડું જીવતી હતી..ના તો હું તને છોડી શકતી  હતી કે ના તો હું માનવને પામી શકતી  હતી..એ સાચું હતું કે તું મારા જીવનમાં પહેલો આવ્યો હતો અને આપણે બેસુમાર પ્રેમ કરતા હતાં એકબીજાને અને આપણી વચ્ચેનો સંબંધ….” આટલું બોલતાં તો એમનાં ગળે ડૂમો આવી ગયો..ક્યાંય સુધી બોલી ના શક્યાં.. પાછો એક ઊંડો શ્વાસ લઈને ધીમે ધીમે બોલવા માંડ્યાં..” હા વિ..” ક્યારેક શશીકલા એને ફક્ત વિ કહીને જ બોલાવતાં..આજે અનાયાસ એ સંબોધન પણ થઇ આવ્યું.. “ વિ, આપણા સંબંધને કોઈ સામાજિક માન્યતા ન હતી..પણ આપણેતો ક્યાં એવી કોઈ માન્યતાની જરૂર પણ હતી..હેં..??”

આટલી રાત્રે એકલાંએકલાં બોલવું અને આમથી તેમ રૂમમાં આંટા મારવા… સાવ બાલીશ વર્તન લાગતું હતું એક મેચ્યોર્ડ અને ભણેલી ગણેલી પ્રૌઢ સ્ત્રીનું.. પણ અત્યારે ક્યાં કશુંજ એમનાં નિયંત્રણમાં હતું..? બધુંજ અનાયાસ થતું હતું.. આંતરમનમાં જબરદસ્તી દબાવી રાખેલી એ લાગણી આજે બહાર આવી રહી છે.. પણ આમતો એ સારુંજ હતું એમનાં માટે કારણકે એમ કરતાં એ મનનો ઉભરો બહાર ઠાલવી રહ્યાં હતાં.. એ તો બોલ્યેજ જતા હતાં.. એમની સામે એ વિદીશને બેઠેલો જોઈ રહ્યાં હતાં અને બસ એને સંબોધીને જે મનમાં આવતું તે બોલતાં હતાં..

“ વિદિશ, હા..! માનવ તારા પછી મારા જીવનમાં આવ્યો..પણ એ કાયદેસર મારા પતી તરીકે આવ્યો..મારો એની સાથેનો સંબંધ સમાજમાન્ય સંબંધ છે…” અને એકદમ આવેશમાં આવીને ચિત્કારી ઉઠ્યા.. “ હા વિદિશ એ મારો પતિ છે કાયદેસર પતિ છે અને એની સાથેનો સંબંધ સમાજમાન્ય સંબંધ છે અમારો..           બોલ  વિ..તારું મારા જીવનમાં શું સ્થાન હતું..હેં..બોલ..! તું નહિ બોલે… હું જ તને કહું છું કે તારું મારા જીવનમાં કોઈજ સ્થાન ન હતું.. મારે માનવને પામવો હોય તો મારે તારાથી છૂટકારો મેળવવોજ પડે..??પણ કેવી રીતે એ શક્ય હતું..? તું તો મારા શ્વાસનાં એકએક ધબકારમાં વ્યાપેલો હતો..વિદિશ મારી છાતીનાં ધબકારમાંથી પહેલો અવાજ જ વિદિશ આવતો.. પછી શું કરતી હું..? બોલ વિદિશ કેવી રીતે હું તારાથી મુક્ત થતી ??? એટલેજ વિદિશ ..હા એટલેજ હું તારાથી દૂર ચાલી ગઈ અને દૂર પણ એવીકે…!!!” આમ બોલતાં બોલતાં તો એમની આંખો મીંચાઈ ગઈ…ઘસઘસાટ ઊંઘી ગયાં… સવારે ખૂબ મોડા ઉઠ્યા ..નિત્યક્રમ પતાવી ઝડપથી કોલેજ પહોંચી ગયાં અને કામમાં લાગી ગયાં.. વચ્ચે એક ક્લાસ એમનો હતો તે પતાવીને હમણાંજ આવીને ઓફીસમાં બેઠાં..પટાવાળા મનસુખને કડક કોફી બનાવવા કહ્યું..સહેજ માથું ભારે લાગતું હતું.. એ કોઈ ફાઈલો જોઈ રહ્યા હતાં અને બીજો પટાવાળો એક ચિઠ્ઠી ટેબલ પર મૂકી ગયો..

“ કોણ છે ભાઈ.. મોકલ જે હોય તેને..” ચિઠ્ઠી વાંચ્યા વગરજ કહ્યું..અને પાછાં એ તો નીચું જોઇને ફાઈલો વાંચવા માંડ્યા ..

 ચેમ્બરનું ડોર ખૂલ્યું અને  એક અવાજ આવ્યો..” મે આઈ કમ ઇન મેડમ ..??”

“ યેસ પ્લીઝ..” અને એમણે ઉંચું જોયું..ચારેય આંખો મળી અને

“ શશી..”

“વી..વીદી..વિદિશ …તું..તું, ક્યાંથી આમ..અહીં..અચાનક..??

“ એક છોકરાને કોઈ છોકરી સાથે ગઈકાલે કેમ્પસમાં બેઠેલાં તમે જોયેલાં અને એના વાલીને બોલાવવાની તમે સુચના આપ હતી ને ? એ છોકરાનો વાલી હું છું.. આઈ’મ હીઝ ફાધર…! શશી..મીસીસ શશીકલા ..!!”

                                                  *********

                                                                               

વિજય ઠક્કર

ગુર્જરિકા

લખ્યા તારીખ: ૦૫/૨૧/૨૦૧૫ @ 1. 15 AM

                                                                     

આપણે અને આપણું અમેરિકા 1-આપણે અમેરિકન દેશીઓ

આપણે અને આપણું અમેરિકા

1-આપણે અમેરિકન દેશીઓ

આપણે જ્યારે “દેશી” શબ્દ સાંભળીયે કે લખીએ ત્યારે આપોઆપ સમજી લઈએ છે કે દેશી એટલે અમેરિકામાં આવેલા ભારતીય વસાહતીઓ. હું જ્યારે ૧૯૭૦ માં અમેરિકા આવ્યો ત્યારે ઈંડિયનોને માટે આ દેશી શબ્દ પ્રચલિત ન હતો. લેઈટ સેવન્ટિઝમાં અને અર્લી એઇટિઝમાં જ્યારે આ શબ્દો સંભળાતા થયા ત્યારે અમને લાગતું કે આ ભારતથી અમેરિકા આવેલા આવેલા માટે એક અપમાનજનક શબ્દ છે. દેશી એટલે જાણે અભણ, ગામડિયા ઈંડિયન્સ. સમય જતાં આ શબ્દ એટલો બધો સ્વિકૃત થઈ ગયો કે પદ્મશ્રી સુધીર પરિખના વિકલી ન્યુઝ પેપરનું નામ પણ દેશી ટોક થઈ ગયું. વાહ દેશી વાહ.

“ઈંડિયન્સ” એટલે અમેરિકાની મૂળભૂત રહેવાસી પ્રજા જેને ખોટી રીતે ઈંડિયન્સ માની લેવામાં આવી હતી. હવે સાચા ઈંડિયન્સનો ભરાવો થતાં અમેરિકામાં બે જાતના ઈંડિયન્સ થયા. નેટિવ ઈંડિયન્સ કે અમેરિકન ઈંડિયન્સ અને  સાઉથ એશિયન ઈંડિયન્સ એટલેકે “દેશી”

ચાલો આપણે જરા આપણાં “દેશી” ઓની જૂની વાતો જાણીએ.

  ઈ.સ ૧૬૮૦માં  એક ભારતીય પિતા અને આઈરિશ માતાની દીકરીને અમેરિકામાં ગુલામ તરીકે વેચવામાં આવી હતી અને તે પહેલી ભારતીય  છોકરી અમેરિકામાં હતી એવું ક્યાંક વાંચ્યું કે સાંભળ્યું  હતું. સત્તરસોની સદીમાં બ્રિટ્શ કોલોનિયલ કન્ટ્રીઝ માંથી ગોરા અંગ્રેજોએ આફ્રિકા અને દક્ષિણ અમેર્રિકા, કેરેબીયન દેશોમાંથી  કાળા કે બ્રાઉન લોકોને અમેરિકા ગુલામો તરીકે લાવવામાં આવ્યા તેની સાથે જ ભારતમાંથી પણ અનેક ગરીબ, અભણ લોકોને ગુલામ તરીકે લાવવામાં આવ્યા હતા.

૧૭૯૦ના નેચરલાઈઝેશનના કાયદા પ્રમાણે માત્ર ગોરાઓને જ સિટિઝનશીપ આપવામાં આવતી હતી. કાળા કે એશિયનોને સિટિઝનશીપમાંથી બાકાત રખાયા હતાં. તે સમયે કાળા અને એશિયનોએ મને કે કમને માત્ર શારીરિક નહિ પણ માનસિક ગુલામી પણ સ્વિકારી લીધી હતી.

ભારતમાં પણ ઐતિહાસિક રીતે આપણે ઊચા, ગોરાની માનસિક ગુલામી સ્વિકારતા જ રહ્યા છે. (કેટલાક  લોકો નહેરૂજીની પ્રતિભાને ગોરી ચામડી પ્રત્યેનો પૂજ્યભાવ જ સમજે છે) ચાલો આડી વાતને બદલે અમેરિકન વ્હાઈટ સુપ્રિમસી અને રેસિયલ ડિસ્ક્રિમિનેશનની  સાથે ઈમિગ્રેશનની વાતમાં આગળ વધીયે.

એક એક્ષ્પર્ટના નોંધ્યા મુજબ ૧૮૨૦ થી ૧૯૦૦ એટલે કે એ આઠ દાયકા દર્મ્યાન માત્ર ૭૧૬ ભારતીયો હતા. કેટલાક એના કરતાં વધારે હતાં એવું માને છે. મોટાભાગના શીખ પંજાબીઓ કેનેડાના બ્રિટિશ કોલ્મ્બિયામાં રેશિયલ ડિસ્ક્રિમિનેશન અને ગોરાઓના ત્રાસથી અમેરિકામાં આવ્યાં હતાં. તેઓ વોશિન્ગટન, ઓરાગોન, કેલિફોર્નિયા સ્ટેટમાં ખેતરોમા, રેલરોડ કંપનીમાં કે ફેકટરીઓમાં કામ કરતાં હતાં.

૧૯૦7-૮ દરમ્યાન અમેરિકામાં પણ ગોરાઓની અદેખાઈ વધી ગઈ. સસ્તા દેશી મજુરોની સ્પર્ધાએ તોફાનનું સ્વરૂપ પકડ્યું અને એશિયન ઈમિગ્રાંટસના હક્કો પર અંકુશ અને કાપ મુકાયો. એઓ જમીન ખરીદી માલીકી હક્ક ભોગવી ન શકે એવા કાયદા ઘડાયા. શીખ અને બીજા એશિયન ઈમિગ્રાંટ જેઓએ વ્હાઈટ સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા તેઓના યુ.એસ. બોર્ન છોકરાંઓના નામે જમીન અને મિલ્કતો ખરીદવાનું શરૂ કર્યુ તોકેટલાક રાજ્યોમાં, એન્ટી મિસગેઝનેશન કાયદાએ ભારતીય પુરુષો માટે સફેદ મહિલાઓ સાથે લગ્ન કરવું ગેરકાયદેસર બનાવ્યું હતું. તે અરસામાં ઘણા ભારતીય પુરુષો, ખાસ કરીને પંજાબી પુરુષો, હિસ્પેનિક સ્ત્રીઓને પરણ્યા હતા.

