“અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો વિશે” નટવર ગાંધી (૩ અને ૪) બે તબક્કામાં આગમન

અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો વિશે”

NatwarGhandhi.jpg

નટવર ગાંધી

૩-બે તબક્કામાં આગમન

અમેરિકામાં ભારતીયો બે તબક્કામાં આવ્યા. 1820થી માંડીને 1965 સુધીનો એક તબક્કો ગણાય અને 1965 પછી બીજો.  ઓગણીસમી સદીના અંતમાં અને વીસમી સદીની શરૂઆતના દાયકાઓમાં આવેલા ભારતીયોમાં મોટા ભાગે પંજાબી ખેડિયા કામગારો અને રડ્યાખડ્યા વિદ્યાર્થીઓ આવેલા. થોડાક ભારતીય ક્રાંતિકારો પણ બ્રિટિશ હકૂમતમાંથી છૂટવા માટે ભાગીને અહીં આવેલા. કલકત્તાના પ્રસિદ્ધ સામયિક ‘મોર્ડન રિવ્યૂ’માં ક્રાંતિકારો ભાગીને અમેરિકા કેવી રીતે પહોંચી શકે એ સમજાવતા લેખો પણ એ જમાનામાં આવતા.

ઓછા પગારે અને કેડતોડ કામ કરીને આ વસાહતી હિન્દુસ્તાની મજૂરો અમારી રોજગારી લઈ લેશે એવા ભયે અહીંની કામદાર વસતી ભડકી ગઈ હતી.  ભયાનક ‘હિન્દુ આક્રમણ’ થઈ  રહ્યું છે એવી ચેતવણીઓ છાપાંઓમાં આવી હતી.  આવા ઊહાપોહને કારણે હિન્દુસ્તાનીઓ અને અન્ય એશિયન પ્રજા અમેરિકામાં ન પ્રવેશી શકે એવા કાયદાઓ પસાર થયેલા. એમને માટે કામધંધા કરવાનું અને નોકરી મેળવવાનું મુશ્કેલ થઈ ગયું હતું. 1820થી 1946 સુધીના ગાળામાં આવેલા લગભગ દસેક હજાર ભારતીયોમાંથી અંતે માત્ર 1500 જેટલા જ ટકી રહ્યા. બીજા બધાએ અમેરિકા છોડ્યું. 1947માં ભારતીયોને અહીં આવવા દેવામાં થોડી છૂટછાટ મુકાઈ, અને 1965 સુધી એમની વસતીમાં 6000 જેટલો વધારો થયો. આમાંના ઘણા તો શરૂઆતમાં વિદ્યાર્થી તરીકે જ આવેલા, અને પછી રહી ગયા.

૪-પ્રોફેશનલ ઈમિગ્રેશન

1965માં અમેરિકાના ઇમિગ્રેશન (પરદેશથી વસવાટ માટે આગમન)ના કાયદાઓમાં જબ્બર ફેરફાર થયા.  યુરોપીય પ્રજાની તરફેણ કરતી ક્વોટા પદ્ધતિને બદલાવવામાં આવી. અમેરિકા આવવા મથતી વ્યક્તિ ક્યા દેશથી અને કઈ પ્રજામાંથી આવે છે, તેને બદલે તેની શી લાયકાત અને શી આવડત છે એ વાત ઉપર ભાર મૂકવાનું નક્કી થયું.  વ્યક્તિમાં કૌશલ્ય હોય, ભણતર હોય તો પછી એ ભલે ને ભારતીય, ચાઈનીઝ, બર્મીઝ, વિયેટનામીઝ કે ફિલિપિનો હોય, એને આવવા દેવી જોઈએ. વધુમાં એ વ્યક્તિ જો ડોક્ટર, નર્સ, એન્જિનિયર, ફાર્મસિસ્ટ, પ્રોફેસર, વેપારી વગેરે હોય તો તો એને ખાસ આવવા દેવી જોઈએ, કારણ કે અમેરિકાના વિશિષ્ટ અને વિકસતા અર્થકારણમાં આવા કુશળ વ્યવસાયી લોકોની ખાસ જરૂર છે. આમ જ્યારે અમેરિકન ઈમિગ્રેશનનાં બારણાં ઊઘડ્યાં ત્યારે તેમાં એશિયાની અનેક પ્રજા અમેરિકામાં ઈમિગ્રન્ટ્સ (વસવાટી) થઈને આવી, તેમાં ઘણા ભારતીયો પણ આવ્યા.

1965 પછીના એક દાયકામાં પચાસ હજાર જેટલા કુશળ પ્રોફેશનલ લોકો ભારતમાંથી આવીને અહીં સ્થાયી થયા.  આમ મુખ્યત્ત્વે ભારતીય ડોકટરો, નર્સો, એન્જિનિયરો, કમ્પ્યુટર નિષ્ણાતો, પ્રોફેસરો વગેરે હતા.  1966થી 1977 સુધીના ગાળામાં અહીંની ભારતીય વસતી કૂદકે અને ભૂસકે વધી.  દર વર્ષે એ વસતીમાં 24 ટકા જેટલો વધારો થતો હતો. 1977ના અંતે અહીં લગભગ દોઢેક લાખ ભારતીયો હતા.  1982માં ચારેક લાખ સુધી પહોંચેલી આ વસતી મોટે ભાગે 1965 પછી આવેલા વ્યવસાયી ભારતીયો અને તેમના અનુગામી કુટુંબીજનોની છે.

અમેરિકાની બાવીસ કરોડની વસતીમાં સંખ્યાની દૃષ્ટિએ અહીં વસતા ભારતીયોનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું ગણાય. 1820થી માંડીને 1978 સુધીમાં આ દેશમાં કાયદેસર બધા થઈને આશરે પાંચ કરોડ લોકો બહારથી વસવાટ માટે આવ્યા. એમાં છએક ટકા એશિયન, અને ભારતીયો તો અડધો ટકો પણ ન ગણાય. આમાં જ્યારે મોટા પ્રમાણમાં થતું ગેરકાયદેસરનું ઇમિગ્રેશન (વસવાટ માટેનું આગમન) ઉમેરો તો ભારતીયોનું ઈમિગ્રશન સાવ નહિવત્ જ ગણાય.

