ચંદુ ચાવાલાના “કાનનો કીડો”

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

ફોટો આર્ટ સૌજન્યઃ શ્રી ધિરજલાલ વૈદ્ય.

ચંદુ ચાવાલાના “કાનનો કીડો”

‘શાસ્ત્રીભાઈ, હું ચંપા બોલું છું.’

‘બોલ ચંપા, કેમ ઓચિંતો ફોન કર્યો? બધા મજામાં છેને? અમારા ચંદુના શું સમાચાર છે? હોસ્પિટલમાં આપણે તમારું લિવિંગ વિલ બનાવ્યું પછી મળ્યા જ નથી. તમારું પર્સનલ વિલ બનાવવા તમો એકાઉન્ટન્ટ અને એટર્ની પાસે જવાના હતા તે જઈ આવ્યા.?’

‘ના  વિલ માટે એટર્ની પાસે નથી ગયા. પણ તમને અને મંગુમોટેલભાઈને લઈને ડિવૉર્સ વકીલ પાસે જવાનું છે.’

‘કેમ એકદમ શું થયું?’

‘હું તમારા ફ્રેન્ડ સાથે ડિવૉર્સ લેવાની છું. ત્રીસ વાર તલ્લાક બોલી ચૂકી છું. પંણ મીંઢાને અસર જ નથી થતી.’

‘શાસ્ત્રીભાઈ તમે અત્યારેને અત્યારે ઘેર આવો….તમે આવો એટલે સમજાવીશ.’

…અને ચંપાએ ફોન પર મસાણ પોક મૂકી. મેં કહ્યું, હું હમણાં જ નીકળું છું. હું, ચંદુ અને ચંપા એક જ મહોલ્લાના. ચંદુને એના કરતાં બે વર્ષ મોટી ચંપા સાથે ઈલ્લુ ઈલ્લુ થઈ ગયેલું. બન્ને એક જ જ્ઞાતીના. બન્ને પરિવાર ખમતા આસામી. મા-બાપે એપ્રુવ ની મહોર લગાવી દીધેલી. ક ટાઈમે બન્ને એ ગરબડ કરી નાંખેલી અને શ્રાધ્ધ પક્ષમાં ચંદુનો બેન્ડવાજા સાથે સુરતમાં વરઘોડો કાઢવો પડેલો.  આમતો અમારી ચંપા ખૂબ ઠરેલ. બહોળા પરિવારના કેરેક્ટરસને બેલેન્સમાં રાખતી. એ ફોન પર રડતી હતી. એનો ફોન મૂક્યો અને ચંદુનો ફોન આવ્યો.

‘સાસ્ટરી આ ટારી બેન ગાન્ડી ઠઈ ગઈ છે. આવીને ટારે ટાં ઠોરા ડિવસ હારુ લઈ જા.’ ચંપા અમારા મહોલ્લાની જ દીકરી, એટલે મને ભાઈ માનીને રાખડી બાંધે. એ સંબંધે ચંદુ મારા પર બનેવીપણાનો હક જમાવે. એની સાથે ફોન પર માથાકૂટ કરવાનો અર્થ નહિ. મેં કહ્યું હું આવું છું.

હું કપડા બદલું એટલી વારમાં તો મંગુ આવી પહોંચ્યો. ‘શાસ્ત્રીજી, તૈયાર છોને?. આપણે ચંદુને હોસ્પિટલમાં ઠેકાણે પાડવો પડશે.’

‘કેમ શું થયું?’

‘ચંદુ માધુરીના લફરામાં પડ્યો છે?’

‘માધુરી દીક્ષિત?’

‘હોતું હશે? વિદુષીનીની કોલેજની નિવૃત્ત પ્રોફેસર માધુરી, બે વર્ષથી ઉનાળો શરૂ થાય એટલે અમેરિકામાં ગુજરાતી સાહિત્ય પ્રસારણ બહાને રખડવા માટે આવી ચડે. વિદુષીનીએ એક વાર વ્યાવહારિક આમંત્રણ આપેલું કે આવો ત્યારે અમારે ત્યાં રહેજો. અમારા પપ્પાને પણ સાહિત્યમાં રસ છે. બધાને એમ કે એક બે દિવસ રહેશે પણ ગયે વર્ષે પૂરા ત્રણ વીક ખેંચી કાઢેલા. આમ પણ આપણા ચંદુને ત્યાં સાહિત્યકારો, નાટક ચેટકવાળા, કથાકારો, ફંડફાળો ઉઘરાવવાવાળા ના ઉનાળામાં ધામા હોય જ. એક બે દિવસ ઘરે રહે અને રાત્રે સત્સંગનો લાભ મળે.‘

‘છેલ્લા બે વર્ષ તો પ્રો.માધુરી સાથે વિદુષીની ફરતી રહી હતી, પણ આ વર્ષે તો વિદુષીની પેરિસ ગઈ છે; એટલે માધુરીના એસ્કોર્ટ બનવાની ફરજ બિચારા ચંદુને નિભાવવી પડે છે. કવિ સંમેલનોમાં ચંદુભાઈ માધુરીની બાજુમાં વિરાજમાન થાય છે. હવે ચંપા એમ માને છે કે આપણો પંચોતેરનો ચંદુ પંચાવનની લાગતી સાંઠ વર્ષની માધુરી પર લટ્ટુ થયો છે. બે દિવસથી ગાયા કરે છે “પ્યાર કીયા તો ડરના” આજે માધુરી એની માસીની દીકરીને ત્યાં ગઈ છે. રાત્રે પાછી આવશે. ઘરમાં ચંદુ અને ચંપા એકલા જ છે. બન્ને બે દિવસથી એકબીજા સાથે બોલતા નથી. અને બોલે તો ભાજપ કોંગ્રેસની ભાષામાં બોલે છે. ચંદુ “પ્યાર કીયા તો ડરના ક્યા” ગાતો ફરે છે અને ચંપાએ અમેરિકન વાઈફની જેમ ડિશો ફેંકવાની શરુ કરી છે. શાસ્ત્રીભાઈ આપણાં ચંદુનું કંઈક તો કરવું પડશે.’ મંગુએ મને પૂર્વભૂમિકા સમજાવી દીધી.

અમે વાતો કરતાં ચંદુને ત્યાં પહોંચ્યા.

ચંદુ ખૂણા પર બેસીને મેગેઝિન ઉથલાવતો હતો.

ચંપાને મંગુ, ભાભી કહેતો.

‘ભાભી, વોટ્સ ધ પ્રોબ્લેમ? મામલા ક્યા હૈ? મને તો ચંદુના રોમાન્સની વાતમાં રસ પડે. આ શાસ્ત્રીને પણ વાર્તા લખવા વિષય મળે.’

‘અહિ મારો સંસાર સળગી રહ્યો છે અને તમને મજાક સૂજે છે.’ ચંપા તાડૂકી

‘ચંપા વાત શું છે તે માંડીને વાત કર.’

‘શાસ્ત્રીભાઈ, આ તમારો દોસ્ત ઘરડે ધડપણ, માધુરીના મોહમાં પડ્યો છે. પહેલાં માધુરીબહેન કહેતો હતો. હવે મારા દેખતાં જ એને મસ્કા લગાવીને કહે તમારું નામ ભલે માધુરી હોય પણ તમે દેખાવમાં તો અસ્સલ મધુબાલા જેવા જ લાગો છો. તો ચાંપલી કહે, આવું માનવાવાળા તમે એકલા નથી, મારા એક્ષ પણ એવું જ કહેતા હતા. ઘરમાં તો બધા મને માધુરીને બદલે મધુ જ કહે છે. તમે પણ મારા ઘરના જેવા જ છો એટલે તો હું અહિ આવી છું. મને માધુરીને બદલે મધુ જ કહેજો. બસ ભાઈ સાહેબ મધુ મધુ કરતા થઈ ગયા છે. ચંદ્રકાંત ચાવાલા મધુ સાથે બેસીને કાવ્યોનું રસદર્શન શીખે છે. બે દિવસ પહેલાં મિસ્ટર ચાવાલા બંધબારણે મધુ સાથે “પ્યાર કીયા તો ડરના ક્યા”નું મધુ સાથે રિહર્સલ કરતા હતા. શાસ્ત્રીભાઈ મને તમારે ત્યાં લઈ જાવ અને મંગુભાઈ આ તમારા મધુ મજનુ ને તમારી મોટેલના સ્પેશિયલ રૂમમાં લઈ જાવ. ઘરના છોકરાં વહુવારુઓ અને ગ્રાન્ડકિડસ આગળ તો કંઈ મર્યાદા રહે. આ પ્રોફેસર ક્યાં સૂધી પડી રહેવાની છે તે પણ ખબર નથી. જાય ત્યારે બામણ જમાડીશ. તમારે તો આવવાનું જ’ અમારીચંપા બહેનીએ ઉકળાટ આક્રોશ ઠાલવ્યો.

‘ચંદુલાલ હવે તમારે તમારા બચાવમાં શું કહેવું છે?’

‘યાર સાસ્ટરી, આ માઢુરીબેન ચંપા કરટાં વઢારે ભનેલી અને વઢારે ઈટલેક્છ્યુઅલ કોન્વર્સેશન કરવાવાલી પ્રોફેસર છે. એની પાહે કવિટા મને એના છંડ વિશે ખૂબ જાનવા શીખવા મલે છે. થોરા દિવસમાં ટો મને ઘનુ જાનવા મઈલું જે નોટો જાનટો. અટ્યાર હુધી ટો જીઆરે માઢુરીબેન આવટી તીયારે આપની વિડુષીની એની ટેઇક કૅર કરટી. આપની ફરજ છે કે વિડુષીની નઈ ઓય ટિયારે આપને જ ખિયાલ રાખવો પરે ને? આઈ બિલિવ ઇન હંબલ હોસ્પિટાલિટી. અઠિતિ દેવો ભવ.’

‘ચંદુભાઈ કાવ્યોના છંદ-કુછંદ શીખો એને બદલે મારી સાથે ભલે શુદ્ધ નહિ તો સરખું ગુજરાતી બોલતા તો શીખો! એ પોફેસર સાથે તમે સુરતી બોલો છો?’ મારે ચંપાનો પક્ષ લેવો પડ્યો.

‘નોપ્પ. ઓન્લી વીથ યુ ડિયર શાસ્ત્રીજી. સાલો જેવો તમારો વિચાર કરું એટલે મને સુરતનો નકશો દેખાય છે. અને સુરતી જ શરૂ થઈ જાય છે.’

‘અરે ભલા માણસ, હવે તો સુરત અને સુરતની સુરત બદલાઈ ગઈ છે. નકશો બદલાઈ ગયો છે. આપણે વર્ષોથી અમેરિકામાં પડ્યા રહ્યા છીએ. મારી સાથે સારું ગુજરાતી બોલવા માંડો ને!’

‘એઈ ચંદુ, આ ભાભી કહે છે તે બંધ બારણે મધુ સાથે પ્યાર કીયા તો ડરના ક્યા ના રિહલ્સલની શું વાત છે.’ મંગુએ સીધો જ પથરો માર્યો.

‘મંગુ, વાતમાં કંઈ દમ નથી. મધુને હંમેશા આગલી રાત્રે બીજા દિવસના લેક્ચરની તૈયારી કરવાની ટેવ છે. મધુ માત્ર ગુજરાતી કવિના જ નહિ પણ ફિલ્મી ગીતોના પણ રસદર્શન સરસ રીતે રજુ કરે છે. શકિલ બદાયૂંની સાહેબની વાત નીકળી. એના પરથી શીશ મહેલના સેટ અને પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા ગીતની વાત પર પહોંચ્યા. પાંત્રીસ ફૂટ ઊંચો એકસો પચાસ બાય એંસી ફૂટનો શીશ મહેલ એક મિલિયનનો થયો હતો. પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા નો શબ્દદેહ નૌસાદ સાહેબની અગાસીમાં આખી રાતના બ્રેઇનસ્ટોરર્મિંગ પછી ફાયનલ “થયો હતો. ઉત્તર પ્રદેશના લોક ગીત ‘પ્રેમ કિયા, ક્યા ચોરી કરી હૈ’ ઉપરથી શકિલ સાહેબે આ રચના કરી હતી. તે જમાનામાં રીવરબરેશન (reverberation) માટેની ટેક્નોલોજી ડેવ્લોપ નહોતી થઈ. મજાની વાત તો એ કે એ ઈફેક્ટ લાવવા નૌશાદ સાહેબે લતામંગેશકરનું આ સોંગનું રેકોર્ડિંગ બાથરૂમમાં કર્યું હતું. અમે આ બધી વાતો કરતાં હતાં ત્યારે અમારે ત્યાંનો એક બાબલો તોફાને ચઢી, રૂમમાં દોડાદોડી અને ઘાંટાઘાંટ કરતો હતો.  બિચારી મધુ એ સોંગ રિપિટ કરી કરીને, એ સોંગના રસદર્શનની નોટ્સ તૈયાર કરતી હતી. એટલે મેં ડોર બંધ કરીને લોક કર્યું. મેં એ સોંગ વારંવાર સાંભળ્યું યે મગજમાં ઘૂસી ગયું છે. હવે એ નીકળતું જ નથી. જરા મારા બાથરૂમમાં શાવર લેતાં લેતાં રિવર્બરેશન ઈફેક્ટ જોવા બેત્રણ વાર મેં એ ગીત જરા મોટેથી ગાઈ જોયું. સાલું બરાબર ગુંજે છે.’

ચંપાને રસ પડ્યો. ‘શાસ્ત્રીભાઈ, આ રિવર બળવાની શું બલા છે?’ ચંદુને બદલે એણે એ સવાલ મને પૂછ્યો.

‘મૂળ અવાજ બંધ થઈ જાય પણ એનો ગુંજારવ કે પડઘો ચાલુ રહે. રેકોર્ડિગ સ્ટુડિયોમાં અને સાઉન્ડ સિસ્ટિમમાં એની સસ્ટેઇનની સગવડ હોય છે.’ મેં મારી અલ્પ આવડત પ્રમાણે સરળ ભાષામાં ચંપાને સમજાવ્યું.

ચંપા ફરી ઉકળી. ‘હા હા હા…બંધ બારણે પ્યાર કીયા તે બે દિવસ સુધી રિવર્બરેશન ચાલ્યું અને બાથરૂમ સુધી પહોંચ્યુ. સારું છે કે મધુ પાંત્રીસની નથી નહિ તો નવ માસ  સુધી સાઉન્ડ ઈફેક્ટ ચાલશે.’

‘શાસ્ત્રી, આ મારી ચંપારાણી કંઇ સમજાવો.’

‘જૂઓ દોસ્તો, આવો જ પ્રોબ્લેમ મને પણ નડે છે. હું મારા બ્લોગમાં એક જ રાગના અનેક કિલ્મી ગીતો મુકું છું. સાથે ક્લાસિકલ કંઠ અને વાદ્ય સંગીત પણ પોસ્ટ કરું છું. એક રાગનો આર્ટિકલ તૈયાર કરતાં સતત એક જ રાગ અઢાર-વીશ કલાક ઘૂંટાય છે અને કોઈ ગીતની એકાદ કળી મગજમાં એવી તો ઘૂસી જાય છે કે કેટલીક વાર તો દશ પંદર દિવસ સૂધી એ જ ગૂજ્યા કરે છે. આને અંગ્રેજીમાં સરળ ભાષામાં Earworm  કહે છે. મગજમાં એકાદ ગીતની કળી ચીપકી જાય તો જેમ જેમ ઉખાડવા પ્રયાસ કરીયે તેમ તેમ વધુને વધુ ચોંટતી જાય. મગજમાં એ જ રિપિટ થયા કરે. જેમ્સ કેલ્લારિસના સંશોધન પ્રમાણે દુનીયાના ૯૮% લોકોને આ અસર રહે છે. હું અને ચંદુભાઈ એકલા નથી. આ ગીતની ધૂન લાંબી નથી હોતી. માત્ર પંદર કે વધુમાં વધુ ત્રીસ સેકંડની લાઈનની જ હોય છે. ક્રોસવર્ડ પઝલ કે સુડોકુ પઝલ કે રસ પડે એવા બીજા વાંચનમાં પડી જાવ તો એ ઘૂસેલો કીડો ક્યારે નીકળી જાય એ પણ ખબર ના પડે.’

‘ચંપા, અમારા ચંદુના મગજમાં મધુ નામનો કીડો નથી. મ્યુઝિક કાનકીડો જ છે ઈયરવોર્મ. બ્રેઈનવોર્મ. સ્ટક સોંગ સિન્ડ્રોમ, ઈન્વોલેન્ટરી મ્યુઝિકલ ઇમેજરી કહેવાય છે.’

‘શાસ્ત્રી ભાઈ, હવે ઉમ્મર થઈ. ઈયરવૉર્મ જ હોય તો એના ભેજામાં કેમ કોઈ દિવસ ઓમ નમઃશિવાયનો કીડો ઘૂસતો નથી? શાસ્ત્રીભાઈ તમે ગમે તે કહો, મારી ડિક્ષનરીમાં મધુ એટલે ચંદ્રકાંત ચાવાલાના ભેજામાં ભરાયલો માધુરીકીડો જ છે. ઈન્ડિયામાં અનાજમાં કીડા કિલ્લા પડતા ત્યારે એ અનાજ અમે તડકે મૂકતાં હવે મારે તમારા બેસ્ટ ફ્રેન્ડને કાયમને માટે તડકે મૂકવા પડશે. કાલે મારી સાથે એટર્નીને ત્યાં આવજો’

મેં વાતને વળાંક આપ્યો. ચંપા, ડિક્ષનરીની વાત કરે છે ત્યારે હમણાં સોસિયલ મિડિયામાં શબ્દ સાહિત્ય પર ઘણીચર્ચાઓ થાય છે. તો એક શબ્દના અનેક અર્થો અને રૂઢી પ્રયોગોની વાત થાય છે. ગુજરાતી લેક્સિકોનમાં કેટલાક અર્થો જાણવા જેવા છે. કીડો એટલે કોઈ પણ પ્રકારનું નાનું મોટું જંતુ, હોશિયાર, નિષ્ણાત, કોઈ વાત કે વસ્તુમાં પાવરધું કે રચ્યુંપચ્યું હોય તે. જેમ કે, કાયદાનો કીડો, અજંપો; ફિકર; ચિંતા, ઇંટો કે નળિયા પકવતાં પીગળીને ગઠ્ઠો થઈ ગયેલી માટીને અને બળી-પીગળીને ઠરેલો કોઈ પણ કચરાને પણ કીડો કહેવાય છે, ધાતુના પદાર્થો, ઘણા તાપથી રસરૂપ થઈ બંધાઈ જાય છે તે એમાલ્ગમને પણ દેશી ભાષામાં કારીગરો કીડો કહે છે, બાવળના લાકડાનો ગાંઠવાળો કકડાને પણ કીડો કહે છે,’

હું ચંપાને કીડા જ્ઞાન આપતો હતો અને ચંદુના ફોનનો લાઉડ રિંગટોન ગાજ્યો “પ્યાર કીયાતો ડરના ક્યા”…”

‘વૅઇટ…’

‘હાય મધુ! ક્યારે આવે છે? લેવા આવું?…..ઓહ! વી આર ગોઇંગ ટુ મીસ યોર પ્લેઝન્ટ કંપની.

મંગુ તારી ભાભી ને કહી દે કે મધુ હવે એની માસીની દીકરીને ત્યાં જ રહેવાની છે. મારો પ્યાર કીયા નો ઇયર વૉર્મ ક્યારે નીકળશે એ તો મને ખબર નથી, પણ ચંપાનો બ્રેઇન કીડો હવે પાછો ઘરમાં નથી આવવાનો. મારા પેટમાંના કીડાઓ ભૂખમરો ભોગવે છે. એન્ડ સાસ્ટરી લેટ મી ટેલ યુ વન થીંગ. “યુ આર મોસ્ટ બોરિંગ કીડો.” ચંપાને કહે કે આજે સાંજે ઘરમાં જ લાઈવ પાણીપૂરીનો પ્રોગ્રામ રાખ્યો હતો તે મધુને બદલે તારી અને મંગુ સાથે જ પતાવવો પડશે.’

અને અચાનકજ અમારા ભેજામાં મધુને બદલે પાણીપૂરી પાણીપૂરી પાણીપૂરીનો ઇયરવૉર્મ રીપીટ થવા લાગ્યો.

“તિરંગા” મે ૨૦૧૮

Advertisements

ચંદુચાવાલાનું લિવિંગ વિલ

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

ચંદુચાવાલાનું લિવિંગ વિલ

 

‘શાસ્ત્રી અંકલ, હું વિદુષીની બોલું છું. સોરી, મેં આપને  ઉંઘમાંથી તો નથી ઉઠાડ્યાને?’

‘ના, ના બેટી, હું જાગું જ છું.’ ખરેખર તો હું ઉંઘતો જ હતો; પણ વિદુષીની કોઈ ખાસ કારણ સિવાય ફોન ના કરે. હું બેઠો થઈ ગયો. ‘બેટી શું વાત છે?’

‘અંકલ, ડેડીને ગઈ કાલે રાત્રે જરા છાતીમાં દુખાવો થયો હતો અને હોસ્પિટલમાં એડમિટ કર્યા છે. અત્યારે એ સ્વસ્થ છે. ચિંતા કરવા જેવું નથી. આપને અને મંગુ અંકલને યાદ કરતા હતા.’

‘હું મંગુ અંકલને લઈને હોસ્પિટલ પહોંચું છું બીજું કંઈ કામકાજ હોય તો કહે’

‘ના અંકલ બીજું કશું જ કામ નથી.’

મેં મારું નિત્યકર્મ પતાવ્યું. તૈયાર થઈને મંગુને ફોન કરવાનો જ હતો અને મંગુ જ મારે ત્યાં આવી  પહોંચ્યો. મારી કોફી બાકી જ હતી. ડંકિન ડોનટમાંથી કોફી અને ડોનટ પતાવીને અમે હોસ્પિટલ પહોંચ્યા.

અમારા ચંદુનો પરિવાર મોટો. એમાં પાછું ચંદુની મોટાઈ પણ ભારે. ચંદુનું શરીર પણ ભારે. એનો સ્પેશિયલ રૂમ ઘરના માણસોથી ચિક્કાર હતો. ફેમિલી એમ જ સમજે કે સ્પેશિયલ રૂમ એટલે ઘરની જેમ જ બધા ભેગા થઈ શકે. નર્સ બિચારી બે ત્રણ વાર સૂચના આપી ગઈ કે માત્ર પેશન્ટ પાસે બે જણાએ રહેવું બીજા બધા બહાર બેસો. હોસ્પિટલના નિયમ પ્રમાણે બે જ  વિઝિટરકાર્ડ મળે પણ આપણા દેશી સ્નેહીઓ તો વટથી જૂદા જૂદા ડિપાર્ટમેન્ટમાંથી રસ્તા કાઢીને પેશન્ટ પાસે પહોંચી જાય. અમારો મંગુ જરા કડક સ્વભાવનો. એણે જ બધાને બહાર કાઢ્યા. વિદુષીની બધાને સમજાવીને ઘેર લઇ આઇ. માત્ર ચંપા અને અમે બે જ રૂમમાં રહ્યા.

અમારો ચંદુ વજનમાં ભારે પણ તંદુરસ્ત. છેલ્લા ત્રીસ પાંત્રીસ વર્ષમાં એને હોસ્પિટલ બેડમાં સુવું પડ્યં ન હતું. આમ તો એ હિમ્મત વાળો પણ ઈન્જેકશનની નીડલથી ખૂબ જ ગભરાય. સોય જોઈને બુમાબુમ કરે. એ અમારા કરતાં નાનો. તો પણ પંચોતેરનો તો ખરો જ. વર્ષમાં એકવાર ફ્લ્યુ શોટ લેવાનો હોય તેમાં પણ ગાળીયા કાઢે; કે ગુલ્લી મારે. એને ડાયાબિટિઝ ખરો પણ એની એને પરવા નહિ. ઘરમાં તો ચંપા કે પુત્રવધૂ વિદુષીની કાળજી અને નજર રાખે પણ બહાર જાય ત્યાં ચંદુને જલસા પડી જાય.

ચંદુ અત્યારે ચેરમાં નિરાંતે બેઠો હતો. આઈવી માંથી સેલાઈન ટપકતું હતું.

‘ચંદુ કેમનું છે? હમણાં આપણા સંદિપ ભંડારીના ફ્યુનરલ હોમમાં વેકેન્સી જ નથી. સાલાયે ધંધામાં એક પણ ફિલ્ડ બાકી નથી રાખ્યું. ફ્યુનરલ હોમમાં ખુબ કમાયો છે. ટ્રાવેલનોયે બિઝનેશ. બોડિ ઈન્ડિયા પણ મોકલે. અને કોઈના અસ્થી ઈન્ડિયા મોકલવા હોય તો તેની પણ વ્યવસ્થા કરી આપે. સંદિપને ફોન કરું?’ મંગુએ ચંદુને પૂછ્યું.

રસ્તામાં અમે અમારા ડોક્ટર ફ્રેન્ડ કેદાર સાથે વાત કરી હતી. એના કહેવા પ્રમાણે ચંદુને હાર્ટ એટેક ન હતો. પણ જે રીતે એણે કંપ્લેન કરી હતી તે પ્રમાણે એને પ્રોટકોલ મુજબ ત્રણ દિવસ માત્ર ઓબ્ઝ્રવેશન હેઠળ રાખવાનો હતો. એન્જીઓગ્રાફી પણ થઈ જ જશે. ડોક્ટર કેદાર રાત્રે જ હોસ્પિટલ ગયો હતો અને કાર્ડિયોલોજિસ્ટ સાથે વાત કરી લીધી હતી. અમને શાંતિ હતી અને ચિંતાનું કંઈ કારણ ન હતું. એટલે મંગુ એને ઊડાવતો હતો.

‘સાસ્ટરી, ટુ અહિયા બેસ અને આ મંગુને બા’ર બેહાડ. સાલો મને ડિપ્રેશન કરાવી ડે એવા લવારા કરે છે. મને તો એમ કે મારા ડક્ટરને કહીને મને આજેને આજે ઘેરે પોંચારવામાં હેલ્પ કરે; પન ટેને બડલે મને ફ્યુનરલહોમ અને ટાંથી ઉપર પોંચારવાની વાટ કરે છે. ડોસ્ટ છે કે ડુશ્મન? મને કંઈ ઠયું નઠી તો પન સાલાઓ એનજીયોગ્રાફી કરવાનું કહે છે. આ ડોક્ટરો સાલા પૈસા કમાવા માટે જાટ જાટના ટેસ્ટ ઠોક્યા કરે છે. મેં ડશમા ઢોરનમાં સંસ્કૃતની એક્ષામ આપેલી તેમાં આવતું ઉટું કે યમ ટો જીવ જ લઈ જાય પણ દાક્ટર વૈદો તો આપનો જીવ ને પૈસા બઢુજ ખંખેરીને લઈ જાય. ટુ ટો બામન છે. એ શ્લોક ટને યાડ હશે.’

મને યાદ હતો. ચંદુની વાત સાચી જ છે.

वैद्यराज नमस्तुभ्यं यमराजसहोदर ।
यमस्तु हरति प्राणान् वैद्यो प्राणान् धनानि च ॥

અમે બધા હસી પડ્યા. ‘ચંપાબેન તમે વાત કરો ચંદુને શું થયું હતું?’

‘રાત્રે જરા વધારે ખવાઈ ગયું હતું. ગેસ થયો હશે બીજું તો શું?’

‘શું ખાધું હતું?’

‘આમ તો ખાસ નવું કશું જ નહિ. ગેસ્ટ હતા એટલે સાદુ જ ભોજન હતું. ઈન્ડિયાથી કેરી આવી હતી એટલે  રસપૂરી, કંદપૂરી, બટાકાવડા, અને સળંગ વાલનું શાક બનાવ્યું હતું. સાંજે પાંચ વાગ્યે મહેમાન સાથે ડિનર લીધું. અમારી વિદુષીની તો એમની ડિશમાં જરા જરા જ પિરસે. અને મહેમાનની હાજરીમાં પણ કહી દે કે બસ ડેડિ આટલું જ. રાત્રે દશ વાગ્યે મ્ને કહે કે મને ભૂખ લાગી છે. હુમ ટીવી જોતી હતી. મે કહ્યું કે ફ્રિઝમાં ઘણું બધું છે. જે જોઈએ તે લઈ લો. મારો જ વાંક. ફ્રિઝમાંનો બધો રસ સાફ. જેટલી કંદપૂરી હતી તે સાફ. હું ભૂલી ગઈ હતી કે અમારા ઘરમાં મહમ્મદ બેગડો છે. ઈન્ડિયામાં લોકોના ફિઝમાં લોક હોય છે. અમારે ત્યાં કમનસીબે અમેરિકામાં લોકવાળા ફ્રિઝ લોકો રાખતાં નથી.’