૧૯૧૦ની આસપાસમાં ભારતિય મૂળના પારસીબાવા ભીખાજી બલસારા પહેલા જાણીતા દેશી અમેરિકાના નેચર્લાઈઝ્ડ સિટિઝન થયા. ખરેખર એમને ભરતના ગણવાને બદલે ગોરા પર્સિયન નોન હિંદુ ગણવામાં આવ્યા હતાં. ૧૯૧૩ અને ૧૯૨૩ની વચ્ચે કોકેઝિઅન મનાતા લગભગ ૧૦૦ જેટલાં ભારતના લોકોને નાગરિક્તા આપવામાં આવી હતી. પાછળથી ગોરી અમેરિકન પ્રજાને એમાં વાંધો પડ્યો. કહે કે આ બધા પ્યોર ધોળીયાઓ કોકેઝિયન નથી. ગોરિયાઓ સાથે કોઈ સાંસ્કૃતિક સરખા પણું નથી. આપણી મહાનતા સાથે એમને ભેળવવા યોગ્ય નથી.

બસ ઘણાનું અપાયલું નાગરિત્વ છીનવાઈ ગયું. સિટિઝનશીપ ન મળે મિલ્કત ન ખરીદાય માત્ર મજુર તરીકે જ રહેવાનું. મૂળ આવનાર વસાહતીઓ પુરુષો હતા અને તેમના અમેરિકન સ્ત્રીઓ સાથેના લગ્નો પર પણ અંકુશ અવી ગયો હતો એટલે હજારો ભારતીઓ ભારત પાછા ફર્યા. જેમની પાસે પાછા જવા માટે પણ સાધન સગવડ ન હતા તેઓ હતાસામાં જીવતાં રહ્યા.વા જ એક વસાહતી વૈશોદાસ બગાઇએ હતાશામાં આત્મહત્યા કરી હતી.તો બીજી બાજુ એક અંદાજ મુજબ 1920 થી 1935 ની વચ્ચે લગભગ 1,800 થી 2,000 ભારતીય વસાહતીઓ ગેરકાયદેસર રીતે યુ.એસ.માં પ્રવેશ્યા હતાં

૧૯૪૩માં પ્રેસિડંટ રૂઝવેલ્ટે ભારતીઓ પ્રતિ થતા ડિસ્ક્રિમીનલ દૂરકરવાના બીલને સમર્થન આપ્યું અને ૧૯૪૬માં પ્રેસિડન્ટ ટ્રૂમેને ભારતીઓને ઇમિગ્રાંટ તરીકે અમેરિકામાં આવવાનો અને કાયદા મુજબ સિટીઝન થવાનો અધિકાર આપતા કાયદા પર સહિ કરી. પછીતો ૧૯૫૬માં દિલિપસિંહ સાઉદ કેલિફોરનિયામાંથી હાઉસ ઓફ કોંગ્રેસમાં ચૂટાયા અને બીજી અને ત્રીજી ટર્મમાં પણ ચૂટાંતા રહ્યા. દિલિપસિંહ કોંગ્રેસમેન તરીકે પહેલા ઈંડિયન અને એશિયન હતા.

પછીતો પચાસ અને સાઠના દાયકામાં ભારત ઉપરાંત એશિયાના દેશોમાંથી ઘણાં અમેરિકામાં આવવા લાગ્યા. દરેક દેશ માટે ક્વોટા સિસ્ટિમ પ્રમાણે ઇમિગ્રાંટ આવતા થયા. ઈસ્ટ્કોસ્ટમાં ભારતીયોની વસ્તી પ્રસરવા માંડી. હવે મજુરી માટે આવતાં ઈંડિયન્સને બદલે ભણવા અને સ્થાયી થવા માટે આવતા લોકો વધવા માંડ્યા.

૧૯૬૫માં પ્રેસિડંટ લિન્ડન બી જોનસને ક્વોટા સિસ્ટિમ નાબુદ કરી અને લાયકાતના ધોરણે વોલિફાઈડ લોકોને વિઝા આપવા શરૂ કર્યા.

આ કાયદાનો લાભ આપણા ગુજરાતીઓએ સરસ રીતે ઉઠાવ્યો. જેઓ ભણવા આવ્યા હતા એમની પાસે ઈડિયાની ડિગ્રી તો હતી જ અને અહિનું ભણતર હતું. તેઓએ સહેલાઈથી ગ્રીન કાર્ડ (કાયદેસરના એલિયન કાર્ડ મેળવ્યા).

લગભગ તે જ અરસામાં ઈંગ્લેંડમાં પણ એજ્યુકેટેડ ઈન્જીનિયર્સ અને સાઈન્ટિસ્ટને લેબર સર્ટિફિકેશન વિઝા આપવાનું શરૂ કર્યું હતું. મને પાંચવર્ષ કરતાં વધુ ઈંડસ્ટ્રિઅલ લેબનો અનુભવ હતો. મેં કોઈ ગંભીરતા વગર અરજી કરી. વિઝા મળી ગયા. બસ ગરીબ બ્રાહ્મણને ફરવા મળશે એ લોભથી ઈંગ્લંડ પહોંચી ગયો. સદ્ભાગ્યે બ્રિટિશ રેલ્વેની રિસર્ચ લેબમાં નોકરી પણ મળી ગઈ.  એડવાન્સ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપીનો કોર્ષ પણ કરી લીધો. બે વર્ષમાં યુરોપમાં પણ મફત ફરી લીધું.

બધા યુકેના મિત્રો અમેરિકા જવા માંડ્યા. મારે તો યુકે માં પણ કોઈ સગા નહિ અને અમેરિકામાં પણ કોઇ નહિ. સુરત છોડ્યા પછી બધું જ સરખું ભારત અને ઈંગ્લેંડનો અનુભવ કામ લાગ્યો. તો હમ ચલે અમેરિકા. ૧૯૭૦માં અમેરિકા આવ્યો.

તે સમયે એંપ્લોયમેંટ માટે પાંચ કેટેગરીના વિઝા હતા.

Professional preferences

The Immigration and Naturalization Act of 1965 and subsequent legislation established professional preference categories for individuals seeking visas. These categories are listed below in descending order, which the highest preference category listed first:[1][6]

  1. “Persons of extraordinary ability” in the arts, sciences, education, business, or athletics

  2. Individuals holding advanced degrees or possessing “exceptional abilities in the arts, science, or business”

  3. Skilled workers with a minimum of two years of training or experience; unskilled laborers for permanent positions

  4. Other special classes of immigrants, including religious workers, employees of U.S. foreign services posts, and former U.S. government employees

  5. Individuals investing between $500,000 and $1 million “in a job-creating enterprise that employs at least 10 full-time U.S. workers”

હું અને મારા મોટાભાગના મિત્ર સેકંડ અને થર્ડ પ્રેફરન્સ કેટેગરીના લાભ લઈને અમેરિકામાં સ્થાયી થયા છીએ. પછી અમારા સગા આવ્યા, સગાના સગાઓ આવ્યા અને તેના સગાઓ આવ્યા જેમને અમે નથી ઓળખતા અને તેઓ અમને નથી ઓળખતાં એ સૌ  સૌના પ્યારા “દેશીઓ” ભલે દેશી કહેવાતા હોય પણ એઓ દેશી નથી. અમારા કરતાં વધુ કુશળ, એજ્યુકેટેડ અને વધુ સમૃદ્ધ છે.

આ પોસ્ટ વાંચતા સહેલાઈથી એક અનુમાન પર આવી શકાય કે અમેરિકામાં કલર અને રેસિયલ ડિસ્ક્રિમિનલ હતું જ અને કાયદાથી એ અંકુશમાં આવ્યું છે. એમ તો ન જ કહી શકાય કે એ સંપૂર્ણ નાબુદ થઈ ગયું છે. શૈક્ષણિક રીતે, આર્થિક રીતે ભારતથી આવેલા સ્થાનિક પ્રજા કરતાં ચઢિયાતા સાબિત થયા છે. ગોરા અને કાળાની ઈર્ષ્યાનો ભોગ બનાય એ પણ શક્યતાઓ તો ખરી જ. પહેલી પેઢી હજુ મુક્ત રીતે સ્થાનિક પ્રહા સાથે ભળી શ્ક્યા નથી. બીજી પેઢી ને એ ક્ષોભ નથી. માત્ર મૈત્રી સંબંધ જ નહિ; લગ્ન સંબંધ પણ બંધાવા લાગ્યા છે.

૧૯૮૦ પછી તો ઈમિગ્રેશન પ્રોસિજર અને કાયદાઓમાં ઘણાં બદલાવ આવી ગયા છે એનાથી હું માહિતગાર નથી. માહિતગાર મિત્રો મારી પોસ્ટમાં જે કાંઈ ગેરસમજ હોય કે માહિતી દોષ હોય એને સુધારીને મિત્રોને સાચું માર્ગ દર્શન આપશે,. એને દૂર કરશે તો હું આભારી થઈશ. ૧૯૮૦ પછીના મિત્રો ઉપર ઇન્ફોર્મેશન સુધારા વધારાથી આગળ વધારશે એ જ અપેક્ષા.

(આ બધી માહિતી ક્યાંક વાંચેલી, સાંભળેલી અને ગુગલ દ્વારા મેળવેલી છે.)

વૃદ્ધ વિટંબણાં

New photo 1

વૃદ્ધ વિટંબણાં

પ્રવીણ શાસ્ત્રીની અધુરી વાર્તા

 સિત્તોતેર વર્ષના પરિમલભાઈ પથારીમાં કણસતાં હતાં. પંચોતેર વર્ષના પ્રિયંકાબેન બેડ પાસેની ખુરશી પર ધૂજતાં બેઠા હતાં. સોફા પર દીકરી, જમાઈ, દીકરો વહુ અને તેમના ટીનેજર બાળકો સહિત આખો પરિવાર હાજર હતો. સૌને હવે શું ની ચિંતા હતી. બધું કેવી રીતે સંભાળીશું. કોની કેટલી ફરજ. આજે તો બધા દોડીને આવ્યા છે પણ હવે ડેડીનું શું? મોમ પણ લાચાર છે. એલ્ઝાઈમરની અસર છે છે. કશું યાદ રહેતું નથી. પોતાની જાતને સંભાળી શકતી નથી તે ડેડીની કાળજી કેવી રીતે રાખશે.

પરિમલભાઈને ગઈકાલે નર્સિંગ હોમમાંથી રજા આપી દીધી હતી.

પરિમલભાઈ ચાલીશ વર્ષ પહેલાં પત્ની પ્રિયંકાબહેન સાથે અમેરિકા આવ્યા હતાં. એઓ ભારતમાં ઈન્જીનીયર હતા. પ્રિયંકાબહેન સ્કુલ ટિચર હતાં. અમેરિકાના શરૂઆતના દિવસો સરળ ન હતા. અમેરિકા આવ્યા પછી પ્રભુકૃપા થઈ. એક દીકરી અને એક દીકરો ઘરમાં રમતાં થયાં. એમને પગલે પરિમલભાઈને એક નાની કંપનીમાં ઈન્જીનીયરની જોબ મળી. નાનો પરિવાર. કરકસર કરીને બાળકોને સારી રીતે ઊછેરવા માડ્યાં. બાળકો સ્કુલમાં જતાં થયાં એટલે પ્રિયંકા બેનને પણ એક દુકાનમાં સેલ્સ મેનેજર તરીકે નોકરી મળી.  બન્નેના પગાર તો સામાન્ય હતા. કરકસરનો જીવ. દીકરા દીકરીને ભણાવ્યા અને સારીરીતે પરણાવ્યા પણ ખરા. દીકરી પરણીને ટેક્ષાસ ગઈ. દીકરો પરણીને કેલિફોનિયા એક સારી કંપનીમાં લાગ્યો. વર્ષો વહેતાં ગયા. પારિવારિક જવાબદારી ઓછી થતાં એક નાનું ઘર પણ લીધું. સુખ હતું. સંતોષ હતો.