(ક્રમશઃ)

1297 – ભારતની અવકાશી સફળતા અમેરિકાને દુખે છે પેટ, કૂટે છે માથું …હેન્રી શાસ્ત્રી

વિનોદ વિહાર

હાય! હાય! ભારતે આ શું કર્યું? ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે ઉપર ગગનમાં જે અવકાશી કચરો જમા થઇ ગયો છે એને કારણે વીસેક વર્ષથી અવકાશમાં ભ્રમણ કરી રહેલા ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સામે ખતરો ઊભો થયો છે. જન હિતાર્થે અવકાશમાં સંશોધન કરતી અમેરિકન એજન્સી નૅશનલ ઍરોનૉટિક્સ ઍન્ડ સ્પેસ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન – નાસા (ગઅજઅ) દ્વારા આવા મતલબનો કાળો કકળાટ કરવામાં આવ્યો છે. રોકકળ કરવામાં આવી છે. નાસાના ચીફ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેટર જિમ બ્રિડેન્સ્ટાઇને અકારણ હૈયાવરાળ ઠાલવતા જણાવ્યું છે કે ‘આ અત્યંત અઘટિત અને નુકસાન કરી શકે એવું પગલું છે. ભારત દ્વારા ઉપગ્રહ તોડી પડવાને કારણે સ્પેસમાં જે કંઇ ભંગાર-કાટમાળ જમા થયો છે એનાથી ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશનને નુકસાન થઈ શકે છે.’ આ સિવાય પણ કેટલાક મુદ્દા ફરિયાદ સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતે જાણે માનવહિત વિરુદ્ધનું પગલું ભર્યું હોય એવી છાપ ઉપસાવવાનો આ પ્રયત્ન પ્રથમ દૃષ્ટિએ લાગે છે.

હકીકત તો એ છે કે યુએસ, રશિયા અને ચીન પછી એન્ટિ-મિસાઈલ સામર્થ્ય ધરાવતા દેશ તરીકે ચોથા દેશ તરીકે ભારતનું…

View original post 975 more words

લીમડાનું પંચાંગ-અતુલકુમાર શાહ

સૌજન્યઃ

Mahendra Thakaer.jpg

Mahendra Thaker

Received Via E Mail

 