‘અગ્યાર વાગ્યે કહે મને છાતીમાં દુખે છે. ખબર નથી કે  ગેસ છે કે હાર્ટનો  પ્રોબ્લેમ છે. પછી કહે કે મારા ખભા પણ દુખે છે. ડોક્ટરને ફોન કર્યો. ડોક્ટર કાંઈ ફોન ઉપાડે નહિ. ૯૧૧ને ફોન કરોનો મેસેજ આવે. વિદુષીની કહે કે કશો વાંધો નથી લાગતો પણ ચાન્સ નથી લેવો લેટ્સ કોલ ૯૧૧. એને હોસ્પિટલ લઈ આવ્યા. એં કેદારભાઈને ફોન કર્યો તો એ પણ આવી ગયા. કહ્યું કે કાંઈ ચિંતા કરવા જેવું નથી. પણ કોલેસ્ટરોલ અને ટ્રાઈગ્લિસરાઈડ ઘણું હાઈ છે એટલે આજે એનજીઓગ્રાફી કરવાના છે. એટલે અત્યારે કશું ખાવાનું આપવાનું નથી અને બુમાબુમ કરે છે કે મને ભુખ લાગી છે. હું હાર્ટ એટકથી નથી મરવાનો પણ તમે મરે ભુખે જ મારવાના છે. અહિ તો જેવા હિસ્પિટલમાં એડમિટ કરે એટલે તરત જ આઈવી ચડાવી દે. આમ પણ એની વેઇન પકડાય નહિ અને નિડલ જોઈને નાના છોકરાની નેમ રડે અને બરાડા પાડે. અમને ચંદુની ચંપાવતીએ વિસ્તૃત માહિતી આપી.

મંગુભાઈ, શાસ્ત્રીભાઈ હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા ત્યારે લિવિંગ વિલ માંગતા હતા. ઘણા વર્ષ પહેલાં કરાવ્યું હતું પણ અત્યારે એ ક્યાં છે તે પણ ખબર નથી. નવું જ બનાવવાનું છે. હોસ્પિટલમાંથી જ  સિમ્પ્લિફાઈડ વિલ ફોર્મ લઈ આવી છું. એમની સાથે સાથે મારું પણ બનાવી દેવાનું છે. મને ઘણી વાત ખબર નથી જરા સમજાવીને ફોર્મ ભરવામાં હેલ્પ કરોને..’

અમારો મંગુમોટેલ ફોર્મ કાગળીયામાં એક્ષ્પર્ટ. આમતો અમારો ચંદુ પણ ઘડાયલો, પણ ચંપાને પોતાના કરતાં બહારના પારકા પર વધારે વિશ્વાસ. મંગુભાઈ મને જરા વિગત વાર સમજાવજો. વર્ષો પહેલાં તો વકીલે સમજાવ્યા વગર જ ફોર્મ ભરીને અમારી પાસે સહિ ક્રાવી લીધી હતી.’

મંગુએ ચશ્મા ચડાવ્યા.

‘જૂઓ ચંપા આ લિવિંગ વિલને એડવાન્સ ડિરેક્ટિવ પણ કહેવાય છે.’

પેલા શ્લોકની વાત સાચી જ છે. સિક્કાની બે બાજુ છે. માનવીને માટે મૃત્યુ એ નિશ્ચિત છે. ડોકટરો શક્ય એટલી રીતે જીવન લંબાવવાની ફરજ બજાવતા હોય છે. આપણા છોકરાંઓને આપણે ડોક્ટર બનાવીયે છીએ. કારણ કે એ માનવંતો ધંધો છે. એઓ માનવ સેવા પણ કરે છે અને બેન્ક મંદિરમાં લક્ષ્મીદેવી  ની આરાધના પણ કરતા હોય છે. ખરેખર તો મડદાની કક્ષાના માનવને હલન ચલન વગર, મશીનથી હાર્ટ અને ફેસસાં ચાલુ રાખીએ, પથારીમાં પડી રહેલો દેહ સ્વજન માટે પણ દુઃખ્દ બની રહે છે. ચંદુ કહે છે તેમ ડોક્ટરો કે પ્રોફેશન યમરાજના જ બીજા ભાઈ સાબિત થાય છે. પોણોસો સો વર્ષ પહેલાં જ્યારે મેડિકલ પ્રોફેશન અને ટેકનોલોજી આટલી વિકસીત ન હતી ત્યારે આપણાં વૃધ્ધ વડીલો ઘરે જ બે ત્રણ અઠવાડિયાની માંદગી ભોગવી કુદરતી રીતે જ જીવન સંકેલી લેતા. મેડિકલની કઈ ટ્રિટમેન્ટ લેવી કે ન લેવી તે આપણે સોબર, સજાગ અને સ્વસ્થ હોઈએ ત્યારે જ લિવિંગ વિલ બનાવી દેવું જોઈએ.

‘એઈ મંગુ, અમને બઢ્ઢુ ખબર છે. ભાષન કરવાને બડલે જલ્ડી ફોમ ભરીને મને હોસ્પિટલમાંથી બા’ર કાઢ. મારે એન્જીઓ ફેન્જીઓ નથી કરાવવો.’

ચંપા તાડુકી. ‘મિસ્ટર ચંદ્રકાન્ત ચાવાલા તો શું; પણ એના બાપ પણ આજે આ ખાટલામાં હોય તો તેને ઓપરેશન ટેબલ પર ઢકેલીને એન્જીઓગ્રાફી કરીને ચેક કરાવી લઉં. એન્જીઓ કરાવો તો જ ખબર તો પડેને કે મારો ચૂડી ચાંદલો કેટલો ટાઈમ ટકવાનો છે.’

‘મંગુભાઈ તમ તમારે આગળ ચલાવો. ફોર્મમાં પહેલું શું છે?’

‘સીધી સાદી ભાષામામ એમ છે કે જો હું એવી શારીરિક માનસિક સ્થિતિમાં કે અસાધ્ય રોગથી રિબાતો હોઉં કે ફરી પાછા સાજા થવાની કોઈ શક્યતા જ ન હોય તો મારી સારવાર કરતા ડોકટરોને જણાવું છું; કે જીવન લંબાવવાની બધી ટ્રિટમેન્ટ બંધ કરીને એટલી જ Palliative ટ્રિટમેન્ટ આપવી કે જેનાથી મને વેદનામાંથી રાહત રહે. એટલા પૂરતી માત્ર પેઇન મેડિકેશન જ ચાલુ રાખવી. અને  જો છ મહિના કરતાં વધારે જીવવાની આશા ન જ જ હોય તો હોસ્પિટલ અગર ઘરમાંજ Hosspice હેઠળ શાંતિથી જીવન વિસર્જન થવા દેવું’

‘હા મંગુભાઈ એમાં હા નો ટિકડો મારી દો.’ ચંપાએ એપ્રુવ કરી દીધું.

‘મંગુ મારામાં આજની એન્જીયોની ના લખી દે.’ ચંદુએ ફરી ડખો કર્યો.

‘તમે ચૂપ રહો. તમારે શું કરાવવુ અને શું ન કરાવવું એ નક્કી કરવાવાળી હું બેઠી છું. મંગુભાઈ બીજી કઈ મુખ્ય વાત છે?’

‘તમનેકઈ ટ્રિટમેન્ટ નથી જોઈતી. તેનુ લિસ્ટ છે’

‘CPR જોઈએ છે?’

‘મંગુ મારાંમા હા લખજે; પણ એક કંડિશન મૂકવાની કે કોઈ બોલિવુડ-હોલિવુડની એક્ટ્રેસ હોય તો જ CPR આપવું નહિતો મને નિરાંતે ઉપર જવા દેવો.’

‘વાંદરો ડોસો થયો તો પણ ભભડો છૂટતો નથી. મારામાં અને એમનામાં પણ હા લખી દો. ભલે કોઈ કાળીયો પણ એને માઉથ ટુ માઉથ આપી જાય.’ ચંપાઉવાચ.

‘બીજું શું છે?’

‘પેસમેકર મુંકવું પડે તો?

‘એ પણ યસ’

‘લેબ ટેસ્ટ?’

‘હા. એતો જોઈએ જ.’

‘એન્ટિબાયોટિક્સ?’

‘યસ?’

‘ડાયાલિસીસ?’

‘એ કિડનીની કંડિશન પર અને ડોક્ટરની સલાહ પ્રમાણે વિચારીશું.બાકી કેન્સરની બધી જ ટ્રિટમેન્ટમાં ના લખી દેજો. યુવાન હોઈએ તો સારા થવાની શક્યતા પણ મારું અંગત માનવું છે કે અમે બન્ને પંચોતેરની ઉપરા છીએ એટલે છેલ્લા દિવસોમાં દુઃખદ ટ્રિટમેન્ટ લઈને મરવું નથી. ડાયાલિસિસ, કિમો કે રેડિયેશન નથી જોઈતું. પેટમાં ખોરાક માટેની ટ્યૂબ કે વેન્ટિલેટર ટ્યૂબ નથી જોઈતી. તમારા દોસ્તને પણ મંજૂર જ હશે. મરતી વખતે મારા અને તમારા દોસ્તના ગળામાં એક ટિપું ગંગાજળ નાંખજો. આઈવીથી પેઈનમેડિકેશન આપતા હોય તો તમારા ચંદુભાઈની મેડિકેશન પાણીપૂરીના પાણી સાથે મિક્ષકરીને આપજો. આજે ચંપાએ જ ડિસીસન ડિક્લેર કરી દીધું.’

લિવિંગ વિલ ગંભીર વાત છે. પણ ચંપાવતીએ હળવી રીતે બધી વાત કવર કરી દીધી. અમે બન્નેએ સાક્ષી તરીકે સાઈન કરી દીધી. જો કે જરૂરી ન હતું તો પણ, હોસ્પિટલમાં જ એક સોસિયલ સર્વિસિસ હેલ્પ ડિપારટ્મેન્ટમાં નોટરી પબ્લિક હતી તેમની પાસે નોટરાઈઝ પણ કરાવી દીધું. એણે સલાહ આપી કે થોડા થોડા સમયે આ વિલ કે તમારા કોઈ પણ વિલ રિવ્યુ કરતા રહેવું.

એટલામાં ચંદુભાઈને કેટલેબમાં લઈ જવા નર્સ આવી.

‘ચંદુ બેસ્ટ ઓફ લક. તું હાર્ટ ચેક કરાવવા જા, અમે કાફેટરીયામાં પેટપૂજા માટે જઈયે છીએ.’

ચંદુ સ્ટ્રેચર પર બબડતો હતો. કદાચ ભગવાનને પ્રાર્થના કરતો હશે કે મનમાંને મનમાં મંગુને  સુરતી સંભળાવતો હશે એ તો એનો રામ જ જાણે. અમે બહારથી ગમે તે બોલીયે પણ અંદરથી ચિંતા સહિત ચંદુના સૌ સારાવાના જ થાય તેને માટે પ્રાર્થના કરતાં હતાં. ચંદુ હવે યુવાન ન હતો. એને ડાયાબિટિઝ હતો. અને ફેટથી ફૂલેલો હતો. ખાવાની વાતમાં કોલેસ્ટરોલથી ભરેલો પાક્કો સુરતી હતો. એટલે જ અત્યારે માત્ર ગેસ નું કારણ હોય પણ એની જીવન શૈલી બદલાવવા ટેસ્ટ જરૂરી હતો..

“તિરંગા” અપ્રિલ ૨૦૧૮ માટેનો લેખ

“અમેરિકન મેલ્ટિંગ પોટ” – ચંદુ ચાવાલા

પ્રવીણ શાસ્ત્રી 

“અમેરિકન મેલ્ટિંગ પોટ”

‘શાસ્ત્રી, આજે ડેનીને ત્યાં જવાનું છે તે યાદ છેને?’

‘હુ ઈસ ધીસ?’ હું એકદમ ચમક્યો. અવાજ જાણીતો પણ ન ઓળખાયો. મારાથી પૂછાઈ ગયું.

તરત ખડખડાટ હાસ્ય. ‘સાસ્ટરી હું ટારો ચન્ડુ, વન એન્ડ ઓન્લી ચન્ડુ ચાવાલો. હુ સુઢરવા માંગું ટો પન  ટું મને સુઢરવા જ નઠી ડેવાનો. ટને ફોન કર્ટા પેલ્લા ડશ વખટ મનમાં પ્રેક્ટિસ કરી, સુઢ્ઢ ગુજરાટીમાં ફોન કૈરો ટો તને મારી ઓર્ખાન પન ન પરી.’

‘ના ના, ચંદુભાઈ ઓળખાણ પડી. બસ કાયમ મારી સાથે ચોખ્ખું ગુજરાતી બોલતા રહેજો. હા મને યાદ છે આપણે ડેનીને ત્યાં જવાનું છે.’

ગયા મહિને ડો.રાગિણીની બર્થડે સમયે ડેનીભાઈની અચાનક જ મુલાકાત થઈ ગયેલી. ડેનીભાઈ તો અમે કહીયે. એમનું સાચું નામ દિનેશ તો પાસપોર્ટ પર જ રહી ગયેલું. ઘરનું નામ દીનુ. શેરીનું નામ દિનેશભાઈ અને અમેરિકામાં ડેનીયલ, પણ ઓળખાય માત્ર ડેની તરીકે. અમારા મહોલ્લામાંના મનુ પંડ્યાનો ભાણેજ. મુંબઈમાં ઉછરેલા, વેકેશનમાં મામાને ત્યાં આવે. અમારા કરતાં ચારેક વર્ષ મોટા. ગોરા અને ઊંચા. પારસી બાવા જેવી પર્સનાલિટી. સુરત આવે ત્યારે અમારા ટોળામાં ભળી જાય. અમે એને દિનેશભાઈ કહેતા. મામા મનુ પંડ્યા ગુજરી ગયા પછી એમનું સુરત આવવાનું બંધ થયું. અચાનક મંગુને ત્યાંની પાર્ટીમાં ભેટો થઈ ગયો. પાર્ટીની ધમાલમાં વધુ વાતો ન થઈ પણ એમણે અમને એમને ત્યાં ‘ગેટ ટુ ગેધર’ માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું.

એ યાદ કરાવવા જ ચંદુએ ફોન કર્યો. એમની રાબેતા મુજબની સુરતી ભાષામાં નહિ પણ ચોખ્ખી ભાષામાં. એમ તો બધા સાથે સીધી વાત કરતા. મને જોઈને જ એમનું સુરતીપણું સળવળતું. મારી સાથે ધીમે ધીમે નોર્મલ થવાની કોશીશ કરતા હતા. અમે ત્રણચાર મિત્રો જ દિનેશભાઈને ત્યાં જવાના હતાં. કાંઈ મોટી પાર્ટી ન હતી.

અમે સાંજે એમને ભેગા થયા. એઓ મામાને ત્યાં આવતા ત્યારના સંસ્મરણો વાગોળ્યા. અમારા સંબંધો એટલા અંગત ન હતા કે એમના અંગત જીવન વિશે એમને કંઈ પુછી શકીયે. પણ જાણવાની ઈચ્છાતો ખરી જ. બધા કરતાં મેં દિનેશભાઈ વીશે ઘણી વાતો સાંભળી હતી.

અમારો મંગુ સીધી જ વાત કરનારો. એણે સીધું જ આશાભાભીને પુછ્યું, ‘ભાભીજી આપ અમારા દિનેશભાઈ સાથેની કોઈ રોમાન્ટિક પોલ જાણતા હોય તો જણાવોને. એઓ તો અમારા ખૂબ જ સિરિયસ વડીલ. એમને તો પુછવાની હિમ્મત જ ના થાય.’

‘તમારા ભાઈ તો સિરિયસ હોવાના ડ્રામા કરે છે. બાકી એણે જ અમને બાલી ઉમ્મરમાં ફસાવ્યા છે.’ દિનેશભાઈ સ્મિત કરતા રહ્યા.

‘અમે બન્ને નોર્થ કેરોલિના યુનિવર્સિટિમાં ફાર્મસીમાં ડોક્ટરેટ કરતા હતા. ઓળખાણ થઈ. એ મને મસકા મારીને પ્રોજેક્ટ વર્કમાટે એમના એપાર્ટમેન્ટમાં બોલાવતા. જાતે રસોઈ કરતા. પણ રસોઈમાં કોઈ જાતના ઢંગઢડા નહિ. વાંકીચૂકી ભાખરી, કાચા રાઈસ અને બળેલી દાળ બે વખત ખાધા. પછી મારે જ કહેવું પડતું કે ડેની હું આવીને મારી રીતે રસોઈ બનાવીશ. તડકા દાલ,રાઈસ, પરોઠા, ચિકન, મટરપનીર હું બનાવતી. પછીતો એના એપાર્ટમેન્ટમાં વીકેન્ડમાં બે વાર મારે કુકિંગ કરવાનું માથે જ પડી ગયું. પાંચ દિવસ બહાર ખાવાનું. ફ્રેન્ડશીપ, લવ અને લિવિંગ ટુ ઘેધરમાં કૂડી પંજાબન ગુજ્જુ કી બાતોં ફસ ગઈ. સતિશના જન્મના એક મહિના પહેલાં અમે લગ્ન કર્યા. ઈટ વોઝ નાઈન્ટિનફિફ્ટી એઇટ.’

‘હા મને યાદ છે કે તમે બાબાને લઈને મામાને ત્યાં આવ્યા હતા. દશેક મિનિટ મારા પેરન્ટને પણ પગે લાગવા મારે ત્યાં આવ્યાં હતાં.’

‘હા શાસ્ત્રીભાઈ, મેં પંજાબણ સાથે લગ્ન કર્યા એટલે અમારા ફેમિલીને જ્ઞાતવાળાઓએ જ્ઞાત બહાર મૂક્યા હતા. મારા ફાધર અને અંકલને કાંઈ પડી ન હતી પણ મધરને વસવસો આખી જીંદગી રહ્યો હતો. અમારા લગ્નનો નહિ પણ ન્યાત બહાર થયાનો.’

ડિનર પછી એમણે બીગ સ્ક્રિન પર એમના ફેમિલી અને લાઈફ ઈવાન્ટ્સની સ્લાઈડ બતાવી. એમનું લગ્ન પહેલાંનું સહજીવન, મોટી ફાર્મસક્યુટિકલ કંપનીઓના રિસર્ચ ડિપાર્ટ્મેન્ટમાં કામ કરતાં ફોટાઓ. એમના ત્રણ દીકરા અને બે દીકરીના ઊછેર અને તેમના લગ્ન અને ગ્રાન્ડ ચિલ્ડ્રનના ફોટાઓ અને આશાભાભીની રનિંગ કોમેન્ટ્રીએ એટલો તો ખ્યાલ આપી દીધો કે અમે કોઈ ઈન્ડિયનને ત્યાં નહિ, પણ અમેરિકનને ત્યાં બેઠા હતાં. અમે અમેરિકામાં પણ સુરતી જ રહ્યા હતા. અમારા અમેરિકાના ચાળીસ પચાસવર્ષના વસવાટ પછી પણ પૂરા અમેરિકન થયા ન હતા. અમારા અહિ જન્મેલા છોકરાંઓ પંચોતેર ટકા અમેરિકન અને અમારા ગ્રાન્ડ ચિલ્ડ્રન પંચાણુ ટકા અમેરિકન. અમે તો પંચાણું ટકા દેશીના દેશી જ રહ્યા. અમારા ડેની અને આશાભાભી પહેલા જનરેશનથી જ અમેરિકન થઈ ગયા હતા.

ડેની, દિનેશભાઈ, ગંભીર વડીલમિત્ર. વાતોનો વિષય હતો અમેરિકા. લેન્ડ ઓફ ઓપોર્ચ્યુનિટી અને કલ્ચરલ મેલ્ટિંગ પોટ. જે દિનેશભાઈનું અને તેમના પરિવારનું જીવન પરથી સાક્ષાત થતું હતું. એમનો સૌથી મોટો દીકરો સતિશ અહી જ જન્મેલી તામિલ છોકરી સાથે પરણ્યો હતો. કહેવાય તો ઈન્ડિયન, પણ કલ્ચર અમેરિકન જ. બીજા નંબરનો રશીયન ઈમિગ્રાંટને પરણ્યો હતો. ત્રીજા નંબરના છોકરાએ જમૈકન બ્લેક અમેરિકન છોકરી સાથે લગ્ન કર્યા હતા. એની એક દીકરીએ આઈસીશ અમેરિકન સાથે લગ્ન કર્યા હતા. અને બીજી જાપાનિસ સાથે પરણી હતી.

આશાભાભીએ કહ્યું કે ‘યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એ ઇમિગ્રન્ટ્સનો દેશ છે. અમેરિકા લેન્ડ ઓફ ઓપોર્ચ્યુનિટી કહેવાય છે. સમગ્ર વિશ્વમાંથી લોકો, વધુ સારી રીતે જીવન જીવવા માટે અહિ આવે છે. દરેક ઇમિગ્રન્ટ તેમની સાથે તેમની સંસ્કૃતિ લાવે છે. તેમના રીત રિવાજો અને માન્યતાઓ લાવે છે. દુનિયાભરમાંથી આવતી પહેલી પેઢીની સંસ્કૃતિનું અહિ બીજી અને ત્રીજી પેઢીએ મેલ્ટિંગ થઈને એક નવી જ સંસ્કૃતિ બને છે અને તે છે અમેરિકન સંસ્કૃતિ. અમેરિકન કલ્ચર.’

‘અમારે ત્યાં કુટુંબ સાથે અવાર નવાર અમે ગુજરાતી અને પંજાબી તહેવારો ઉજવીયે છીએ, દીકરાઓને ત્યાં એમની પત્નીના કૌટુંબિક કે ધાર્મિક તહેવારોમાં પણ અમે સામેલ થઈએ છીએ. ઘરમાં વહુઓના માબાપ તેમના દેશની ભાષા બોલે છે પણ છોકરાંઓ તો અમેરિકન ઈંગ્લિશ જ બોલે છે અને સમજે છે.’

દિનેશભાઈએ કહ્યું,  ‘”આ દેશ એક વિશાળ સૂપના મોટા પોટ જેવો છે. એમાં બીજા દેશોમાંથી આવતા દરેક ઇમિગ્રન્ટસ કંઈકના કંઈક ઈન્ગ્રેડિયનસ ઉમેરતા જાય છે. એક નવો સ્વાદ ઉમેરે છે. માની લો કે એક સ્વાદિષ્ટ પાવભાજી. આ જ અમેરિકન કલ્ચર છે. દરેક ઇમિગ્રાન્ટ અમેરિકા આવ્યા પછી, તેઓ અન્ય લોકો સાથે જોડાય છે. એકબીજાની સંસ્કૃતિ વિશે શીખે છે. આ અમેરિકન મેલ્ટિંગ પોટના સૂપની વિશિષ્ટતા એવી છે કે બધા અલગ હોવા છ્તાં બધા એક છે એવો અનુભવ થાય છે.’

આશા ભાભીએ કહ્યું કે ‘અમારા ફેમિલીમાં ક્રોસ-કલ્ચરલ લગ્નોએ અમારે માટે રેશિયલ ટોલરન્સ સર્જવાનું કામ કર્યું છે. ‘પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટર’ના સર્વે મુજબ 2010 માં અમેરિકામાં બ્લેક અને કોકેઝિયન વ્હાઈટના ઈન્ટર રેશિયલ લગ્નો 15 ટકા હતા તે દરવર્ષે વધતા જ રહ્યા છે. આ લગ્નની સંખ્યામાં વધારો પણ રેશિયલ ટોલરન્સ વધારવામાં સારો જેવો ફાળો આપે છે. એક નવી જ માનસિક સહિષ્ણુતા સર્જાય છે.  પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના અભ્યાસ મુજબ, 35 ટકા અમેરિકનોના કુટુંબમાં પોતાની જાતિમાંજ લગ્ન કર્યા છે. જ્યારે ૬૫ ટકા અમેરિકનોએ આંતરજાતિય લગ્નો કર્યા છે. યુવાન લોકોમાં ક્રોસ-સાંસ્કૃતિક લગ્નને સ્વીકારી શકવાની ક્ષમતા વધારે હોય છે

ઓલ મિલિનિયલ્સ સ્વીક ઇન્ટરફેરી ડેટિંગ એન્ડ મેરેજ, સંસ્થાના સર્વે મુજબ ૮૮ ટકા લોકોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ  કોઈ અન્ય જૂથ સાથેના લગ્ન સ્વીકારે છે. આ કારણોસર, વધુ ક્રોસ-સાંસ્કૃતિક સંબંધોની અપેક્ષા રાખી શકાય છે.
કેટલાક પ્રોફેશનલ એથ્લેટ્સ કે પ્રખ્યાત લોકોએ પણ આંતરદેશીય કે જાતીય મેરજ કર્યા છે. તેમાં રોબર્ટ ડી નીરો અને ગ્રેસ હાઇટવર, જ્યોર્જ લુકાસ અને મેલોડી હોબસન, ઓડ્રા મેકડોનાલ્ડ અને વિલ સ્વેન્સન અને માર્ક ઝુકરબર્ગ અને પ્રિસિલા ચાનનો સમાવેશ થાય છે.  લોકો તેમને સ્વીકારે છે. યુ.એસ. સેન્સસ બ્યૂરોના જણાવ્યા અનુસાર,  30 વર્ષમાં, શક્ય છે કે વ્હાઈટ કરતાં બ્લેક કે મિક્ષ વધારે હશે.  પ્રેસિડન્ટ ટ્રંપ એક યા બીજી રીતે આ ટાળવા પ્રયાસ કરે છે એવો પ્રચાર પણ થાય છે.’

આપણા ભારતની ચર્ચા નીકળી. દિનેશભાઈએ અમને પણ ઝપેટમાં લીધા. ‘તમે તો અમેરિકામાં પણ સુરતી જ બની રહેવા માંગો છો.’ કહ્યું અમને બધાને પણ એમની મર્માળુ નજર તો અમારા ચંદુ પર જ હતી.  એક સમાન સનાતન હિન્દુ પણ બની શકતા નથી. એમાં પણ અનેક સંપ્રદાયોની મારામારી.’ દિનેશભાઈ જાણે ક્લાસ રૂમમાં છોકરાં ભણાવતા હોય એમ કહેતા હતા. ‘હું માનું છું કે અમેરિકાની જેમ જ જો ભારતને એક દેશ બનાવવો હોય તો ક્રોસ કલ્ચર મેરેજીસ કરવા દો. આપોઆપ જાતી વાદ બંધ થશે. મારા એક ડોક્ટર પટેલમિત્ર તો અમેરિકામાં પણ પોતાના સંતાન માટે પાંચ ગામ કે સાત ગામના છોકરા છોકરી શોધતા રહે છે અને સંતાનો ધડાકા કરે કે તેઓતો અમેરિકનના પ્રેમમાં છે અને તેમની મરજી મુજબ પરણવાના છે. ત્યારે રાતા પીળા થઈ જાય છે. બિચારા દેશી ડોસાઓ!!’

ઈન્ડિયામાં જાતીવાદી રાજકારણે જે વાતાવરણ ઉભું થયું છે તેની ચર્ચા કરતાં દિનેશભાઈએ એમના ડેલાવેર યુનિવર્સીટીના પ્રોફરસર મિત્ર ડો. દિવ્યેશભાઈનો અભિપ્રાય જણાવ્યો. દિવ્યેશભાઈના કહેવા મુજબ જયાં સુધી આપણા ગુજરાત અને દેશમાં જ્ઞાતિના ભેદભાવની વાતો થતી રહેશે, ઉચ્ચ જ્ઞાતિ અને નીચી જ્ઞાતિની ચર્ચાઓ થતી રહેશે, પોતાની જ્ઞાતિના ગૌરવની લાગણીની વાતો કરતા રહેશે (જાણે કેમ પોતે નક્કી કરીને ને ચોક્કસ જ્ઞાતિમાં જન્મ લીધો હોય તેમ). જ્યાં સુધી આપણે આવી માનસિકતામાંથી બહાર નીકળીશું નહિ ત્યાં સુધી દેશ અરાજકતામાંથી બહાર આવશે જ નહિ અને રાજકારણીઓ ચૂંટણીના સમય઼માં ધર્મ અને જાતીના આવા નૂસખાના આધારે લાભ લેતા રહેશે. જે  જ્ઞાતિના લોકો સાચી પરિસ્થિતિ સમજશે તેઓ તો આવી લપમાં નહિ પડે.