પ્રિયંકાનેનના પગારમાં ખાસ વધારો ન થયો. પણ પરિમલભાઈનો પગાર ધીમે ધીમે વધતો ગયો. છેલા દશ વર્ષમાં IRA એકાઉન્ટમાં લગભગ બેઅઢી લાખ બચાવ્યા પણ ખરા. પાંસઠ વર્ષે બન્ને નિવૃત્ત થયા. સોસિયલ સિક્યોરિટી મળતી થઈ. વર્ષમાં પંદર વીશ દિવસ દીકરા ને ત્યાં અને દશબાર દીવસ દીકરીને ત્યાં વેકેશન માણી આવતા અને ટીનેજર ગ્રાંડ ચિલ્ડ્રનને  જોઈ મળી આવતા. સુખના દિવસો હતા.

સુખ પણ ઈશ્વરે આપેલી એક મૂડી છે. કોઈકને વધારે તો કોઈકને ઓછું. આ દંપતિનું સુખ ધીમે ધીમે ઓછું થવા માંડ્યું હતું. બે વર્ષથી પ્રિયંકા બેન બધું ભૂલી જતાં થઈ ગયાં. ડોક્ટરે કહ્યું એમને અલ્ઝાઈમરની અસર છે. હાથ પગ ધ્રૂજતા થયા. બીજા ડોકટરે કહ્યું. એમને પારકિંશન રોગ છે. સારું હતું કે પરિમલભાઈ સ્વસ્થ હતા. ડોક્ટર, હોસ્પિટલ અને ફાર્મસિસ્ટની મુલાકાતો વધતી ગઈ. મેડિકેર હતું. સારવારનો ૮૦% ખર્ચો મેડિકેર આપે. ૨૦% પોતાના ગજવામાંથી કાઢવા પડે. નિવૃત્ત થયા ત્યારે તો બન્ને તંદુરસ્ત હતા. એમણે મેડિગેપ ઈંસ્યુરન્સ પણ નહોતો લીધો તો લોન્ગટર્મ ઈંસ્યુરન્સ લેવાની તો વાત જ ક્યાં? સોસિયલ સિક્યોરિટી અને રિટાયર ફંડમાંથી ફરજીયાત લેવી પડતી RMD ની રકમમાંથી માંડ માંડ ગાડું ગબડતું હતું.

બસ, ઉમ્મરનો તકાદો. પરિમલભાઈને શ્વાસની તકલીફ શરૂ થઈ. પણ પત્ની સેવામાં એમણે પોતાની તબીયતનો ખ્યાલ ન રાખ્યો. પણ છેવટે તો ડોક્ટર પાસે જવું જ પડ્યું. ડોક્ટરે કહ્યું કે ફેફસાનું કેનસર છે. ફેફસાનો અમુક ભાગ કાઢ્વો પડશે. દીકરા દીકરી દોડ્યા. ઓપરેશન થયું. રિહેબમાં ગયા. બાકીના ભાગમાં કિમો થેરેપી શરૂથઈ. ડોક્ટરે હોસ્પિટલમાંથી નર્સિંગ હોમમાં મોકલી આપ્યા. દૂર રહેતી દીકરી કે દીકરો કેટલા દિવસ મા સાથે રહી શકે? એમને એમના બાળકો હતાં એમને પોતાનો સંસાર હતો. એઓ પણ નોકરી કરતા હતાં. એમણે એક પ્રિયંકાબેનની કાળજી માટે એક મિત્ર દંપતી સાથે ટેમ્પરરી વ્યવસ્થા કરી. પરિમલભાઈ નરસિન્ગ હોમમાં હતા. પહેલાં વીશ દિવસ બધું મફતમાં થયું. પછી બીજા એંસી દિવસ મેડિકેર ૮૦% ખરચો આપે. બાકીના ૨૦% પોતાનો ખર્ચો. પરિમલભાઈના સો દિવસ પૂરા થયા. એમનું કવરેજ પૂરૂં થયું. સોદિવસ પછી સરકાર કશું જ ન આપે નર્સિંગહોમનો એક વ્યક્તિનો, એક વર્ષનો ખર્ચ એક થી સવા લાખ ડોલર ડોલર થાય. ખરેખર તો પરિમલભાઈ અને પ્રિયંકા બહેન, બન્નેને સારા નર્સિંગ હોમની સારવારની જરૂર છે. ન્યુ જર્સીમાં એવા નર્સિંગ હોમ છે જ્યાં ગુજરાતી વાતાવરણમાં જરૂરી સેવા મળે છે. પણ એ બધો લાભ મેડિકેઈડ વાળાને મફત મળે છે. જેમણે અમેરિકામાં એક પણ દિવસ કામ નથી કર્યું. કોઈ ઈંસ્યુરન્સનું પ્રિમિયમ પણ નથી ભર્યું એવા સિનિયર્સને બધા જ લાભ મળે છે.

આજે પરિમલભાઈના દીકરા વહુ દીકરી જમાઈ અને મિત્ર દંપતિ ચિન્તાગ્રસ્ત છે. દીકરી દીકરો સેવા કરવા કે આર્થિક મદદ કરવા ધારે તો પણ કરી શકવા સક્ષમ નથી. શું કરવું? બન્ને સંતાન લાચાર છે. માબાપને રિબાતાં જોઈ રહ્યા છે.

મિત્ર દંપતિએ એમને માટે ઘણી તપાસ કરી પણ કોઈ માર્ગ એને દેખાયો નહિ. એમની મિત્ર માલતી તો સરકારને સુરતી ભાષામાં જ ભાંડતી હતી. પૈસાદાર સંતાનોના પાછલી ઉમ્મરે આવેલા માબાપ વગર ખર્ચે નર્સિંગહોમમાં જલસા કરતા હતા મેડિકેઈડ જ એમને પાળતા પોષતા અને જીવાડતા હતા. અને જેમણે કામ કર્યું છે. ટેક્ષ ભર્યો છે. અરે! મેડિકેરનું મોટું પ્રિમિયમ પણ ભરે છે એઓ રિબાય છે. માલતી સુરતી ગાળો સાથે મેડિકેઇડવાળાની સામે ઈર્ષ્યાની આગ ઓકે છે. પણ એથી ફાયદો શું? અંગેજીમાં આવા લોકોમાટે કહેવાય છે “હાઉસ રીચ બટ કેશ પુઅર”

 ૦૦૦૦૦


[ઉપરોક્ત વાત કે વાર્તા ન્યુ જર્સીના વૂડબ્રીજ સિનીયર એસોસિયેશન વુમન્સ વિંગના ૨૦૧૯ના કો ઓર્ડિનેટર ભગવતીબેન શાહે શરૂ કરેલ “સોસિયલ ડિબેટ”માં ચર્ચાઈ હતી. આ એક અમેરિકાની હેલ્થ સિસ્ટિમની સમસ્યા છે.
બહેનો, પ્રવીણ શાસ્ત્રીની વાર્તા અહિ જ અટકી છે. હવે એમની વાર્તા લેખક બનીને આપણે જ પુરી કરવાની છે. ચાલો આપણે વિચારીએ કે પરિમલભાઈનું શું થશે? ઘર છે. સોસિયલ સિક્યોરીટી અને રિટાયરમેંટની થોડી આવક છે. એમને વેલફેર કે મેડિકેઈડના લાભો મળીશકતા નથી.
આ પરિસ્થિતિ માત્ર પરિમલભાઈ કે પ્રિયંકાબેનની જ નથી. એક બે કુટુંબની નથી. અમેરિકામાં લાખ્ખો કુટુંબ એવા છે જેઓ આ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. કોને ખબર આવા દિવસ આપણે માટે પણ સર્જાય. સંતાનો સાથે રહેતાં હોય તો કદાચ વડીલો સચવાઈ જાય પણ એમની પણ મર્યાદાઓ હોય છે. આજે આયુષ્ય વધ્યું છે અને સાથે સાથે રોગ પણ વધ્યા જ છે. ડોક્ટર, દવા, હોસ્પિટલ અને સર્જરીના ખર્ચા આસમાને ચઢ્યા છે. જેમને સંતાન જ નથી. ૭5-૮૦ વટાવ્યા પછી જીવન છે પણ સહારો નથી. કરકસર કરીને બચાવેલી મૂડી મેડિકલ સુનામીમાં ઘસડાઈ જાય છે.
પરિમલભાઈના કુટુંબે શું કરવું જોઈએ? બન્નેનું આયુષ્ય કેટલું છે એ માત્ર ભગવાન જ જાણે. પણ એમનો શ્વાસ ચાલે ત્યાંસુધી તો એમણે જીવવાનું જ છે. કેવી રીતે એઓ જીવશે. ગરીબ નથી પણ અમેરિકાના મધ્યમ વર્ગના લાચાર માણસો છે. આજે પ્રવીણ શાસ્ત્રીની વાર્તા આપણે જ પૂરી કરવાની છે.
 આ પ્રોગ્રામમાં લગભગ ૬૦ જેટલી બહેનોએ આ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો. કમિટી મેમ્બર ઉપરાંત જાણીતા મહિલા કાર્યકરો અકિલા ન્યુઝ પેપરના દામિનીબહેન પરીખ, રમાબેન વિનોદભાઈ ઠાકર, હસુ શાહ, કેતકીબેન જાની, રક્ષાબેન દરજી, તરૂણાબેન શાહ,શાંતાબેન પટેલ, દીના પટેલ, હાજર રહ્યાં હતાં. અનસુયાબેને આ વાર્તાનું પઠન કર્યું હતું. પઠન પછી આવી પરિસ્થિતિ ઉભી થાય ત્યારે શું કરવું તેની ચર્ચા થઈ હતી.
 આ પહેલાનાં કો ઓર્ડિનેટર શ્રી બીનાબેન જોષી કે જેઓ જે.એફ કેનેડી હોસ્પિતલના એકાઉન્ટ ડિપાર્ટમેંટમાં કામ કરે છે એમણે જેમને મેડિકેઇડ નથી પણ મેડિકેર છે એમને માટે ચેરિટી કેરનો એક ઓપ્શન છે. જેના ફોર્મસ હોસ્પિટલમાંથી મળી શકે છે અગર વધુ માહિતી AARP તરફથી પણ મળી શકે છે. ઍડલ્ટ કેર માટે જરૂર પડે તો એના ખાસ વકીલો પણ હોય છે. એમની સલાહ લેવાથી પણ કાયદાકીય રાહત મેળવી શકાય એમ છે.
બીજા એક બહેન દીનાબહેન મિસ્ત્રી કે જેમના પતિ ઈંસ્યુરન્સ એજન્ટ છે તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો પરિમલભાઈએ લોંગટર્મ ઈંસ્યુરન્સ લીધો હોત તો આવી પરિસ્થિતિ ઊભી નહિ થાત. જો કાર અને મકાન માટે ઈંસ્યુરન્સ લેતા હોય તો આપણા ઘડપણને માટે કેમ નહિ?
તરૂણાબેન શાહે કહ્યું કે કે એમણે ભારત ચાલ્યા જવું જોઈએ, ભારતમાં પૈસા ખર્ચતા સાથે રહીને સેવા કરવાવાળા સહેલાઈથી મળી રહે છે. હવે તો આધુનિક સગવડ વાળી સારી હોસ્પિટલ પણ દરેક શહેરોમાં છે.]
૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦
ઉપરોક્ત વાર્તા વૃદ્ધ વિટંબણા મહિલાઓની ચર્ચા વિચારણા માટે અધુરી રાખવામાં વી હતી…..તો ચાલો આપણે વાતને વાર્તા તરીકે જ  આગળ વાંચીએ.
૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦

માલતીનો બબડાટ એ કાંઈ આજની પરિસ્થિતિનો ઉકેલ ન હતો. દીકરો કે દીકરી માબાપને માટે શક્ય એટલી સેવા કરવા તૈયાર હતા.  પપ્પા પરિમલભાઈનું કેન્સર અને મમ્મીનુ એલ્ઝાઈમર બબ્બે જણને સંભાળવા તેઓ સક્ષમ ન હતા. સમજુ સંતાનો માબાપની બાગબાની કરવા પણ તૈયાર ન હતા.