“ગુડી પડવાને દિવસે લીમડાના પંચાંગને આરોગવાથી આરોગ્યમાં અનેરો ફાયદો”
ગુડી પડવા એટલે કે ચૈત્ર સુદ 1 આ વર્ષે 6 એપ્રીલ, 2019 શનિવારના રોજ નયણા કોઠે લીમડાના પંચાંગના સેવનથી આરોગ્યમાં અનેરો ફાયદો થતો હોય છે. જેમ કે હેમંત, શીશીર, વસંત, ગ્રીષ્મ, વર્ષા અને શરદ ઋતુ વખતે સૃષ્ટિમાં અનેક ફેરફારો આવતા હોય છે અને આપણે જેમ એસી રૂમમાંથી બહાર નીકળીએ અને બહારનું વાતાવરણ બદલાઈ જતું હોય છે તે પ્રમાણે કેટલાક ઋતુ પરિવર્તનમાં અને નક્ષત્રના સંધીકાળે આપણા વડવાઓએ અગમચેતી વાપરીને કફ, પિત્ત અને વાતની વિકૃત અવસ્થાને સમ કરવા માટે અલગ અલગ ઔષધિ પ્રયોગો આપેલા છે. કેટલાક લોકો ચૈત્ર મહિનાના 15 દિવસ સુધી લેતા હોય છે, કેટલાક 1, 3, 5 એમ એકી સંખ્યામાં લેતા હોય છે પરંતુ હર્ડીકર દાદા કહેતા હતા કે એક જ દિવસ આ ઔષધ લેવું. કેમ કે વધારે પડતી કડવાશ લેવાથી નપુંસકતાનો ભય ઊભો થતો હોય છે.
મૂળ મરાઠા ઘરાણાના વિશુદ્ધ બ્રાહ્મણ વિદ્વાન વૈદ્યરાજ શ્રી ભાષ્કરભાઈ હર્ડીકરજી કાયમ કહેતા કે, પડવા ને દિવસે લીમડાનું પંચાંગ લેવું જોઈએ. જેમાં લીમડાના પાંચ અંગો એટલે કે મૂળ, છાલ, પત્ર, મોર અને લિંબોડી સમ ભાગે લઈને તેની અંદર થોડું સિંધવ અને મરી ભેળવીને સૂંઠનું પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવે તો સમગ્ર વર્ષ દરમ્યાન અનેક પ્રકારના રોગોમાંથી મુક્તિ મળે છે. 
આ વૈદ્યરાજ એટલા કુશળ હતા કે દૂત બનીને તમારા સગા-સંબંધીની દવા લેવા જાવ તો તમારી તાડી જોઈને દર્દીની દવા આપી શકે એને દૂત નાડી કહેવાય છે. અંદર ભૂત નાડી બોલતી હોય તો તે પણ તેઓ કહી આપતા. આ વિજ્ઞાન તેઓએ પોતાના કેટલાક શિષ્યોને વારસામાં આપેલું છે.
જેઠ મહિનાના દર અઠવાડિયે એક વખત એમ કુલ 4 વખત એરંડભ્રષ્ટ હરીતકી લેવામાં આવે તો એટલે કે સારા વૈદ્યરાજ પાસે એરન્ડીયાના તેલમાં 7 વખત તળેલી હીમેજ લેવામાં આવે તો ઝીણો તાવ આવતો બંધ થઈ જાય છે.
આવી જ રીતે કેરીની સીઝન પછી આદ્રા નક્ષત્ર આવે ત્યારે એક્ઝેટ એ જ સમયે આમલીના કચુકાના વજન જેટલી દેશી શુદ્ધ હિંગ, દેશી ગાયનું ઘી, થોડાક સિંધવ સાથે ચાટવામાં આવે તો માત્ર ચોમાસાના 4 મહિના વાયુના રોગો થતા નથી. આ વર્ષે તે જેઠ વદ 5, શનિવાર અંગ્રેજી તા. 22-06-2019 સાંજે 5:20 કલાકે બેસે છે.
જૈનોમાં આદ્રા આવે પછી કેરીનો ત્યાગ થતો હોય છે કેમ કે તેમાં તે જ વર્ણના નરી આંખે ન દેખી શકાય તેવા અસંખ્ય જીવો ઉત્પન્ન થઈ જતા હોય છે. આદ્રા પછી કેરીનો સ્વાદ પણ બદલાઈ જતો હોય છે.
ઔષધિના મર્મગ્ન શ્રી જ્ઞાનમૂર્તિ સરસ્વતી કહેતા હતા કે જામફળના વૃક્ષના સાડા ત્રણ પાન વણબોલ્યા સામેવાળાને આપે અને તે ચાવી જાય તો દાંતના કોઈપણ રોગ રહેતા નથી. હર્ડીકર દાદા જણાવતા હતા કે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓને વેણ ઉપડે ત્યારે દર્ભના ઘાંસનું મૂળ નાભીની નીચે સ્પર્શ કર્યા વગર એન્ટીક્લોકવાઈઝ એટલે કે અવળા અવર્તથી ફેરવવામાં આવે તો ઓપરેશન વગર સહેલાઈથી ડિલિવરી થઈ જતી હોય છે. અધેડાના વૃક્ષનું મૂળ પણ અંબોડામાં ખોસી દેવાથી નોર્મલ ડિલિવરી થાય છે. જો કે ડિલિવરી થયા બાદ તરત જ માથામાંથી તે મૂળ દૂર કરી દેવું જોઈએ. પોતાના જ વાળની લટ મધ્યમાં એટલે કે વચલી આંગળીમાં બાંધીને ઉપરના તાળવામાં ઘસવાથી પણ સીઝેરીયનના જોખમમાંથી બહાર આવી શકાય છે.
પારસ પીપળાના પાન ટૂંકા હોય છે. બીજો પીપળો ઉગાડી શકાય તેવો હોય છે. પરંતુ જે પીપળો પોતાની મેળે જ ઉગે છે તેના પાનની દાંડી લાંબી હોય છે અને તેની પૂછડી પણ લાંબી હોય છે. દાંડી અને પૂછડીની લંબાઈ લગભગ સરખી હોય છે તેવા પીપળાના લાંબા પાનવાળા વૃક્ષનું બે પાન તોડીને તેના દૂધના ટસીયા સાથે સાપ કરડનારના બંને કાન પાસે સ્પર્શ કરાવ્યા વગર રાખવાથી સાપનું ઝેર ઉતરી જતું હોય છે. પણ આ પ્રયોગ કરતી વખતે જેને સાપ કરડ્યો હોય તેના બંને હાથ-પગ મજબૂત માણસોએ પકડી રાખવા જરૂરી છે. કારણ એ સાપનું ઝેર ઉતરતી વખતે તેને સખત પીડા થશે તેથી તેની સ્થિર રાખવા પકડવાની જરૂર છે. જો ઝેરી સાપ ન કરડ્યો હોય અથવા ઝેર ન ચડ્યું હોય તો પીપળાના પાન આ રીતે રાખવાથી કોઈપણ પીડા થશે નહીં. પણ જો ઝેર ચડ્યું હશે તો જેમ જેમ ઝેર ઉતરતું જશે તેમ તેમ પીડા ઓછી થતી જશે અને છેલ્લે પીડા સંપૂર્ણ બંધ થઈ જશે. ત્યારે સમજવાનું કે ઝેર પુરેપૂરું ઉતરી ગયું. આ પ્રયોગ દરમિયાન પીપળાના પાનો ચીમળાઈ જાય અથવા કાળા પડી જાય એટલે તરત બદલીને પાન નવા લેવાના હોય છે. ગુજરાતના એક વિદ્વાન પ્રોફેસરે અનેક લોકોને આ પ્રયોગથી સાપનું ઝેર ઉતારેલું છે.
ઔષધિ ગ્રહણમાં પણ મૂળિયાઓ બધા મૂળ નક્ષત્રમાં, શાખા-પ્રશાખાઓ વિશાખા નક્ષત્રમાં અને પુષ્પો બધા પુષ્ય નક્ષત્રમાં વિધિપૂર્વક ગ્રહણ કરવામાં આવતા હોય છે. ગ્રહણ કરવાના પૂર્વ દિવસે તે વૃક્ષોને નોતરું કે આમંત્રણની વિનંતી કરતા કેટલાક વિશિષ્ટ અનુષ્ઠાનો કર્યા પછી જો ઔષધિ ગ્રહણ કરવામાં આવે તો ઔષધિની અનેકવિધ રીતે તાકાત વધતી હોય છે. એક વખત રાત્રે ઔષધિ ગ્રહણ વખતે ખીર મુકતા અને સતત ચોકીપેરો હોવા છતાં સવારે તેમાંનું સંપૂર્ણ દૂધ અદ્રશ્ય થયું હતું અને માત્ર ચોખા રહ્યા હતા.
ચોરો જ્યારે ચોરી કરવા જાય ત્યારે પંખીઓની સાંકેતીક ભાષા તેમના નાના બાળકો પણ ઉકેલીને ચોરી કરવા જતા હોય છે. જેમ કે આજે માલ મળશે કે નહીં મળે કે ધોલધપાટનો માર મળશે કે નહીં તેની આગોતરી જાણ વડના વૃક્ષમાંથી બનાવેલ વિશિષ્ટ ઔષધિ દ્વારા થઈ જતી હોય છે. ચોરોના સરદારે એક વખત એક સંતપુરુષ પાસે આ કબૂલાત કરી હતી કે વૈશાખ સુદ 3 ને દિવસે અમે ગાઢ જંગલમાં વડના વૃક્ષ ઉપર એક માટલું બાંધતા હોઈએ છીએ અને બરાબર એની નીચે જમીન ઉપર એક અડધું તૂટેલું માટલું મુકતા હોઈએ છીએ. ઉપરના માટલામાં એક નાનકડું છીદ્ર પાડવા દ્વારા ધીમે ધીમે નીચેના માટલામાં પાણી ટપક ટપક પડતું હોય છે. ગાઢ જંગલમાં અનેક પશુ પંખીઓ આ પાણીને બોટે છે. વડના વૃક્ષમાંથી પડતી ઝાંકળ કે વરસાદ આદિનું પાણી પણ આ નીચેના માટલામાં પડે છે અને સિંહ, વાઘ, વરુ સહિત સાપ, ચકલી કે કબૂતર પણ આ પાણી પીવા માટે આવે છે. બરાબર એક વર્ષ પછી અમારા નસીબ બળીયા હોય તો હિંસક પશુઓથી બચતા બચતા અમે ગાઢ જંગલમાં એ માટલા પાસે જઈને જો એમાં કોઈ પાણી બચ્યું હોય તે લેતા આવીએ છીએ અને અને અમારા ઘરમાં જ્યારે બાળકનો જન્મ થાય ત્યારે ગળથુંથીમાં આ પાણી પીવડાવીએ છીએ જેથી તે બાળકને સહજ પશુ-પંખીની આ સાંકેતિક ભાષા આવડી જાય છે. અક્ષય તૃતિયા અને વડના વૃક્ષની આવી જુગલબંધી અલૌકિક છે.
આવો આવા અનેકવિધ પ્રયોગોને પુનર્જીવિત કરીએ અને આયુર્વેદની ખોવાયેલી પ્રતિષ્ઠાને પુન: પ્રસ્થાપિત કરીએ. આયુર્વેદમાં આવા અન્ય પ્રયોગોની કોઈને જાણકારી હોય તો મોબાઈલ નં. 9324470054 પર લેખકને વોટ્સ એપથી જણાવવા વાચકોને ખાસ નમ્ર વિનંતી છે.
લી. અતુલકુમાર વ્રજલાલ શાહ (સી.એ.)ના પ્રણામ.
Thanking you.
Regards
From,
M/S A. V. Shah & Co.
Mr. Atulkumar V Shah
022-28870054.
022-22876087.