દિનેશભાઈ ડેનિયલ બની ગયા હતા. એમના બાળકોને કોઈ જાતીવાદ ન હતો કોઈ પ્રાંતવાદ ન હતો, કોઈ ભાષાવાદ ન હતો કે કોઈ પણ વાદનો હઠાગ્રહ ન હતો. જો ભારતમાં આંતરપ્રાંતિય અને આંતરજાતિય લગ્નો થાય તોજ ભાષાવાદ અને જાતીવાદ નાબુદ થાય.’

એમની વાત સો ટકા સાચી જ છે. અમે બધા પહેલી પેઢીના ઈમિગ્રાન્ટ બીજી અને ત્રીજી પેઢીના ગ્રાન્ડચિલડ્રનના આંતરજ્ઞાતિના અને આંતરજાતીના લગ્નો જોતા આવ્યા છીએ અને સ્વીકારતા પણ થયા છે. ભારતમાં પણ આવા લગ્નો થશે તો જ એકતા સ્થપાશે. જાતીય ક્રોસબ્રિડિંગથી ઉત્તપન્ન થતી પ્રજા વધુ શક્તિશાળી હોય છે. ભારતને એ જરૂરી છે.

ત્યાર પછી તો અમારી વાતોના ઘણાં વિષયો બદલાયા. દિનેશભાઈ અને આશાભાભી સાથે ઘણી વાતો થઈ. એક ખાસ મજાની વાત થઈ કે ચંદુભાઈએ જાતે જ જાહેર કર્યું કે હવે હું શાસ્ત્રીને, સાસટરી નહિ કહું પણ શાસ્ત્રીભાઈ જ કહીશ. અને એમણે મને ચંદુભાઈ નહિ પણ ચંદુ જ કહેવાનું. આપણા કરતાં મોટા છે. અમારો મંગુએ સળી કરી.  ચંદુ તને આટલા વર્ષે આ બ્રહ્મજ્ઞાન કેવી રીતે થયું કે શાસ્ત્રીજી આપણા કરતાં મોટા છે. ચંદુની પુંછ કદીયે સીધી નહિ જ થાય. જેટલી વાર શાસ્ત્રીભાઈને બદલે સાસ્ટરી કહે એટલી વાર તારે શાસ્ત્રીજીને સો ડોલર આપવા.

‘મંગુ ટુ ડોસો ઠીયો ટો બી એવોને એવો જ રે’વાનો. ઢીસ ઈસ ઇન બિટવીન સાસ્ટરી એન્ડ આઈ. ટારે વચમા પરવાની જરૂર નઠી.’ હસતાં રમતાં અમે છુટાં પડ્યા.

“તિરંગા” માર્ચ ૨૦૧૮ માટે

ચંદુ ચાવાલા અને ભોલેનાથની ભાંગ

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

ચંદુ ચાવાલા અને ભોલેનાથની ભાંગ

‘સાસ્ટ્રી ટને યાડ છેને કે આજે મંગુની મૉટેલ પર હાંજે બરાબર પોના પાંચે પોંચવાનું છે. ડર વખટે ટારે લીઢે જ મોરું ઠાય છે. હું ટારે ટાં બરાબર ચાર ને વીસ મિનિટે આવી પોંચીશ. ટું બરાબર ચારને પંડરે તારા ઘરની બાર ઊભો રે’જે. આપને મિસ્ટર રાઈત તાઈમ દાક્તર કેડાર આવે ટે પેલ્લા ટાં ગોઠવાઈ જવાનું છે.’

અમારા ચંદુ ચા વાલાનો એઝ-યુઝવલ ફોન હતો.

મોટે ભાગે જ્યારે જ્યારે અમારી સુરતી ગેંગ ભેગી થવાની હોય કે પાર્ટી હોય ત્યારે એ મને મારે ઘરેથી લઈ જતા હોય છે. આજે મંગુની રાગિણી આન્ટીની પંચ્યાસીમી બર્થડે હતી. મંગુ સાથે સગપણતો કંઈ જ નહિ પણ મંગુની મમ્મીની ખાસ સુરતી બહેનપણી. નામાંકિત ગાયનેકોલોજીસ્ટ. પોતાની પ્રાઈવેટ હોસ્પિટલ. દર વર્ષે ઉનાળામાં બે-ત્રણ વીક માટે યુરોપ અમેરિકા કોઈ ને કોઈ મેડિકલ કોન્ફરન્સમાં હાજરી આપે. આ વખતે શિયાળામાં કેલિફોર્નિયામાં ક્યાંક આવ્યા હતા. ત્રણ દિવસ માટે ન્યુ જર્સી આવ્યા હતા. જ્યારે આવે ત્યારે મંગુને ત્યા જ એ રહે. એમની બર્થ ડે વેલેન્ટાઈ ડે ને દિવસે હતી. મંગુએ એમની સર્પ્રાઈઝ બર્થ ડે નું ગોઠવ્યું હતું. પણ સરપ્રાઈઝ જેવું કશું રહ્યું નહિ. હરખપદુડા કહો કે બીગ માઉથ કહો, કરસનદાદાએ રાગિણી આન્ટિને ફોન કરીને ભાંગડો વાટી દીધો હતો. એમણે મંગુને ફોન કરીને કહ્યું હતું કે આજે મારી પણ બર્થ ડે છે. એકાદ સારી નાની કેરેટ કેઇક મારે માટે પણ લઈ આવજે.  અમારા કરસનદાદાની બર્થડે વર્ષમાં બે ત્રણ વાર આવે. છેલ્લા બે-ત્રણ વર્ષથી એમની ઉમ્મર એ છન્નુ વર્ષની જ કહે. હવે અમે એવા ટેવાઈ ગયેલા કે અમને પણ કાંઈ જ ફેર ન પડે. એ પચ્ચીસના હોય કે પંચાણુંના. ગમે તેની બર્થડે હોય, એને માટે એક નાની કેરેટ કેઇકની વ્યવસ્થા રાખીએ જ; અને “હમ ભી અગર બચ્ચે હોતે…નામ હમારા હોતા કરસનદાદા….” ગાઈ નાંખીયે. એમના કહેવા પ્રમાણે જીવનનો દરેક દિવસ, બર્થડેના આનંદનો બની રહેવો જોઈએ. એટલે એક વર્ષના ભૂલકાની હોય કે સ્વર્ગસ્થ ગાંધીબાપુની જન્મ જયંતિ હોય; જ્યાં ઉજવણી હોય ત્યાં નોટિસ ફટકારી દે મારે માટે કેરેટ કૅઇક લઈ આવજે. આજે આન્ટીની બર્થડેમાં પણ કેરેટ કેઇકની જોગવાઈ રાખેલી જ.

ડો. રાગિણી આન્ટીએ લગ્ન ન કરેલા એટલે એમના ખાનગી કે જાહેર લવ-લફરાની રસપ્રદ ગોસીપ, એમના હાઈસ્કુલના સમયથી માંડી આજ સુધીની જિંદગી દરમ્યાન ગવાતી રહી છે; પણ એની એમને જરાયે પડી પણ નથી. એમના જ શબ્દોમાં કહીયે તો એમણે “પતિ” નામનું પ્રાણી પાળ્યું ન હતું. આજુબાજુ સારા મિત્રો હોય તો પતિની જરૂર જ નથી. મેં જેજે બચ્ચાઓને જન્મ કરાવ્યો છે તે બધા જ મારા બાળકો છે. એટલે બાળકોની પણ ખોટ વર્તાથી નથી.

આન્ટીનો સ્વભાવ હસમુખો અને માયાળુ. આન્ટિનો ઠસ્સો પણ ભારે. હેર સ્ટાઈલ ઇંદિરા ગાંધી બ્રાન્ડની. યુવાન પ્રેગ્નન્ટ યુવતીઓને સરસ સલાહ આપે, એમના પતિઓને પણ હસતાં રમતા પ્રેગ્નનસી દરમ્યાન સેક્સની વજ્ઞાનિક સમજ અને સ્પષ્ટ ભાષામાં જરુરી માર્ગદર્શન પણ આપે. ધમકાવેયે ખરા. મોટાભાગના યુવાનીયાઓના લફરાં એની પત્ની પ્રેગનન્ટ હોય ત્યારે જ થાય. અલી તારા સનમને સાચવજે હોં.  

પોતાના રોમાન્ન્સની અફવાની વાત આવે ત્યારે હસતાં હસતાં સામેથી પુછે કે ચાલ બતાવ, હમણાં હું કયા ડોક્ટર સાથે ‘ચાલુ’ છું? બે ચાર ડોક્ટરના નામ બોલી જાય. સામે બેઠેલો ભોંઠો પડી જાય. અમારા ચંદુને એમને માટે ખુબ જ આદર. દર વર્ષે એ ડો. રાગિણી આન્ટીને હજાર ડોલરનો ચેક ગરીબ ગર્ભવતી મહિલાઓની સારવાર માટે આપી દે. બસ એના હિસાબ કિતાબની કંઈ જરૂર પણ નહિ.

આજે એમની બર્થડે પાર્ટીમાં જવા ચંદુભાઈ મને લેવા સમયસર આવી પહોંચ્યા અને અમે માત્ર પંદર મિનિટ્માં મંગુની મોટેલ પર સમયસર પહોંચી ગયા. એની મોટેલમાંનો પાર્ટીહૉલ ખીચોખીચ ભરેલો હતો. હું ન ઓળખતો હોઉં એવા ઘણાં સુરતીઓ ડો.રાગિણી આન્ટીને મળવા આવ્યા હતા. ઘણાં નવા આવેલા સુરતીઓ સાથે મારી નવી ઓળખાણ થઈ.  ડો. રાગિણીએ પંચ્યાસીની ઉમ્મરે પણ પોતાના શરીરની ભૂગોળ અને મગજના દરવાજા પચાસની વયના જ સાચવી રાખ્યા હતા. ઉમ્મરની કોઈ અસર જ નહિ.

આન્ટી હાથમાં વાઈન ગ્લાસ લઈને એક ગ્રુપમાંથી બીજા ગ્રુપમાં ફરતા હતા. કોઈ વાંકા વળીને પગે લાગે તેને આશિષ આપતા. ગ્લાસ ટેબલ પર મૂકી કોઈને હગ કરતાં તો કોઈની સાથે હસ્તધૂનન કરતા. બધા અમારા મિસ્ટર રાઈટ ટાઈમ ડોકટર કેદારની રાહ જોતા હતા. કેદાર કોઈ દિવસ મોડો પડે જ નહિ. સમયસર ન આવે એ ચિંતાની વાત થઈ જાય.

કેદાર કરસનદાદાને લઈને આવવાનો હતો. ગઈ કાલે મહાશિવરાત્રી હતી. કેદાર દરવર્ષે મહાશિવરાત્રીએ શિવલિંગની પૂજા અને અભિષેક કરતો. ઘીના કમળ ચડાવતો. કરસનદાદા હકથી કેદારને ત્યાં પહોચી જતા અને રાત ત્યાં જ રોકાઈ જતા. ગઈકાલે પણ એમને ત્યાં જ રોકાઈ ગયા હતા. એમને લઈને આવવાનું હતું એટલે આજે મિસ્ટર રાઈટટાઈમ દશ મિનિટ મોડો આવ્યો. એણે ખુલાસો કર્યો કે છેલ્લી ઘડીએ કરસનદાદાએ આન્ટિ માટે વેલેન્ટાઈન બુકે લાવવાનું ફરમાવ્યું. ત્રણ ફ્લોરિસ્ટને ત્યાં રખડાવ્યો ત્યારે એની પસંદનો બુકે મળ્યો એટલે મોડું થયું. ‘આઈ એમ વેરી સોરી ફોર બીઇંગ લેઇટ.’ કરસનદાદાએ આન્ટિને હેપી બર્થ ડે માય સ્વીટ વેલેન્ટાઈન કહીને બુકે આપ્યો. આન્ટિએ હગ કરીને દાદાને ગાલ પર ચમચમતી મીઠ્ઠી કિસ પણ કરી. દાદા અને કેદાર આવ્યા એટલે પાર્ટીની ચીલાચાલુ રસમ શરૂ થઈ. સંગીત, એપેટાઈઝર અને સોસિયેલાઈઝેશન, કરસનદાદાની એઝ યુઝવલ છન્નુમી બર્થડેની કેરેટ કેઇક અને આન્ટિમાટેની રમ કેઇક કપાઈ. ડેન્સ અને ડિનર પત્યા પછી અમારી અસલની ટોળકીએ, આન્ટિ સાથે બેસીને ગપ્પાબાજીનો ગલ્લો શરુ કરી દીધો.

દર મહાશિવરાત્રિએ કરસનદાદા કેદારને ત્યાં કેમ પહોંચી જતા તેનું રહસ્ય હસતાં હસતાં કેદારે છતું કર્યું. મહાશિવરાત્રિને દિવસે કેદાર ખાસ ભાંગ જેવો જ પ્રસાદ બનાવતો. આપણા કરસનદાદા વાડકા બે વાડકા ચઢાવી દેતા અને એમને ચઢી પણ જતા. જાણે ભાંગ ચઢી હોય એમ ઊંઘમાં જ હસતા હસતા બેસુરા રાગમાં ‘ખઈકે પાન બનારસવાલા’ ગાયા કર્યું અને વચ્ચે વચ્ચે લવારા કરતા રહ્યા. ‘વૉન્ડા નર્સકી ઐસી કી તૈસી… હું તો કાલે ડો.રાગિણીને પ્રપોઝ કરવાનો છું.

‘કેદાર તું જુઠ્ઠો છે. હું ઉંઘમાં બોલતો જ નથી. મારી છાપ બગાડે છે. એ દુર્વાસામુની થઈ ગયા. શ્રાપ આપતા હોય એમ કહ્યું કે ‘બસ હવે કોઈ દિવસ તારે ત્યાં રાત રોકાઈશ નહિ.’

કેદારે કરેલી આ વાત સાંભળતાં જ પંચ્યાસીના આજન્મ કુંવારિકા રાગિણીદેવી એક હાથ કમ્મર પર મુકીને, નખરાળી અદામાં આંગળી ધરીને કરસનદાદાની સામે ઉભા રહી ગયા. “કમોન દાદાજી, ગેટ ઓન યોર નીઝ એન્ડ પ્રપોઝ મી. આઈ એમ વૅઇટિંગ ફોર યોર પ્રપોઝલ, પ્લીઝ, પ્લીઝ  હની, પ્લીઝ દાદાજી, પ્રપોઝ; માય ફિંગર ઈઝ વૅઇટિંગ ફોર યોર ડાયમંડ રિંગ”

કરસનદાદાએ ઓપન બારનો લાભ ઉઠાવ્યો હતો પણ અત્યારે તો સોબર હતા. બિચારા શરમાયા અને ભોંઠા પડ્યા. આમતો તેઓ પ્રસંગોપાત હાર્ડલિકર પણ લેતા અને પોતાને સંભાળી શકતા. કબુલ્યું કે કદાચ કેદારની ભાંગની અસર હશે. પછી તો એમણે ભાંગના આયુર્વેદિક ફાયદા જણાવવા માંડ્યા. એકવાર કોઈક કારણસર મારી ભૂખ ઉડી ગઈ હતી. ખાવાની રૂચી જ થતી ન હતી. અમારા વૈદરાજે ભાંગચુર્ણ આપ્યું. તેઓ કહેતા હતા કે ભાંગ લેવાથી એટલી બધી ભૂખ લાગે છે કે ગમે તેટલો ખોરાક લેવાથી પણ ધરાઈ ન જવાય. ભાંગ ભૂખ લગાડનાર અને પાચક હોવાથી અજીર્ણ, અતિસાર અને અમુક તરેહના જીર્ણ મરડામાં ફાયદો કરે છે. ક્ષયની ખાંસી, મોટી ઉધરસ અને દમમાં તે આક્ષેપનિવારક હોવાથી ઘણી કીમતી ઔષધિ ગણાય છે. ચિંતા અને થાકને લીધે થતા માથાના દુખાવામાં તે ઘણો ફાયદો કરે છે. કહેવાય છે કે દારૂ  માણસને નિર્લજ્જ બનાવે છે, અફીણ એદી બનાવે છે, ગાંજો ધૂની બનાવે છે, પણ ભાંગ કલ્પનાશક્તિને ઉત્તેજે છે. કલાકાર કે શાસ્ત્રી જેવા લેખકો જો ભાંગ પીને લખે તો હમણા જે અધ્ધરતાલ લખે છે તેમાં કલ્પનાના સારા રંગો પૂરી શકે. દાદાએ મને લપેટમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો. મેં તો મારી જિંદગીમાં ભાંગનું એક ટીપું પણ મોમાં મુક્યું નથી. મારી મદદમાં મંગુ આવ્યો.

‘દાદા, ભાંગ પીધેલ માણસ ખૂબ લવારા કરે. કોઈ અમારા આન્ટિને પ્રપોઝ કરે અને આન્ટિ ના કહે તો  વિશ્વસુંદરી ઐશ્વર્યાને પરણવાની વાતો પણ કરે ને?’

‘મંગુ, ચૂપ મર.’ મંગુએ ચૂપ મરવાને બદલે આન્ટિને પૂછ્યું ‘આન્ટિ, દાદાને ફાયદો થતો હોય એવા ભાંગના ફાયદા બતાવો ને?’

‘દાદાએ જો ડાયમંડ રિંગ આપીને મને પ્રપોઝ કર્યું હોત તો હું એમને કહેતે કે વૈદો તો એવું પણ માનતા હતા કે ભાંગ વીર્ય ઘટ્ટ બનાવે છે અને સ્તંભન કરે છે. પાતળી ધાતુવાળાને ભાંગ થોડા પ્રમાણમાં લેવાથી ફાયદો થાય છે. દાદાને હું તો ન ગમી પણ બીજી કોઈ સુંદરી સાથે સહશયનનો પ્રસંગ આવે તો આ માહિતી એમને કામ લાગશે. આન્ટિ પણ દાદાને લપેટમાં લેવાના મૂડમાં હતાં. આજે બધા દાદાની પતંગ ઉડાવવામાં પડ્યા હતાં.

દ્દાદાએ સિરિયસ થઈને ભાંગના ફાયદાઓ બતાવ્યા. ભોલાનાથ મહાદેવજીનું પ્રિય પીણું ભાંગ. ભાંગપાન કરીને મહાધ્યાનમાં સરી જતા. એટલે જ સાધુબાવાઓ ભાંગ ગાંજો ચડાવીને સમાધીમાં લાગી જતા.

ભાંગ પરથી વાત તાડી અને નીરા પર વળી.

સુરત નજીકના ભીમરાડ ગામમાં મારું મોસાળ. રસ્તામાં ઘણાં ખજુરાના ઝાડ. મેં ખજુરા ઉપર ગડિયા લટકાવેલાં જોયા છે. રસ્તામાં એક પારસીબાવાનું તાડીનું પીઠું પણ હતું. સુરતમાં ભાજીવાળી પોળને નાકે દારુ-તાડીની દુકાન હતી. અત્યારે પણ સુરતમાં દારુવાલા તાડીવાલા પારસી મિત્રો છે જ. અમે જ્યારે હાઈસ્કુલમાં હતાં ત્યારે શિયાળાની સવારે ચાર વાગ્યે ઊઠીને, શેરી મહોલ્લાના સાતઆઠ મિત્રો, સાઈકલ પર હોપપુલ પર પહોંચી જતાં. પ્લના ત્રણ ચાર રાઉન્ડ દોડતા. દોડ્યા પછી ચોક બજારમાં નીરા કેન્દ્ર હતું ત્યાં વહેલી સવારે તાજો નીરો પીતા. હવે ખબર નથી કે સુરત કે ગુજરાતમાં નીરો પીવાય છે કે નહી.

ભાંગની વાત પરથી તાડી નીરો અને દારૂબંધી અને ગુજરાતની ગાંધીનીતિ પર મંગુ અને દાદાજી કાયમ આખડ્યા કરતા હતા. પણ વાત મૅરવ્હાના (marijuana) પર થંભી. અમારો કેદારે કહ્યું કે ‘અમેરિકામાં અમુક સ્ટેટમાં એના પર સદંતર બંધી છે. એનું બીજું નામ કેનાબીસ (Cannabis) છે. એમાં જે સાઈકોટ્રોપિક કેમિકલ્સ છે તે બ્રેઈન ફંકશન, મૂડ અને બિહેવિયર એટલેકે વર્તણુંક પર અસર કરે છે, કેટલાક સ્ટેટમાં મેડિકલ યુઝ તરીકે વાપરવાની છૂટ છે. એ હેબીટ ફોર્મિંગ નાર્ગોટિક્સ ડ્રગ છે. ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રીપશનથી જ મળે. ગુજરાતમાંથી જેમ દારુબંધી હટાવવાની વાતો થાય છે તેમ જ અમેરિકામાં પણ મૅરવ્હાના ને કાયદેસર કરવાના પ્રયાસો ચાલે છે. ન્યુ જર્સીમાં મેડિકલ મૅરવ્હાના કાયદેસર થયું છે પણ પ્રિસ્ક્રિપશન ડ્રગ તરીકે વધુમાં વધુ માત્ર બે ઔંસ જેટલું જ મૅરવ્હાના રાખી શકાય. પ્રિસ્ક્રિપશન વગર આટલો જથ્થો હોય તો અઢાર મહિનાની જેલ અને હજાર ડોલરનો દંડ થાય છે. કેદારે કહ્યું હું અંગત રીતે રિક્રિયેશનલ ડ્રગ તરીકે મૅરવ્હાના ના ઉપયોગનો વિરોધી છું.  દાદાથી ખાનગી વાત આજે કહું છું. દાદા જેને ભાંગ સમજીને નશાનો અનુભવ કરતા હતા તેમાં ભાંગ હતી જ નહિ. ઠંડાઈના તેજાના વાળું દૂધ જ હતું. આ બધી એમને માટે તો માનસશાસ્ત્રીય અસર છે.’

સારું હતું કે જ્યારે કેદારે આ ખુલાસો કર્યો ત્યારે કરસનદાદા બેઠા બેઠા નસકોરા બોલાવતા હતા. ઊંઘમાં ફરી લવારા કરતા હતા. ‘રાગિણી તું આવતે વર્ષે આવશે ત્યારે ડાયમન્ડની રિંગ સાથે હું પ્રપોઝ કરીશ. આજે તો નીરિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી પછી ઘૂંટણીયે બેસાય એમ ન હતું અને ગજવામાં ડાયમન્ડ રિંગ પણ ન હતી.’ બિચારા કરસન દાદા!

આન્ટિએ હસતાં હસતાં કહ્યું કે ‘સિનિયરોએ દાદા જેવી મનોવૃત્તિ કેળવ્વી જોઈએ. આપણે હવે તો ઘરડા થયા, આપણાથી હવે આમ જ થાય; આમ તો ન જ થાય; એ છોડી દઈને જીવનની દરેકે દરેક ક્ષણ માણવી જોઈએ. આ સમરમાં હું આવીશ ત્યારે ફરી કરસનદાદાની ફિલ્મ ઉતારીશું. હું એમની સામે વરમાળા- જયમાલા લઈને ઉભી રહીશ. જોઈશું એમની શું થાય છે.’

આ બધી વાતોમાં ક્યારે બે વાગી ગયા તે પણ ખબર ન પડી. અમે બધાએ અમારો સુરતી પાનનો ગપ્પા ગલ્લો બંધ કર્યો. મંગુના આગ્રહથી કરસનદાદા એની મોટેલમાં જ રોકાઈ ગયા. અમે મોડા મોડા અમારે ઘેર પથારીમાં પડ્યા.

*************************

ભાંગ

ફોટો અને લિન્ક સૌજન્ય

Google Images  અને  4masti.com

(વાચક મિત્રો આ કાલ્પનિક મિત્રો વચ્ચેની કાલ્પનિક વાતોનો લેખ છે, એમાની વાતો કોઈપણ નશીલા કાયદેસર કે ગેરકાયદેસરના ડ્રગની હિમાયત માટે નથી. આ લેખની કોઈપણ વાતને પ્રમાણભૂત સમજવી નહિ. આ લેખ માત્ર મનોરંજન માટેનો જ છે. પ્રવીણ શાસ્ત્રી.)

તિરંગા ફેબ્રુ ૨૦૧૮

“ચંદુ ચાવાલા અને છોટુ મોટુનો એકતા મંચ”

“ચંદુ ચાવાલા અને છોટુ મોટુનો એકતા મંચ”  

Election

 

          પંદર ડિસેમ્બરની વહેલી સવારે મારા પર અમારા ચંદુચાવાલાનો ફોન આવ્યો.

          ‘સાસ્ટ્રી જેસી ક્રિસ્ન, જાગે છેને?’

          ‘જય શ્રી કૃષ્ણ ચંદુભાઈ, ઉંધતો હતો. તમે એલાર્મનું કામ કર્યું. બોલો શું કામ છે? ક્યાં જવાનું છે? હજુ તો હું બૅડમાં જ છું’

          ‘ટુ સાલો હજુ બી સૂર્યવંસી હુરતી ને હુરતી જ રીયો. આપના હુરટમાં જીઆરે મોલ્લાના લોકો બિચારા નોકરી ઢંઢાએ દોરતા હોય તિયારે, હાડા આઠ વાગે અમારા ભગવાનદાસ કાકા ઓટલા પર દાતન કરટા કરટા ગુજરાટમિટ્ર છાપુ વાન્ચટા ઉટા. ટુ બી બરાબ્બર એના જેવો જ ઠઈ ગીયો. આઠ વાગી ગીયા ટો બી ઊઘીયા જ કરે છે. બામન છે ટો વેલ્લો ઉઠીને જરા સંઢ્યા પૂજા કરીને ભગવાનનું નામ ડેટો હોય ટો ટારું કલ્યાન ઠાય.’

          ‘ચંદુ હજુ હું ઊંઘમાં છું કંઈ ખાસ કામ હોય તો બોલ. નહિ તો મોડેથી ફોન કરજે.’ સામાન્ય રીતે હું હમેશા મારા કરતાં નાનો હોવા છતાં, એની સાથે તમે અમેના વિવેકથી વાત કરતો અને ચંદુ આત્મીયતા પૂર્વક મારી સાથે તું-તાંથી વાત કરતો. અડધી ઊંઘમાં મેં એને સીધું જ કહી દીધું.

          ‘સોરી શાસ્ત્રી આપણે પછી વાત કરીશું’ એણે સીધી ભાષામાં વાત કરી અને ફોન મુકી દીધો. મારી પણ ઊંધ ઊડી ગઈ હતી. સવારના નિત્યકર્મથી પરવાર્યો અને પાછો એનો ફોન આવ્યો. આ વખતે બીલકુલ સીધી વાત કરતો હતો.

          ‘શાસ્ત્રી ઓગણીસ ડિસેમ્બરે છોટુ અને મોટુએ એકતા સમારંભ રાખ્યો છે. એમાં તમારે પ્રમુખપદે રહીને સભાનું સંચાલન કરવાનું છે.’

          ‘વ્હોટ? છોટુ મોટુની એકતા? ઈમ્પોસિબલ. તમને તો ખબર છે કે સેટ રેસ્લિંગમાં ઘણીવાર બન્ને જણા   રેફરીને જ મારે. આ છોટુ મોટુની વાતમાં પડે તે જ માર ખાય. તમે જ પ્રમુખ કે માસ્ટર ઓફ સેરિમની કે ચીફ ગેસ્ટ કે ડીજે જે હોય તે, તમે જ બનો. મારે તો છોટુ મોટુની હાજરી હોય ત્યાં આવવું પણ નથી.’

          છોટુ અને મોટુ બન્ને કહેતા હતા કે શાસ્ત્રી અંકલ એકદમ તટસ્થ માણસ છે એટલે સંચાલનમાં તો એ જ જોઈએ.

          ‘ના હું તટસ્થ નથી. એમને કહી દેજો.’ મેં હાથ ખંખેરી નાખ્યા.