છેવટે એક નિર્ણય લેવાયો. નાનકડા ઘરનું રિવર્સ મોર્ગેજનું ફોર્મ ભરાયું. હવે એના જે પૈસા દર મહિને મળે તે અને, જે બચત મૂડી છે એ ભલે સંપૂર્ણ રીતે વપરાઈ જતી. ભલે સરકાર કશું ન આપે. સંતાન માટે ભલે કશું  ન બચે. પૈસા અગત્યના નથી. મા બાપનું પાછલી ઉમરનું પીડા રહિતનું શેષ જીવન અગત્યનું છે.

ક્લોઝિંગ માટે ફાઈનાન્સ કંપનીના લોયર આવ્યા, વાતો ચાલતી હતી અને પરિમલભાઈને લોહીની ઊલ્ટી થઈ. 911 ને ફોન કર્યો. એમબ્યુલન્સ આવે તે પહેલા પરિમલભાઈનો શ્વાસ બંધ થઈ ગયો. જે ઉકેલ માનવના હાથમાં ન હતો તે પ્રભુના હાથમાં હતો.

એલ્ઝાઇમરવાળા મમ્મીને એકલા મૂકાય એમ ન હતું. શું બની રહ્યું છે એમનું એમને ભાન ન હતું. સાદાઈથી પપ્પાની મરણોત્તર દિવસ ક્રિયા થઈ. દીકરાએ કહ્યું હું મમ્મીને લઈ જઈશ. થાય તેવી અને તેટલી સેવા કરીશ. એ મારી ફરજ છે. તો દીકરીએ કહ્યું ના ભાઈ મમ્મીને તો હું જ લઈ જઈશ. ભાભીની તબીયત નરમ ગરમ રહે છે. એમના પર મમ્મીનો બોજો આવે એ યોગ્ય નથી.

છેવટે અહિનું ઘર વેચવાનું નક્કી થયું. વીલ પ્રમાણે મમ્મી પછી રહેલી મૂડી કે મકાન સરખે ભાગે દીકરા દીકરીને વેહેંચાવાનું હતું પણ ભાઈએ પોતાનો હક્ક ઉઠાવી લીધો. બહેન મમ્મી અને મૂડી તારી જ. અમે રોજ એમના વોટ્સઅપ પર મમ્મીના દર્શન કરતાં રહીશું. ટેક્ષાસમાં કોઈ મદદ રૂપ થાય એવી બહેનને રાખી લેજે. અને કાંઈ પણ જરૂર હોય તો નિઃસંકોચ જણાવજે.

અશ્રૂ સાથે પરિમલભાઈના ઘરને તાળું મરાયું. આંગણામાં રોયાલ્ટરનું બોર્ડ હતું. “ફોર સેલ”


૦૦૦૦૦૦૦૦૦

Reference:
Medicare Part A covers up to 100 days of “skilled nursing” care per spell of illness. However, the conditions for obtaining Medicare coverage of a nursing home stay are quite stringent.Mar 1, 2019
Medicare’s Limited Nursing Home Coverage – Elder Law Answers
 https://www.elderlawanswers.com › medicares-limited-nursing-home-covera…
 Search for: How Long Does Medicare pay for nursing home care?
https://www.payingforseniorcare.com/longtermcare/paying-for-nursing-homes.html

 

ચંદુની ગુગલી માસી – હળવી વાતો

પ્રવીણ લેખક કાર્ટુન.jpg

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

ચંદુની ગુગલી માસી

‘શાસ્ત્રીજી આવતી કાલે સાંજે ગેટ ટુ ગેધર રાખ્યું છે. ગાંડાઓનું સંમેલન છે આવી રહેજો.’  અમારા ચંદુની ધર્મપત્ની ચંપાનો ફોન આવ્યો.

‘ગાંડાઓના ગામમાં મારું શું કામ? મને યે તું ગાંડો ગણે છે?’

‘ના ના પ્રવીણભાઈ, અમારા ઘરમાં બધા ચસ્કેલ ભેગા થવાના છે. આતો તમને તમારા આર્ટિકલ માટે સબ્જેક્ટ મળે એટલે કહું છું. એડવાન્સ ઇન્ફોર્મેશન.’

મોટેભાગે ઈન્વિટેશન ચંદુનું જ હોય પણ હમણાં હમણાં નવરા ચંદુના તૂત વધ્યા હતાં અને ચંપા જ અમને બધાને એક કે બીજા બહાને બોલાવતી હતી.. અમે બધા નાનપણથી જ સુરતના એક મહોલ્લામાં મોટા થયેલા, અમારી બ્રાહ્મણ વાણીયા દેસાઈની શેરીની પાછળ જ ઘાંચી શેરી. એમાં બે ત્રણ મોટા કુટુંબના વીશ પચ્ચીસ ઘરો. બધા જ માલદાર વેપારીઓ. તેમાંથી અડધા ભાગના મેટ્રીક ફેઇલ અને અડધા ખૂબ ભણેલા. અમારા ચંદુભાઈ કેમિસ્ટ્રીમાં M.Sc. ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ. પણ ભણવા ખાતર જ ભણેલા; ડિગ્રી મળ્યા પછી જૂની ચાની પેટીમાં બધા ચોપડા મૂકાઈ ગયેલા અને વેપારમાં પડી ગયેલા. મારે ઘણાં કુટુંબો સાથે ઘરોબો. ઘાંચી એટલે મસ્તાની કોમ. જાહેરમાં ખૂબ લડે ઝગડે અને અંદરથી એકના એક. સવારે માથાં ફોડવાની વાત કરે અને રાત્રે સાથે બેસીને બાટલી પણ પીએ. ઘરમાં બૈરાં લડતા હોય અને બહાર ઓટલા પર માટિડા તીન પત્તી પણ રમતાં હોય.

‘શાસ્ત્રીભાઈ, એક વીકથી ગુગલી આવી છે. બે દિવસ પછી જવાની છે. તમને પણ યાદ કરતી હતી.’

ગુગલી, ચંદુની દૂરની માસી થતી હતી. ઉંમરમાં ચંદુ કરતાં એક બે વર્ષ નાની પણ ખુબ ચંચળ અને ચાલાક. હોંશીયાર પણ ખરી. તોફાની પણ એટલી જ. બધા છોકરાઓ સાથે ગુંડાગીરી કરી જાણે. એનું મૂળ નામ તો ગાર્ગી પણ એ નામ એને પોતાને પણ યાદ હશે કે કેમ એ એક સવાલ છે. અમે મહોલ્લામાં બોલબેટ રમતા. (ક્રિકેટ શબ્દ ના બોલાય – ક્રિકેટનું અપમાન થાય). ગુગલી ઓટલા પર બેઠી હોય અને કોઈ ફટકો મારે અને એના ઓટલા પાસે બોલ જાય તો કૂદીને કેચ કરી લે. એ રમતી હોય કે ન રમતી હોય તો પણ પેલો આઉટ ગણાય. બોલ એના હાથમાં આવે તો એ સ્ટાંપ પર એવી રીતે મારે કે બેટ્સમેનના બે પગ વચ્ચેથી પણ સ્ટાંપને ઉડાવી છે. ગમે ત્યારે છોકરાઓ વચ્ચે ઘૂસી જાય. બેટ ખૂચવીને બેટિંગ કરવા માડે. તે વખતે અમને કાંઈ “ઓફ સ્પિન” કે “દૂસરા” બોલિંગનું ભાન ન હતું પણ કોમેન્ટ્રી સાંભળતાં અમે ગુગલી શબ્દ સાંભળેલો. રમતમાં ને રમતમાં ચંદુએ એનું નામ ગુગલીમાસી પાડી દીધેલું. પછી તો એનું નામ જ ગાર્ગીને બદલે ગુગલી થઈ ગયેલું.

મહોલ્લાના જ ગુણવંતભાઈ સાથે અમારી ગુગલીના લગ્ન થયેલા. ગુણવંતભાઈ ખુબ જ શાંત, ઠરેલ અને વ્યવહારુ યુવાન. ત્રણ ભાઈઓમાં તદ્દન નાના. બિઝનેશ એ જ સંભાળે. ગુગલીને એ ખુબ પ્રેમ કરતા. કમનસીબે લગ્નના એક વર્ષમાં જ ગુણવંતભાઈ ટૂંકી માંદગીમાં ગુજરી ગયા.

ગુગલીના સાસરીઆઓએ જ કહ્યું કે બેટી ‘નાતરુ કરી લે, આપણી નાતમાં તો રિવાજ છે. અમે તને દીકરીની જેમ વળાવીશું ગુણવંતનો ભાગ પણ તારો.’ પણ એણે કહેલું કે મન થશે તો પરણીશ, પણ અત્યારે પરણવું નથી. એણે સાસરાનો બિઝનેશ સંભાળી લીધો. પરણવાનું ભૂલાઈ ગયું. બન્ને જેઠ જેઠાણી એને નાની બહેનની જેમ પ્રેમ કરતાં. જેઠ જેઠાણી ના સંતાનો એને “ગુગલીમમ્મી” કહેતાં. અમે બધા મિત્રો અમેરિકા આવી ગયા. ગુગલી સાસરા પરિવારના સ્નેહમાં ગળાઈ ગઈ.

મેં એને ફ્રોકમાં જોયલી, લગ્ન પછી સાડી લૂગડામાં જોઈ હતી. છેલ્લી વાર એ અમેરિકા આવી ત્યારે ડિઝાઈનર ગાઉનમાં જોઈ હતી. તોફાની છોકરીનું ધીર ગંભીર પ્રભાવશાળી બિઝનેશ લેડીમાં પરિવર્તન થઈ ગયું હતું.

ચંપાએ ગુગલીમાસી આવી તેની વાતમાં ગાંન્ડા સંમેલન કેમ કહ્યું તે સમજાયું નહિ. બીજે  દિવસે હું કાર લઈને નીકળ્યો. હું કાયમ મારો સેલ ફોન GPS જાણીતી જગ્યાએ જવાનું હોય તો પણ કનેક્ટ કરી રાખું છું. ટ્રાફિક ઈન્ફોર્મેશન મળતી રહે. તે દિવસે મારા જાણીતે રસ્તે પણ એક્ઝિટ ચૂક્યો અને GPS એ મને રિકેલ્ક્યુલેટ કરતાં કરતાં બીજા બાર માઈલના ચકરાવામાં નાંખ્યો. આખરે એક કલાક મોડો પહોંચ્યો.

બધા મિત્રો મારી જ રાહ જોતા હતાં. રગડા સમોસા ઝાપટતા હતા. મેં પુછ્યું ગાન્ડા સમ્મેલના પ્રેસિડન્ટ કોણ છે અને ક્યાં છે. મારો સવાલ ચંદુ માટે હતો પણ ગુગલી આવીને મને વળગી પડી.

પ્રવીણભાઈ આઈ એમ ધ પ્રેસિડન્ટ. પહેલાં તો મળતી તો વાંકી વળીને પ્રણામ કરતી. આજનું સ્વરૂપ અલગ હતું. એણે તદ્દન ટૂંકું વ્હાઈટ શોર્ટ અને બ્લેક ટીશર્ટ પહેર્યું હતું. ટીશર્ટ પરસેવાથી લથબથ થતું હતું. આજે તમે મોડા આવ્યા. વહેલા આવ્યા હોત તો ચાવાલાજીની દશા જોવાની મજા આવતે. ભાણીયાજીને ખૂબ દોડાવ્યા.એના કરતાં તો ચમ્પાભાણી સારું રમ્યા.