ફ્રેમિંગ ઈફેક્ટ: ચોકીદાર ચોર હૈ વિ. મૈં ભી ચોકીદાર / પરેશ વ્યાસ

નીરવ રવે

ફ્રેમિંગ ઈફેક્ટ: ચોકીદાર ચોર હૈ વિ. મૈં ભી ચોકીદાર

ચૂંટણી આવી પહોંચી છે. મતદાર મતદાતા થઇ ગયા છે. મત દેવાનો જેને અધિકાર છે એ દાતાર થઇ ગયા છે. દાનવીર થઇ ગયા છે. એમને રીઝવવા, એમને બીવરાવવા, એમને સમજાવવા કેટકેટલાં પ્રયાસો થઇ રહ્યા છે. યાત્રાઓ થઈ રહી છે. ભલી ભોળી જનતાને ઊઠાં ભણાવવાનાં કારસો રાજકારણીઓ કરી રહ્યાં છે. ઘણાં એવાં પણ છે જે રાજકારણીઓ તો નથી પણ રાજકારણીઓની છબી સુધારવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે. મતદાતાઓનાં મન પારખીને એમને યથોચિત સામ, દામ અને દંડ દેવાનાં પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. એમનું કામકાજ ભેદી છે. આ બધા બીહેવિયર સાયન્ટિસ્ટ્સ છે. વર્તણુંકનું પણ એક વિજ્ઞાન છે. કેટલાંક મતદાતાઓ એવાં છે જે આજન્મ એક પક્ષ, એક વિચારધારા સાથે જોડાયેલાં છે. એમની આંતરિક નારાજગી ભલે હોય પણ એમને તો છૂટકો જ નથી. અને ભક્તિમાં કોઈ તર્ક હોતો નથી. અથવા એમ કહીએ કે ભક્તિમાં સમર્પણ હોય છે. ચૂંટણીમાં રાજકીય ભગવાનોને ભક્તો વિષે કોઈ ચિંતા નથી. એમને ખાતરી છે…

View original post 656 more words

તરંગ ને તળિયે થી -સુરેન્દ્ર ગાંધી

તરંગ ને તળિયે થી

S.Gandhi.jpg

સુરેન્દ્ર શાંતિલાલ ગાંધી

Image result for happy woman day

સૌજન્યઃ

મિલન નાયક

Happy women’s day …. #metrocartoons #milannayak #milancartoons #womensday #worldWomenDay
#gujraticartoons

આઠમી માર્ચ ૧૯૧૧ નો યાદગાર દિવસ ભૂલવાનું કોઈ પણ મૂછાળા ને પરવડી શકે તેમ નથી. આ દિવસ ને આંતર રાષ્ટ્રીય મહિલા દિન ઠરાવવામાં આવ્યો છે.  લો કરો વાત છેલ્લા એકસો આઠ વર્ષ થી આ દિવસ ની ઉજવણી થાય છે. હું ગણિતજ્ઞ હોવાનો દાવો નથી કરતો કારણ કે આવી સાદી ગણતરી તો કોઈ પણ કરી શકે. એમાં  શું ધાડ મારી? ઘણા મૂછાળા મૂછ ને તાવ દેશે ઓફકોર્સ પૂછડું સંતાડી  ને જ ! ઘણા આ દિવસ ને નઝરઅન્દાઝ પણ કરે. એ ગમે તે હોય પણ કોઈ મર્દ ની ભ્રુકુટી ના ભાવાવેશ માં ભારો  ભાર ભરતી ઓટ નહીં વર્તાય. કોઈ આંખ અભરખા નો આવિષ્કાર નહીં કરે . કોઈ કાન સરવા થાય તો હરામ બરોબર. તેંડુલકર ની સેન્ચૂરીનો ક્રમાંક અથવા આપણા અસત્યવાદી રાષ્ટ્ર પ્રમુખ ના જુઠ્ઠાણાં નો ક્રમાંક આ બાબતે મેદાન મારી જાય તો નવાઈ ન લાગે.

કારણ કે જો સોગન્દ પૂર્વક ખુલાસો કરવાની ફરજ પાડવા માં આવે તો સો માં થી પોણા સો મરદો ને આ તહેવાર ની જાણ ન હોવાની જાણકારી બહાર આવે. સન્નારીઓ પણ આ તહેવાર થી એટલી જ અજ્ઞાત હોય તો નવાઈ ખરી?  સન્નારીઓ પણ આ બાબતે એટલી જ અજ્ઞાત  હોય તો આંચકો લાગે ખરો? રહી મારી વાત. મારીપરમ પ્રેમાળ પત્ની, બે પુત્રીઓ અને ત્રણ પૌત્રીઓ સાથે મારુ જીવન એક અલૌકિક સમ્બન્ધ થી જોડાયેલું છે. વાસ્તવ માં મેં “દેવીદાસ” નું તખલ્લુસ અપનાવ્યું છે. એમ કહેવા માં જરા પણ અતિશયોક્તિ નથી. પરિણામે હું આ પર્વ થી અજ્ઞાત રહી જ ન શકું! સલામતી કોને વ્હાલી ન હોય? આ તહેવાર ની તરફદારી કરવાનું, નથી મને ફરમાન થયું , ન તો ધમકી મળી છે. એટલે ચોકસાઈ પૂર્વક કહીશ કે આ મારુ નિષ્પક્ષપાતી સૌજન્ય છે.  છતાં ય કોઈ ની મર્દાનગી  મરડાય અને મને પડકારે ” તારે જ કરવું હોય તે કર,પણ અમારી વાટ શું કામ લગાડે છે? ” “અમે સ્ત્રીઓ માટે દેવદાસ બેશક બનીશું પણ તારા જેવા દેવીદાસ તો હરગિજ નહીં.”