          આ છોટુ મોટુ એટલે ચંદુભાઈના વચલા દીકરાના બે સાળા. બન્ને ટ્વિન્સ. એકનું અજય અને બીજાનું નામ વિજય. પણ મૂળ નામો માત્ર પાસપોર્ટમાં જ રહેલા, એમને બધા છોટુ અને મોટુ તરીકે જ ઓળખતા. પહેલા મોટુનો જન્મ થયો અને બીજી મોનિટે છોટુનો જન્મ થયો હતો. પણ બન્નેમાં કોઈજ સમાનતા નહિ. મોટુ રિપબ્લિકન તો છોટુ ડેમોક્રેટ જ. ગુજરાતની ચૂંટણીમાં મોટુ ભાજપી અને છોટુ કોંગ્રેસી. છેલ્લા ચાર મહિનાથી એના ઘરમાં રોજ ડિનર ટેબલ પર વાગ્યુદ્ધ થતા રહેતા હતા. બન્ને ની પત્ની સગ્ગી બહેનો. બિચારી બે ભાઈઓની ઘાંટાઘાંટવાળી વાતોથી ત્રાસી જતી. કહેતી કે આપણે જૂદા થઈ જઈએ. શાંતિથી બેસીને ખવાય તો ખરું! તો બન્ને નફ્ફટોનો એક જ જવાબ; જો જૂદા થઈશું તો લડીશું કોની સાથે? તારા બાપ સાથે? બિચારી ચૂપ થઈ જતી. બન્નેમાં સારો સંપ અને સારી સમજ.

          મોટુ મોદી સાહેબનો પરમ ભક્ત. મોટુ માનતો કે નહેરુ ગાંધી કુટુંબની નાગચૂડમાંથી મોદીસાહેબે ભારતને બહાર કાઢ્યું છે. દેશનું સુકાન નહેરુ લોહી જ સંભાળી શકે એ નશાના ધેનમાં પ્રજા સુસુપ્ત પડી રહી હતી. મોદીજીએ કુશળતાથી પોતાના ભાજપ પક્ષમાંના આંતરિક અંતરાયો દૂર કર્યા અને એકલે હાથે પોતાને વડાપ્રધાન તરીકે પ્રોજેક્ટ કરીને સુનામી સર્જી. કોંગ્રેસનો સફાયો સર્જ્યો. સાહેબ એટલે સાહેબ. ચાણક્યનો બીજો અવતાર. રાજકીય કૂટનીતિના કૌટિલ્ય. મોટુ માનતો અને જાણતો કે રાજકારણમાં કોઈ જ સ્વચ્છ નથી હોતા. બધા સીધી આડકતરી રીતે પોતાની સાથ પેઢીનું જમા કરી દેતા હોય છે. આ ચાવાલો એ બાબતમાં ચોખ્ખો છે.’

          બસ ત્યાં જ છોટુનું છટકતું. ‘ભારતે એને પીએમ બનાવીને શું કાંદા કાઢ્યા છે. લગનમાં બૈરાઓ પાંચવાર સાડી બદલે એમ દશવાર કપડાં બદલીને ગાર્મેન્ટ ઈન્ડ્સ્ટ્રિઝના મોડેલની જેમ ફોટા પડાવ્યે રાખે છે. દેશના પૈસે દુનિયામાં ભટક્યા કરે છે. ભોળી પ્રજાને ખોટા ખોટા પ્રોમિસ આપીને છેતરી છે. મહા ફેંકુ છે ફેંકુ. એણે કર્યું છે શું? કાશ્મિર એમનું એમ છે. દાઉદ હજુ પકડાયો નથી. કાળુંધન આવ્યું નથી. નોટબંધી અને ગબ્બર સિંહ ટેક્ષે વપાર ધંધાની પત્તર ફાડી નાંખી છે. બુલેટ ટ્રેઈનની ભારતને શી જરૂર છે? પાકિસ્તાનીઓ આપણા સૈનિકના માથાં વાઢે છે. ટામેટા અને કાંદાબટાકાના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે.’

          ‘મોટુ, તારામાં તો જરા પણ અક્કલ નથી. તું તો ભગતડો છે ભગતડો. સાહેબથી ઈમ્પ્રેશ થઈ ગયો. સુનામી તો પેલા બાવીસ વર્ષના હાર્દિકે સર્જી છે. માત્ર બે વર્ષમાં આનંદીબહેનને ઘરે બેસીને મંજીરા વગાડી ભજનનો આનંદ લેતા કરી દીધા. એણે એકલે હાથે પટેલ, દલિત, રજ્પૂતો અને મુસ્લિમ પ્રજાને એક કરી દીધા. મોદીની સભામાં કાગડા ઊડે અને હાર્દિકની પાછળ માનવ મહેરામણ છલ્કાય. ગુજરાત અને ભારતમાંથી ભાજપને આ છોટેસરદાર જ ભગાડશે અને નહેરુ વારસદારને રાજ્યધૂરા સુપ્રત કરશે. આજે દેશભરના મોટા મોટા નેતાઓ એની સાથે ચર્ચા વિચારણા કરી એની પાસે માર્ગદર્શન મેળવે છે. હું મારે ખર્ચે હાર્દિકને અમેરિકા બોલાવીશ. ભવ્ય સત્કાર સમારંભ યોજીશ.’

          આતો એક દિવસની ચર્ચા. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ઘરમાં ડિનર સમયે આની આજ વાત રિસાઈકલ થતી.

          ઈલેક્શન નજીક આવતું ગયું તેમ તેમ બન્નેનો ઉશ્કેરાટ વધતો જ ગયો. મોટુ ઠંડા કલેજાનો અને છોટુ એકદમ ગરમ ભેજાનો. એ બુમાબુમ કરતો મોટુ તારા સાહેબને તો “પાડી” દઈશું. મોટુ એને થોડી થોડી વારે સળી કરીને ઉશ્કેરતો રહેતો.

          બન્ને બહેનોએ નક્કી કર્યું કે આપણે સાથે ખાઈ લઈશું અને પોતપોતાના હસબંડને બેડરૂમમાં બેસાડીને  ખવડાવીશું.

          છોટુ મોટુએ બેડરૂમમાં ખાવાનું શરૂતો કર્યું પણ કંઈ ખૂટતું લાગ્યું. સમજાયું નહિ શું થયું. બન્ને પોતાની થાળી લઈને ડાઈનિંગ ટેબલ પર આવી ગયા. અને પછી તો પાછું એનું એ જ. ઈન્ડિયન પોલિટિકસ એમનું વ્યસન બની ગયું હતું. બન્ને બહેનો કંટાળી. પોતાની નણંદને ત્યાં રહેવા ચાલી ગઈ. હવે નણંદ એટલે અમારા ચંદુભાઈની વચલી પુત્રવધૂ. ચંદુભાઈને ત્યાં બિચારીઓ રહેવા ગઈ. મહિલાઓએ નક્કી કર્યુ અને છોટુ-મોટુને ફાયનલ નોટિસ ફટકારી. આ ઈલેક્શન સૂધી બન્નેને જેટલું આખડવું હોય તેટલું આખડી લો. ઓગણીસ ડિસેમ્બર પછી આ ઘરમાં ઈન્ડિયાની કે અમેરિકાની પોલિટિક્સની જરા પણ ચર્ચા થશે નહિ. ઈલેકશનના રિઝલ્ટનું પણ પોસ્ટમોર્ટમ કરવાનું નથી. આ ફાઈનલ અલ્ટિમેટમ. અમારા ફરમાનનો અમલ ના થાય તો ડિવૉર્સ. નો ઈફ, નો બટસ.

          બન્ને ભાઈઓ માંડમાંડ નક્કી થયા. વચ્ચે શાસ્ત્રીને એટલે કે મને સંડોવવાનો પ્રયત્ન થયો પણ આવી ચર્ચાઓમાં આપણા હાથ ઊંચા.

          અમેરિકાની સત્તરમી ડિસેમ્બર સૂધી છોટુ બરાડતો રહ્યો ભાજપને પાંચ સીટ પણ નહિ મળે. મોટુ ઠંડે કલેજે ગણગણતો રહ્યો; ભાજપની દોઢસો સીટ તો પાક્કી જ છે.

          પરિણામ આવી ગયું.

          છોટુ-મોટુનું મોં બંધ હતું. બન્ને ને ઘણું કહેવું હતું પણ હાઈકમાન્ડે ત્રણ તલાકની છેલ્લા પાટલાની નોટિસ આપી હતી.

        ઓગણીસ ડિસેમ્બરની સાંજે ચંદુભાઈના વિશાળ બેઝમેન્ટમાં આમંત્રિતોની હાજરીમાં એકતા સમારંભ યોજાયો હતો. ભલે ઈસ્લામમાં મહિલા ત્રણ વાર ન બોલે પણ હિંદુમાં તો અમે મહિલાઓ મરદોને ત્રણ વાર તલાક તલાક કહીને ઘરની બહાર કાઢીશું. છોટુ-મોટુએ એકતા મંચનો સમારંભ એક હોલમાં ગોઠવ્યો.

          હોલમાં દાખલ થતાં ટેબલ પર બે બોક્ષ હતા. એક બોક્ષમાં કમળના આઈડી ટેગ હતા, બીજા બોક્ષમાં પંજાના આઈડી ટેગ હતા. પોતપોતાની પસંદ પ્રમાણે ટેગ લગાતા હતા. જમણી બાજુ કમળવાળા અને ડાબી બાજુ પંજાવાળાએ બેસવાનું હતું પણ એ યોજના ભાંગી પડી. અમુક આમંત્રિતોએ પંજો પહેર્યો હતો તો પણ કમળ વાળા સાથે બેસી ગયા હતા. કેટલાક ડબલ ઢોલકી જેવાઓએ કમળ અને પંજા બન્ને ટેગ લગાવી દીધા હતા. કેટલાક આમંત્રિતો ‘નોટો’ની જેમ કોઈપણ ટેગ લગાવ્યા વગર ઓપન બારની મજા માણતા હતા.

          ચંદુભાઈએ બરાબર વચ્ચે સ્થાન લીધું. એની જમણી બાજુ ભાજપી મોટુ અને મંગુ મોટેલ બેઠા હતા. ડાબી બાજુ     કોંગ્રેસી છોટુ અને કરસનદાદા બેઠા હતા.

          ચંદુભાઈએ કરસનદાદાને બે શબ્દ બોલવા વિનંતી કરી.

         ‘ભાઈઓ અને બહેનો, આજનો સમારંભ મારે માટે દુઃખની અભિવ્યક્તિનો પ્રસંગ બની રહે છે. મારો ભત્રીજાને ભાજપ અને કોંગ્રેસ તરફથી ટિકિટની ઓફર થઈ હતી. પણ સિધ્ધાંતને વળગી રહ્યો અને અપક્ષ તરીકે એકલે હાથે ચૂટણી લડ્યો. એણે જનતા જનાર્દનનો ચૂકાદો માથે ચડાવી ડિપોઝિટના નાણા જતા કર્યા. જો કોંગેસને સફળતા મળી હોત તો અમારા સમાજને અનામત મળી હોત. ભલે અમે બીજા પાંચ વર્ષ રાહ જોઈશું. આજે મારે પરિણામ પર કાંઈ જ કહેવું નથી. હું બધા ભારતના રાજકારણમાં સમજપૂર્વક રસ લેતા આજે આવેલા આમંત્રિતોને હાર્દિક વિનંતી કરું છું કે જેઓ આ ઈલેક્શનમાં હાર્યા છે એમના આશ્વાસન માટે બે મિનિટનું મૌન પાળીશું. ઓમ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ’

          કેટલાક નફ્ફટ મહેમાનો મોંમાં મન્ચુરિયન ભરીને પણ બે મિનિટનું મૌન પાળવાને બદલે ચાવતા ચાવતા વાતો કરતા હતા.

          બે મિનિટને બદલે ચંદુભાઈએ મૌનનું નાટક એક મિનિટમાં જ સંકેલી લીધું. હારેલાઓની શોક સભા પછી એમણે મંગુ મોટેલને બે શબ્દ બોલવા વિનંતી કરી.

        મંગુએ ખૂબજ નમ્રતાપૂર્વક જણાવ્યું કે આ પરિણામથી મને ખરેખર ખૂબજ દુખ થયું છે. અંગત રીતે મારી ગણત્રી હતી કે અમારા પક્ષને નવ્વાણું ટકા સીટ મળશે પણ કમનસીબે માત્ર નવ્વાણું ટકા નહિ પણ માત્ર નવ્વણું સીટ જ મળી. ઈવીએમ આડું ફાટ્યું અને સહકાર ન આપ્યો. અમારું જે કોંગ્રેસનો કચરો દૂર કરવાનનનું સ્વચ્છતા અભિયાન હતું તે પૂર્ણ ન કરી શક્યા તેનો અમને અફસોસ છે. આવા વિકટ અવરોધોમાં ઈવીએમની મદદ વગર જીત્યા છે એમને મારા હાર્દિક અભિનંદન.

            આજે છોટુ મોટુને મોં ખોલવાની મનાઈ હતી.

          ચંદુચાવાલાએ સમાપન કરતાં કહ્યું કે ‘આનંદની વાત છે કે આપણા ગુજરાતના લોકોએ પોતાની પસંદગીના સભ્યોને વિધાન સભામાં મોકલ્યા છે. આશા છે કે એઓ પોતાની ફરજ નિષ્ઠા પૂર્વક બજાવશે જ. આપણે સૌ પરદેશમાં છીએ, ઘણાંએ ભારતનું નાગરિક્ત્વ પણ ગુમાવ્યું છે છ્તાં દેશહિત આપણે હૈયે છે. હું તો બિઝનેશમેન છું. કબુલ કરું છું કે મેં તો દરેક પાર્ટિમાં પૈસા આપ્યા છે. હું એ રીતે તટસ્થ છું. ચૂટાયલી સરકારને સપોર્ટ કરતો રહું છું. લોકશાહિમાં જે સરકાર લોકોએ ચૂંટી હોય તેમને તેમના એજંડા મુજબ નિયત ટર્મ માટે કામ કરવા દેવી જોઈએ.’

          ‘છોટુ અને મોટુ બન્ને મારા સંતાન જેવા જ છે. દરેકને પોતાના વિચારોની અભિવ્યક્તિ અને તમારા આદર્શોની રજુઆત કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા છે પણ તમે જે માનો તે જ સામાએ માનવું જોઈએ એ જરૂરી નથી. આંદોલન થાય એ જાગૃતિની નિશાની છે પણ આંદોલન ગુન્ડાગીર્દી અને હિંસક ન જ બનવું જોઈએ. આશા છે કે ભારતની ચૂંટણી પતી ગઈ છે. ત્યાંના લોકોનું કલ્યાણ થાય અને તમારા ઘરમાં શાંતિનું સામ્રાજ્ય સ્થપાય. તમે ભલે ઘરેલુ રાજકિય નેતા બનતા હો પણ પત્ની અને બાળકો તો સામાન્ય પ્રજાજનો છે. એમની માંગણી એવી છે કે હવે તમારે તમારા ડિનર ટેબલ પર રાજકારણની ચર્ચા કરવી નહિ. અહિ આવેલા સર્વ મહેમાનોને હાર્દિક વિનંતિ છે કે સૌએ પહેરેલા કમળ અને પંજા ગારબેજમાં નાંખી દેવા. આ દેશમાં એની જરૂર નથી. જ્યારે તમે ડિનર લેતા હશો ત્યારે છોટુ અને મોટુ તમારી પાસે આવશે અને દરેકને અમેરિકન ફ્લેગ અને તિરંગાની પીન ભેટ આપશે. આપણે અમેરિકાની ધરતીનું પાણી પીએ છીએ. અમેરિકાની હવા આપણા ફેફસામાં ભરીયે છીએ તો અમેરિકા ફર્સ્ટની નીતિ અપનાવતા થઈએ એ જરૂરી છે. ભારતથી અનેક નેતાઓ આવશે. એઓ ને ખબર છે તમે મત આપવાના નથી. તમને સમજાવશે કે અમને તમે ડોલર આપો અને સોસિયલ મિડિયા પર અમારો મફતનો પ્રચાર કરો. તમારે શું કરવું તે આખરે તો તમારે જ નક્કી કરવાનું છે. ગોડ બ્લેશ અમેરિકા, જયહિંદ.’

          જયહિન્દ ની સાથે જ બધા ફૂડ કાઉન્ટર પર ધસી ગયા. છેવટે તો બધા દેશી જ ને? એક એક વ્યક્તિની લાઈનમાં તો માનીયે જ નહિ. લાઈન ખરી પણ ટોળાની જ લાઈન. ભાજપવાળો આગળ હોય તો કોંગ્રેસી કેમ છો ભાજપભાઈ કરતાં તેની સાથે ખાવાની લાઈનમાં જોડાઈ જાય. એ પણ એક એક્તા જ કહેવાય.

(તિરંગા જાન્યુઆરી ૨૦૧૮)

ચંદુચાવાલા અને કરસનદાદા-વૉન્ડાના વેડિંગ ફંદા

ચંદુચાવાલા અને

કરસનદાદા-વૉન્ડાના વેડિંગ ફંદા

      ‘સાસ્ટરી હું હમના ટને પાંચ મિનિટમાં લેવા આવું છું. ટૈયાર રે’જે.’ ચંદુચાવાલાની નોટિસ મળી. ક્યાં અને કેમ જવાનું તે પુછું તે પહેલાં તો એણે ફોન મુકી દીધો. એ આવીને બારણાં ધમધમાવે તે પહેલાં જ હું બહાર જઈને ઉભો રહ્યો. એમણે એમની જીંદગીમાં  કોઈપણ વાર મારા ઘરનો ડોરબેલ માર્યો હોય એ મને યાદ નથી. આજે મારું બારણું ખૂલ્લું જ હતું. એણે બે ડબ્બા કિચન ટેબલ પર મૂકી દીધા.

       ‘લેટ્સ ગો’ ચંદુભાઈનો ઓર્ડર ફાટ્યો.

       ‘અરે! પણ ક્યાં જવાનું છે?’

       કરસનદાદાને ત્યાં. હોસ્પિટલથી આજે જ સવારે પાછા આવ્યા છે. કહેતા હતા કે તમે બધા આહિ આવી જાવ આજે છેલ્લી ઈચ્છા પુરી કરી લેવી છે. તમારા બધાની સલાહની જરૂર છે.

       ઓહ! એક સાથે બે સર્પ્રાઈઝ. ચંદુભાઈની સુરતી ભાષાને બદલે એકદમ સીધી અને સ્પષ્ટ વાત. કાઈ મોટી  ફ ઉભી થવાની શક્યતાના વાદળ ગગડતા લાગ્યા. છેલ્લી ઈચ્છાની વાત સીરિયસ હોય. સીરિયસ વાત આપોઆપ સીધી ભાષામાં નીકળી જાય. કદાચ દાદાના છેલ્લા દિવસો પણ હોય.

       વધારે કાંઈ પુછું તે પહેલાં તો અમે દાદાને ત્યાં આવી પહોંચ્યા. દાદા એમના કોઈ ભત્રીજાને ત્યાં રહેતા હતા. ભત્રીજો બે પાંદડે સુખી હતો. અને દાદા મેડિકેઇડ વેલફેર પર જલસા કરતા હતા. દાદાનો પડાવ થોડે થોડે દિવસે જુદા જુદા ભત્રીજાઓને ત્યાં બદલાતો. દાદાનો સીધો આડો પરિવાર મોટો. કરસનદાદાનું મૂળ ક્યાં એ સમજવું અધરું. ક્યારેક એ કાઠિયાવાડી કહેવડાવે તો ક્યારેક એ પાંચ ગામના ચરોતરના પટેલ બની જાય. એમણે છેલ્લા થોડા વર્ષ સુરતમાં ગાળેલા એટલે અમારી સાથે સુરતી બની ગયેલા. અમારા ચંદુ ચાવાલા એમની ઉમ્મરને માન આપી એમના સ્વભાવને નીભાવી લે, પણ મંગુ મોટેલ સાથે એમને બારમા ચંદ્રમાં. કરસનદાદાની દરેક વાતનું ખંડન કરીને દાદાને ગુસ્સે કરાવે જ.

       અમે ગયા ત્યારે મંગુ મોટેલ અને ડો. કેદાર અમારી જ રાહ જોતા હતા. એના ભત્રીજાના ઘરના બધા કોઈ વેડિંગમાં ગયા હતા. કરસનદાદા હોસ્પિટલમાંથી જ આવ્યા હતા પણ ફ્રેસ લાગતા હતા. છન્નુ વર્ષની ઉમ્મર અને મફતિયા મેડિકેરની સારવાર એટલે હોસ્પિટલની મુલાકાત લેવાની એક આદત થઈ ગયેલી. આમ તો દાદાને નખમાંય રોગ નહિ, પણ જરા માથું દુખે તોય બ્રેઇન ટ્યુમર તો નથીને એ શંકાના નિવારણ માટે ૯૧૧ બોલાવી હોસ્પિટલ પહોંચી જાય. MRI કે કેટ સ્કેન, ડોગ સ્કેન કે બકરી સ્કેન જે ડોક્ટરને કરવા ઘટે તે સ્કેન કરાવી લે. આ વખતે એઓ અમારા કેદાર જે હોસ્પિટલમાં હતા ત્યાં એડમીટ થયા હતા. એ કેદારના પેશન્ટ નહિ પણ બધાને કહેતા ફરે કે કેદાર તો મારો ભત્રીજો છે. કેદારના નામે એને સ્પેશિયલ કેર મળે.  આજે એ હોસ્પિટલમાંથી ડિસ્ચાર્જ થઈને આવ્યા હતા. ચંદુની પંચોતેરની બર્થડે પાર્ટિમાંથી એના સુરત ચૂટણીના ઉમેદવાર ભત્રીજા નથ્થુને બહાર કાઢી મૂક્યા હતા અને મંગુને ત્યાં પોસ્ટ ચંદનીપડવા પાર્ટીમાં એમને આમંત્ર્યા ન હતા એટલે થોડા નારાજ હતા પણ; ચંદુચાવાલાએ એમને મનાવી લીધા હતા. આજે ચંદુભાઈ એમને માટે સુરતી ખમણનો લોચો અને ચંદની પડવાની વધેલી ઘારી લાવ્યા હતા.

       દાદાજીએ રિક્લાઈનર પર બેઠા બેઠા ખમણનો લોચો ખાધો. અને ડિઝર્ટમાં બે ઘારી ઠપકાવી દીધી. એક મોટો  ઑડકાર ખાધો અને વાત કરવાની શરૂ કરી.

       ‘મારા વ્હાલા દીકરાઓ’

       કરસનદાદાએ સભાને સંબોધતા હોય એમ એમનું વક્તવ્ય શરુ કર્યું. પછી એક મોટો વિરામ. અમારા ચારે જણાના મોં સામે ધારી ધારીને જોયું. પછી એમણે એની આંખો બંધ કરી. અમને લાગ્યું કે એમને થાક લાગ્યો હશે અને નૅપ લેતા હશે.

       મંગુ મોટેલે કહ્યું કે ‘દાદા તમે બેડમાં સૂઈ જાવ અમે જઈએ છીએ.’

      બંધ આંખે જ કહ્યું કે ‘બેસ મંગુ બેસ; દીકરા મારે તારી જ મદદની જરૂર છે આમ નાસી નહિ જા. તારા સિવાય મારું છે પણ કોણ?’ તમને તો ખબર છે કે મારો એક દીકરો સુરતમાં ડાયમંડ બિઝનેશમાં છે. એક ગાંધીનગરમાં છે. એક દિલ્હી અને એક મુંબઈમાં છે. બધા બિઝનેશ અને પોલિટિક્સમાં પડેલા છે. અને છેલ્લા બે અમેરિકામાં છે. એકે ય દીકરી નથી એનું દુઃખ મને આજે સમજાય છે. મારી પહેલી પત્ની સવિતા જ જો મારા જેટલું જીવી હોત તો આજે મારી આ દશા ન થાત. એક પછી એક ત્રણ વાર ઘોડે ચડ્યો અને ત્રણે મને બબ્બે દીકરાઓ આપીને, એકલો મૂકીને ભગવાનને ત્યાં પહોંચી ગઈ. મેં રાજકારણને મારો બિઝનેશ સમજી થાય તેવી દેશસેવા અને કુટુંબ સેવા કરી; મારા બધા દીકરાઓને ઠેકાણે પાડ્યા પણ મારું એકેય દીકરા સાથે, કશે પણ ઠેકાણું ના પડ્યું. બધા દીકરાઓ એકબીજાના સાવકા ભાઈઓ. અંદર અંદર લડે. મારી છેલ્લી પત્નીના સૌથી નાના બે તો અમેરિકામાં જ છે; મારા પર ભાવ રાખે પણ બન્ને અમેરિકનને પરણ્યા છે. એમની પત્નીઓને મારી સાથે ફાવે નહિ. હું મારા બે ભત્રીજાઓ અને મારા મિત્રના ગ્રાન્ડ સનને ત્યાં વારાફરતી રહું છું. હવે અહિથી પણ વિદાય લેવાનો સમય પાકી ગયો છે.’

       એમની આંખોમાં ઝળઝળીયા હતા. અમારે માટે કરસનદાદાનું આ નવું અને કરૂણાજનક સ્વરૂપ હતું. કાયમ કહેતા ચાલો આ ગ્રુપ બનાવીયે, ફલાણું એસોસિયેશન ઉભુ કરીયે એવી વાતો કરતા કરસનદાદા કેટલા એકલા હતા તે આજે સમજાયું. બિચારાને માણસની ભૂખ હતી. એને એનું વડપણ સાચવવું હતું. એને એની ઉમ્મરનો મોભ્ભો મેળવવો હતો અને આજ સૂધી અમે એમને નકારતા જ આવ્યા હતા. અમારો ચંદુ તો કુમળા હૃદયનો દિલાવર માણસ એ કંઈક એમને માટે કંઈક કહેવા જતો હતો પણ મંગુએ એનો હાથ દાબીને બોલતાં અટકાવ્યો. દાદાને ન સંભળાય એવી રીતે ગણગણ્યો ‘ચંદુ, આ મગરના આંસુ હશે. દાદા પોલિટિશિય છે અને સરસ એક્ટિંગ કરી જાણે છે.”

      ‘દાદા તમારે માટે એક જ ઉત્તમ માર્ગ છે, તમે ઈન્ડિયા જઈને ગાંધીનગર વાળા દીકરાને ત્યાં જ ધામા નાંખો. તમારી માનસિક જુવાની પાછી આવશે. પોલિટિક્સમાં તો તમે આર્ષદ્રષ્ટા ગણાવ છો. જે પાર્ટીની સરકાર હશે તે જ તમારી પાર્ટી હશે. બધાને જ એક ઈચ્છા હોય છે કે જ્યાં જનમ્યાં ત્યા જ દેહ પડે. સ્વર્ગાદપિ ગરીયસી.’ મંગુએ કરસનદાદાની વાતમાં ઝાડું મારી દાદાનો વાત કરવાનો મૂડ બગાડ્યો.

       ‘દીકરા મંગુ આ ઉમ્મરે હવે મને ઈન્ડિયામાં ન ફાવે.  મને ખબર છે, મંગુ તો મને ન્યુ જર્સીમાંથી બહાર, સુરતમાંથી બહાર અને એનું ચાલે તો આ દુનિયામાંથી બહાર જોવા ઈચ્છે છે. પણ તમે બધા મારા દીકરા જેવા જ છોને! મારે કોઈને ત્યાં નથી રહેવું. હું તો કોઈ સસ્તી હોટલમાં માસિક ભાડે રૂમ રાખી રહેવા જવાનું વિચારતો હતો. પણ પછી મને આપણો મંગુ યાદ આવ્યો. એની મોટેલમાં એકાદ રૂમ તો ખાલી હોય જ છે. એની મોટેલમાં  ક્યાં સો ટકાની ઓક્યુપન્સી હોય છે? એ તો મને એક મોટો રૂમ ફાળવી જ આપશે. અમને ભાડાની જગ્યા શોધવાની શી જરૂર!

       દાદા, તમે શું કહ્યું અમને? એકી સાથે મંગુ ચંદુને આચકો લાગ્યો. હું પણ વિચારમાં પડી ગયો. મંગુ ‘માન નમાન મૈં તેરા મહેમાન’ને કેમ હેન્ડલ કરવા તેનો અનુભવી હતો એટલે દાદા આગળ કયું પત્તું ખોલે તેની રાહ જોતો હતો; અને ડો.કેદાર શાંતીથી બેઠો હતો.

       ‘દાદા અમને એટલે કે તમારા ભત્રીજા પણ તમારી સાથે કોઈ મોટેલમાં મુવ થવાના છે? શું કાઈ મોટો ફાઈનાન્સિયલ પ્રોબ્લેમ છે.’