તમે શું રમ્યા?

બેકયાર્ડમાં ટેનિસ રમ્યા.

ચંદુએ સંદિપ કોઠારીનું જોઇને એના બેકયાર્ડમાં ટેનિસકોર્ટ બનાવ્યો હતો. તેમાં ટેનિસ રમીને ૭૦+ની માસીએ ૭૫+ના ચંદુ ભાણીયાને હંફાવ્યો હતો. આજની ગુગલી ફરી જાણે ટિનેજર ગુગલી બની ગઈ હતી.

અમારા “ઓન ટાઈમ” દોસ્ત, ડોકટર કેદારે પુછ્યું, ‘શાસ્ત્રીજી, આજે કેમ મોડા પડ્યા?’

‘અરે ભાઈ, જવા દોને! વિચારમાંને વિચારમાં એક એક્ઝિટ ચૂક્યો આ Gps મને રખડાવ્યો. સોરી મોડો પડ્યો. વોટ ડીડ આઈ મિસ?’

‘એપેટાઈઝર સિવાય બીજું ખાસ કશુ જ નહિ.’

‘શાસ્ત્રીજી, આ તમારા દોસ્ત ગયે મહિને ચંદ્ર પર જઈ આવ્યા અને ગાંડા થઈ ગયા છે. તેમાં આ ગુગલી માસી આવીને જોડાઈ ગઈ. આખો દિવસ અને રાત બન્ને જણા નાસા, ઈસરો, સ્પેસ સ્ટાર, પ્લેનેટ, સેટેલાઈટ પર ગુગલ કર્યા કરે છે. બસ એક પછી એક. હવે આંખે વંચાતું નથી તો પણ ફોન્ટને ભમરડા જેવા કરીને વાંચે છે. મારી સાથે વાત કરવાનો પણ સમય નથી. બ્રેકફાસ્ટ, લંચ, ડિનર ખાતી વખતે પણ ટિનેજરની જેમ હાથમાં રમકડું હોય. રમકડામાં ગુગલ હોય, ગુગલમાં નાસા હોય, અને નાસામાં સ્ફુટનિક હોય. જાણે બન્ને ગુરુદેવ અને હનુમાનજીની જાત્રાએ જવાના હોય એમ જ્યુપિટર ને સેટર્ન એવી લમણાંઝીંકમાં લાગી ગયા. બેમાંથી એકેયને મારી સાથે વાત કરવાની ફુરસદ નથી.’ ચંપાએ હાયવરાળ કાઢી.

‘સાસ્ટરી, ટૂ ગરડા ઠીઓ. એહીં પૂરા ઠીયા. મગજમાં વાર્ટાના વિચાર ભમટા ઓય, કાંઠી કાં ગુસી જાય ટેનું ભાન ની રે પછી જીપીએસ નો વાંક કારે. પચ્ચીહ વરહ પે’લ્લાનું ડીકરાઓએ ફેંકી ડીઢેલું જીપીએસ વાપરે, રસ્ટો ચૂકી જાય પછી જીપીએસનો વાંક કારે.’

‘ચંદુભાઈ, આ જીપીએસ કેવી રીતે કામ કરે એ મને હજુ પણ સમજાતું નથી.’

‘ટો હું ટને હમજાઉં.’

‘ના માંડી વાળો. હું સુરતમાં જન્મેલો પણ હવે હું હુરતી લેન્ગ્વેજ ભૂલી ગયો છું. ક્યાંતો ગુજરાતી ભાષામાં કે અંગ્રેજીમાં વાત કરો. તમારું “હુરટી” માથાં વાગે છે.’

‘ઓકે ઓકે. શાસ્ત્રીજી તમે મારી “હુરટી”નું બારમું કરી નાંખ્યું. યુ નો. મેની પીપલ ઈવન ડોન્ટ નો, વ્હોટ ઇસ જીપીએસ. વ્હોટ જીપીએસ મિન્સ.’

‘આપણા તારાઓના ઝૂમખાઓને આપણે નક્ષત્ર કહીએ છીએ……’

‘હા હા હા હા તમે ચંદ્ર બનીને રોહિણી પર લટ્ટુ થયા હતા તે નક્ષત્રની વાત કરો છોને શ્રીમાન ચંદ્રકાંતજી.’ ચંપા ચંદુની ગયા મહિનામાં આવેલા સ્વપનાઓની વાત હજુ ભૂલી ન હતી. ચંપા વાતમાં કૂદી.

‘પ્લીઝ ચંપા, નો ફન. હું શાસ્ત્રીજી સાથે સાયન્સની સીરીયસ વાત કરું છું. નક્ષત્ર એટલે નક્ષત્ર, constellation, કોન્સ્ટેલેશનની વાત કરું છું. ગુગલી, તું જ શાસ્ત્રીજીને સમજાવ. આપણી ગુગલીમાસી હવે ખરેખર મોડર્ન ગાર્ગી બની ગઈ છે. મોટા ફેમિલીની ગુગલી દાદીમાને ઘરકામ અને બિઝનેશમાંથી રિટાયર્ડ કરી દીધી છે. કોમ્પ્યુટર અને ફોન પર બસ ગુગલ ગુગલ અને ગુગલ કર્યા કરે છે. એક પણ સબ્જેક્ટ એવો નથી જે ગાર્ગી ન જાણતી હોય. એક વીકમાં તો મને માસી પાસે ઘણું શીખવા જાણવા મળ્યું.’

‘અમારા કેદારે પણ એમાં ટાપસી પુરાવી. ‘હવે તો હું પણ મેડિકલ પ્રેક્ટિશમાંથી નવરો પડ્યો છું. રોજે રોજ મેડિકલ ફિલ્ડમાં નવું નવું આવતું જ જાય છે. સ્મોલ પ્રીન્ટસ બુક્સ કે જરનલ વાંચવાને બદલે બીગ સ્ક્રિન કોમપ્યુટર પર ગુગલ જ ફંફોળતો રહું છું.’

‘શાસ્ત્રીભાઈ. હું નહોતી કહેતી કે આજે ગાન્ડાઓનું સંમેલન છે.’ ચમ્પા આજે ચંદુને હેરાન જ કરવા માંગતી હતી.

‘ચંપા, આજે આ લોકો કંઈ જાણવા જેવી વાત કરે છે. જો તને રસ ન પડતો હોય તો કિચનમાં જઈને મારે માટે કેરેટ હલવો બનાવી લાવ. આ લોકોને વાત કરવા દે.’ કરસન દાદા બરાડ્યા. ‘ગુગલી, તું વાત ચાલુ રાખ.’

‘દાદા, મોટાભાગના લોકો તો જાણે જ છે કે જીપીએસ એટલે ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટીમ. એનું ભદ્રમ્ભદ્રીય ભાષાંતર “વૈશ્વિક સ્થળનિર્ધારણ પ્રણાલી”

 ‘આ જીપીએસ અમેરિકન ‘નાસા’ નું સર્જન છે. આપણી પૃથ્વીની આજુબાજુ ચંદ્ર ફરે છે એ કુદરતી ઉપગ્રહ છે. જીપીએસ માનવ સર્જીત ઉપગ્રહ છે. આમ તો પૃથ્વીની આજુબાજુ હજારો માનવ સર્જીત સેટેલાઈટસ ચકરડા લેયા કરે છે; તેમાં આ જીપીએસમાં પહેલાં ૨૪ સેટેલાઈટ પરિભ્રમણ કરતાં હતાં; પણ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯ની માહિતી પ્રમાણે ૩૧ સેટેલાઈટ પૃથ્વીની આજુબાજુ ફરે છે અને કાર્યરત છે જ્યારે ૯ રિઝર્વમાં છે, બે ના ટેસ્ટ ચાલી રહ્યા છે અને ૩૦ રિટાયર થઈને નક્કામાં થઈને ગોળગોળ ફર્યા કરે છે. નાસાના જીપીએસનો મૂળ ઉદ્દેશ તો મિલિટરી વપરાશને માટે જ હતો પણ હવે અમેરિકાએ સિવિલ ઉપયોગ માટે પણ રમતો મૂક્યો છે. તમારા રિસિવર યુનિટ સાથે એકી સાથે ચાર સેટેલાઈટ સિગ્નલ મોકલે છે અને તમારી પોઝિશન નક્કી કરે છે. જીપીએસ દ્વારા ઘારેલી જગ્યાએ રોકેટ મિસાઈલ મોકલી શકાય છે.’

‘૧૯૯૯માં કારગિલ યુદ્ધ વખતે પેન્ટાગોને ભારત માટે પાકિસ્તાનની ફેવરમાં જીપીએસ બ્લોક કરી દીધું હતું. બસ ત્યાર પછી ભારતે પણ NAVIC (acronym for NAVigation with Indian Constellation નાવિક નેવિગેટર લોન્ચ કર્યું. આ સિસ્ટિમમાં સાત સેટેલાઈટ છે. અત્યારે તે સિવિલીયન અને મિલિટરી માટે વપરાય છે. સેટેલાઈટના આરંભનો યશ રશીયાને ફાળે જાય છે.’

‘રશીયાએ આશરે ૮૪ કિલોગ્રામ વજનનો પહેલો ઉપગ્રહ, સ્પુટનિક ઑક્ટોબર ૪, ૧૯૫૭માં અવકાશમાં મોકલ્યો હતો. એ તો તમને બધાને યાદ હશે. એક કલાકમાં ૨૯૦૦૦ કિ.મી સ્પીડે કાર્તિકસ્વામીની જેમ ૯૬.૨ મિનિટમાં પૃથ્વી માતાની પ્રદ્ક્ષણા કરી હતી. પણ આપણા ગણપતિ બાપ્પા તો મૂષક સવારીમાં ડોલતાં ડોલતાં સાત મિનિટમાં તો એના પેરન્ટસના સાત રાઉન્ડ લગાવીને પીઠી ચોળાવીને મ્હાયરામાં વિરાજમાન થઈ ગયા હતા.’

‘ગુગલી, વાત આડે પાટે ના ચઢાવ. સરખી વાત કર.’ કરસનદાદાને ઈન્ટરેસ્ટ પડ્યો.

‘હાં, તો હું એમ કહેતી હતી કે  સ્પુટનિક પછી તો સ્પેસ રેસ શરૂ થઈ ગઈ. હમ ભી કૂછ કમનહિ. ભારત પણ સેટેલાઈટ મોકલવામાં પાછું નથી પડ્યું. ઈસરોએ બીજા ૨૮ દેશના સ્ટેલાઈટ પણ લોન્ચ કર્યા છે. આજ સુધીમાં આશરે ૨૪૦ કરતાં વધુ કોમર્સિયલ વપરાશને માટે અવકાશમાં મોકલ્યા છે.’

‘હે ભગવાન મને બીજા સો વર્ષનું આયુષ્ય આપ કે હું દિવસે દિવસે થતી માનવ શોધ માણી શકું.’ અમારા ચંદુએ હાથ અને ડોકું ઊંચું કરી પ્રાર્થના કરી. ‘ઓ માઈટી ગોડ બ્લેસમી હમ્ડ્રેડ યર્સ ટુ સી ધ ન્યુ વર્ડ.’

અને ચંપા કોપરાની સુરતી પેટિસ અને ગાજરનો હલવો લઈને ફેમિલી રૂમમાં દાખલ થઈ.

‘ઓ માઈટી ગોડ, પ્લીઝ, બ્લેસ માય બિલવેડ હસબન્ડ વન હન્ડ્રેડ, ફિફ્ટીવન રોબેટિક અપ્સરા ફ્રોમ ધ હેવન. આ તમારો ગુગલ-ગુગલી જ્ઞાનયજ્ઞની સમાપ્તિની આરતી ઉતારો અને પ્રસાદના એપેટાઈઝરમાં ગરમ ગરમ પેટિસ અને હલવાથી શરૂઆત કરો. દિવાળી ડિનરનો મહાપ્રસાદ તો બાકી છે..’