મુછાળાઓ જ શું કામ? મીડિયા વાળાઓ એ પણ આ દિવસ વિષે ચુપકીદી સેવી છે! એ હકીકત વિવાદાસ્પદ નથી. એક્ચુઅલી તો એક કાળો અક્ષર પમ આ અવસર વિષે છપાયો હોય, લખાયો હોય અથવા તો એકાદ  તસ્વીર કે વિડિઓ પ્રદર્શિત થયો હોય એવું નથી બન્યું. કેટલી વાર કહી ચુક્યો છું કે સમાચારપત્રો, અખબારો, અને અન્ય મીડિયા માં ચઢી બેઠેલા તકસાધુ પુરુષો એ આવા માધ્યમો ને પુરુષપ્રધાન બનાવ્યા છે. આવા પર્વ માટે કોઈ સન્નારી સાંપડી જ નહીં, જેનું પ્રમાણિક નહીં તો પોકળ સન્માન પણ આપણે ન કરીએ? લ્યાનત છે એ સમાજ ને, એની સામાજિક સભ્યતા માં જડમુળ સુધી વ્યાપક સડા ને !જાગ્યાં ત્યાર થી સવાર નહીં પાડનારાઓની આવતે વર્ષે, આ ટાણે સવાર પડી જશે…

ઘણા કકળશે કે હજુ વેલન્ટાઈન ડે ની ઉજવણી ના ખર્ચ ની ભરપાઈ ની શ્યાહી સુકાણી નથી ત્યાં આ વળી નવું તુત આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન રૂપે અવતર્યું. શું મહિલાઓએ મુછાળાઓ ની કેડ ભાંગવા કમર કસી છે? જો એમ હોય તો એમાં ખોટું પણ શું છે? જેમને નમવાનું કોઠે પડી ગયું છે, એવા સિજદા માં ઝૂકેલા ની કાયમ ની મરડાયલી કમર ને એક વધુ મચક આપવા થી કાળો કેર નહીં વર્તાય.નમેલા ને એક વાર વધુ નમાવવા થી કોઈ ગમ્ભીર નુકશાન થોડું થવાનું છે? મારા જેવા કોઈક અપવાદરૂપ, સંવેદનશીલ શ્રેદ્ધાળુ  ની સદાબહાર સભ્યતા જ સન્નારી સન્માન વ્રત નું નિષ્ઠાપૂર્વક, કોઈ પણ જાત ની ફલાકાંક્ષા વગર, પાલન કરે છે. છતાં ય એમની પત્નીઓ ને હિસાબે તો ઠોઠ નિશાળિયા જ ઠરે છે! કોઈક અપવાદરૂપ રડ્યો ખડયો પ્રસન્ગોપાત વ્ર્તભન્ગ, એક શાસ્ત્રીય રાગ ના આલાપ ની જેમ દોહરાવવાનું, કોઈ પણ પત્ની અચૂક ન જતું કરે!

કદાચ આપણા માનનીય  રાષ્ટ્રપ્રમુખ શ્રી આ ટાણે ટવીટર  માં ટહુકે અને એક નવી ઉથલપાથલ મચાવવાનું જતું કરે કારણ કે ટહુકી ને ફાંકડા બનનારા પણ ઘર ની ચાર દીવાલો માં તો રાંકડા જ હોય! અમથું કહેવાયું છે કે ઘેર ઘેર માટીના, ભુલ્યો ગેસ ના ચૂલા!

પુરુષ ની સમોવડી બનવા માટે સ્ત્રીઓ પાસે એક વેપન ઓફ માસ ડિસ્ટ્રિક્શન નહીં પણ  વેપન ઓફ મેન્સ ડિસ્ટ્રિક્શન છે! એમના આંસુ! એક તો રડી શકે છે એટલું જ નહીં પણ જયારે ધારે ત્યારે રડી શકે છે ! પણ આંસુ ના પ્રોગ્રામિંગ માં ફેરફાર કરી ને ધારે ત્યારે રડાવવાનું શરૂ કરશે ત્યારે એક અનન્ય ત્સુનામી સર્જિ શકશે! મારી આ વિચારધારા સાથે સંમત  થવું ન થવું તમારા હિસાબે ને જોખમે છે. મારા લખાણો ને ગણકારવાથી કે હસી કડસવા થી મળતું સસ્તું મનોરંજન મોંઘુ ન પડે એટલું ધ્યાન માં રહે એવું બને?

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથાપ્રકરણ 33– બેટન રુજ

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા

NatwarGhandhi.jpg

નટવર ગાંધી

પ્રકરણ 33– બેટન રુજ

હું અને નલિની જ્યારે ગ્રીન્સબરો છોડીને બેટન રુજ જવા નીકળ્યા ત્યારે અમારી નાનકડી મસ્ટેંગ ગાડીમાં બધી ઘરવખરી સમાઈ ગઈ.  ગ્રીન્સબરોમાં અમે બહુ કંઈ વસાવ્યું ન હતું.  આમ અમે ખાલી અપાર્ટમેન્ટમાં ખાલી હાથે જઈ પહોંચ્યા. યુનિવર્સિટીના આ અપાર્ટમેન્ટ પરણેલાં વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ બંધાયા હતા.  સસ્તું ભાડું, અને યુનિવર્સિટી પાસે. દરરોજ ચાલતા જઈ શકાય. ગાડી હતી એટલે સ્ટોર્સમાં જઈને ગ્રોસરી અને બીજી જરૂરી વસ્તુઓ અને દરરોજનું ઉપયોગી ફર્નીચર લઈ આવ્યા અને અમે ઘર માંડયું. હું દરરોજ યુનિવર્સિટીમાં ભણવા અને ભણાવવા જાઉં.  મને ટીચીંગ ફેલોશીપ મળી હતી. નોર્થ કેરોલિના કરતા વ્યવસ્થા જુદી થઈ.  ત્યાં હું ફૂલ ટાઈમ ટીચર અને પાર્ટ ટાઈમ સ્ટુડન્ટ હતો.  અહીં ફૂલ ટાઈમ સ્ટુડન્ટ અને પાર્ટ ટાઈમ ટીચર થયો.  જ્યારે ત્યાં ક્લાસમાં લગભગ સો ટકા વિદ્યાર્થીઓ કાળા હતા, તો અહીં ગોરા હતાં, અને પ્રોફેસરો પણ બધા ગોરા.  કાળો ચહેરો જોવા મળે તે તો માત્ર કામ કરવાવાળાનો–કિચનમાં કુક, જેનીટર, સાફસૂફી કરનારાઓનો.