       ‘ના એને ફાઈનાસિયલ કોઈ જ પ્રોબ્લેમ નથી. હું વૉન્ડા સાથે મેરેજ કરું તેનો વાંધો છે.’

       ‘વ્હોટ ???’

      ‘વ્હોટ શું? મેં કહ્યું ને કે હું વૉન્ડા સાથે લગ્ન કરવાનો છું. હું એકલો છું. મને એકલતા સાલે છે. મારા જીવનમાં મને સાથીદારની જરૂર છે. પાછલી ઉમ્મરમાં એક સહારાની જરૂર છે. પૂછો આ શાસ્ત્રીને. એના લેખો વાંચીને તો મને પ્રેરણા મળી છે. મુશ્કેલી એ છે કે ભત્રીજાવહુએ કહી દીધું છે કે તમારે રહેવું હોય તો અમારા નિયમ પ્રમાણે જ રહેવાનું. તમે લગ્ન કરો તો અમને આનંદ થશે. વરઘોડામાં ઢોલ સાથે ભાંગરા કરતાં નાચીશું, પણ મારા ઘરમાં મારા સિવાય કોઈ પણ મહિલા ના જોઈએ. બીજાને ત્યાં જઈને પડાવ નાંખજો. અગર બીજું ઘર માંડજો. મારા બીજા ભત્રીજાઓ અને મારા છોકરાઓ તો મને મેરેજ કરવાની જ ના કહે છે. મંગુ તારા સિવાય મારો છૂટકો જ નથી.’

       ‘કરસનદાદા આ શાસ્ત્રીની વાતમાં ભેરવાશો નહિ. એને તો વાસ્તવિકતાનો જરાપણ ખ્યાલ નથી. એ તો કાલ્પનિક વાર્તાઓ ઠોક્યા કરે. એની વાર્તાઓ પર ભરોસો રાખીને જો ગરબડ કરવા જશો તો તમારા છોકરાઓ માટે આડુંતેડું સાચવ્યું છે તે બધું કોઈ નવી પડાવી લેશે. કોણ છે એ મુરખ બૈરી કે જે તમારા જેવાને પરણવા તૈયાર થાય?’ મંગુએ ક્રુડ ભાષામાં સીધો સવાલ કર્યો.

       ‘વૉન્ડા બ્યુટિફુલ લેડી છે. હું હોસ્પિટલમાં હતો ત્યારે વૉન્ડા નર્સે મારી ખૂબ સેવા કરી છે. મને કાયમ હાય હેન્ડસમ કહેતી. મને બે ત્રણ વાર કહ્યું પણ હતું કે મને જો તારા જેવો જો હેન્ડસમ મેચ્યોર હસ્બંડ મળે તો આજે જ પરણી જાઉં. બિચારી પચાસ વર્ષે પણ કુંવારી છે. તમે માનશો નહિ મને એક વાર તો ગાલ પર કીસ પણ કરી હતી. બસ મેં તો લગ્ન કરવાનો પાકો નિર્ણય કરી લીધો છે. વોન્ડા સાથે પરણી જ જવું છે. ચંદુ સાથે જઈને બે રીંગ લાવવી છે. એક ડાયમંડની એંગેજમેન્ટ રીંગ અને બીજી ગોલ્ડન વેડિંગ રીંગ. બસ હું તૈયાર છું.’ દાદાના ચહેરાની ચમક જૂદી જ હતી.

       દાદા સિનિયર સિટિઝન જ ન હતા. સુપર સિનિયર હતા. છન્નુ વર્ષ પુરા કર્યા હતાં, આમ ભલે તંદુરસ્ત દેખાય પણ ક્યારે હસતા રમતા ઉપર ઉપડી જાય એ કહેવાય નહિ. હા સાંઠ સિત્તેર કે પંચોતેરના પણ હોય તો સમજ્યા. શાસ્ત્રીની વાત કદાચ યોગ્ય કહેવાય પણ છન્નું વર્ષ પછી આ ભભડો?.

       મારે કહેવું પડ્યું ‘દાદા તમે શાંતિથી વિચારો. તમે અત્યારે જ્યાં છો ત્યાં જ યોગ્ય છો. લગ્ન કરવાની જરૂર નથી. માંદા પડશો તો તમને વૉન્ડા જેવી નર્સ ઘરે આવીને તમારી સેવા કરશે. તમે તો સિનિયરોના પણ સિનિયર છો. બધી સર્વિસ ફ્રીમાં મળશે. એને માટે તમારી ભત્રીજા વહુ પણ ના ન પાડે. મારાથી હા પણ ના કહેવાય અને ના પણ ના કહેવાય. પણ દાદા તમારી આ ઉમ્મર લગ્નના લફરામાં પડવા જેવી નથી જ. પછી તો તમે જાણો.’

       ‘હું તો પરણીશ જ. મેડિકેઇડ લેતાં પહેલાં મેં મારા ઈન્ડિયાના ત્રણ કરોડ રૂપિયા છોકરાઓને નામે જમા કર્યા છે. હું વૉન્ડા સાથે જલસા કરીશ. કેદાર, તું તો વોન્ડાને ઓળખતો હશે જ. તારો શું અભિપ્રાય છે.

       ‘દાદા વૉન્ડા વેરી સ્વીટ નર્સ છે. એ જો તૈયાર હોય તો અમને વાંધો નથી. એક કામ કરો, તમે ચંદુભાઈ સાથે કાલે રિંગની ખરીદી કરવા જાવ ત્યારે એને તમારી સાથે લઈ જજો. એના માપની અને એની પસંદગીની રિંગ લો તે એને વધુ ગમશે.’

       ‘દીકરા કેદાર આ બધા તારા દોસ્તારો કરતાં તું જ સૌથી વધારે ભણેલો અને સમજુ છે. રીંગ તો કાલે જ લાવવી પડશે. કાલે પુષ્ય નક્ષત્ર પણ છે. કેદાર મારી પાસે એનો ફોન નંબર નથી. મને હોસ્પિટલમાં એનો કોન્ટેક્ટ કરાવને!’

       આજે અમે બધા દાદાના દીકરા થઈ ગયા હતા. મંગુ ગણગણ્યો ‘આ ડોસો ચોક્કસ ઘોડે ચઢવાનો.’

      ‘મંગુ તું જે બબડ્યો તે મેં સાંભળ્યું. હું તો આ ઉમ્મરે જુવાન છું કારણ કે મારા વિચારો યંગ છે. તમે બધા જ ડોસલા છો; કારણ કે તમારા વિચારો જ ડોસલા જેવા છે. અમેરિકામાં કંઈ કેટલા નાઈન્ટી પ્લસ ઉમ્મરના પરણે છે, એમના ફૉટા ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સમાં આવે છે. ટીવી પર સમાચારોમાં આવે છે. કેદાર દીકરા મને વૉન્ડાનો ફોન જોડી આપ. તારી વાત સાચી છે. રીંગ સિકેક્શનમાં વોન્ડા હોવી જ જોઈએ. અને ચંદુ તું તારો ક્રેડિટ કાર્ડ લઈ લેજે. જે બીલ થશે તે મારા દીકરા પાસે અપાવી દઈશ.’

       ચંદુને દાદાની વાત સાંભળી ચક્કર આવવા માંડ્યા. અને કેદારે દાદાને વૉન્ડાનો નંબર જોડી આપ્યો.

       ‘ડિયર વૉન્ડા ધીસ યોર હેન્ડસમ કરસન. આઈ એમ રૅડી ટુ મેરી યુ. આઈ લવ યું. કેન યુ કમ ફોર અવર વેડિંગ રિંગ સિલેક્શન વીથ મી?.’ દાદાએ દેશી ઈંગ્લિશમાં સીધું જ પ્રપોઝ કરી દીધું.

       પછી દાદાએ બે મિનિટ વૉન્ડાની વાત સાંભળ્યા કરી. નિરાશ થઈને ફોન મૂકી દીધો.

        એમણે જાહેર કર્યું ‘મેં લગ્નનો વિચાર માંડી વાળ્યો છે.’

       મંગુ ચંદુને હાશ થઈ ગઈ.

       કેદારે ખુલાશો કર્યો. ‘અમારી વૉન્ડા ખુબ જ હસમુખી અને સેવાભાવી નર્સ છે. દરેક દર્દી સાથે એવી રીતે વાત કરે કે એ પોતાનું દુઃખ ભૂલીને હળવા થઈ જાય. નાના છોકરાની પણ ગર્લ ફ્રેન્ડ બની જાય અને અગ્લીમાં અગ્લી ડોસો હોય તેને પણ હેન્ડસમ બનાવી દે. વૉન્ડા અમારા ઈ.આર. ડોકટર લૂઈસની હેપીલી મેરિડ વાઈફ છે. બે પુખ્ત સંતાનની મા છે. દાદા બિચારા ગેરસમજમાં ભેરવાઈ ગયા.

       ‘અલ્યા કેદાર તું જાણતો હતો તો પહેલાંથી ભસતા શું પેટમાં દુખતું હતું?’

      કેદારે જવાબ ન આપ્યો. મંગુએ સુકાન બદલ્યું. ‘દાદા, જો કોઈ બીજી દાદી તૈયાર થાય તો આપનું હનિમૂન મારી મોટેલમાં જ ગોઠવીશું.’ દાદાના લીલા ઘા પર જરા મરચું ભભરાવ્યું.

     ‘મંગા જરા વડીલ સાથે માનથી વાત કરવાનું શીખ.’

***

“તિરંગા” ડિસે. ૨૦૧૭

ચંદુ ચાવાલાનો ચંદની પડવો

ચંદુ ચાવાલાનો ચંદની પડવો

 

મંગુ મોટેલના સ્વિમિંગ પૂલ પાસેના વિશાળ ‘ગેઝિબો’ માં, આજે અમારી સુરતી ગેન્ગ ભેગી થઈ હતી. ખાસ તો આ ગેટ ટુ “ગેધર” જલસો અમારા ડિપ્રેશ ચંદુચાવાલાને ખૂશ કરવા માટે જ મંગુ મોટેલે રાખ્યો હતો. બિચારા ચંદુની પંચોતેરમી બર્થડે કરસનદાદા અને એના ગુજરાતની ચૂટણીના ઉમેદવાર, ભત્રીજા નથ્થુએ બગાડી હતી અને ચંદુની ચંદની પડવાની ઘારીની મજા એના દૂરના સાળાના પૌત્રે સુરતથી ઘારી ન મોકલીને બગાડી હતી. એનો મૂડ બગડી ગયો હતો. ડિપ્રેશન જેવું લાગતું હતું. અમારા ચંદુચાવાલાનું બીજું નામ “પાર્ટી લવર બોય” હતું. અને અને એની પાર્ટી એની રીતે ના થાય તો ક્યાંતો બરાડા પાડવા માંડે ક્યાંતો બોલવાનું જ બંધ કરી દે.

આ વાત તો ગયા મહિનાની છે.

અમારો ચંદુ દર વર્ષે ચંદની પડવાની ઉજવણી એના બેકયાર્ડમાં રાખે. ગયે મહિને ઓક્ટોબરમાં ચંદની પડવાની રાબેતા મુજબની પાર્ટી ચંદુએ એને ત્યાં રાખી હતી. એના બેકયાર્ડમાં મોટો શામિયાનો ઉભો કર્યો હતો. જ્યારે જ્યારે ટેન્ટમાં કોઈ પ્રોગ્રામ કે જલશો હોય ત્યારે  આજુબાજુના પાડોસીઓને પણ આમંત્રણ અપાતું. તે ઉપરાંત સિટીહોલમાં પણ જાણ કરાતી. એના બે ફાયદા. એક તો આજુબાજુના અમેરિકન પાડોસીઓને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ઉત્સવોનો ખ્યાલ આવે. અનેબીજું વર્ષના બે ત્રણ આઉટડોર ઉત્સવો પણ પાડોસી સાથેના સારા સંબંધને કારણે ફરિયાદ વગર માણી શકાય. આમ છતાં રાત્રે દશ વાગ્યે સાઉન્ડ સિસ્ટિમ બંધ કરી દેવાતી. આ ફતવો યુવાન અને શિક્ષીત પુત્રવધૂ વિદુષીનીનો હતો. એની આગળ કોઈની ટેં ટેં ચાલે નહિ.

શરદપૂર્ણિમા પછી પડવાને દિવસે સાંજે સાત વાગ્યાથી જ ર્ટી શરુ થઈ ગઈ હતી. સૌ જાણે છે કે શ્રાધ્ધ પક્ષ શરૂ થાય તે પહેલાં જ પ્રોફેશનલ અને એમેચ્યોર ગરબાગૃપના ધાડાં ભરેલા પ્લેન, અમેરિકાની ધરતી ઉતરી આવે છે. સ્કુલ કોલેજ ના બાસ્કેટબોલ સ્ટેડિયમ કે મેદાનમાં, મંદિર અને ચર્ચના હોલમાં કે વેપારી મંડળના મોલ અને સ્ટ્રીટમાં પણ ગરબાની ઉજવણી ચાલે છે. અમને લાગતું જ નથી કે અમે અમેરિકામાં છીએ. આ રાસ ગરબા વાળાઓ ઢોલકા લઈને દિવાળી ડિનર પાર્ટીઓ પૂરી થાય ત્યાં સૂધી ભટકતા રહે છે. દિવાળી પછી લગ્નસરા શરૂ થાય. લગ્નની આગલી રાતે પણ ગરબા યોજાય. જેના ચમચા ગરમ હોય તેઓ પણ આવા ગરબા ડીજેને રોજી રોટી પૂરી પાડે.

પણ આ વાત નવરાત્રીના ગરબાની નથી. વાત છે ચંદની પડવાની.

ચંદુભાઈને ત્યાં શરદપૂર્ણિમાની ઉજવણી પણ ચંદની પડવાને દિવસે જ થતી. શરૂઆત થતી દૂધ-પૌંઆ અને બટાકાવડાનો નાસ્તાથી. બટાકાવડા હોય એટલે એની સાથે પાવ પણ હોય જ. એટલે વડાપાઉનું ચાલે. પાઉ હોય એટલે સાથે ભાજી પણ હોવાની જ. કેટલાક પાઉભાજી ઉડાવે. તો સેવ ઉસળ, ભેળ અને પાણીપૂરી કેમ બાકી રહી જાય. ચંદની પડવો એટલે ખાણી-પીણીનો જલ્સો જ હતો. આ બધું તો ખરું જ પણ મહત્વની વાનગી, એટલે કે સુરતની ઘારી. મારા જેવા ડાયાબીટીસ વાળાઓ તો પા કે વધુમાં વધુ અડધો ટૂકડો ખાય પણ, અમારા ચંદુ-મંગુ તો આઠ-દશ ઘારીનો ખૂરદો ઉડાડી દે. સુરતી ઉત્સવ ચંદની પડવાની ઘારીની રંગત જ જૂદી. સામાન્ય રીતે અમારા ચંદુનો હાથ સીધો ઘારી પર જ પડે. એક પછી એક ઘારી અને કંદ પૂરી એમની ફાંદમાં જમા થતી જાય. ડિશમાં ચાર પાંચ ઘારી લઈને ફરતાં ફરતાં ખાતા જાય અને આગ્રહ કરીને મહેમાનોને ખવડાવતાં જાય. એને ખાવા ખવડાવવાનો ખૂબ આનંદ.

….પણ આ વખતે એવું ન થયું. બસ એક ખૂણામાં લોનચેર પર બેસીને એમના આઈફોન પર આંગળા ઠોકતા બેસી રહ્યા. કોઈ એની પાસે જઈને બેસે તો પણ કાંઈ ખાસ બોલે નહિ.

વિદુષીનીએ મારી પાસે આવીને કહ્યું, ‘તમે જરા મંહેન્દ્રઅંકલને લઈને પપ્પા સાથે બેસોને. આપણાં ઘરમાં પાર્ટી હોય અને એ કોઈની સાથે બોલ્યા વગર એકલા બેસી રહે એ સારું ના કહેવાય. ચાલો હું પણ ત્યાં આવું છું. આપણે વાતો કરીયે’

હું અને મંગુ મોટેલ ચંદુ સાથે ગોઠવાયા.

‘ચંદુ આજે આ તારો ઠોબડો કેટલા કલાક રે’વાનો છે? જે કંઈ પ્રોબ્લેમ હોય તે ભસ. તને શું થયું છે? પ્રોબ્લેમ કહેશે નહિ તો સોલ્યુસન કેવી રીતે મળશે?’ મંગુએ એના હાથમાંથી ફોન લઈ લીધો અને ચંદુને ખખડાવ્યો. મંગુ ચંદુ ના બધા ડાયલોગ અહીં આપને માટે ન લખાય.  એમની વાતો વિદુષીની આવતાં અટકી. પુત્રવધૂની હાજરીમાં મૈત્રીપૂર્ણ સંવાદમાં પણ મિનિમમ રિક્વાયર્ડ શિષ્ટતાનું લેવલ જાળવવું પડતું.

મંગુ તો બરાબર ઝાપટીને બેઠો હતો. વિદુષીની ચંદુભાઈ અને મારે માટે બટાકાવડા, સમોસા, ભાજીપાવ ઘારી અને બીજી મિઠાઈ લઈ આવી. એની પાછળ એક છોકરો ટ્રેમાં  કેસરીયા દૂધપાકનો જગ લઈ આવ્યો. અમારી સાથે વિદુષીની પણ બેઠી.

‘પપ્પા ઘારીથી શરૂ કરો સાથે ફરસાણ પછી પાછી ઘારી પછી ફરસાણ અને ઘારી દૂધપાક. ચાલો પ્લીઝ ચાલુ કરી દો. આજે હું તમને નહિ અટકાઉ.’ સામાન્ય રીતે વિદુષીની પપ્પાના ડોક્ટરે બતાવેલા ખોરાક પાણીનું નિયમન કરતી હોય છે પણ આજે એમને ઉદારતાથી ગળપણ અને તળેલું ખાવાનો આગ્રહ કરતી હતી. પણ જાણે સાંભળ્યું જ નથી એમ ચંદુ બેસી રહ્યો.

‘વિદુ, આજે તારા આ ડોહાના ભેજામાં શું ભૂત ભરાયું છે?’

‘અંકલ, મારા પપ્પા હજુ “ડોહા નથી થયા. અત્યારે એમનામાં ભૂત નહિ, બાળહઠ ભરાઈ છે. મમ્મીના દૂરના મામાનો ગ્રાન્ડસન સુરતથી અહિ ફરવા આવ્યો હતો. એણે પપ્પાને કહ્યું હતું ‘ફૂઆ, હું તમને સુરતની સરસમાં સરસ ઘારી મોકલીશ. તે મોકલવાનો હતો એટલે પપ્પાએ દર વર્ષે જેમની પાસે ઘારી મંગાવતા હતા તેમને ઓર્ડર નહોતો આપ્યો. બે દિવસ.પહેલાં ફોન પર પણ વાત થઈ હતી. મામાના ગ્રાન્ડસને બીજા કોઈને એ કામ સોંફ્યું હતું, એણે કહ્યું કે ઘારી મોકલી દીધી છે. જે હજુ સુધી મળી નથી. બસ જમતો પરોણો ભેંસ કબુલે જેવો ઘાટ થયો.’

‘અંકલ તમે તો પપ્પાના સ્વભાવને જાણો છો કે એમને તો ઘારી એટલે સુરતની જ ઘારી જ જોઈએ. જાણે સુરતી સિવાય બીજા કોઈને ઘારી બનાવતા આવડે જ નહિ. અમેરિકામાં પણ સુરતીઓ છે અને સુરતી મિઠાઈ બનાવે છે. આજે બપોર સૂધી રાહ જોઈ. ન મળી એટલે મેં લોકલ સ્ટોરમાંથી મંગાવી લીધી. બધાએ વખાણી. કોઈને પણ વાંધો ન આવ્યો. બધાને આ પિસ્તાઘારી ભાવી પણ પપ્પાએ તો જરા મોંમાં મૂકીને દવાની જેમ કડવું મોં કરીને થૂંકી કાઢી. બસ સુરત સિવાયની ઘારી નાપાસ એટલે નાપાસ. બીલકુલ સેટમાઈન્ડ. મહેન્દ્રઅંકલ તમે જ કહો આમાં શું વાંધો છે?

ઓહ! મેં જે પાંચ છ પેંડાના ટિકડા જેવું ખાધું તે, આ ઘારી હતી? મેં તો માવાના સ્ટફ પેંડા સમજીને ખાધા હતા. હું તો ઘારીની રાહ જોતો હતો. ઓહ! માઈ ગોડ. અમે સુરતમાં આના કરતાં ચાર ઘણી મોટી ઘારી ખાતાં હતાં. દર વર્ષે તમારે ત્યાં આવતી ઘારી આવી ન હતી. વિદુ દીકરી આખો સ્વાદ જ જૂદો. તું અમદાવાદની. અમદાવાદીને ફાફડા ચટની અને કટિંગ ચા સિવાય બીજા ટેસ્ટમાં ખાસ સમજ ના પડે.

‘અંકલ જેને ત્યાંથી આ ઘારી લાવી છું તે બનાવનાર સુરતના જ છે. અને સુરતમાં અને બોમ્બેમાં એમની મિઠાઈની દુકાન છે.’

મંગુ જાણી જોઈને બિચારી વિદુષીનીને ચિઢવતો હતો. ‘દીકરી તોયે સુરત એટલે સુરત. અહીં વાનગી અને સુરતની વાનગીના સ્વાદમાં ફેર તો રહેવાનો જ. સુરતના હવાપાણીનો આ પ્રભાવ છે. મારે ત્યાં પ્રસંગમાં જે રસોઈયા આવતા તે કહેતા કે અમે સુરત બહાર વડોદરા, અમદાવાદ કે રાજકોટ જઈને એક જ રેસેપી પ્રમાણે બનાવીએ તો પણ સુરતનો સ્વાદ તો ન જ આવે. સુરતના હવાપાણીમાં કંઈક જાદુ છે એમ માનવું પડે. કહેવાય છે કે સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ. કાશીમા ભલે ન મરીયે અને નરકમાં જઈએ પણ જીવતે જીવત તો સુરતનું જમણ જ જમીયે અને સ્વર્ગની મજા માણીયે. એટલે માટે તો અમારો ચંદુ ખાસ સુરતથી મંગાવે છે.’

‘અંકલ  મારે તમારા સ્ટેટમેન્ટમાં સુધારો કરવો છે. “કહેવાય છે કે સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ”. આમાં ‘કહેવાય છે’ ને બદલે ‘કહેવાતું હતું’ એ વધારે વાસ્તવિક છે.’

‘મહેન્દ્રઅંકલ તમે તો શેરડીવાળાના ભાઈ ગંડેરીવાળા જેવા નીકળ્યા. પપ્પાની પાર્ટીના જ માણસને!’

‘તો બેટી વિદુષીની આ ગંડેરીવાલાનું આવતી પુનમનું મારે ત્યાં સુરતી ઘારીનું આમંત્રણ.’

….અને આજે અમે એક મહિના પછી આસોવદ પડવાની બાકી રહેલી મઝા કારતક વદ પડવાને દિવસે માણતા હતાં. મંગુએ સુરતથી સ્પેશિયલ ઘારી મંગાવી હતી. મંગુએ જાતે લીલા કોપરા લસણની પેટિસ બનાવી હતી. ચંદુને અમારા સમયમાં નવસારી બજારમાં દુર્લભજીની અને નાનપરામાં કોલેજીયન ફરસાણ વાળાની પેટિસ ભાવતી. આજે એ દુકાનો છે કે નહિ તે અમને ખબર નથી. આજે પણ ધારી, દૂધપાક, સુરતી ઉંધીયું, કંદપૂરી પેટિસ સાથે મંગુને ત્યાં મિજબાનીની મજા માણી. ધરાયલા પેટે ઘારીની જ વાતો ચાલતી હતી.

વિદુષીનીએ મંગુને પૂછ્યું,  ‘અંકલ, ઘારીનો કંઈ ઈતિહાસ ખરો?’

મંગુ એ જવાબ માટે મને ખો આપી દીધી.

‘આ તારા શાસ્ત્રીઅંકલને પૂછ.’

‘અંકલ શું ઈતિહાસ છે?’

‘હું જે જાણું છું એને રિલાયેબલ ઈતિહાસ તો નહિ કહેવાય પણ મેં જે કિવદંતી સાંભળેલી તે જ કહી શકું.’

‘સુરતમાં સત્તરમી સદીમાં,  એક મિઠાઈ બનાવનાર, શરદપૂર્ણિમાની રાત્રે નિર્માણબાબાના અખાડે એમના વ્યાપારવૃદ્ધિ માટે સંતના આશીર્વાદ લેવા ગયા હતા. સંતે શરદપૂર્ણિમાના સફેદ ઉજળા ચંદ્ર સામે આંગળી ચીંધી ને કહ્યું “બચ્ચા યે ચંદ્ર દેખ. દિખનેમેં ચંદ્ર જૈસી મિઠાઈ બનાવઃ જીસ મિઠાઈસે સુરત કા નામ સદીયોં તક અમર હો જાયે. તેરા કલ્યાન હોગા.” રાતભર જાગીને એણે દૂધનો માવો, પ્રમાણસર ખાંડ, બદામ, પિસ્તા, ચારોળી, એલચી, અને કેશર જેવી પૌષ્ટિક સામગ્રી નાંખીને વિશિષ્ટ પુરણ તૈયાર કર્યું. એને રોટલી જેવા પડમાં ભરીને ચપટા મોટા ગોળા બનાવ્યા, ઘીના પેણામાં તળીને તેના પર એક પછી એક ઘીના પડ ઠાર્યા.   બસ એ ઠરેલા ઘીથી લથપતતી આ મિઠાઈ શરદપૂર્ણિમાના ચંદ્ર જેવી જ દેખાતી હતી. કહેવાય છે કે આ ઘારી તાત્યા ટોપે પણ ખાધી હતી.’

‘અંકલ આટલા કોલેસ્ટરોલ વાળી વાનગી પૌસ્ટિક ગણાતી?’

‘કોમન સેન્સની વાત છે. તે સમયે લોકો માઈલો સૂધી ચાલીને મુસાફરી કરતા. જીવન પરિશ્રમી હતું. અદ્યતન સુવિધાઓ ન હતી એટેલે આવી હાઈકેલરી વાળી ખાદ્ય વાનગીઓ પચાવવા એમને જીમમાં જવું પડતું ન હતું. ઘી, મલાઈ માખણ પૌષ્ટિક વસ્તુ ગણાતી. સુરતમાં દેવશંકર ઘારીવાળાનું નામ દેશ વિદેશમાં ગાજતું.’

‘અઢારસો એંસી પછી સૌરાસ્ટ્રથી રસોઈશાસ્ત્રમાં કુશળ એવા કેટલાક બ્રાહ્મણો સુરતમાં સ્થાયી થયા. એજ અરસામાં મારા દાદા ઘેલાભાઈ શાસ્ત્રી, અમારા ગામ ખરસાડથી, કાશીમાં વેદાભ્યાસ કરીને આવ્યા અને સુરતમાં સ્થાયી થયા. સુરતની “સૂર્યપુર સંસ્કૃત પાઠશાળા”માં કર્મકાંડાચાર્ય તરીકે પ્રાધ્યાપક રહ્યા હતા. કાઢીયાવાડથી આવેલા જોશીકુટુંબોમાં જુનાગઢથી આવેલા દેવશંકર જોશી અને હરિશંકર ધનજી, રામજી દામોદર મારા દાદાના મિત્ર હતા. એ દેવશંકરે સુરતમાં લાલગેટથી આગળ જતાં ઘારીની દુકાન શરૂ કરી હતી. તે “દેવશંકર જોશી” મટીને “દેવશંકર ઘારીવાલા” થઈ ગયા.’  

‘સુરતી ઘારી એટલે મોટા વાડકા જેવી આંગળી ખૂંપે એટલા ધીના પડવાળી ઘારી. આજે એ બધી દુકાનોનું અસ્તિત્વ છે કે નથી તેની મને ખબર નથી.’

‘મને યાદ છે કે જ્યારે વડાપ્રધાન પં જવાહરલાલજી અને યંગ બ્યુટિફુલ ઈંદિરાજી સુરત આવ્યા હતા ત્યારે  નવા કોંગ્રેસ હાઉસમાં નહેરૂજીએ ઘારી દૂધપાક ઝાપ્ટ્યા હતા.’