બધા મનભાવન વાનગી પર લાગી પડ્યા. અને ચંપાને શાંતિ થઈ ગઈ.  ગુગલ-ગુગલીની વાત ભૂલાઈ ગઈ.

“તિરંગા” નવે. ૨૦૧૯

પ્રવીણ શાસ્ત્રી.

મત્સ્યવેધ……વિજય ઠક્કર (વાર્તા)

vijay-thakkar

વિજય ઠક્કર

(ગુર્જરિકા)

મત્સ્યવેધ……

નગરથી બહુ દૂર નહિ છતાંય નગરની બહાર એક વૃદ્ધાશ્રમ.
ખૂબ જ રમણીય જગા છે. લગભગ ત્રણેક એકર જગામાં એક આ આશ્રમ છે. ચારે બાજુ
વનરાજીની વચ્ચે આ વૃદ્ધાશ્રમ છે. અહીં બધું જ છે સિવાય કે પોતાનાં લોહીના જણ્યા. કેટલાંય
અશક્ત, હારેલાં, થાકેલાં જીવનનો બોજ પણ વેંઢારી નહીં શકતા વૃદ્ધોનું આ આશ્રય સ્થાન છે.
કેટલાંય લોકોના ચહેરા ઉપરની રેખાઓ તેમના સંતાપની ચાડી ખાય છે. ફરિયાદ દેખાય છે આ
સંસાર માટે. જીવન ગણિતના સરવાળા-બાદબાકી કરતાં જે શેષ વધ્યું એને અહીં બસર કરી
રહ્યા છે. જિંદગીના તાપથી અહીં શાતા પામે છે. જીવનના આભાસોનું ધુમ્મસ ઓઢીને વર્ષો તો
વિતાવી દીધાં પણ એ ધુમ્મસેય ઓગળી ગયું. પોતીકાથી જ છેહ દેવાયેલા વૃધ્ધોનાં શરીર
જીંદગીના ઢસરડા કરીકરીને સુખદુઃખનાં ચાસથી ખરડાઈ ગયાં છે. અંતરમાં બેસુમાર આઘાત છે
છતાંય પોતાના સ્વજનોના કલ્યાણની કામના કરતાંકરતાં આ બાપડા આયખાંના દાડા કાપી
રહ્યાં છે. કોઈ સુખી નથી. કોઈક શરીરથી ત્રસ્ત છે તો કોઈક મનથી ભાંગી પડેલાં. કોઈક
સ્વેચ્છાએ આવ્યાં છે તો કોઈક તરછોડાયેલા. બધાં જ બધું યથાવત્ પૂર્વજીવનમાં છોડીને અહીં
આવી ગયાં છે.
આ બધામાં એક માણસ કંઈક જુદી જ પ્રકૃતિનો છે. અહીં બધા એકબીજાનાં સહારે પોતાની
અવસ્થા પસાર કરી રહ્યાં છે ત્યારે આ માણસ એકાંત શોધે છે. આ પુરુષ સાવ નોખી જ
માટીનો છે…અનોખી અદાનો છે. તદ્દન નિર્ભીક, સ્થિતપ્રજ્ઞ અને સંસારની અધુરપોને પચાવી
બેઠેલો. સંસારથી સાવ પર, માત્ર જ્ઞાન અને ભક્તિના માર્ગે આયખાંને ઊજવી રહ્યો છે. સાવ
એકાકી, શાંત અને સૌમ્ય એવા આ વૃધ્ધે વાણીને તદ્દન વિરામ આપી દીધો છે. મૌન ધારણ કરી
લીધું છે. આ આશ્રમમાં સૌના આદરનું તેઓ એક પાત્ર છે. જીવનનો પોણો સૈકો પસાર કર્યા
પછી અહીં એકલવાયી જિંદગી જીવવાનો જાણે આનંદ આવે છે. કોઈ ફરિયાદ નહિ કે કોઈની
ટીકાટિપ્પણ નહિ… સર્વનો આદર. આશ્રમના નિયમોમાં રહીને પણ એમણે પોતાની આગવી
સ્વતંત્રતા ટકાવી રાખી છે. આશ્રમે દરેક વૃદ્ધને આગવી એક નાની મઢૂલી આપી છે અને એમાં
જરૂરી તમામ સુવિધાઓ છે. બહાર ખૂલ્લી જગા છે. બહાર એક નાનકડી ઓસરી છે જેમાં એક
નાનકડો હીંચકો છે જેના પર હંમેશા આ વૃદ્ધ પુરુષ બેઠેલા દેખાય કે પછી બહાર એમણે નાનો
સુંદર બગીચો બનાવ્યો છે એમાં કશુંક ને કશુંક કરતા હોય. પોતાની મસ્તીમાં મસ્ત. ચહેરા પર
ગજબની શાંતિ દેખાય છે.
નામ છે એમનું વિશ્વજિતભાઈ.
કોઈને અહીં કોઈ જ મળવા આવતું નથી. પૂર્વજીવનનાં તમામ સંબંધો જાણે કપાઈ ગયાં છે.
આશ્રમના કાર્યકર્તાઓના આશરે જીવનનો બાકીનો હિસ્સો પૂરો કરવાનો.
થોડા દિવસ પહેલાં અચાનક એક બપોરે આશ્રમના દરવાજે એક ઓટોરીક્ષા આવી ઊભી. સાઠેક
વર્ષનાં એક સન્નારી એમાંથી ઊતર્યાં. રીક્ષાવાળાને ભાડું ચૂકવી સિક્યુરિટી ગાર્ડ પાસે આવ્યાં.
બોલો બહેન કોનું કામ છે..?”
ભાઈ મારે સંચાલક સાહેબને મળવું છે.
ગાર્ડ એમને અંદર લઈ આવ્યા અને સંચાલકની ઓફીસની બહાર બે લાકડાની ખુરશી પર
બેસવા કહ્યું.
સંચાલક સાહેબ આશ્રમમાં રાઉન્ડમાં ગયા છે. થોડીવારમાં આવશે ત્યાં સુધી આપ અહીં બેસો.
એમ કહી એણે ચાલવા માંડ્યું…પણ હજુ દસબાર ડગલા જ ચાલ્યા હશે અને પાછા આવ્યા.
બહેન તમે બહુ નસીબદાર છો…. જુઓ સામેથી સંચાલક સાહેબ આવે છે. સહેજ દૂર દેખાતા
સંચાલક તરફ એણે આંગળીથી ઇશારો કર્યો.
હા ભાઈ, એ તો આજે મારા નસીબનાં પારખાં થઈ જશે.
સંચાલક ઓફીસ પાસે આવી પહોંચ્યા.
બોલો બહેન… કેમ આવવું થયું…? આપને અહીં દાખલ થવું છે..? આવો ઑફિસમાં બેસીને વાત
કરીએ.
ઑફિસમાં પહોંચીને એક ફોર્મ એમની સામે મૂક્યું… આ અહીં દાખલ થવા માટેનું ફોર્મ
છે….અને હા, કેટલા વર્ષ થયા હશે આપને..? અમે અહીં સાઈઠ વર્ષથી ઉપરના વૃધ્દ્ધોને જ
દાખલ કરીએ છીએ.
મારે દાખલ નથી થવું સાહેબ પણ હું તો કોઈક ને શોધવા આવી છું.
સંચાલક એક ક્ષણ એમની સામે જોઈ રહ્યા….
કોને શોધવા આવ્યા છો..? શું નામ છે એમનું ? પુરુષ છે કે સ્ત્રી..??” સંચાલકે પ્રશ્નોની ઝડી
વરસાવી દીધી.
સાહેબ, વિશ્વજિત ઠાકર છે એમનું નામ
ઓહ, વિશ્વજિત ઠાકર..!!!! એક વિશ્વજિતભાઈ છે તો ખરા અહીં.
શુંઉંઉંઉં…?? છે અહીં વિશ્વજિત…ભા…???”
હા…છે પણ આ તમે શોધો છો એજ વિશ્વજિતભાઈ છે કે કેમ તે જોવું પડે..
જી સાહેબ… આપ મને બતાવી શકો..?”
આગંતુક સ્ત્રી ની ઉત્તેજના વધી રહી હતી… અહીં હોવાની વાત સાંભળતા એ તો બાવરી બની
ગઈ.
મને એવી ભાળ મળેલી કે એ કોઈક વૃધ્ધાશ્રમમાં છે એટલે ઠેરઠેર આશ્રમોમાં એમને શોધી
વળી છું અને આજ સવારથી આ શહેરમાં આવી છું. હે ભગવાન મારી આ ઇચ્છા પૂરી કર….જો
આ એજ હશે તો ખૂબ ઉપકાર માનીશ પ્રભુ તારો.
પણ, હું આપનો પરિચય પૂછવાનું તો ભૂલી જ ગયો…
સાહેબ હું શુભા છું, શુભા રાવ.
આપનો વિશ્વજિતભાઈ સાથેનો સંબંધ..?”
સંબંધ ને …હ..હા..હા.. એ મારા આઈ મીન હું એટલેકે સંબંધને..? એક માણસનો બીજા માણસ
સાથે હોય એ સંબંધ બીજું શું કહું સાહેબ…
સંચાલક એમની અવઢવ અને અસ્પષ્ટતા જોઇને સમજી તો ગયા એટલે વધારે સંકોચમાં ના
મૂકતાં કહ્યું: એક કામ કરીએ એ વૃદ્ધ વ્યક્તિને અહીં બોલાવિયે એના કરતાં ચાલો આપણે જ
એમની પાસે જઈએ. જો આ વિશ્વજિતભાઈ એજ હોય તો આપ એમને ત્યાંજ મળજો.
જી, સાહેબ…આપનો ખૂબ આભાર.. મને ઝડપથી એમની પાસે લઈ જાવ સાહેબ આપનો મારા
ઉપર એક મોટો ઉપકાર થશે. વર્ષોથી હું રઝળુ છું એમની શોધમાં હવે તો હતાશ થઈ ગઈ છું
રઝળપાટ કરીને
હા..ચાલો..અને ચિંતા ના કરો સૌ સારાં વાંનાં થશે…
બંને વિશ્વજિતભાઈની મઢૂલી તરફ જવા નીકળ્યાં… એક સરસ મજાનો વોક વેબનાવેલો હતો.
ચાલતાં ચાલતાં સંચાલકે આશ્રમની માહિતી આપી. ચારે બાજુ એકદમ હરિયાળી અને સુંદર
મજાનું લેન્ડસ્કેપીંગ કરેલું છે.. યુનિફોર્મ પૅટર્નનાં નાનાં હટટાઈપ લગભગ ૨૦૦ જેટલાં યુનિટ
છે અને બધાં એકબીજાથી વીસ-પચીસ ફૂટના અંતરે…. તમામ સુવિધાઓથી સજ્જ અને એમાં
તાત્કાલિક સારવારની તમામ સુવિધાઓ મોજૂદ છે. નૈસર્ગિક વાતાવરણવાળો આ અત્યંત
આધુનિક વૃધ્ધાશ્રમ છે અને હાલમાં અહીં ૧૨૫ જેટલા વૃધ્ધો એમની પાછલી અવસ્થા નિરાંતે
અને નિશ્ચિંતપણે વિતાવી રહ્યાં છે. બસ આ જ અમારો પરિવાર છે.
સાહેબ, હું તો ખૂબ પ્રભાવિત થઈ ગઈ આપનો આ આશ્રમ જોઈ ને.
આ વિશ્વજિતભાઈ ગજબ વ્યક્તિત્વ છે હોં. જો આ એજ વિશ્વજિતભાઈ હશે કે જેમને આપ
શોધો છો તો મારે તમને અને કદાચ એ ના પણ હોય તો એમનું વ્યક્તિત્વ જ કોમ્પ્લીમેન્ટ્સ
આપવા લાયક છે….
કેમ.. ??”
તદ્દન શાંત અને સૌમ્ય અને પોતાના જ આનંદમાં મસ્ત… વાંચન, લેખન, ઈશ્વરસ્મરણ અને
એમનો નાનકડો બગીચો બસ એ જ એમનો નિત્યક્રમ. કોઈની સાથે વાતચીત નહિ કે કોઈ
માગણી નહિ… જે મળે તેમાં સંતોષ… દસેક વર્ષથી અહીં રહે છે પણ આટલા સમયમાં વધુમાં
વધુ એ સો વાક્યો બોલ્યા હશે. જરૂરથી વધારે એક શબ્દ પણ બોલતા નથી.
પાંચસો એક ફૂટ દૂર પહોંચ્યા હશે અને સંચાલકની નજર એમની મઢૂલી તરફ પડી અને એ જ
સમયે વિશ્વજિતભાઈ અંદરથી બહાર ઓશરીમાં આવ્યા.
અરે જુઓ સામે પેલા વૃદ્ધ પુરુષ લેંઘો અને સદરો પહેરેલા દેખાય છે ને એ જ વિશ્વજીતભાઈ
છે.
શુભાએ સહેજ ધારીને જોયું અને તરત જ ચિત્કારી ઊઠી ..અરે સાહેબ આ જ તો છે એ
વિશ્વજિત….ભા
એક ક્ષણ તો એ ત્યાં ખોડાઈ જ ગઈ. બંને થોભી ગયાં… એકસાથે કેટકેટલાં વિચારો આવી