અહીં હું અમેરિકાનાં દક્ષિણ રાજ્યોમાંના એક લુઈઝીઆનામાં હતો.  લુઈઝીઆના ઉપરાંત નોર્થ અને સાઉથ કેરોલિના, એલબામા, મીસીસીપી, આર્કાન્સા, જ્યોર્જિયા, ફ્લોરીડા અને ટેક્સાસ–આ બધાં રાજ્યો હજી સિવિલ વોરને, ખાસ કરીને એમાં એમને હાર મળેલી તે, ભૂલી શક્યાં નહોતાં. એ વોરમાં લડેલા એમના અગત્યના જનરલ અને સૈનિકોના સ્મારકો ઠેક ઠેકાણે જોવા મળે.  ઉત્તરનાં રાજ્યો પ્રત્યેનું એમનું વેર વાત વાતમાં પ્રગટ થતું રહે.  વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રોફેસરો પણ મોટે ભાગે દક્ષિણનાં રાજ્યોમાંથી આવેલા હોય.  મને નવો નવો જાણી સિવિલ વોર શા માટે થઈ એ બાબતનું તેમનું દૃષ્ટિ બિંદુ સમજાવે.  ખાસ કરીને ઉત્તરનાં રાજ્યો તેમના પર હજી કેવો અન્યાય કરે છે, વૉશિન્ગટન અને ફેડરલ ગવર્નમેન્ટ કેવો જુલમ કરે છે, તેની વાત કરે.

દક્ષિણનાં  રાજ્યોમાં વસતા લોકોનું આ માનસ, ખાસ કરીને ઉત્તરના લોકો પ્રત્યેનો વેર ભાવ તો ત્યાં રહીએ તો જ સમજાય.  હજી પણ ટેક્સાસ જેવા રાજ્યમાં કેટલાય લોકો એવા છે કે જેમને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સથી છૂટું થવું છે અને પોતાનું અલગ રાજ્ય સ્થાપવું છે!  એમની વાતચીતો અને વ્યવહારમાં કાળા લોકો પ્રત્યેનો તેમનો અણગમો વારંવાર વ્યક્ત થઈ જતો તે હું જોઈ શકતો. હું બેટન રુજમાં હતો ત્યારે જ તેના લેજીસ્લેચરમાં બે જુદી જુદી બ્લડ બેંક–એક ગોરા લોકોના લોહીની અને બીજી કાળા લોકોના લોહીની– રાખવાની વાતની ચર્ચા થતી હતી. ગોરા લોકોનું માનવું એવું છે કે એમને જયારે બ્લડની જરૂર પડે ત્યારે એમને કાળા લોકોનું બ્લડ નથી જોતું. એમની નસોમાં માત્ર ગોરું બ્લડ જ નખાવું જોઈએ, કાળું નહીં!

યુનિવર્સિટી મોટી. લુઈઝીઆના સ્ટેટમાંથી બધું ફંડિંગ મળે.  બધી સ્ટેટ યુનિવર્સિટીઓ જેમ અહીં સ્પોર્ટ્સનું મહત્ત્વ મોટું. ફૉલ સેમેસ્ટરમાં દર શનિવારે ફૂટબોલની ગેમ હોય. આ ફૂટબોલ આપણા ફૂટબોલથી જુદો. આપણા ફૂટબોલને અહીં સાકર કહે છે. આખું સ્ટેડિયમ ભરાઈ જાય. રાજ્યના ગવર્નર, ધારાસભ્યો, અગત્યના ઑફિસરો, બધા આવે. યુનિવર્સીટીના અલુમનાઈ દૂર દૂરથી ગેમ માટે ખાસ આવે.  મોટો ઉત્સવ જોઈ લો.  જેમ જેમ ફૂટબોલમાં યુનિવર્સિટીની ટીમ જીતતી રહે, અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ટોપ ટેનમાં એની ગણતરી થાય ત્યારે એના અલુમનાઈ યુનિવર્સીટીને વધુ ને વધુ ડોનેશન આપે. નવા આવતા વિદ્યાર્થીઓ પણ આ કારણે યુનિવર્સિટી પસંદ કરે.

અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓને, ખાસ કરીને, મોટી સ્ટેટ યુનિવર્સિટીઓને, સ્પોર્ટ્સનો મહારોગ લાગેલ છે.  એમાં ફૂટબોલનું મહત્ત્વ હદ બહારનું.  ફૂટબોલના કોચ અને એમાં ભાગ લેતા વિદ્યાર્થીઓને બધી જ સગવડો આપવામાં આવે. લાડકા દીકરાની જેમ એમને સાચવવામાં આવે.  કોચનો પગાર સૌથી વધુ, ગવર્નર કરતાં પણ વધુ હોય! એથલીટ વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્પેશલ ડોર્મ હોય.  સ્પોર્ટ્સને આ મહત્ત્વ અપાવાથી શિક્ષણ  ક્ષેત્રે યુનિવર્સિટીનું સ્થાન કથળે તેનો બહુ વાંધો નહીં. અમેરિકન ફૂટબોલ એ એક હિંસક સ્પોર્ટ છે.  એ રમતા ખેલાડીઓને માથું અથડાતા જે સખ્ત માનસિક અને શારીરિક હાનિ થાય છે તેની તો વર્ષો અને દાયકાઓ પછી ખબર પડે.  સ્પોર્ટ્સને અપાતા આ મહત્ત્વથી શિક્ષણ ક્ષેત્રે જે વિપરીત અસર પડે છે એને કારણે શિકાગો યુનિવર્સિટીએ ઠેઠ ત્રીસીના દાયકાથી સ્પોર્ટ્સમાં ભાગ લેવાનું બંધ કર્યું હતું અને તે નિષેધ હજી પણ ચાલુ છે.

મેં એ પણ જોયું કે અહીં ફેકલ્ટીમાં ઉચ્ચ કક્ષાના બૌદ્ધિકો બહુ ઓછા હતા.  હા, જેમનો જે વિષય હોય, અને જે ભણાવતા હોય, તેમાં હોશિયાર હોય એ ખરું, પણ પછી બીજી બધી બાબતમાં એમનું જ્ઞાન કે સમજણ સામાન્ય કક્ષાના.  પબ્લિક અફેર્સમાં તો ધબડકો જ સમજો.  દક્ષિણની પ્રજાના જે બધા પૂર્વગ્રહો અને સંકુચિત દૃષ્ટિ છે તે તેમની પાસેથી જોવા સાંભળવા મળે. મારા ચાર વરસના વસવાટમાં મને ભાગ્યે જ કોઈ એવો પ્રોફેસર મળ્યો હોય કે જેની બુદ્ધિથી હું અંજાયો હોઉં.  મોટા ભાગના સહવિદ્યાર્થીઓનું પણ એવું જ.  અમેરિકન પબ્લિક અફેર્સ અને રાજકારણની બાબતમાં તેમના કરતાં હું વધુ જાણતોહતો! વર્તમાન અમેરિકન રાજકારણ, અર્થશાસ્ત્ર, સાહિત્ય વગેરેમાં મારું વાચન એ લોકોના કરતાં પ્રમાણમાં બહોળું હતું.  જો કે એ લોકોને એ બાબતની કશી પડી પણ ન હતી. એ તો અહીં પીએચ.ડી.ની ડીગ્રી લેવા આવ્યા હતા. એમને તો એ યુનિયન કાર્ડ જોઈતું હતું.