‘ગયા મહિને તેં કરેલી એક વાત સાચી છે. હવે સુરતના જમણની પહેલા જેવી પ્રતિષ્ઠા નથી રહી. દુઃખની વાત એ છે કે સુરત એની ખાણીપીણીની આઈડેન્ટીટી ઓળખ ગુમાવી રહ્યું છે. પ્રસંગોમાં પાંચ પકવાન કે સાત પકવાન અને સાત શાકની રસોઈ અદૃષ્ય થઈ ગઈ છે. ખાવાની રસમ બદલાઈ છે. એક જમાનામાં મિઠાઈ અને ફરસાણ મુખ્ય વાનગી ગણાતી. આજે ફરસાણ એપેટાઈઝર અને મિઠાઈ ભોજન પછીનું ડિઝર્ટ ગણાય છે. ડિનરમાં પંજાબી પનીર ઘૂસી ગયા છે. સુરતી રસોઈને બદલે કાઠિયાવાડી રોટલા જાણે ફેશન બની ગયા છે. ઘારી અને શિખંડ તે વળી ચોકલેટવાળા ખવાતા હશે! જમાના બદલ ગયા હૈ એવો ઘાટ છે.’’  મારે કહેવું પડ્યું.

‘દીકરી વિદુષીની, તારી સાથે વાત કરું છું ત્યારે મારી સામે ૧૯૬૮ પહેલાનું સુરત ખડું થઈ જાય છે.’

અને ચંદુભાઈએ મોઢામાં સુરતી ઘારીના મોટા ટૂકડા સાથે કહ્યું “સાસ્ટ્રીજી ટૂમને સહિ પકડે હૈ.”

[તિરંગા: નવેમ્બર ૨૦૧૭]

ચંદુ ચાવાલાની બર્થડે પાર્ટી હાઈજેક?

 

 

ચંદુ ચાવાલાની બર્થડે પાર્ટી હાઈજેક?

“સાસ્ટ્રી આજે હાંજે ટુ નવરો છે?”

“અમારા ચંદુભાઈએ સવારના છ વાગ્યાના સમયે મને ફોન કરી ઉઠાડીને સીધો સવાલ ઠોક્યો.”

“ના નવરો નથી.” મેં જવાબ આપ્યો

“ટો કાં ડોબા ચારવા જવાનો છે. ટુ અમેરિકામાં છે. ટારા મામાને ટાંનાં ગામરામાં નઠી.”

મનમાં તો હતું કે ચંદુને ફરી હેપ્પી બર્થડે કહી દઉં. પણ હું મૂંગો જ રહ્યો. ત્રણ વીક પહેલાં તો કહ્યું જ હતું. આજે સાંજે એની જ સરપ્રાઈઝ બર્થડે પાર્ટી હતી. અને મારે જ એને બેન્ક્વેટ હોલ પર લઈ જવાનો હતો.

“સોરી ચંદુભાઈ અત્યારે મને ઊંઘવા દો. હું રાત્રે બે વાગ્યે સૂતો હતો. હું જાગ્યા પછી ફોન કરીશ.” કહીને મેં ફોન મુકી દીધો. તરત જ પાછો ફોન આવ્યો.

“શાસ્ત્રીભાઈ હું એકદમ બોર થઈ ગયો છું. સાંજે કેસીનોમાં જવું છે. તમારી કંપની જોઈએ છે.”

હું બેડમાંથી અડધો ઉભો થઈ ગયો. ચંદુ જ્યારે સીરીયસ હોય ત્યારે સુરતી ભાષા ભૂલીને એકદમ સીધી વાત કરવા માંડે.

“ચંદુભાઈ સવાર સવારમાં આલ્કોહોલની અસરમાં છો? એકદમ શુદ્ધ ભાષા પર આવી ગયા?”

“ટને મારી દિલની વાટ નૈ હમજાય એટલે ફોર્મલ લેન્ગ્વેજ ઠોકવી પરે. આજે ઘરના બઢ્ઢા બૈરાઓ કોઈ બ્રાઈડલ શાવરમાં જવાના છે. છોકરાંઓ તો હું ઘર્ડો ઠયો એટલે મોં હંટાડ્ટા ભાગમંભાગ કરે છે. ટારા સિવાય આ ડુનિયામાં મારો કોઈ બી ડોસ્ટ નઠી. અટ્યારે ટો પીઢું નઠી પન કેસિનોમાં જઈને બે  ગેમબ્લિંગ સાથે થોરૂં પી લેવું છે. પૈહા ચાલી જાય તો બી વાંઢો નૈ. થોરૂ પી નાંખીશ, પીવાની ટેવ છૂટી ગૈલી એટલે હાથે ટારા જેવો નોનઆલ્કોહોલિક ડ્રાઈવર જોઈએ છે કે મને શૈ સલામટ ઘરે પોંચારે.”

ચંદુ ફરી પાછો મારો ઓરિજીનલ ચંદુભાઈ થઈ ગયો.

ચંદુને ડિપ્રેશન આવે એવા જ સંજોગો હતા.

અમેરિકામાં આવ્યા પછી દર વર્ષે એની વર્ષગાંઠ તારીખ પ્રમાણે એની પુત્રવધૂ વિદુષીની ઊજવતી. સરપ્રાઈઝ બરપ્રાઈઝ જેવું કશું જ નહિ. બસ દર વર્ષે મોટો જલસો. અમારા ચંદુભાઈ ખાવા ખવડાવવાના શોખીન. મહિનામાં બે-ત્રણ પાર્ટી ના હોય તો લાઈફ નીરસ લાગવા માંડે.

ગયે વર્ષે ચંદુભાઈએ સ્ટેજ પરથી માઈક પર ગળગળા થઈને કહ્યું હતું કે “આ ઉમરે મારી બર્થ ડે ઊજવાય એ મને શોભતું નથી. મેં મારા છોકરાંઓને કહી દીધું છે કે હવે આવી પાર્ટીઓ કરવી નહિ.” એ એની ચુમ્મોતેરમી બર્થ ડે હતી.

બસ થઈ રહ્યું. આ વર્ષે એની બર્થડે આવી અને ગઈ. છોકરાંઓએ સવારના માત્ર ‘હેપ્પીબર્થ ડે ડેડ’ કહીને પતાવી દીધું. એમણે ના કહી હતીને? એની બર્થ ડેને દિવસે એ સવારથી ક્રિમ કલરનો પેન્ટ અને શોર્ટ નહેરુજેકેટ ચડાવીને, કોલોન લગાવીને ઘરમાં ફર્યા કરતાં હતા. ઘરના દોઢ ડઝન નાનેરાંઓ રવિવાર હતો એટલે આમ તેમ બહાર નીકળી ગયા હતાં. રહ્યાં માત્ર ચંદુ અને ચંપા.

ચંપા વીશ વર્ષની અને અમારો ચંદુ અઢાર વર્ષનો હતો ત્યારની વાત. બન્ને એક જ્ઞાતના અને એક જ મહોલ્લાના. ચંપા મોટા જરીવાલાની દીકરી. ચંદુ પણ ગર્ભ શ્રીમંત પરિવારનો દીકરો. બન્ને વચ્ચે ઈલ્લુ ઈલ્લુ શરું થયું, પહેલાં તો બાપાએ ઝપેટી નાંખ્યો. પછી બન્નેના વડીલોએ મળી સંપીને બન્નેની સગાઈ કરી આપેલી. દિવાળી પછી લગ્ન ગોઠવેલા પણ ઈલ્લુ ઈલ્લુમાં ચંદુભાઈએ કંઈ ગરબડ કરી પાડેલી એટલે સરાધીયામાં જ ભાઈ સાહેબને અઢાર-એકવીશના કાયદાની ઐસી તૈસી કર્યા વગર ઘોડે ચડવું પડેલું.

એની વે. એના વડસાસુ ગંગાડોશી કહી ગયેલા કે ચંદુની બર્થડેને દિવસે સવારે તો લાપસી જ બનાવવી. ચંપાએ દર બર્થડેને દિવસે લાપસી બનાવવાનો કૌટુંબિક રિવાજ જાળવી રાખેલો. ચંદુભાઈને લાપસી જરા પણ ભાવે નહિ. પણ ચંપા એને દાદાગીરી કરીને કે ખરાખોટા સમ ખાઈને પણ પાંચ કોળીયા લાપસી ખવડાવતી જ. આ વખતે પણ ચંપાએ શુકનની લાપસી કરીને ખવડાવેલી જ. ચંદુને એમ હતું કે સરપ્રાઈઝ પાર્ટિ હશે. પણ તેને બદલે ચંદુને કફની પાઈજામો ચઢાવીને ચંપા મંદિરે લઈ ગયેલી અને ત્યાં જ પલાંઠી વાળીને ચંદુએ મહાપ્રસાદ આરોગેલો. હેપ્પી બર્થડેનો કોલ માત્ર મેં અને મંગુ મોટેલે જ કરેલો.

ચંપાની પંચોતેરમી સર્પ્રાઈઝ બર્થ ડે પાર્ટી બે વર્ષ પહેલાં જ ઉજવી હતી અને આ વર્ષે ચંદુની બર્થડે કેક વગરની?

ચંદુએ ત્રણ વીક સુધી બોલાય નહિ સહેવાય નહિ એવા માનસિક પરિતાપ અને સંતાપમાં ગાળ્યા હતા. એણે સામાન્ય વિવેકમાં જ કહ્યું હતું કે હવે મારી બર્થડેનો જલસો કરવો નહિ પણ આમ બધાએ સીરીયસલી લઈ લીધું તેનું જ એમને દુઃખ હતું. એણે શુધ્ધ ગુજરાતીમાં  બોલવા માંડ્યું એટલે મને ફાળ પડી કે એને સર્પ્રાઈઝની ખબર પડી ગઈ કે શું? મારે એમને બકુલની એન્નિવર્સરીને બહાને બેન્ક્વેટ હોલમાં લઈ જવાના હતા..પણ સદ્ભાગ્યે હવે એને ખાત્રી થઈ ગઈ હતી કે હવે બર્થડે ઉજવાવાની જ નથી. એમણે આશા છોડી દીધી હતી. અમેરિકા આવ્યા પછી તિથિ મિતિ તો શું પણ હિન્દુ મહિના પણ ભૂલી ગયા હતા. એ યાદ રાખવાનું કામ એમની ભાષામાં “બૈરાઓનું કામ” હતું.

મેં કહ્યું “ચંદુભાઈ, ભૂલી ગયા કે આપણે બરોડીયન બકોર પટેલની વેડિંગ એન્નિવર્સરી પાર્ટીમાં જવાનું છે!”

“ઓહ! એતો હું ભૂલી જ ગયો હતો. સાલો સાદાઈની વાટ કર્ટો મખ્ખીચૂસ મારવારી છે. લગન કરેલા પણ કંકોટરી હૌ ની છપાવેલી. સાલો નસીબડાર છે કે ડીકરી જમાઈ ઊડાર ડિલના છે. બાપને આ ઉમ્મરે પન્નાવીને પાર્તી હૌ આપવાની છે. મને એની ડીકરીએ ફોન પર કેઈલું કે અંકલ બ્લેકટાઈ ઈવાન્ટ છે. મને એ ડીકરીની સ્પોર્ટમેન્ટશીપ માટે માન છે”

હવે વાત એમ હતી કે ચંપા અને એની પુત્રવધૂ વિદુષીનીએ આ વખતે પંચોતેરમી બર્થડે પાર્ટી તારીખ પ્રમાણે ઉજવવાને બદલે તિથિ પ્રમાણે ગોઠવીને ચંદુભાઈને થોડું ટટળાવીને સરપ્રાઈઝ આપવાનું ગોઠવ્યું હતું. સાથે સાથે અમારા બકુલભાઈ ઉર્ફે બકોરભાઈને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. એમની વેડિંગ એન્નીવર્સરી પણ એ જ તારીખે આવતી હતી એટલે એમને માટે પણ એક નાની કેઇક કપાવવાનો પ્લાન કર્યો હતો. બકુલ તો અમેરિકામાં પણ સાદો પંતુજી જ હતો.

આ બકુલભાઈ પટેલ પણ જાણવા જેવો માણસ. મૂળ અમારા સુરતના હાઈસ્કુલ ફ્રેન્ડ. અમે એને બકોર પટેલ કહેતા. કારણ કે એને બકોર પટેલની જેમ થાળીમાં ચા પીવાની ટેવ હતી. એમનો અવાજ પણ બકરી જેવો. અમારા સર્કલમાં બધા એનું ખરું નામ ભૂલી જ ગયેલા. બકુલભાઈ બરોડાની સ્કુલમાં પ્રિન્સિપાલ થયેલા. રિટાયર થયા પછી દીકરીએ અમેરિકા બોલાવેલા. બિચારાએ આખી જીંદગી પત્નીને સહારે જ ગાળેલી. દશ વર્ષ પહેલાં એના પત્ની અવસાન પામ્યા હતા. એમણે અમેરિકામાં દશ વર્ષની વિધુરાવસ્થાનું દુઃખ સહન કર્યું. સિધ્ધાંતવાદી એટલા કે દીકરીને ઘેર રહેવાય નહિ. જમાઈ તો સારો છતાં અમેરિકન એટલે ફાવે પણ નહિ. એકલતાનું ડિપ્રેશન જેવું થવા માંડેલું. અમેરિકન સાઈકોલોજીસ્ટે સલાહ આપી કે એને થેરેપીની જરૂર નથી. પત્નીની જરૂર છે. ગયે વર્ષે એની સમજુ દીકરી જમાઈએ એક વિધવા બહેન સાથે છોત્તેર વર્ષની ઉમ્મરે લગ્ન કરાવી આપ્યા હતા. એમણે લગ્નમાં માત્ર પાંચ સાત મિત્રોને ફોન કરીને બોલાવ્યા હતાં. એમની પહેલી લગ્ન જયંતીની તારીખ અને તિથિ પ્રમાણે ચંદુભાઈની વર્ષગાંઠ એક જ દિવસે આવતી હતી. એની દીકરી પાર્ટી આપતી હોય એમ એની દીકરી પાસે ચંદુભાઈને ઈન્વિટેશન માટે ફોન કરાવ્યો હતો.

૦૦૦

હું એને લઈને બેન્ક્વેટ હોલમાં દાખલ થયો અને પાંચસો આમંત્રિતોએ સર્પ્રાઈઝના નાદથી હોલ ગજવી કાઢ્યો. અમારા ચંપારાણીએ તીથિ તારીખનો ખુલાસો કર્યો. ચંદુભાઈએ મારા પર વ્હાલ ભર્યો ગુસ્સો ઠાલ્વ્યો.

“સાસ્ટરી ટુ મને ખાનગીમાં પણ મારી બર્થડે પાર્ટીની વાટ કરી ઓટે ટો હું ટારી પચ્ચીસ વરહ જૂની ખટારા ગારીમાં આવ્વાને બડલે લિમોઝિનમાં આવટે.”

લાઈવ બેન્ડ મધુરું વેસ્ટર્ન મ્યુઝિક વહાવતું હતું. અમેરિકન પાર્ટી માહોલ હતો. પંચોતેરમી બર્થડે એરેન્જમેન્ટ બ્લેકટાઈ ઇવાન્ટ હતી. ટૂંકા બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ યુનિફોર્મમાં કોકટેઇલ વેઇટ્રેસ ડ્રિન્ક્સ અને (hors d’oeuvre) હોર્સડોઉવ્ર સર્વ કરતી હતી. અડધા ઉપરાંત ગેસ્ટ અમેરિકન હતા. બધાના ટેબલ અગાઉથી નક્કી જ હતા. કેટલાક અમેરિકન કપલ્સ ડેન્સ ફ્લોર પર ડેન્સ કરતાં હતા. એમની પચાસમી બર્થડે પણ અમેરિકન સ્ટાઈલમાં જ ગોઢવેલી. બધાને ફોર્મલ ડ્રેસકોડ પણ સજેસ્ટ કરેલો પણ કેટલાક જડસુ દેશી ધોતીયા કફની અને કેટલાક પેન્ટ શર્ટ અને ચંપલમાં આવેલાં. કેટલાક જુવાનીયાઓ ફાટેલા જીન પહેરીને જ આવેલા. આ વખતે વિદુષીની એ આમંત્રણમાં એવાઓનું પત્તું કાપી નાખ્યું હતું. બકુલભાઈ પણ બ્લેક સ્યૂટ અને બો ટાઈમાં એમની નવી ડોસી સાથે આવ્યા હતા.

પાર્ટી સરસ રીતે ચાલતી હતી ત્યાં અચાનક ધોતિયા ખાદીની કફનીમાં કરસનદાદાની એન્ટ્રી થઈ. એની સાથે બીજા બેત્રણ ગોઠીયા હતા. એક દાઉદ ઈબ્રાહિમનો હમશકલ જુવાનીયો જીન શર્ટમાં હતો બીજા બે ઈન્ડિયન પોલિટિશીયન પહેરે તેવા કુરતા-બંડીમાં હતા. વિદુષીનીએ એમને આમંત્રણ આપ્યું જ ન હતું.

અમારા અમેરિકામાં કેટલાક નામી નંગો એવા છે જેમને આમંત્રણની જરૂર જ નથી. જ્યાં પચ્ચીસ-પચાસ કે પાંચસો-હજાર માણસ ભેગા થવાના હોય ત્યાં ફંકશન શરૂ થાય પછી અડધો કલાક બાદ પહોંચી જ જાય. કાર્યકર્તાઓએ ઉમ્મરને કે પૈસાને માન આપીને જખ્ખ મારીને આગલી વીવીઆઈપીની હરોળમાં બીજી ખુરશી મુકાવીને બેસાડવા પડે.  આવા મહાનુભાવો તક મળતાં, સ્ટેજ પર પહોંચી જાય. માઈક હાથમાં આવે તો કોઈપણ ફંક્શનનું બારમું કરી નાંખે.

કરસનદાદા અને ‘બીન બુલાયે મહેમાનો’એ કોક્ટેલ વેઇટ્રેસ પાસે ડ્રિન્ક્સ લીધું. ફ્લોરપર લાઈવ મ્યુઝિક સાથે ઘણાં કપલ્સ બૉલડેન્સ કરતાં હતા. કરસનદાદા ક્યારે બેન્ડ પાસે પહોંચ્યા અને જે છોકરી ગાતી હતી તેના હાથમાંથી માઈક લીધું તે કોઈને ખ્યાલ જ આવ્યો નહિ.

“યોર એટેન્શન પ્લીઝ, યોર એટેન્શન પ્લીઝ. મારે આપણા ચંદ્રકાંત ચાવાલાને એમની પંચોતેરમી જન્મ જયંતિના અભિનંદન આપવા બે શબ્દ કહેવા છે. એ સવાસો વર્ષના થાય અને મારી જેમ આપણા દેશની સેવા કરતા રહે. એમણે મને એક વાર કહ્યું હતું કે, દાદા ભારતના કોઈપણ રાષ્ટ્રીય સેવક આવે તો એમને મારે ત્યાં લઈ આવજો.  આજના આ શુભપ્રસંગને શોભાવવા આપણા સુરતના જ નાથાલાલ અમેરિકા આવ્યા છે. તેમને લાવ્યો છું. અને દાઉદના હમશકલ જીન શર્ટમાં આવેલ નથ્થુએ હાથ ઉંચો કરી બધાનું અભિવાદન કર્યું અડધા ઉપર તો અમેરિકન હતા. એમને તો કાંઈ જ સમજાયું નહિ. બિચારા ડેન્સ બંધ કરી બેસી ગયા. કેટલાક છોકરાઓએ સીટી વગાડી અને બુમ પાડી, “નો ગુજરાતી. ઓન્લી ઈંગ્લીશ” એમને એમ કે આ ડોસાને બોલાવ્યો હશે.

પાર્ટી કાબુ બહારની થઈ ગઈ. વિદુષીની ધૂઆંપૂવાં થતી હતી. અમારો ચંદુ બાધાં મારતો હતો. અને કરસનદાદા એક હાથમાં માઈક અને બીજો હાથ હવામાં ઉછાળી માતૃભાષા ગુજરાતી બચાવોની ભાષણબાજી ઠોકતાં હતા. પાંચ મિનિટ આ ચાલ્યું અને માઈક નથ્થુના હાથમાં સર્યું.

“મેરે પ્યારે સુરતી દોસ્તોં. ચંદુભાઈકો શાદી મુબારક.” નથ્થુએ, ઓળખાણ પાણખાણ જાણ્યા વગર જ બફાટ કરવા માંડ્યો. “હમારે દેશમેં સોનિયાને શુરૂ કિયા ભ્રષ્ટાચારકો મોદીને અંતિમ સિમાયે પાર કરા દી હૈ. મૈંને અપને ભારતકો, હમારે ગુજરાતકો અપને સુરતકો બચાને કે લીયે ઇલેક્શનમે ઉમેદવારી કી હૈ. મૈં જીસકો અનામત ચાહિયે ઉસકો અનામત દિલવાઉંગા. જીસકો સંડાસ ચાહિયે ઉન્કો મોડર્ન કમોડવાલા બાથરૂમ દૂંગા. આપ વોટતો નહિ દે શકતે મગર ઇલેક્શન ફંડમે……..

 વાક્ય પુરું થાય તે પહેલાં એકદમ લાઈટ તદ્દન ડીમ થઈ ગઈ. નાથાલાલના માઈકનો અવાજ બંધ થઈ ગયો અને રોક મ્યુઝિક ચાલુ થઈ ગયું. શું થયું તે ખબર ના પડી; પણ ડેન્સ ફ્લોર પર વિદુષીની એના હસબંડ સાથે ડેન્સ કરતી હતી.

કરસનદાદા ના મોમાં આખું સમોસું ભરાયલું હતું. બાજુમાં મંગુ મોટેલ એમનો હાથ પકડીને સોફા પર બેઠો હતો. દાદાને મોમાં પ્રેમથી મોટા પંજાબી સમોસા આગ્રહ પૂર્વક દાબતો હતો. દાદાથી કંઈ બોલાતું પૂછાતું ન હતું.

મેં પાછળથી વિદુષીનીને પૂછ્યું “એકદમ શું થયું? તેં કરસનદાદાને બોલાવ્યા હતા?”

“હોતું હશે? હું એમને ઈન્વિટેશન આપું? એમ જ ટપકી પડ્યા હતા. અંકલ પછી થાય પણ શું? તમે તો ડેડિ મમ્મીની સાથે હેલ્પલેશ થઈને બેસી રહ્યા હતા અને જાણે ભાવ પુર્વક નથ્થુની સ્પિચ સાંભળતાં હતાં. આમાંતો મંગુઅંકલ જ કામ લાગે. મંગુઅંકલને મેં રિક્વેસ્ટ કરી. આને કાઢો. એમને પણ મારી જેમ આ દાદાની દાદાગીરી નથી ગમતી. એ કાયમ એમની ઉમ્મરનો ગેરલાભ ઉઠાવે છે. મંગુઅંકલે સિક્યોરિટિગાર્ડને બોલાવ્યા. માઈક સ્વીચ ઓફ કરાવી દીધી. લાઈટ એકદમ ડિમ કરી. કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે ચાર સિક્યોરિટી ગાર્ડ નથ્થુ અને એના બે સાથીદારને હાથ પકડીને, ખેંચીને ગેઈટ બહાર મૂકી આવ્યા.  રાસ્કલ ઈન્ડિયન પોલિટિશિયનો ડેડિની બર્થડે પાર્ટી  હાઈજેક કરવા આવ્યા હતા.” વિદુષીની ગુસ્સામાં હતી. એમની સાથેના એક ફોટોગ્રાફરને પણ માનભેર વિદાય કર્યો હતો. એ જ્યાં ત્યાં કેમેરો લઈને બીન બુલાયે મહેમાનની જેમ ભટકતો જ હોય છે. દાદા એને પણ લઈ આવ્યા હતા. એને પણ કાઢ્યો.

અમારા મંગુ મોટેલે ચંદુ ચાવાલાની પાર્ટી હાઈજેક થતી બચાવી.

 

“સાસ્ટ્રી આજે હાંજે ટુ નવરો છે?”

“અમારા ચંદુભાઈએ સવારના છ વાગ્યાના સમયે મને ફોન કરી ઉઠાડીને સીધો સવાલ ઠોક્યો.”

“ના નવરો નથી.” મેં જવાબ આપ્યો

“ટો કાં ડોબા ચારવા જવાનો છે. ટુ અમેરિકામાં છે. ટારા મામાને ટાંનાં ગામરામાં નઠી.”

મનમાં તો હતું કે ચંદુને ફરી હેપ્પી બર્થડે કહી દઉં. પણ હું મૂંગો જ રહ્યો. ત્રણ વીક પહેલાં તો કહ્યું જ હતું. આજે સાંજે એની જ સરપ્રાઈઝ બર્થડે પાર્ટી હતી. અને મારે જ એને બેન્ક્વેટ હોલ પર લઈ જવાનો હતો.

“સોરી ચંદુભાઈ અત્યારે મને ઊંઘવા દો. હું રાત્રે બે વાગ્યે સૂતો હતો. હું જાગ્યા પછી ફોન કરીશ.” કહીને મેં ફોન મુકી દીધો. તરત જ પાછો ફોન આવ્યો.

“શાસ્ત્રીભાઈ હું એકદમ બોર થઈ ગયો છું. સાંજે કેસીનોમાં જવું છે. તમારી કંપની જોઈએ છે.”

હું બેડમાંથી અડધો ઉભો થઈ ગયો. ચંદુ જ્યારે સીરીયસ હોય ત્યારે સુરતી ભાષા ભૂલીને એકદમ સીધી વાત કરવા માંડે.

“ચંદુભાઈ સવાર સવારમાં આલ્કોહોલની અસરમાં છો? એકદમ શુદ્ધ ભાષા પર આવી ગયા?”

“ટને મારી દિલની વાટ નૈ હમજાય એટલે ફોર્મલ લેન્ગ્વેજ ઠોકવી પરે. આજે ઘરના બઢ્ઢા બૈરાઓ કોઈ બ્રાઈડલ શાવરમાં જવાના છે. છોકરાંઓ તો હું ઘર્ડો ઠયો એટલે મોં હંટાડ્ટા ભાગમંભાગ કરે છે. ટારા સિવાય આ ડુનિયામાં મારો કોઈ બી ડોસ્ટ નઠી. અટ્યારે ટો પીઢું નઠી પન કેસિનોમાં જઈને બે  ગેમબ્લિંગ સાથે થોરૂં પી લેવું છે. પૈહા ચાલી જાય તો બી વાંઢો નૈ. થોરૂ પી નાંખીશ, પીવાની ટેવ છૂટી ગૈલી એટલે હાથે ટારા જેવો નોનઆલ્કોહોલિક ડ્રાઈવર જોઈએ છે કે મને શૈ સલામટ ઘરે પોંચારે.”

ચંદુ ફરી પાછો મારો ઓરિજીનલ ચંદુભાઈ થઈ ગયો.

ચંદુને ડિપ્રેશન આવે એવા જ સંજોગો હતા.

અમેરિકામાં આવ્યા પછી દર વર્ષે એની વર્ષગાંઠ તારીખ પ્રમાણે એની પુત્રવધૂ વિદુષીની ઊજવતી. સરપ્રાઈઝ બરપ્રાઈઝ જેવું કશું જ નહિ. બસ દર વર્ષે મોટો જલસો. અમારા ચંદુભાઈ ખાવા ખવડાવવાના શોખીન. મહિનામાં બે-ત્રણ પાર્ટી ના હોય તો લાઈફ નીરસ લાગવા માંડે.

ગયે વર્ષે ચંદુભાઈએ સ્ટેજ પરથી માઈક પર ગળગળા થઈને કહ્યું હતું કે “આ ઉમરે મારી બર્થ ડે ઊજવાય એ મને શોભતું નથી. મેં મારા છોકરાંઓને કહી દીધું છે કે હવે આવી પાર્ટીઓ કરવી નહિ.” એ એની ચુમ્મોતેરમી બર્થ ડે હતી.

બસ થઈ રહ્યું. આ વર્ષે એની બર્થડે આવી અને ગઈ. છોકરાંઓએ સવારના માત્ર ‘હેપ્પીબર્થ ડે ડેડ’ કહીને પતાવી દીધું. એમણે ના કહી હતીને? એની બર્થ ડેને દિવસે એ સવારથી ક્રિમ કલરનો પેન્ટ અને શોર્ટ નહેરુજેકેટ ચડાવીને, કોલોન લગાવીને ઘરમાં ફર્યા કરતાં હતા. ઘરના દોઢ ડઝન નાનેરાંઓ રવિવાર હતો એટલે આમ તેમ બહાર નીકળી ગયા હતાં. રહ્યાં માત્ર ચંદુ અને ચંપા.