ગયાં…પુર ઊમટી આવ્યું આંખોમાં…. કંપ પ્રસરી ગયો આખા બદનમાં…..હલબલી ગઈ શુભા.
ચાલો આપણે એમની પાસે જ જઈએ…થોડી ક્ષણો પછી સંચાલકે કહ્યું.
સાહેબ, જો આપને વાંધો ના હોય તો હું એકલી જાઉં એમને મળવા માટે… મારે એમને
સરપ્રાઇઝ આપવું છે.
એક ક્ષણ વિચાર કરીને સંચાલકે મંજૂરી આપી… શુભા મઢૂલી તરફ આગળ વધી.
ઓફીસ તરફ જતા સંચાલક મનમાં ને મનમાં હસતા હતા અને વિચારતા હતા કે જુવાન છોકરા
છોકરીઓને તો પ્રેમ કરતાં બહુ જોયા પણ આ તો ડોસા-ડોસી…!!!
શુભા એકી નજરે એમના તરફ જોઈ રહી હતી અને થોડુંક થોભતી, પાછી ડગ માંડતી.. એનું
મન અને હૃદય બમણા વેગથી ચાલતાં હતાં પણ પગ ત્યાં ખોડાઈ જ ગયાં છે…. વિચારોનું
ઝુંડ ફરી વળ્યું મનમાં. વિશ્વજિત તમારી જિંદગીમાં ફરી એકવાર હું આશ્ચર્ય બનીને આવી છું….
હજુ આજે ય એવોને એવો જ આકર્ષક લાગે છે આ પુરુષ…ઉમરને લીધે વાળ સફેદ થઈ ગયા
છે.. ઉભા રહેવાની પણ એ જ સ્ટાઇલ, એકદમ ટટ્ટાર…પણ એણે સફેદ કપડાં કેમ પહેર્યા હશે…!!
એતો હંમેશા ડાર્ક કલર્સ પહેરતો. એજ પહોળો સીનો…અને એના આ પહોળા સીનામાં સમાઈ
જવા તો હું કેટલી બેતાબ હતી..? એની લાગણીના ઘોડાપૂરમાં હું તો એવી તણાઈ કે એને સંગ
જીવવાનાં કંઈકેટલાં ઓરતા મનમાં ને મનમાં જ ઘડી કાઢ્યા હતાં… પણ નિયતિને એ ક્યાં
મંજૂર હતું ..? હું તો ફંટાઈ ગઈ એ ઘોડાપૂરમાંથી. શરીર ઊતરી ગયું છે એનું… કોણ જાણે એની
જિંદગીમાં પણ મારી જેમ કેવાકેવા ઉતાર ચડાવ આવ્યા હશે…? સમયનો ખારોપાટ તો
ભલભલાની જિંદગી બંજર બનાવી દે છે. મારો વિશ્વજિત તો ટોળાનો માણસ અને આજે આમ
સાવ એકાકી…!! આજે મને ઓળખશે….?? અરે…! મને, આ એની શુભને, એના જીવનના એક
હિસ્સાને ના ઓળખે..?? પણ હું જે સંકલ્પ કરીને આવી છું એ પૂરો થશે..?? અરે ગાંડી કેમ તું
મનમાં વિકલ્પ ઉભા કરે છે…?” એમ પોતાના જ મન સાથે સંવાદ કરતી અને સંઘર્ષ કરતી છેક
નજીક જઈ પહોંચી…
ઓશરીમાં હીંચકા ઉપર બેઠેલા વિશ્વજિતની પૂંઠ પાછળ ઊભી રહી અને ટહુકો કર્યો..
વિશ્વજિત…. એ વિશ્વજિત
અરે આ કોણ બોલાવે છે મને ? કેમ ભણકારા વાગે છે મને..?? આ અવાજ તો બહુ જાણીતો…!!
આ તો મારી શુભાનો અવાજ…! શુભા..?”
સામે આવી ને ઊભી ગઈ એમની બરોબર સામે….હા વિશ્વજિત હું શુભા છું… તમારી શુભ…
ઓળખી ગયા મને..??”
અરે ગાંડી, મારા હ્રદયના ટુકડાને હું ના ઓળખું..?? પણ શુભ તું અહીં ક્યાંથી..? આમ અચાનક
? મારી શુભ…મારે તને જોવી છે…અરે ક્યાં ગયા મારા ચશ્મા..? શુભ, આવ અંદર આવ…
હાથ પકડીને એને અંદર લઈ ગયા… અને ચશ્મા શોધ્યા… સદરાની કોરથી ચશ્માના કાચ સાફ
કર્યા….અને પહેરી લીધા.. એના ગાલ પર હાથ ફેરવતા જ એક ડૂસકું નીકળી ગયું… શુભ,
તારો ચહેરો અને આ તારી આંખો…શુભ, તું તો એવીને એવી જ છો…તું તો જતી જ રહી, પાછું
વાળીને જોયું પણ નહિ….? હું તો તારી રાહ જોતો આવી ઊભી ગયો આ એકલતાના વિરાન
ટાપુ પર તારી તરસ લઈને…ચારેકોર નજર નાંખી પણ બધે જ મૃગજળ….
વિશ્વ, કેમ છો તમે..?
સારો છું… હવે શું સારું ને શું ખરાબ આ ઉંમરે….તારા આગમનની રાહ જોવામાં વર્ષો કાઢી
નાખ્યાં…પણ મારી શ્રદ્ધા પૂર્ણ થઈ…
૩૫ વર્ષે હું તમારા જીવનમાં પાછી આવી છું વિશ્વ ! તમારી ગુનેગાર છું હું, મારે એ દોષમાંથી
મુક્ત થવું છે એનું પ્રાયશ્ચિત કરવું છે….મારે તમને પામવા છે વિશ્વ….થાકી ગઈ છું
એકાકીપણાના ભારથી…જીવનનો એ ખાલીપો મારે ભરી દેવો છે વિશ્વજિત….હું મૃગજળ નથી
વિશ્વજિત…હું પણ ભટકી છું…વિશ્વજિત હું તો ખારા પાણીની પ્યાસી મીન. હું તમને લેવા આવી
છું, ચાલો મારી સાથે. આપણે હવે બાકીનું જીવન સાથે પૂરું કરીએ
અરે પગલી, તું મને ક્યાં લઈ જશે હેં..? હું તારા માથે બોજ બનીશ આ ઉંમરે હવે….અને તારા
ઘરનાં બધાં…??
તમારો બોજ ઊંચકવા જેટલા મારા ખભા સક્ષમ છે વિશ્વજિત. બધાં જ છે અને બધું જ છે
પણ હું હવે ત્યાં નથી….મને એ બાબત કશું જ ના પૂછશો પ્લીઝ, લાશ માત્ર સ્મશાન કે
કબ્રસ્તાનમાં જ હોય એવું નથી. હું તો જીવતી લાશો સાથે જીવી છું…
બહુ દુઃખી થઈ તું શુભ..?”
મેં તો તમને કહ્યું જ હતું કે હું તમારા સિવાય ક્યાંય સુખી નહિ રહી શકું પણ તમે તો જીદ
લઈને બેઠાં હતા…અને મને પરણવા મજબૂર કરી…એ સાચું કે તમે પણ બંધાયેલા હતા
પણ…..આપણી નિયતિ બીજું શું..?”
થોડી નિઃશબ્દ ક્ષણો પછી શુભાએ કહ્યું: વિશ્વ, તમે તૈયારી કરો..હું સંચાલક પાસે જઈને બધી
ફોર્માલીટી પતાવી આવું છું આપણે આજે જ અહીંથી નીકળી જઈએ.શુભા સંચાલક પાસે જવા
નીકળી.
ખૂબ ખુશ થયા વિશ્વજિત અને સ્વગત જ બોલતા હતા: શુભ, મારી શુભ…!! હું તો જાણતો જ
હતો કે તું આવીશ…તારે આવવું જ પડશે, પણ બહુ રાહ જોવડાવી તેં મારી વહાલી.થોડી ક્ષણો
મૌન રહ્યા અને પલંગ પર બેસી ગયા…વિચારવા લાગ્યા:
શું કરું હું…? મને તો કશું સમજાતું નથી.. આ મારી શુભ મને ક્યાં લઈ જશે..? એની જીદ છે તો
મારે જવું તો પડશે જ નહિ તો મારી શુભ દુઃખી થશે…પ..પણ મને કેમ આમ બધું ફરતું દેખાય
છે..? શુભાનું આગમન તો અવસર હોય ને પણ આજે મને કેમ બધું શુષ્ક લાગે છે ? ક્યાં ગયો
એ રોમાંચનો સમુદ્ર..? સુકાઈને રણ થઈ ગયો..? શુભા તું તો મારો પ્રેમ છે..મારા અંતરના
થીજેલા દરિયામાં માછલી બનીને સૂઈ ગઈ છું…આજે આ મત્સ્યવેધની ક્ષણે શું એ દરિયો સુકાઈ
ગયો..? હે ભગવાન મારી શુભાને શાંતિ આપ જે….પણ કેમ અચાનક મને આમ થાક લાગવા
માંડ્યો…?? આ પરસેવો કેમ વળે છે..? લાવ એ પાછી આવે ત્યાં સુધી આડો પડું.
ખાસો એકાદ કલાક વીતી ગયો. બધી ફોર્માલીટી પતાવી દીધી અને દોડતા પગે પાછી આવી
ગઈ… દીવાલ તરફ પડખું ફરીને સૂતેલા વિશ્વજિતને જોઇને બોલી: કેમ સૂઈ ગયા વિશ્વજિત ?
તમને આનંદ નથી થતો..? મને તો એમ કે તમે તૈયારી કરતા હશો.. થાક લાગ્યો છે…? સારું
આરામ કરી લો થોડીવાર ત્યાં સુધી હું મને સમજાય તે આટોપવા માડું આપણને સાંજ સુધીમાં
અહીંથી છુટ્ટી મળી જશે.કામ કરતાં કરતાંય એ તો બોલ્યા જ કરતી હતી. એની ખુશીનો પાર
ન હતો. આ સંચાલકે તો મને મૂંઝવી જ નાખી વિશ્વજિત..મને કહે શું થાય તમારા
વિશ્વજિત..? મને તો થયું કે કહી દઉં કે મારું સર્વસ્વ છે મારા વિશ્વજિત પણ જીભ અટકાવી
દીધી. મેં એમને બૉન્ડ લખી આપ્યું છે કે હવે પછીના વિશ્વજિતના જીવનની તમામ જવાબદારી
મારી છે. એક કામ કરો તમે આ બાજુ ફરી જાવ અને ત્યાંથી સૂતાસૂતા જ મને બધું બતાવો
અને હું બધું પેક કરવા માડું….. કેમ તમે કશું બોલ્યા નહીં…વિશ્વજિત… વિશ્વ…વિશ્વજિત…એમ
કરતાં એમને ઢંઢોળ્યા અને એ સાથે જ એ નિશ્ચેતન શરીર ઢળી પડ્યું….. માત્ર રહી ગયો એક
હવાનો ગુબ્બાર…..ચિત્કાર નીકળી ગયો શુભાથી… વિશ્વજિત…વિશ્વ..જીત શું થયું તમને..? ના
વિશ્વજિત ના…
ચોધાર આંસુએ રોવા માંડી….અફાટ રુદન સાથે બોલતી જ રહી…. આજે પણ તમે મને એકલી
મૂકી દીધી.. મને હાથતાળી આપીને…વિશ્વ કે.. કેમ વિશ્વજિત કેમ ???? કેમ મારી સાથે તમે
આમ સંતાકૂકડીની રમત માંડી છે વિશ્વ..?? શું વાંક છે મારો વિશ્વજિત શું વાંક છે..? મારે તો
પારિજાતનો સુગંધભર્યો દરિયો થઈને તમને વીંટળાવું હતું… મારે તો મેઘધનુષ્ય થઈને તમારા
ઘરને સજાવવું હતું…મારે તો સતત ટહુકીને મધુર ધ્વનિથી તમારા જીવનને સતત ભરી દેવું
હતું..ડૂસકાં રોકાવવાનું નામ જ નથી લેતાં. પાગલ જેવી થઈ ગયેલી શુભા બોલ્યે જ જતી
હતી. કેમ મારી સાથેજ આવું કેમ..કેમ..?? વિશ્વજિત આપણો પ્રેમ થીજેલાં જળમાં મીન બનીને
સૂઈ ગયો..? ના થયો મત્સ્યવેધ…..ના થયો..મત્સ્ય……વેધ…
 