જો પ્રોફેસરો અને ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ મારી દૃષ્ટિએ બૌદ્ધિક ક્ષેત્રે પછાત હોય, તો પછી સામાન્ય લોકોની તો શી વાત કરવી?  એ તો તમે ત્યાંના દૈનિક છાપા ઉપર નજર કરો તો ખબર પડે કે બૌદ્ધિક અને સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ પ્રજા કેટલી સંકુચિત હતી.  એ છાપાંમાં ભાગ્યે જ કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર કે એ બાબતની એનાલીસીસ મળે.  ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ વાંચવું હોય તો ઠેઠ લાયબ્રેરીમાં જવું પડે.  જો કે લોકોની ઉષ્મા મને જરૂર સ્પર્શી ગઈ.  પરદેશથી આવેલા એટલે અમને ખાસ ઘરે બોલાવે.  થેન્ક્સગીવીંગ કે ક્રિસમસ જેવા અગત્યના તહેવારોમાં જરૂર તમારી આગતાસ્વાગતા કરે.  મદદ માટે અરધી રાતે આવીને ઊભા રહે. વર્ષો પછી પણ એમની સાથે અમારી એ મૈત્રીના સંબંધો ટકી રહેલા છે.

હું મારી જાતને સમજાવતો હતો કે હું તો અહીં પીએચ.ડી. કરવા, યુનિયન કાર્ડ લેવા આવ્યો છું. અને એમાં જ મારે મારું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.  આખરે, જો કોઈ પણ અમેરિકન યુનિવર્સિટીમાં મારે ભણાવવું હોય, ટેન્યર લેવું હોય તો આ ડિગ્રી અનિવાર્ય હતી.  હું અહીં કંઈ મારા જ્ઞાનમાં વધારો કરવા આવ્યો નથી.  એટલે નીચી મૂંડીએ કોર્સ વર્ક પૂરું કરી, પીએચ.ડી.નો થીસીસ લખી, ડિગ્રી લઇ લો અને પછી રવાના થાવ.  એ હિસાબે મેં પુર જોશમાં કોર્સ વર્ક શરૂ કરી દીધું, અને એ પૂરું થતાં થીસીસનો વિષય શોધવાનો શરૂ કરી દીધો.  અને સાથે સાથે જોબની પણ શોધ શરૂ કરી.

જેમ જેમ હું મારું  પીએચ.ડી.નું ભણવાનું વાંચતો ગયો તેમ તેમ મને થવા માંડ્યું કે આવા કંટાળાજનક વિષયમાં–એકાઉન્ટિંગમાં–મારે સ્પેશય્લાઇજ કરીને જિંદગી કાઢવાની છે?  બે વસ્તુ મને ખાસ કઠી: એક તો એની સંકુચિતતા, ઝીણી ઝીણી  વસ્તુઓનો અભ્યાસ કરવાનો અને એની પર થીસીસ લખવાનો. પછી એ થીસીસમાંથી થોડા પ્રોફેશનલ આર્ટિકલ તૈયાર કરીને મુખ્ય એકાઉન્ટિંગ જર્નલ્સમાં પબ્લીશ કરવાના.  જેમ કે ઇન્વેન્ટરી વેલ્યુએશન કેમ કરવું કે જેથી શેરના ચડતા ઊતરતા ભાવોનું ભવિષ્ય ભાખી શકાય.  આ માટે તમારે કંપનીઓના ઇન્વેન્ટરી વેલ્યુએશનનો અભ્યાસ કરવાનો, એના પુષ્કળ ડેટા ભેગા કરવાના, એની સ્ટેટીસ્ટીકલ એનાલીસીસ કરવાની. એ બધામાંથી તમે જે કંઈ નવું શોધી લાવ્યા હો તેની બીજા એવા આર્ટીકલ્સ સાથે સરખામણી કરવાની.  ‘એકાઉન્ટિંગ રીવ્યુ’ જેવા પ્રોફેશનના અગત્યના જર્નલ્સમાં આવા જ બધાં આર્ટીકલ્સ આવે. આ આર્ટીકલ્સ એલ્જીબ્રાની ફોર્મ્યુલાઓથી ભરચક જાર્ગનવાળી ભાષામાં લખાયેલા હોય.  સાદી સીધી અંગ્રેજીમાં ન જ લખવાના સમ ખાઈ બેઠેલા પ્રોફેસરોએ આ આર્ટિકલ્સ લખેલા હોય.  આર્ટીકલ્સ હું દસ વાર વાંચું તોય સમજાય નહીં, તો હું એવું કંઈ કેવી રીતે લખવાનો હતો?  હું જ્યારે પીટ્સબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર થયો ત્યારે આ પ્રશ્ન મારે માટે ખુબ વિકટ બની ગયો.

આવી ઈમ્પીરીકલ એનાલીસીસ માટે નહોતી મારી પાસે કોઈ પૂર્વભૂમિકા કે નહોતી એ મારી મનગમતી ચીજ.  એ પ્રકારની એનાલીસીસ માટે તમારી પાસે મેથેમેટિક્સ, હાયર કેલ્ક્યુલસ અને સ્ટેટીસ્ટીક્સની જે ટ્રેનીંગ હોવી જોઈએ એ મારી પાસે ન હતી.  પીએચ.ડી.માં મારું મેજર એકાઉન્ટિંગ તો ખરું, પણ સાથે સાથે બે માયનર વિષયો લેવાના.  એમાં મેં એક મેનેજમેન્ટ અને બીજું સ્ટેટીટીક્સ લીધું.  મેનેજમેન્ટ વિષયને હું સહેલાઈથી મેનેજ કરી શકું એની ખાત્રી હતી, પણ સ્ટેટીટીક્સ લેવામાં જોખમ હતું, છતાં મારા એડવાઈજરની એ લેવા માટે સલાહ હતી. એમાં મારો દમ નીકળી ગયો.  અને છેવટે એ માયનરમાં હું ફેલ થયો.  પહેલી જ વાર કોઈ પરીક્ષામાં હું નપાસ થયો. જિંદગીમાં આવું પહેલી વાર ફેલ થવું બહુ કડવું લાગ્યું.  થયું કે આ મૂકો પીએચ.ડી.નું લફરું અને બીજા બધા ઇન્ડીયનોની જેમ કોઈ કંપનીમાં સામાન્ય નોકરી લઇ લો અને પછી ખાઈ પીને મજા કરો.