ચંપા વીશ વર્ષની અને અમારો ચંદુ અઢાર વર્ષનો હતો ત્યારની વાત. બન્ને એક જ્ઞાતના અને એક જ મહોલ્લાના. ચંપા મોટા જરીવાલાની દીકરી. ચંદુ પણ ગર્ભ શ્રીમંત પરિવારનો દીકરો. બન્ને વચ્ચે ઈલ્લુ ઈલ્લુ શરું થયું, પહેલાં તો બાપાએ ઝપેટી નાંખ્યો. પછી બન્નેના વડીલોએ મળી સંપીને બન્નેની સગાઈ કરી આપેલી. દિવાળી પછી લગ્ન ગોઠવેલા પણ ઈલ્લુ ઈલ્લુમાં ચંદુભાઈએ કંઈ ગરબડ કરી પાડેલી એટલે સરાધીયામાં જ ભાઈ સાહેબને અઢાર-એકવીશના કાયદાની ઐસી તૈસી કર્યા વગર ઘોડે ચડવું પડેલું.

એની વે. એના વડસાસુ ગંગાડોશી કહી ગયેલા કે ચંદુની બર્થડેને દિવસે સવારે તો લાપસી જ બનાવવી. ચંપાએ દર બર્થડેને દિવસે લાપસી બનાવવાનો કૌટુંબિક રિવાજ જાળવી રાખેલો. ચંદુભાઈને લાપસી જરા પણ ભાવે નહિ. પણ ચંપા એને દાદાગીરી કરીને કે ખરાખોટા સમ ખાઈને પણ પાંચ કોળીયા લાપસી ખવડાવતી જ. આ વખતે પણ ચંપાએ શુકનની લાપસી કરીને ખવડાવેલી જ. ચંદુને એમ હતું કે સરપ્રાઈઝ પાર્ટિ હશે. પણ તેને બદલે ચંદુને કફની પાઈજામો ચઢાવીને ચંપા મંદિરે લઈ ગયેલી અને ત્યાં જ પલાંઠી વાળીને ચંદુએ મહાપ્રસાદ આરોગેલો. હેપ્પી બર્થડેનો કોલ માત્ર મેં અને મંગુ મોટેલે જ કરેલો.

ચંપાની પંચોતેરમી સર્પ્રાઈઝ બર્થ ડે પાર્ટી બે વર્ષ પહેલાં જ ઉજવી હતી અને આ વર્ષે ચંદુની બર્થડે કેક વગરની?

ચંદુએ ત્રણ વીક સુધી બોલાય નહિ સહેવાય નહિ એવા માનસિક પરિતાપ અને સંતાપમાં ગાળ્યા હતા. એણે સામાન્ય વિવેકમાં જ કહ્યું હતું કે હવે મારી બર્થડેનો જલસો કરવો નહિ પણ આમ બધાએ સીરીયસલી લઈ લીધું તેનું જ એમને દુઃખ હતું. એણે શુધ્ધ ગુજરાતીમાં  બોલવા માંડ્યું એટલે મને ફાળ પડી કે એને સર્પ્રાઈઝની ખબર પડી ગઈ કે શું? મારે એમને બકુલની એન્નિવર્સરીને બહાને બેન્ક્વેટ હોલમાં લઈ જવાના હતા..પણ સદ્ભાગ્યે હવે એને ખાત્રી થઈ ગઈ હતી કે હવે બર્થડે ઉજવાવાની જ નથી. એમણે આશા છોડી દીધી હતી. અમેરિકા આવ્યા પછી તિથિ મિતિ તો શું પણ હિન્દુ મહિના પણ ભૂલી ગયા હતા. એ યાદ રાખવાનું કામ એમની ભાષામાં “બૈરાઓનું કામ” હતું.

મેં કહ્યું “ચંદુભાઈ, ભૂલી ગયા કે આપણે બરોડીયન બકોર પટેલની વેડિંગ એન્નિવર્સરી પાર્ટીમાં જવાનું છે!”

“ઓહ! એતો હું ભૂલી જ ગયો હતો. સાલો સાદાઈની વાટ કર્ટો મખ્ખીચૂસ મારવારી છે. લગન કરેલા પણ કંકોટરી હૌ ની છપાવેલી. સાલો નસીબડાર છે કે ડીકરી જમાઈ ઊડાર ડિલના છે. બાપને આ ઉમ્મરે પન્નાવીને પાર્તી હૌ આપવાની છે. મને એની ડીકરીએ ફોન પર કેઈલું કે અંકલ બ્લેકટાઈ ઈવાન્ટ છે. મને એ ડીકરીની સ્પોર્ટમેન્ટશીપ માટે માન છે”

હવે વાત એમ હતી કે ચંપા અને એની પુત્રવધૂ વિદુષીનીએ આ વખતે પંચોતેરમી બર્થડે પાર્ટી તારીખ પ્રમાણે ઉજવવાને બદલે તિથિ પ્રમાણે ગોઠવીને ચંદુભાઈને થોડું ટટળાવીને સરપ્રાઈઝ આપવાનું ગોઠવ્યું હતું. સાથે સાથે અમારા બકુલભાઈ ઉર્ફે બકોરભાઈને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. એમની વેડિંગ એન્નીવર્સરી પણ એ જ તારીખે આવતી હતી એટલે એમને માટે પણ એક નાની કેઇક કપાવવાનો પ્લાન કર્યો હતો. બકુલ તો અમેરિકામાં પણ સાદો પંતુજી જ હતો.

આ બકુલભાઈ પટેલ પણ જાણવા જેવો માણસ. મૂળ અમારા સુરતના હાઈસ્કુલ ફ્રેન્ડ. અમે એને બકોર પટેલ કહેતા. કારણ કે એને બકોર પટેલની જેમ થાળીમાં ચા પીવાની ટેવ હતી. એમનો અવાજ પણ બકરી જેવો. અમારા સર્કલમાં બધા એનું ખરું નામ ભૂલી જ ગયેલા. બકુલભાઈ બરોડાની સ્કુલમાં પ્રિન્સિપાલ થયેલા. રિટાયર થયા પછી દીકરીએ અમેરિકા બોલાવેલા. બિચારાએ આખી જીંદગી પત્નીને સહારે જ ગાળેલી. દશ વર્ષ પહેલાં એના પત્ની અવસાન પામ્યા હતા. એમણે અમેરિકામાં દશ વર્ષની વિધુરાવસ્થાનું દુઃખ સહન કર્યું. સિધ્ધાંતવાદી એટલા કે દીકરીને ઘેર રહેવાય નહિ. જમાઈ તો સારો છતાં અમેરિકન એટલે ફાવે પણ નહિ. એકલતાનું ડિપ્રેશન જેવું થવા માંડેલું. અમેરિકન સાઈકોલોજીસ્ટે સલાહ આપી કે એને થેરેપીની જરૂર નથી. પત્નીની જરૂર છે. ગયે વર્ષે એની સમજુ દીકરી જમાઈએ એક વિધવા બહેન સાથે છોત્તેર વર્ષની ઉમ્મરે લગ્ન કરાવી આપ્યા હતા. એમણે લગ્નમાં માત્ર પાંચ સાત મિત્રોને ફોન કરીને બોલાવ્યા હતાં. એમની પહેલી લગ્ન જયંતીની તારીખ અને તિથિ પ્રમાણે ચંદુભાઈની વર્ષગાંઠ એક જ દિવસે આવતી હતી. એની દીકરી પાર્ટી આપતી હોય એમ એની દીકરી પાસે ચંદુભાઈને ઈન્વિટેશન માટે ફોન કરાવ્યો હતો.

૦૦૦

હું એને લઈને બેન્ક્વેટ હોલમાં દાખલ થયો અને પાંચસો આમંત્રિતોએ સર્પ્રાઈઝના નાદથી હોલ ગજવી કાઢ્યો. અમારા ચંપારાણીએ તીથિ તારીખનો ખુલાસો કર્યો. ચંદુભાઈએ મારા પર વ્હાલ ભર્યો ગુસ્સો ઠાલ્વ્યો.

“સાસ્ટરી ટુ મને ખાનગીમાં પણ મારી બર્થડે પાર્ટીની વાટ કરી ઓટે ટો હું ટારી પચ્ચીસ વરહ જૂની ખટારા ગારીમાં આવ્વાને બડલે લિમોઝિનમાં આવટે.”

લાઈવ બેન્ડ મધુરું વેસ્ટર્ન મ્યુઝિક વહાવતું હતું. અમેરિકન પાર્ટી માહોલ હતો. પંચોતેરમી બર્થડે એરેન્જમેન્ટ બ્લેકટાઈ ઇવાન્ટ હતી. ટૂંકા બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ યુનિફોર્મમાં કોકટેઇલ વેઇટ્રેસ ડ્રિન્ક્સ અને (hors d’oeuvre) હોર્સડોઉવ્ર સર્વ કરતી હતી. અડધા ઉપરાંત ગેસ્ટ અમેરિકન હતા. બધાના ટેબલ અગાઉથી નક્કી જ હતા. કેટલાક અમેરિકન કપલ્સ ડેન્સ ફ્લોર પર ડેન્સ કરતાં હતા. એમની પચાસમી બર્થડે પણ અમેરિકન સ્ટાઈલમાં જ ગોઢવેલી. બધાને ફોર્મલ ડ્રેસકોડ પણ સજેસ્ટ કરેલો પણ કેટલાક જડસુ દેશી ધોતીયા કફની અને કેટલાક પેન્ટ શર્ટ અને ચંપલમાં આવેલાં. કેટલાક જુવાનીયાઓ ફાટેલા જીન પહેરીને જ આવેલા. આ વખતે વિદુષીની એ આમંત્રણમાં એવાઓનું પત્તું કાપી નાખ્યું હતું. બકુલભાઈ પણ બ્લેક સ્યૂટ અને બો ટાઈમાં એમની નવી ડોસી સાથે આવ્યા હતા.

પાર્ટી સરસ રીતે ચાલતી હતી ત્યાં અચાનક ધોતિયા ખાદીની કફનીમાં કરસનદાદાની એન્ટ્રી થઈ. એની સાથે બીજા બેત્રણ ગોઠીયા હતા. એક દાઉદ ઈબ્રાહિમનો હમશકલ જુવાનીયો જીન શર્ટમાં હતો બીજા બે ઈન્ડિયન પોલિટિશીયન પહેરે તેવા કુરતા-બંડીમાં હતા. વિદુષીનીએ એમને આમંત્રણ આપ્યું જ ન હતું.

અમારા અમેરિકામાં કેટલાક નામી નંગો એવા છે જેમને આમંત્રણની જરૂર જ નથી. જ્યાં પચ્ચીસ-પચાસ કે પાંચસો-હજાર માણસ ભેગા થવાના હોય ત્યાં ફંકશન શરૂ થાય પછી અડધો કલાક બાદ પહોંચી જ જાય. કાર્યકર્તાઓએ ઉમ્મરને કે પૈસાને માન આપીને જખ્ખ મારીને આગલી વીવીઆઈપીની હરોળમાં બીજી ખુરશી મુકાવીને બેસાડવા પડે.  આવા મહાનુભાવો તક મળતાં, સ્ટેજ પર પહોંચી જાય. માઈક હાથમાં આવે તો કોઈપણ ફંક્શનનું બારમું કરી નાંખે.

કરસનદાદા અને ‘બીન બુલાયે મહેમાનો’એ કોક્ટેલ વેઇટ્રેસ પાસે ડ્રિન્ક્સ લીધું. ફ્લોરપર લાઈવ મ્યુઝિક સાથે ઘણાં કપલ્સ બૉલડેન્સ કરતાં હતા. કરસનદાદા ક્યારે બેન્ડ પાસે પહોંચ્યા અને જે છોકરી ગાતી હતી તેના હાથમાંથી માઈક લીધું તે કોઈને ખ્યાલ જ આવ્યો નહિ.

“યોર એટેન્શન પ્લીઝ, યોર એટેન્શન પ્લીઝ. મારે આપણા ચંદ્રકાંત ચાવાલાને એમની પંચોતેરમી જન્મ જયંતિના અભિનંદન આપવા બે શબ્દ કહેવા છે. એ સવાસો વર્ષના થાય અને મારી જેમ આપણા દેશની સેવા કરતા રહે. એમણે મને એક વાર કહ્યું હતું કે, દાદા ભારતના કોઈપણ રાષ્ટ્રીય સેવક આવે તો એમને મારે ત્યાં લઈ આવજો.  આજના આ શુભપ્રસંગને શોભાવવા આપણા સુરતના જ નાથાલાલ અમેરિકા આવ્યા છે. તેમને લાવ્યો છું. અને દાઉદના હમશકલ જીન શર્ટમાં આવેલ નથ્થુએ હાથ ઉંચો કરી બધાનું અભિવાદન કર્યું અડધા ઉપર તો અમેરિકન હતા. એમને તો કાંઈ જ સમજાયું નહિ. બિચારા ડેન્સ બંધ કરી બેસી ગયા. કેટલાક છોકરાઓએ સીટી વગાડી અને બુમ પાડી, “નો ગુજરાતી. ઓન્લી ઈંગ્લીશ” એમને એમ કે આ ડોસાને બોલાવ્યો હશે.

પાર્ટી કાબુ બહારની થઈ ગઈ. વિદુષીની ધૂઆંપૂવાં થતી હતી. અમારો ચંદુ બાધાં મારતો હતો. અને કરસનદાદા એક હાથમાં માઈક અને બીજો હાથ હવામાં ઉછાળી માતૃભાષા ગુજરાતી બચાવોની ભાષણબાજી ઠોકતાં હતા. પાંચ મિનિટ આ ચાલ્યું અને માઈક નથ્થુના હાથમાં સર્યું.

“મેરે પ્યારે સુરતી દોસ્તોં. ચંદુભાઈકો શાદી મુબારક.” નથ્થુએ, ઓળખાણ પાણખાણ જાણ્યા વગર જ બફાટ કરવા માંડ્યો. “હમારે દેશમેં સોનિયાને શુરૂ કિયા ભ્રષ્ટાચારકો મોદીને અંતિમ સિમાયે પાર કરા દી હૈ. મૈંને અપને ભારતકો, હમારે ગુજરાતકો અપને સુરતકો બચાને કે લીયે ઇલેક્શનમે ઉમેદવારી કી હૈ. મૈં જીસકો અનામત ચાહિયે ઉસકો અનામત દિલવાઉંગા. જીસકો સંડાસ ચાહિયે ઉન્કો મોડર્ન કમોડવાલા બાથરૂમ દૂંગા. આપ વોટતો નહિ દે શકતે મગર ઇલેક્શન ફંડમે……..

 વાક્ય પુરું થાય તે પહેલાં એકદમ લાઈટ તદ્દન ડીમ થઈ ગઈ. નાથાલાલના માઈકનો અવાજ બંધ થઈ ગયો અને રોક મ્યુઝિક ચાલુ થઈ ગયું. શું થયું તે ખબર ના પડી; પણ ડેન્સ ફ્લોર પર વિદુષીની એના હસબંડ સાથે ડેન્સ કરતી હતી.

કરસનદાદા ના મોમાં આખું સમોસું ભરાયલું હતું. બાજુમાં મંગુ મોટેલ એમનો હાથ પકડીને સોફા પર બેઠો હતો. દાદાને મોમાં પ્રેમથી મોટા પંજાબી સમોસા આગ્રહ પૂર્વક દાબતો હતો. દાદાથી કંઈ બોલાતું પૂછાતું ન હતું.

મેં પાછળથી વિદુષીનીને પૂછ્યું “એકદમ શું થયું? તેં કરસનદાદાને બોલાવ્યા હતા?”

“હોતું હશે? હું એમને ઈન્વિટેશન આપું? એમ જ ટપકી પડ્યા હતા. અંકલ પછી થાય પણ શું? તમે તો ડેડિ મમ્મીની સાથે હેલ્પલેશ થઈને બેસી રહ્યા હતા અને જાણે ભાવ પુર્વક નથ્થુની સ્પિચ સાંભળતાં હતાં. આમાંતો મંગુઅંકલ જ કામ લાગે. મંગુઅંકલને મેં રિક્વેસ્ટ કરી. આને કાઢો. એમને પણ મારી જેમ આ દાદાની દાદાગીરી નથી ગમતી. એ કાયમ એમની ઉમ્મરનો ગેરલાભ ઉઠાવે છે. મંગુઅંકલે સિક્યોરિટિગાર્ડને બોલાવ્યા. માઈક સ્વીચ ઓફ કરાવી દીધી. લાઈટ એકદમ ડિમ કરી. કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે ચાર સિક્યોરિટી ગાર્ડ નથ્થુ અને એના બે સાથીદારને હાથ પકડીને, ખેંચીને ગેઈટ બહાર મૂકી આવ્યા.  રાસ્કલ ઈન્ડિયન પોલિટિશિયનો ડેડિની બર્થડે પાર્ટી  હાઈજેક કરવા આવ્યા હતા.” વિદુષીની ગુસ્સામાં હતી. એમની સાથેના એક ફોટોગ્રાફરને પણ માનભેર વિદાય કર્યો હતો. એ જ્યાં ત્યાં કેમેરો લઈને બીન બુલાયે મહેમાનની જેમ ભટકતો જ હોય છે. દાદા એને પણ લઈ આવ્યા હતા. એને પણ કાઢ્યો.

અમારા મંગુ મોટેલે ચંદુ ચાવાલાની પાર્ટી હાઈજેક થતી બચાવી.

ચંદુચાવાલા તિરંગા ઓક્ટોબર ૨૦૧૭

ચંદુચાવાલા અને કરસનદાદાનું પોલિટિકલ સપોર્ટ ગૃપ.

ચંદુચાવાલા અને કરસનદાદાનું પોલિટિકલ સપોર્ટ ગૃપ.

Indian Election

Photo credit: Google Images

*******

 

‘સાસ્ટ્રી હું ટને પાંચ મિનિટમાં લેવા આઉં છું. ટૈયાર રેજે.’ ચંદુનો ટીપીકલ ફોન આવ્યો.

‘કેમ ક્યાં જવાનું છે? કોઈના બેસણાંમાં જવાનું છે?’

‘ટને કોઈ ડિવસ હારા આઈડિયા આવટા જ નઠી. આજે આપના બઢા હુરટી ફ્રેન્ડ ભેગા મલીને એક પોલિટિકલ સપોર્ટ ગૃપ બનાવવાનું છે’

‘મારે નથી આવવું. મને પોલિટિક્સનું નોલેજ નથી, અને ઈન્ટરેસ્ટ પણ નથી.’

‘ટેમાં ટેં હું નવુ કીઢું? અમને બઢ્ઢાને ખબર છે કે ટું પોલિટિસમાં ટડ્ડન બુઠ્ઠો જ છે. ઈન રિયાલિટિ બઢા પોલિટિસિયન્સ બુઠ્ઠા જ હોય છે. ટું એમાં પર્ફેક્ટ ફીટ ઠાય છે. લેંગો ઝભ્ભો પે’રી લે ને ઉપર કાલી બંડી પે’રી લે. કોઈબી કલરનો ખેસ નાંખી ડે. બે આથ જોરીને ઓડિયન્સને ભીખ માંગતો હોય એવું ડાચું કએઈને પછી  હામે વારાને ગાલ દેવાની. ટૂં બી પાર્લામેન્ટમાં પહોંચી જાય.  ટારે જે પેરવું ઓય ટે પેરજે. આઈ ડોન્ટ કેર. કરસનડાડા એ મને કીઢું છે સાસ્ટ્રીને લેટો આવજે.’

‘તો તો મારે આવવું જ નથી. પ્લીઝ હું નવરો નથી. મારે ઘણું લખવાનું બાકી છે અને કોઈ આઈડિયા જ આવતો નથી. મારે શાંતિથી બેસીને વિચારવું છે. પ્લીઝ લીવ મી એલોન’

‘ટુ મારી હાઠે આવ, ને જે જૂવે ટે ટારા લેખમાં ઠોકી ડેજે. બસ આર્ટિકલ ટૈયાર,’

ચંદુની વાત કાંઈ ખોટી ન હતી. જ્યારે જ્યારે કોઈ ગ્રુપ તરીકે ભેગા થવાનું હોય તો ચર્ચા કે મારામારી ઈન્ટરેસ્ટિંગ રહેતી; અને આમ પણ ખરેખર તો હું નવરો જ હતો. કામમાં હોઉં તો પણ ચંદુ મને એની સાથે ખેંચી જ જાય. મેં જિન્સ અને ટીશર્ટ ચડાવી દીધું.. ઈન્ડિઅન પાર્લામેન્ટરિયન પહેરે તેવો લેંગો કફની અને કાળી બંડીમાં શણગાયલા ચંદુભાઈ આવી પહોંચ્યા.

‘ચાલ જલ્ડી, ખૂબ મોરુ ઠઈ ગયું છે. પેલો ડાકટર કેડાર ખીજવાહે.’

‘કેટલા વાગે ભેગા ઠવાનું છે?’

‘આમટો બઢાને પાંચ વાગાનું કેઇલુ પણ બઢા છ વાગા પેલ્લા કોઈ આવે નઈ. આપને આજે જરા મોરું ઠઈ ગયું છે. હારા છ ઠઈ ગયા.’

‘પણ ક્યાં, કોને ત્યાં જવાનું છે?’

‘અટ્યારે વાટ કરવાનો ટાઈમ નઠી ટુ જલ્ડી કારમાં બેહ,’

હું બેઠો. અમે ‘મંગુ મોટેલ’ની મોટેલ પર પહોંચ્યા ખરેખર અમે મોડા જ હતા. બધા સુરતીઓ આવી પહોંચ્યા હતા. અમારી જ રાહ જોવાતી હતી. સામાન્ય રીતે ચંદુભાઈ કોઈ દિવસ મોડા ન પહોંચે. ખાસ તો ડો.કેદાર આવવાનો હોય ત્યાં તો ખાસ સમય જાળવે પણ આજે બધા જ મોડા આવશે એમ માની ચંદુભાઈ મોડા નીકળ્યા હતા. જો કે ડો.કેદારને તો પાંચને બદલે સાડા છનો જ ટાઈમ આપેલો. અને તે બરાબર સાડા છ વાગ્યે પહોંચી ગયેલો.

ચન્દુભાઈએ ઘડિયાળમાં નજર નાંખી. સાતમાં ત્રણ મિનિટ બાકી હતી. એમણે ઠોક્યું.

સરપ્રાઈઝ આજે પહેલી વાર બધાટાઈમસર આવી ગયા. મંગુએ સાત વાગ્યાનો ટાઈમ આપ્યો હતો તે બધાએ જ સાચવ્યો. ચંદુ માત્ર મારી સાથે જ સુરતી બોલે. બાકી બધાની સાથે તો નોરમલ વાત જ કરે.

ચંદુ, સાતનો નહિ, પાંચ વાગ્યાનો ટાઈમ આપ્યો હતો. કરસનદાદાનો પારો ગયો.

આમાં મીસ્ટર ટાઈમસર ડો. કેદારનું લેક્ચર શરૂ થાય એ બીકે કોઈએ સાત પાંચની પરવા વગર કેમ ભેગા થયા તેની વાત શરૂ થઈ. આ તુક્કો અમારા કરસનદાદા જ લાવ્યા હતા. એનો કોઈ ભત્રીજો સુરતમાંથી ઈલેક્શનને ઘોડે ચઢવાનો હતો, અને ફંડ રેઇઝિંગ માટે ગયે મહિને સુરતીઓને ભેગા કર્યા હતા. પણ કોઈએ કંઈ આપ્યું ન હતું અને મિટિંગનો ફિયાસ્કો થયો હતો. એટલે હવે નવું તૂત ઉભું કર્યું હતું.

કરસનદાદાએ પોતે જ મિટિંગનો દોર સંભાળી લીધો.

‘ભાઈઓ અને બહેનો.’ પછી તરત જ સુધાર્યું. ‘કોઈ બહેનો  નથી એટલે આપ સૌ મારા ભણજા ભત્રીજાઓ સમાન વ્હાલા મિત્રો, ગયે વખતે આપણે ભેગા મળ્યા હતા અને એક ઉત્તમ નવયુવકને ઈલેક્શનમાં મદદરૂપ થવા ફાળો ઉધરાવવાનો કાર્યક્રમ રાખ્યો હતો અને ચંદુભાઈએ ઉદાર હાથે ફાળો આપ્યો પણ હતો. દુખદ વાત છે કે આપ સૌ આપનું યોગદાન આપવાની અમૂલ્ય તક ચૂકી ગયા હતા. તમે સૌ અમેરિકામાં ખૂબ જ કમાયા છો. પણ તમને ખબર નથી કે ભારતની પ્રજા ગરીબાઈની યાતનાથી પીડાઈ રહી છે. હાલની સરકાર પોતે શું કર્યું કે નથી કર્યું તેની વાત કરતી જ નથી પણ ભાજપી સરકાર કોંગ્રેસે આ નથી કર્યું અને પેલું નથી કર્યું, એવી જ ભાટાઈ કર્યા કરે છે.    બસ બાંહ્યો ચઢાવીને, સાડીછપ્પનની છાતી ફુલાવી ફુલાવીને, બુમબરાડા પાડી પાડીને, અમે ફ્લાણુ કરીશું અને ઢીકણું કરીશુ એવી ફેંકછાપ ઠોક્યે રાખે છે. અચ્છે દિન લાયેંગે. કોઈ પૂછે અચ્છે દિન કબ આયેંગે તો પછી સીધી પાંચ કે દશ વર્ષની મુદ્દત આપી દે. કોણે દીઠી કાલ.  આ ત્રણ વર્ષમાં એક દિવસ પણ સારો દેખાયો નથી. ભારતની પ્રજા અંધ ભક્તિમાં પડી ગઈ છે. આપણે આગામી ચૂટણીમાં સારા સારા ઉમેદવારોને પાર્લામેન્ટમાં મોકલવાના છે. એને માટે જનજાગૃત્તિની જરૂર છે. સારા ઉમેદવારને જીતાડવા કરોડો રૂપિયાની જરૂર પડવાની. ભાજપમાંથી થોડાને કદાચ ખરીદવા પણ પડે. ન છુટકે ગઠબંધનના સોદા પણ કરવા પડે. એને માટે કબાટભરીને ગાંધીજી જોઈશે જ.  આપણાં પીડીત સગાવ્હાલાને માટે આપણે મદદરૂપ ન થઈશું તો કોણ થશે? આપણે શિસ્તબધ્ધ ભારતની લોકશાહીને જીવીત રાખવા જનજાગૃત્તિ લાવવી પડશે. ખૂબ પૈસાની જરૂર પડવાની છે. તમે ગ્રોવર ક્લિવલેન્ડની ફોટાવાળીએક હજાર ડોલરનું બંડલ આપી ના શકો તો નોટોનું બંડલ આપી ના શકો તો. પાંચસો ડોલરના બીલ મૅક્કિનલી ના ફોટાવાળી નોટો ના થોડા બંડલો તો ફાળામાં આપી જ શકો. નાણાં ઉભા કરજો એની યોગ્ય વ્યવસ્થાની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી એ અઘરી ફરજ હું જ જાતે જ સંભાળીશ કારણકે મને જ્ ચેરીટી ડોનેશનના મનીનો કેમ વહિવટ કરવો તેનો ઘણો અનુભવ છે.’

પછી તો દાદાએ શું કહ્યું તેનો .કોઈને ખ્યાલ ન હતો. બધાએ અંદર અંદર વાતો કરવા માંડીં. બધા એપેટાઈઝરના ટેબલ તરફ જવા લાગ્યા. કોઈનામાં હિમ્મત ના હતી કે કરસનદાદાને બોલતાં અટકાવે. બસ એ બોલ્યા જ કરતા હતા.

અમારામાંના મોટાભાગના ચાલીસ પચાસ વર્ષ પહેલાં અમેરિકામાં આવેલાં. કમાવા વાળા કમાઈ ગયેલા અને મારા જેવાઓ વર્ષોથી બે છેડા ભેગા કરવામાં જ વ્યસ્ત હોવાથી, ભારત ભક્તિ ભૂલી ગયેલા. અમારી રાસ્ટ્રભક્તિ પંદરમી ઓગસ્ટની પરેડમાં આવતી બોલિવુડની પટાકડીઓના દર્શન પૂરતી જ રહેલી.