*************

વિજય ઠક્કર

શબ્દો: 2150

લખ્યા તારીખ: September 15,2019 @ 05.20 PM

ઈશારો

Invitation

credit: google image

ઈશારો

ચાંદની વર્ષાવતી રાત્રીએ આભની અટારીના ગાદી તકિયે બેસીને પ્રણય કવિ ઈન્દ્ર પોતાના પ્રેયસી પલ્લવીની ઉત્કટ આકાંક્ષાથી  પ્રતિક્ષા કરી રહ્યા છે. પ્રિયાની ઝંખના છે. તલસાટ છે. દુરથી નુપુર ધ્વની રણકે છે. કંગન ખણકે છે. રણકાર, ખણકાર નજીક આવતો જાય છે. શ્યામ પારદર્શક સાડીના આવરણમાં છૂપાયલો પ્રેયસીનો દેહ નજીક સરે છે. ચાર અધરોનું સ્નેહ મિલન પછી પ્રેયસી જરા દૂર ખસે છે. પ્રેયસી પર ચાંદની વર્ષી રહી છે. અને શબ્દ સરે છે

આપણું અલૌકિક  મિલન રહે અજર અમર  
લીલા સથવાર પર વરસે સ્નેહ ઝરમર  
દર્શન એનું દીપાવે દશે દિશા
આંતરે નહીં અંતર્યામી ને દિન કે નિશા  

 

દૂર સરકતી પ્રેયસીએ નેત્રપલ્લવથી નટખટ આમંત્રણ તો આપ્યું; પણ કરપલ્લવનો ઈશારો તો કહેતો હતો સજન સુરેન્દ્ર જરા થોભો. ઉતાવળા ના થાઓ. આમંત્રણ અને આ નખરાળો અવરોધ!

ના…. પાલવ સર્યોતો ત્યારે જ હાર્દિક મિલન તો થઈ તો થઈ જ ગયું હતું દેહ મિલનની વાટ શું?

 

ચકાસણી થી, શું છુપાવવી ચાહત
આલિંગન હૈયા ના, અર્પે અનન્ય રાહત
એ ચેહરા ની ચાંદની નજરો થી ચૂમી લઉં છું
ને ઘડીભર તુજ ઈશારા નશા માં ઝૂમી રહું છું.

 

હર્ષાશ્રુ ઉભરાય પ્રિયા નયનો માં  
રહસ્ય એ ઈશારા નું,

હું જાણું, તમે જાણો

 S.Gandhi

સુરેન્દ્ર ગાંધી. 

પલ્લવી સ્પૃહા કાવ્ય સન્ગ્રહ માં થી

દેહ રથ – વિજય ઠક્કર

ભડભડ બળેલા કૃષ્ણના રથને તપાસીએ…….

Image result for burning arjun rath

“વાહન બનેલા દેહની કેવી દશા થશે ?

ભડભડ બળેલા કૃષ્ણના રથને તપાસીએ “

– ચિનુ મોદી… ઇર્શાદ

ગુજરાતના ખૂબ પ્રચલિત અને અગ્રેસર કવિ ગઝલકાર શ્રી ચિનુ મોદીની બે પંક્તિની વાત કરવી છે ઉપરોક્ત શીર્ષક પંક્તિ મારી ખૂબ

ગમતી અને જીવનના સત્યને ઉજાગર કરતી પંક્તિ છે. મનુષ્ય દેહમાંથી શબ બનેલા જીવનરથને કેમ બાળવામાં આવે છે એ સમજવા તો કૃષ્ણરથની કથા જ તપાસવી પડે.

મહાભારતની એ કથા ક્યાં કોઈથી અજાણી છે કે જેમાં ૧૮ દિવસના ભીષણ મહાયુદ્ધ પછી લાશોના ઢેર અને રક્તરંજિત કુરુભુમી કેવી બિહામણી લાગે છે..? કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ સમાપ્ત થયું અને સારથી શ્રીકૃષ્ણ, કૃષ્ણરથને યુદ્ધભૂમિથી દૂર હંકારી ગયા અને અર્જુનને કહ્યું..” પાર્થ રથમાંથી નીચે ઊતર..” અર્જુન હિચકિચાટ અનુભવે છે.. એને સંશય થાય છે કે કેમ આજે કેશવ રથને આટલે દૂર લઈ આવ્યા. યુદ્ધના અઢાર દિવસ સુધી ક્યારેય કૃષ્ણએ મને રથમાંથી પહેલા ઊતરવાનું કહ્યું નથી અને શિષ્ટાચાર અને નીતિશાસ્ત્ર તો એવું કહે છે કે સારથીએ રથમાંથી એના અસવારથી પહેલા ઊતરવાનું હોય. યુધ્ધભૂમી પર જે દિવસથી શ્રીકૃષ્ણએ અર્જુનના સારથી બનવાનું સ્વીકાર્યું ત્યારથી યોગેશ્વર નીતિશાસ્ત્રના એ સીધ્ધાંત પ્રમાણે જ વર્ત્યા હતા તો આજે એથી વિપરીત વ્યવહાર કેમ???

જોકે અર્જુનના મન અને હ્રદયમાં એક વાત પણ એટલી જ સુનિશ્ચિત હતી કે શ્રી કૃષ્ણના વચન ક્યારેય નિરર્થક ના હોય છતાં એક ક્ષણ માટેય અર્જુનને થયેલી વિમાસણ શ્રીહરિ પામી જાય છે. મધુસૂદન અર્જુનના સંશયનું સમાધાન કરવાને બદલે એને ગાંડીવ અને બાણોનું ભાથું લઈને ખૂબ ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઊતરવા કહે છે. પાર્થ નીચે ઊતરે છે અને પછીની કથા જાણીતી છે. કર્ણના અસ્ત્રશસ્ત્રના પ્રહારથી એ રથતો ક્યારનોય ભસ્મીભૂત થઈ ગયેલો પરંતુ શ્રી કૃષ્ણએ એમની માયાવી શક્તિથી યુદ્ધના અંત સુધી એને સહી સલામત રાખ્યો….અને અંતે અર્જુનને નીચે ઉતારી કેશવ રથની નીચે ઊતર્યા અને એ સાથેજ રથ ભડભડ સળગી ઊઠે છે.

કુરુક્ષેત્રના આ ભીષણ યુદ્ધમાં બંને પક્ષે વિશ્વશ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ હતા. પાંડવ પક્ષે બધો જ મદાર અર્જુન પર હતો અને વળી એ જ તો યુદ્ધનો અગ્રયોધ્ધો હતો. પ્રતિપક્ષ કૌરવસેનાના તમામ મુખ્ય લડવૈયાઓ ના નિશાન પર અર્જુન હતો અને એટલે જ સૌથી વધુ પ્રહાર અર્જુન ભણી થયાં હતાં. નારાયણ આ સઘળું જાણતાજ હોય ને! દુશ્મનોના દુશ્પ્રહારોને એટલે જ તો કેશવે એમના તાપથી રોકી રાખ્યા હતાં પણ જેવા શ્રીહરિ રથમાંથી ઊતર્યા એ સાથેજ શ્રીહરીરુપી કવચમાંથી રથ મુક્ત થાય છે અને એ તમામ અસ્ત્રશસ્ત્ર બળીયા બની જાય છે, એમનો દુષ્પ્રભાવ વધી જાય છે….રથ ભસ્મીભૂત થઈ જાય છે.

મહાભારતના યુદ્ધના અર્જુનના વાહન-રથની વાત તો જાણીતી પણ છે અને મેં ઉપર એનો ઉલ્લેખ પણ કર્યો. ગુજરાતી સાહિત્યની ઉપરોક્ત શીર્ષક પંક્તિની પરિકલ્પના આ જ કથાતત્વને કેન્દ્રમાં રાખીને કેવી સરસ રીતે કરી છે. મનુષ્ય આખો જન્મારો પોતાના દેહને વાહન ગણીનેજ તો ઉપયોગમાં લે છે ને.! આ વાહન એટલેકે આપણું શરીર અને આ શરીરરૂપી રથમાં જ્યાં સુધી કૃષ્ણ રૂપી સારથી એટલેકે આત્મતત્વ બિરાજે છે એનું સુરક્ષા કવચ છે ત્યાં સુધી એ આ દેહરૂપી વાહન-રથ સુરક્ષિત છે અને ત્યાં સુધીજ એની કિંમત છે, એનું વજૂદ છે. જીવનું સત જતાંજ ચેતનવંતો દેહ શબ બની જાય છે, જેવું આત્મતત્વ-શ્રીહરિ આ રથમાંથી હેઠા ઊતર્યા …વિદાય થયા કે પછી આ દેહમાંથી ચેતના ચાલી જાય છે અને એ નિશ્ચેતન દેહ શબ બની જાય છે. પૂર્વાપર તમામ અવલંબનમાંથી મુક્ત બનેલા એ દેહને ચિતામાં આરૂઢ કરી અગ્નિદાહ દેવામાં આવે છે.

ભડભડ બળતું એ શબ એ મહાભારતના યુદ્ધમાં અર્જુનના રથ સાથે પ્રતીકાત્મક રીતે પ્રયોજાયું છે.


vijay-thakkar

વિજય ઠક્કર

શબ્દો: 557

લખ્યા તારીખ: September 17,2019