કોંગેસી કરસનદાદાએ ભાજપની અને મોદીની થાય એટલી ધોલાઈ કરી. પણ અમારા મોટાભાગના સિનિયરોને એની પડી ન હતી. મોટાભાગના અમારા સુરતીઓ સ્થિતપ્રજ્ઞ, તટસ્થ. મને તો ગુજરાતમાં કેટલા ચીફ મિનિસ્ટર  આવ્યા અને ગયા તેનો પણ ખ્યાલ નહિ. અમારો ચંદુ વર્ષમાં બેવાર ઈન્ડિયા આંટો મારી આવે એટલે એને રાજકારણની થોડી માહિતી. આમ તો એ જરા મોદીથી પ્રભાવિત થયેલો પણ એનો ભક્ત નહિ. અમારો મંગુ મોટેલ પૂરેપૂરો ભાજપ ભક્ત નહિ પણ તો પણ કોંગ્રેસ વિરોધી. બસ કરસનદાદાએ એના ભત્રીજાને પાછો પ્રમોટ કરીને કોંગ્રેસ ભક્તિ કરવા માંડી એટલે મંગુનું છટક્યું. પણ પોતાને ત્યાંજ મિટિંગ હોવાથી માંડમાંડ શાંત રહ્યો.

એપેટાઈઝર પછી કેટલાક સેકંડ જનરેશ જુવાનીયાઓએ સીધા મોટેલના સ્વિમિંગ પૂલમાં ઝંપલાવ્યું. બે ત્રણ ડોસાઓએ એપેટાઈઝર પતાવ્યું. ડિનર ટાઈમે ઉઠાડજો કહીને ખુરસી પર જ ઉંઘવા માડ્યું

 અમારા ડો.કેદારને પોલિટિક્સમાં જરા પણ રસ નહિ. કરસનદાદા એના માથે પડેલા મફતીયા પેસન્ટ પણ ખરા. આમતો એઓ મેડિકેડના લાભ લેનારા, પણ કેદારના ક્લિનિક પર માથાકૂટ કરવા પહોંચી જાય. એ પણ કરસનદાદાથી કંટાળતો. બસ કેદાર તો કરસનદાદા એનું બોલવાનું પુરું કરે તે પહેલાં અડધેથી જ એપેટાઈઝર લીધા વગર ચાલ્યો ગયો.

જ્યારે દાદાનેને ભાન થયું કે કોઈ સાંભળનારું જ નથી ત્યારે અમારી પાસે આવીને બેઠા.

‘ચાલો આપણે એક નોન પ્રોફિટ સંસ્થા ઊભી કરીયે.  જૂઓ હું છન્નું વર્ષનો થયો. મેં તમારા કરતાં ઘણી દિવાળીઓ જોઈ છે. હું આપણા એટલે કે તમારા અને મારા લાભની વાત કરું છું. એમાં આપણા દેશના લાભની પણ વાત કરું છું. જૂઓ  આ માત્ર અમેરિકાની જ વાત નથી આખી દુનિયામાં જે જે નોનપ્રોફિટ ચેરીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન છે તે પૈસા બનાવવા માટે જ છે. કેટલાક ઓર્ગેનાઈઝેશન નો ખર્ચો દશ ટકા અને કેટલાકનો નેવુ ટકા. આપણે સાઠ ટકા એડમિનિસ્ત્રેશન કોસ્ટ રાખીશું અને ચાળીસ ટકા ઈન્ડિયા મોકલીશું. તમારે મને સીઈઓ બનાવવો. મારો સેલરી ત્રીસ ટકા. બાકીના ત્રીસ ટકામાંથી બીજો વહિવટી ખર્ચો. ચંદુ મંગુને પણ ઓનરરી પ્રેસિડન્ટ તરીકે પાંચ પાંચ ટકા આપીશું. શાસ્ત્રીને ફંડ રેઝિંગની જવાબદારી સોંફીશું. એને પણ આનંદ થશે. ચંદુ તને તો ખબર છે. ચેરિટી સંસ્થા કેવી રીતે ઉભી કરી શકાય તે જરા ટૂંકમાં સમજાવ.’

ચંદુએ ખુબ ગંભીરતાથી જવાબ આપ્યો.

‘દાદા પહેલા તો તમારે સંસ્થાનું નામ નક્કી કરવું પડે. પછી એને એ સંસ્થાને ઈન્કોર્પોરેટ કરવી પડે. ત્યાર પછી ફેડરલ ઈન્કમટેક્ષ અને સ્ટેટટેક્ષ માંથી મુક્તિ માટેના ફોર્મ ભરીને મુક્તિ મેળવવી પડે. કોર્પોરેશનનું બંધારણ અને નીતિ નિયમોનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરીને ડાયરેક્ટરોની એપોઈટમેન્ટ કરવી પડે. બોર્ડની નિયમિત મિટિંગ કરવી પડે. અને જરૂરી લાઈસન્સ મેળવવા પડે. આવક જાવકનો હિસાબ રાખવો પડે અને ચાર્ટર એકાઉન્ટના ઓડિટથી એપ્રુવ કરવો પડે.’

‘ચંદુને તો આ બધું આવડે જ છે. તારે જ આબધું સંભાળી લેવાનું. પ્રમોશન માટે, આપણે પ્રિયંકા ચોપરા, કેટરીના કે દિપીકાને અહિ બોલાવી શો કરીશું. એ ઓ તો મારું નામ જોશે એટલે મફતમાં જ આવશે.  એટલે ચોખ્ખા ચાલીશ ટકા ભારત મોકલી શકીશું. ઈન્ડિયામાં મારો ભત્રીજાને પણ ચેરિટિ મનીની વ્યવસ્થા અંગે ઘણો અનુભવી છે.’

‘દાદા, ચંદુભાઈ એકવાત નથી કહી. જો કોઈપણ લોચો પડી જાય તો એફ.બી.આઈ સૌથી પહેલા સીઈઓને જ પકડી જાય. બહારથી સર સર કરીને વાત કરે અને બંધ બારણે ગોટાળા કબુલ કરાવવા માટે ક્રાઈમ પેટ્રોલના પોલિસો મારે તેના કરતાં પણ ખુબ ઝપેટે. મરી જાય તો કહે કે ડોસાએ શરમના માર્યા આપઘાત કરી લીધો. અમને તમારા અંતિમ દર્શનનો લાભ પણ ના લેવા દે.’ મંગુ મોટેલે દાદાને ગભરાવવા ઠોક્યું.

‘ખરેખર?…. અરે મંગલા, આ ડોસાની સામે ઠોકાઠોક કરવાની જરુર નથી. હું ખુબ સીરીયસ હતો. તમારે સાથ ન આપવો હોય તો અમેરિકા બહુ મોટું છે. તમે સુરતીઓથી સેક્યો પાપડ ભંગાવાનો નથી. એટલે તો સુરત ભાજપી રાજમાં ભાંગી રહ્યું છે. મારે બીજા શહેરના દોસ્તો શોધવા પડશે. ચાલ ડિનર શરુ કર કે ખાઈને ઘર ભેગો થાઉં. ડિનર પછી બે કેકના પીસ પર કેન્ડલ મૂકીને લઈ આવજે. આ મહિનામાં મારી અને ચંદુના ફ્રેન્ડ શાસ્ત્રીની બર્થ ડે છે. આજે જ ફૂક મારી દઈશું.’ મને પણ યાદ ન હતું કે આ મહિનામાં મારી બર્થડે આવે છે.

અમે ડિનર લીધું. ડિનર પછી મંગુ કરસનદાદાની બધી વાત અને બર્થડેની વાત પણ ઈરાદા પૂર્વક ભૂલી ગયેલો. કરસનદાદા’ની વાતોને મેન્ટલ ગાર્બેજમાં પધરાવી ઘરે પહોંચ્યા.

“તિરંગા” સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭

ચંદુ ચાવાલા – ઈલેક્શન ફંડરેઇઝિંગ.

ચંદુ ચાવાલા – ઈલેક્શન ફંડરેઇઝિંગ.

.

ElectionFund

બપોરે મારા નેપ લેવાના સમયે જ ચંદુ ચાવાલાનો ફોન આવ્યો. ફોન લેતાં જ એણે શરૂ કરી દીધું.

‘સાસટરી ટુ ટો જાને છે કે આપના કરસનદાદા અમેરિકામાં બેઠા બેઠા ઈન્ડિયાના પોલિટિસની પટ્ટર ફાડે છે. આ વખટે એ આપના સુરટની આજુબાજુના કોઈ એરિયામાંઠી એના કોઈ નઠ્ઠુ ભટ્રીજાને ઈલેક્શનમાં ઉભો રાખવાના છે. એક મહિનાઠી મારી પાછલ લાગેલા છે. ટારે ઘેર બઢા આપના હુરટી ડોસ્ટારોને બોલાવ. મારે ભટ્રીજાને માટે પૈહા ઉઘરાવવા છે. પન મારી ડોટર ઈન લો કહે છે ઈન્ડિયન ઈલેક્શનની વાટ ને ઘાંટાઘાટ આપના ઘરમાં ની જોઈએ. બોલ હું હું કરું? આજે આખું ફેમિલી ઘરમાં નથી એટલે થોરા ફ્રેન્ડને બોલાવીને કરસનડાડાનો પીછો છોરાવવો છે. આજે મારે ટાં કરસન ડોહાએ ઍના ભટરિજા નથ્થુને માટે ફંડ રેઇઝિંગ મિટિંગ રાખેલી છે. ટો ટારી ચેક બુક લઈને વેલો વેલો આવી પોંચજે.’

‘ના, ચંદુભાઈ મારે એવી કોઈ ફંડ રેઈઝિંગ મિટિંગમા નથી આવતું. હું કોઈ પોલિટિકલ ગ્રુપને સપોર્ટ કરતો નથી. ઈન્ડિયામાં કોણ જીતે અને કોણ હારે એની સાથે મારે કોઈ જ લેવાદેવા કે ન્હાવા નિચોવવાનું નથી.’

‘મને ટો ખબર છે કે ટું ટો હારામાં હારું કામ હોય કે ઢરમનું કામ હોય ટો પન તારા ગજવામાંથી એક પણ પૈહો આપ્ટો નઠી.’

‘મારી પાસે ફેંકી દેવા માટે પૈસા નથી.’

‘મને ખબર છે કે ટુ પેલ્લેથી જ કરકો બાલિસ છે. ટુ મારા કરટાં અમેરિકામાં ચાર મઈના પેલ્લો આવેલો. મેં ટને કઈલું સાસટ્રી ટુ નોકરીને બડલે બિઝનેશ કર. પણ બામનભાઈ હમજે જ નઈ. બસ આખી જીંડગી નોકરો જ કઈરા કૈરો. આજ કાલના અમેરિકામાં આવેલા પોઈરાઓ બિઝનેશમાં બિલિયનર ઠઈ ગયા છે. ટુ બંગાલી બાવાનો બાવા જ રીયો.’

‘મને બિઝનેશમાં રસ નથી. રસ નથી એટલે આવડત નથી, અને આવડત નથી એટલે હિમ્મત નથી.’

‘જો ડીકરા સાસ્ટ્રી તને યાડ કરાઉ. આપને નાનપરાના સ્વિમિંગ પુલમાં જટા; બરાબર? પેલ્લે ડા’રે મને પાનીમાં પરવાની બૌ બીક લાગેલી બરાબર?, ને ટેં જ મને કઈલું કે એકવાર પાનીમાં પરહે એટલે ઓટોમેટિક ટરતાં આવરી જહે. બસ બિઝનેશમાં પન એવું જ. એકવાર ઝંપલાવી ડે ઍતલે ઢીમે ઢીમે બઢુ આવરી જાય. મેં એકવાર ટારી જેમ જ કરસનડાડાને પુછેલું કે તમારા ભટ્રીજાને પોલિટિકનું ઠોરુંબી નોલેજ  છે?  ટો એને ટો બીલકુલ નાગી વાટ કરી. લગન પેલ્લા ટું બઢું કઈ કોલેજમાં હિખવા ગયેલો? ટને કંઈ પન ભાન નઈ ઉતું ટો પન ઘના બઢા પોઈરાઓનો બાપ બઈનોને? કરસનડાડાના નથ્થુને પન પોલિટિસનું બીલકુલ નોલેજ નઠી ટો પણ એ ઝંપલાવવાનો જ ને કરોરપટી પન બનવાનો. એને હારુ કરસનડોહા જેવા કેટલાઓ ડોહાઓ અને જુવાનીયાઓ પૈહા ઊઘરાવવા લાગી પરેલા છે. ભલે ટુ ફંડ રેઇઝિંગમાં પૈહા ની આપે પન આવજે તો ખરો. મેં ચાર પાંચ ફેન્ડસને ફોન કૈરા. બઢા જ આવવાની ના પારે છે. ઓછામાં ઓછા પચાસ માનસ તો મિટિંગમાં ઠવા જોઈએ ને!’

‘અરે ચંદુભાઈ, આ ડોહા તમને બકરો બનાવે છે અને તમે પણ હરખ પદુડા થઈને બેં બેં કરવા માંડો છો. તમારી ડોટર ઈન લો વિદુષીની કહે છે તે બરાબર જ છે. નો મોર પોલિટિકલ મિટિંગ. હું નથી આવવાનો.’

‘સાસ્ટ્રી યાર મને ખાટ્રી છે કે જે કોઈ મારે ટાં આવહે ટે કૉઈ કાવડિયું આપ્પ્પાના નઠી. આપના હુરટના છે એટલે હેલ્પ કરવા મિટિંગ રાખી છે.’

‘ચંદુભાઈ, તમારો મલ્ટિમિલિયોનર મંગુ મોટેલ શું કહે છે જાણો છો? કહે કે કરસનદાદા ઓરિજીનલ સુરતી નથી. એ તો સુરતમાં આયાતી ચરોતરિયા કે કાઠીયાવાડી છે. એ ક્યાંના છે એ જ સમજાતું નથી. ઘડીકમાં અમારા રાજકોટમાં આમ અને અમારા અમદાવાદમાં તેમ તો તરત વડોદરાના પણ થઈ જાય. અને એના સગાઓએ તો આપણા વરાછાને મેસાણા બનાવી દીધું છે. લાગે જ નહિ કે સુરતમાં છીએ’

‘એતલે ટો ટને ઇન્વાઈટ કરું છું. ટને મજા આવહે. ટું મૂંગો મૂગો બેહી રેજે. જે જૂએ ટે ટારા આર્ટિકલ લખવામાં કામ લાગહે’

‘ના ભાઈ ના મારે નથી આવવું.’

***

હું ના કહેતો હતો; પણ ચંદુ જાતે લેવા આવી પહોંચ્યો એટેલે જવું પડ્યું.

કરસનદાદાએ તક અને પોતાના ફાયદા પ્રમાણે પક્ષની ટોપીઓ અને પાઘડીઓ બદલેલી. એ ક્યારે અને કેમ એના રંગ બદલશે એ જાણવું મુશ્કેલ. હમણાં બે વર્ષથી મોદીના કટ્ટર વિરોધી થઈ ગયેલા. એઓ કહેતા, મોદી તો એની મદદથી જ દિલ્હી પહોંચેલા; પછી મોદીએ એની સલાહ પ્રમાણે વહિવટ ન કર્યો એટલે એણે મોદી વિરૂધ્ધ જંગ જાહેર કર્યો. એનો ખરો કે બનાવેલો ભત્રીજો નથ્થુ સુરતના વિસ્તારમાંથી ચૂટણીમાં ઉમેદવાર થવાનો હતો અને એના સપોર્ટમાં અમારા સુરતી મિત્રો પાસે સુરતના નામે અમારી પાસે પૈસા પડાવવા માંગતા હતા.

એમણે પહેલા તો મંગુ મોટેલ સાથે દાણો ચાંપી જોયો હતો. આપણે તો પાટિદાર. આપણા હાથ મજબુત કરવા જ પડશે. મંગુ અમારા ચંદુ જેવો ભોળો નથી. મંગુએ સીધુ પરખાવી દીધું હતું કે, તમારા ચરોતરના પટેલ જૂદા અને અમારા બારડોલીના પટેલ જૂદા.

પછી કરસનદાદા અમારા ફ્યુનરલ હોમનો બિઝનેશ કરતા સંદિપ ભંડારી પાસે ગયા. તો સંદિપ ભંડારીએ કહ્યું કે ‘દાદા, ફંડરેઝિંગ ડિનર ગોઠવો. મારો તમને સંપૂર્ણ સપોર્ટ છે. મારા ફ્ય્નરલ હોમમાં હું એક હોલ તમને સસ્તા ભાડે આપીશ. તમારે ફંડ રેઇઝિંગ ડિનરમાં બસો ડોલરની ડિશ રાખવાની,  જો તમે મિનિમમ સો ગેસ્ટને ડિનર ટિકિટ વેચી શકો તો સહેજે વીશહજાર તો ભેગા થાય જ. માત્ર પાંચસો મારા ફ્યુનરલહોમના હોલનું ભાડું. પાંચ હજાર કેટરિંગના અને હું મારા બે પ્રોફેશનલ વક્તાઓને લઈ આવીશ એક તમારા નાથુભાઈના વખાણ કરશે અને બીજા એના વિરોધીની ધોલાઈ કરશે. એમને એક એક હજાર આપવાના.  લેક્ચર પહેલાં એન્ટરટેઈનિંગ  તો જોઈએ જ ડિજેના પાંચ હજાર તો થાય જ. મને આજે બાર હજાર પાંચસો એડવાન્સ ડિપોઝિટના રોકડા આપી દો. સાત હજાર પાંચસોમાંથી પાંચ હજાર તમારા અને અઢી હજાર ડોલર એટલે કે આશરે સોળ સત્તર હજાર રૂપીયા તો તમારા નાથીયાને મળે જ મળે. તમારા ભત્રીજાનું અમેરિકામાં નામ રોશન થઈ જાય.’ દાદાને એણે આંકડાઓમાં ગુંચવ્યા

કરસન દાદાએ ચાર વાર ફ … ફ… ની અમેરિકન ગાળ, પાંચ સુરતી ગાળ અને ન સમજાય એવી  ઘણી બધી કાઠિયાવાડી ગાળ સંદિપ ભંડારીને ચોપડાવી દીધેલી.

ત્યાર પછી અમારા ભોળા ખાનદાની ચંદુભાઈને પકડ્યા. ચંદુભાઈ તો જાણે કે કોઈ કાંણો પૈસોએ આપવાનું નથી. પણ કરસનડોહાના માન ખાતર કહ્યું કે મારે ઘરે મિત્રોને બોલાવીને ફંડરેઈઝિંગ મિટિંગ રાખીશું.

ચંદુભાઈએ મિત્રોને મસ્કા મારીને અને લાઈવ ઢોસા અને લાઈવ ઈડલી અને લાઈવ ચટની અને બોઈલિંગ લાઈવ સંભારની લાલચ આપીને પચાસ નહિ પણ માંડમાંડ્ બાવીસ મિત્રોને ભેગા કર્યા.

‘બે પોસ્ટર બોર્ડ પર નાથાલાલ ઉર્ફે નથ્થુ ઉર્ફે નાથીયાના ફોટા હતા. છવ્વીસ વર્ષનો જુવાન નથ્થુનો ફોટો બરાબર દાઉદભાઈના ફોટા સાથે મેચ થતો હતો. એક ફોટામાં તાજા ટકલુ કરાવેલા મુછાળા ફેસ સાથે નથ્થુભાઈ શોભતા હતા.

સોસિયલ અવર પછી કરસનદાદાએ માઈક હાથમાં લીધું. અમારા દોસ્ત ભટ્ટ્જી સત્યનારાયણ કથા માઈક વગર ના કરે, ભલેને સાંભનાર યજમાન અને ચાર ડોશીઓ જ હોય. એ જ પ્રમાણે કરસન દાદાને પણ માઈક વગર બોલવાનું ના ફાવે. માઈક તો જોઈએ જ. બિચારા ચંદુભાઈએ એના કોઈ ગ્રાન્ડસનનું કેરેઓકી  મશીન શોધી ને માઈકકરસન દાદાને આપ્યું હતું.

દાદાએ શરૂ કર્યું “ભાઈઓ અને બહેનો”

‘દાદા અહી કોઈ બહેનો નથી. અને અમે તમારા ભાઈ નથી પણ ભત્રીજાઓ જેવા કહેવાઈએ.’ છોટુએ એને અટકાવ્યા.

દાદા જે કહેવા માંગતા હતા તેની લિન્ક તૂટી ગઈ. બે ચાર સુરતી સ્વસ્તીવાચન પછી એમણે એમના ભત્રીજા નાથાલાલનો પરિચય આપવા માંડ્યો.

‘અમારા નથ્થુનામાં પહેલેથી જ સ્વદેશ ભક્તિ નેતાગીરીની કુનેહ. ઈંગ્લીશ મિડિયમ સ્કુલનો બહિસ્કાર કરીને માત્ર માતૃભાષા ગુજરાતીમાં જ ભણવાનું રાખેલું. કેટલાક ધોરણમાં પાકું થાય એ હિસાબે તે જ ધોરણનો ફરી અભ્યાસ પણ કરેલો. સિનીયર હોવાને કારણે એને માન પૂર્વક શિક્ષકોએ મોનિટર કે ક્લાસ લિડર પણ બનાવેલો. મોટો થતાં એ ભલે કોલેજમાં ભણ્યો નહિ પણ કોલેજ બહારનો કોલેજીઅનનો લિડર બની ગયો. એ  આપણો સુરતી લિડર જ છે. એ વરાછા એરિયાનો રહીશ છે. હિરાઘસુને ત્યાં કામ શીખવા ગયેલો, એણે પાસાદાર ડાય્મંડને સ્ટ્રોબેરી જેવો અનાવીને નવો ઘાટ આપેલો, શેઠીઆએ એની યથાયોગ્ય પજા કર્યા બાદ કહેલું કે નાથાલાલ  દેશને તમારી નેતાગીરીની ખાસ જરૂર છે તમે હિરાના ધંધામાં જીંદગી બરબાદ કરો એ તમારે માટે જ નહિ પણ દેશને માટે પણ નુકશાન કર્તા છે. અમારા નથ્થુએ વરાછા છોડી લાજપોરમાં સસ્તા ભાડાની રૂમ રાખી રહેવાનું રાખ્યું છે અને કદાચ એ વિસ્તારમાંથી જ ચુટણી લડશે.’

‘દાદા તમારા નાથાલાલ કયા પક્ષમાંથી ઈલેક્શન લડવાના છે?’

‘હજુ સૂધી એણે નક્કી નથી કર્યું. મોદીએ એને ફોન કરીને ટિકિટ આપવાની ઓફર કરી છે. રાહુલ પણ એને ટિકિટ આપવા કાલાવાલા કરે છે. કેજરીએ તો કહ્યું છે આપ તરીકે ઉભા રહેશો તો જરૂર પડે તો હુ જાતે પ્રચાર રેલીની ટ્રક ડ્રાઈવ કરીશ. શાહ ભાઈએ તો સીએમ પદની પણ ઓફર કરી છે. પણ મેં નાથુને વાસ્તવિકતા સમજાવી કે દીકરા તું હજી નાદાન છે. પોલિટિશીયનના વચનની લોઈ કિમ્મત નહી. કોઇના વચન પર આધાર રાખવો નહિ અને તારે પણ ઇલેક્શન જીતવા ભાષણોમાં વચન આપવામાં કરકસર કરવી નહિ.’

‘છોટિયાએ ફરી પૂછ્યું દાદા તમારો નથ્થુ કઈ પાર્ટીનો છે તે તો કહો.’

‘મેં નથ્થુને સ્વતંત્ર તરીકે ચૂંટણી માં ઝંપલાવવાની સલાહ આપી છે. ઈલેક્શન પછી જે પાર્ટીને જરુર હોય તે પાર્ટી સાથે સારા ભાવથી સોદો કરીને તે પાર્ટીમાં જોડાઈ જવું. મને ખાત્રી છે કે તમારા સૌના ફાળા અને શુભેચ્છાથી આપણાં નાથાલાલ ગુજરાતના નાથ બની શકે એમ છે. અત્યારે ગુજરાત અનાથ છે. નાથાલાલ વગર ભારત અનાથ છે.  સિત્તેર વર્ષમાં રાહુલના વડવાઓ જે ન કરી શક્યા, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં જે મોદી ન કરી શક્યા તે નાથાલાલ માત્ર ત્રીસ દિવસમાં કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. માત્ર તકની જ જરૂર છે અને એ તક તમારા જનરસ ડોનેશન વગર નહિ જ મળે. પ્રિયંકા ચોપરા સાથે નિગોશીયેશન નો પ્રયાસ પણ થઈ રહ્યો છે. કદાચ હોલિવુડનો કોન્ટ્રાક્ટ કેન્સલ કરીને નાથાલાલના ચૂટણી પ્રચારમાં પણ જોડાઈ જાય એવી વકી છે. જરૂર પડશે તો હું પોતે હોલીવુડ જઈને ઘટતું કરીશ. અમેરિકામાં બેઠા બેઠા માત્ર બે જ રીતે તમે આપણી માતૃભૂમિની સેવા કરી શકો છો. એક તો ઉદાર હાથે નાથાલાલ જેવા દેશભક્તને સપોર્ટ કરો અને એક પણ પૈસાનો વધારાનો ભોગ આપ્યા વગર સોસિયલ મિડિયામાં મારા ભત્રીજાનો પ્રચાર કરો. અત્યારે તમારા મોદીજીએ, તમારા શાહ સાહેબે, તમારા આનંદીબહેને તમારા રૂપાણીએ દેશની શું હાલત કરી છે તે તો તમ જાણો જ છો. મારે નવું શું કહેવાનું હોય.  અમારા નાથાલાલનું નામ સાંભળતાં જ નવાબ શરીફ તો ધ્રૂજવા માંડે છે. ચીની નેતાઓ ઉંદરડાની જેમ દરમાં ભરાઈ જાય છે. દેશને પાણીદાર નેતાની જરૂર છે.  ખૂણા પરના ટેબલ પર થોડા એન્વોલ્પ મુક્યા છે. એમાં તમારા ફાળાના ડોલર મૂકી પાસેના બોક્ષમાં એ એન્વોલેપ મૂકવા નમ્ર વિનંતી છે. હું તમારા બધાના વડીલોનો વડીલ છું. આજ્ઞા કરું છું કે ડોલર ભરેલા કવરથી ઉદાર અને સમજદાર સુરતી છો એ સાબિત કરો. મને નાનેરાનો આભાર માનવાની આદત નથી પણ મારા નાથીયા તરફથી તમને બધાને થેન્ક્સ.’

#

પછી?…

પછી શું? અમે લાઈવ ઢોસા, લાઈવ ઈડલી, લાઈવ ગરમ સમ્ભાર અને લાઈવ ચટની ઝાપટીને ચંદુભાઈનો આભાર માન્યો.  એક એક એન્વ્લોપ બોક્ષમાં નાખી ઘેર આવ્યા.

બે કલાક પછી ચંદુભાઈનો ફોન આવ્યો.

‘સાસ્ટ્રી ટમે બઢા એ કરસનડાડાનું આવું ઈન્સલ્ટ કર્યું ટે સારુ નઈ કેવાય?’

‘કેમ શું થયું?’

‘બોક્ષમાં માટ્ર એક કવરમાં જ પચાસ ડોલર હટા અને ટે કવર મારું હટું. બાકીના બઢ્ઢા કવર ખાલી હટા. કરસનડાડાએ અર્ધો કલાક ડરેક લેન્ગ્વેજમાં આપના હુરટ અને હૂરટીઓને ગાલ દીધી. એટલા ખીજવાયા કે પચાસ ડોલરનું કવર મને આપી દીધું. મને કહે જેનું હોય તેને આપી દેજે.’

‘મેં કહ્યું ડાડા એ મારું જ છે. તમે રાખી મૂકો. તો એણે તરત મારા હાથમાંથી લઈ લીધું અને ગજવામાં મૂકી દીધું. મને કહ્યું આતો મેં તારા ઘરમાં જે ગળું ફાડ્યું તેની મજ્ર્ર્રરી.’

‘ચન્દુભાઈ આ ફંડરેઇઝિંગમાં તમે કેટલા ડોલરનોનો ધૂમાડો કર્યો?’

‘સાસ્ટ્રી એ ઢુમારો નાથીયા હારુ ની કરેલો, મને ટો ખબર જ ઊટી કે ટમે બઢા તો ગજવામાં હાઠ લાખવાના જ નથી પન આ મૈનાની સુરટી પાનના ગલ્લા જેવી માજા આવી ગઈ. ખાઢું પીઢું ને મજા કીધી. જસ્ટ ઈન ઓન્લી ફાઈવ હંદ્રેડ બક્સ.’ 

Previous Older Entries

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,143 other followers

Please Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,143 other followers