ગમ ખાઈને  એડવાઈજરની પાસે જઈ મારી લાચારી સમજાવી. એમણે મને માયનર બદલવાની છૂટ આપી. આખરે સોસીઓલોજીમાં માયનર કર્યું, જે મેં સહેલાઈથી પાસ કર્યું.  પણ આ મારી એકેડેમિક દ્વિધા હતી.  મને જે રસના વિષય હતા તે–બૃહદ સામાજિક અને આર્થિક પ્રવાહો અને એની વ્યક્તિ અને ઉદ્યોગો ઉપર અસર–અને જે રીતે હું એને સરળ ગદ્યમાં વ્યક્ત કરવા માગતો હતો તેની હવે એકેડેમિક ફેશન નહોતી.  મને કહેવામાં આવ્યું કે મેથેમેટીકલ ઇક્વેશન અને ઈમ્પીરીકલ એનાલીસીસ વગરનું હું જે કાંઈ લખીશ તો એ કોઈ દિવસ છપાશે નહીં.  આ વાત હું સમજતો હતો છતાં એનું મારા લેખન વાંચનમાં અનુકરણ કરવા તૈયાર ન હતો.  પહેલાં તો મને આ મેથેમેટિક્સ, હાયર કેલ્ક્યુલસ અને સ્ટેટીસ્ટીક્સની ટ્રેનીંગ લેવામાં કોઈ રસ ન હતો. લાયબ્રેરીમાં બેસીને ‘એકાઉન્ટિંગ રીવ્યુ’ વાંચવાને બદલે હું ‘ન્યૂ યોર્ક રીવ્યુ ઓફ બુક્સ’ અને ‘કોમેન્ટરી’ જેવા ઉચ્ચ કક્ષાનાં બૌદ્ધિક મેગેઝિન જોતો અને ઉત્સાહથી વાંચતો.  સોસીઓલોજી, પોલીટીક્સ, લીટરેચર અને પોલીટીકલ ઇકોનોમિક્સના આર્ટીકલ્સ વાંચવામાં મને રસ વધુ હતો.  જો કે એ વિષયોના એકેડેમિકસ જર્નલ્સમાં પણ મેથેમેટીકલ ઇક્વેશન્સ અને  ઈમ્પીરીકલ એનાલીસીસની બોલબાલા હતી.  એવા આર્ટીકલ્સને હું  અડતો પણ નહીં.

છેલ્લાં સિત્તેરેક વર્ષોમાં અમેરિકન એકેડેમીમાં આ એક ધરખમ ફેરફાર થયો છે.  અને તેથી જ તો જોહન કેનેથ ગાલબ્રેથ અને રોબર્ટ હાઈલાબ્રોનર જેવા ઈકોનોમિસ્ટની એકેડેમિક ઈકોનોમિક્સમાં ઝાઝી ગણતરી નથી થતી.  એ બંને સરળ ભાષામાં, કોઈ પણ પ્રકારના પ્રોફેશનલ જાર્ગન કે મેથેમેટીકલ ઇક્વેશન વગર લખે.  એમના વિચારો ગમે તેટલા તથ્યપૂર્ણ અને સારા હોય તો પણ એકેડેમીમાં એમની અવગણના થાય.  એકેડેમિક ઈકોનોમિસ્ટની કોઈ મીટીંગમાં એનું નામ પણ ન લેવાય! ગેલ્બ્રેથ જયારે અમેરિકન ઇકોનોમિક એસોશીએશનના પ્રમુખ થયા ત્યારે એ બાબતનો વિરોધ નોંધાવા માટે કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓએ એસોશીએશનમાંથી રાજીનામું આપી દીધું હતું!

આમ શરૂઆતમાં જ મારી દશા વળી પાછી સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવી થઈ.  મારે એકાઉન્ટિંગનું પીએચ.ડી. કર્યા સિવાય છૂટકો નહોતો કારણ કે મને યુનિવર્સિટીમાં ભણાવવાનું ગમતું હતું, અને યુનિવર્સિટીમાં જોબ લેવા માટે પીએચ.ડી.ની ડિગ્રી અનિવાર્ય હતી.  એ યુનિયન કાર્ડ લેવું જ પડે. પણ એ મેળવવા માટે જે પ્રકારનો અભ્યાસ કરવો પડે, જે પ્રકારનું લેખન કામ કરવું પડે તે માટે મારી પાસે કોઈ તૈયારી નહોતી.  વળી પાછું એ મને ગમતું પણ નહોતું.  છતાં મનોમન નક્કી કર્યું કે યેન કેન પ્રકારેણ પીએચ.ડી. તો લેવું જ અને જોબ લઈ લેવો. એક વાર જોબ મળ્યા પછી જોયું જશે.

પણ થીસિસનો વિષય કયો લેવો?  એ સમયે હાર્વર્ડના સોસીઓલોજીસ્ટ ડેનિયલ બેલ પોસ્ટ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સોસાઈટી વિષે ચર્ચા ચલાવતા હતા.  એમના લેખો અને પુસ્તકો દ્વારા એ કહેતા હતા કે અમેરિકન સોસાઈટી ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સ્ટેજ માંથી નીકળીને પોસ્ટ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સ્ટેજમાં પહોંચી છે અને એને કારણે સમાજમાં ધરખમ ફેરફાર થઈ રહ્યા છે  તેનો અભ્યાસ કરવો ઘટે.  મને થયું કે આ પોસ્ટ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સ્ટેજની એકાઉન્ટિંગ ઉપર શી અસર હોઈ શકે એ વિષે હું થીસિસ તૈયાર કરું.  આ પ્રોપોજલ લઈને હું મારા એકેડેમિક એડવાઈઝર આગળ ગયો અને એમને મનાવ્યા કે આવું કામ કોઈ કરતું નથી, તમે મને એમાં થીસિસ લખવાની રજા આપો.  થોડી આનાકાની પછી એ માની ગયા, પણ એમણે મને ચેતવણી આપી કે જો એમાં ઈમ્પીરીકલ એનાલીસીસ અને મેથેમેટીકલ ઇક્વેશન નહીં હોય તો એને પબ્લીશ કરવો મુશ્કેલ થશે.  એ વાત સાવ સાચી ઠરી.  ‘એકાઉન્ટીન્ગ રીવ્યુ’ જેવા મુખ્ય જર્નલમાં હું એને પબ્લીશ ન જ કરી શક્યો, અને બીજે ઠેકાણે પણ પબ્લીશ કરતા નાકે દમ આવી ગયો.

ડેનિયલ બેલ અને બીજા અનેક સમાજશાસ્ત્રીઓએ પોસ્ટ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સ્ટેજ વિષે ખુબ સંશોધન કર્યું હતું અને અઢળક ડેટા ભેગા કર્યા હતાં. મેં એને આધારે મારું થીસીસનું કામ શરૂ કર્યું અને ખુબ મહેનત પછી પૂરું પણ કર્યું.  પણ સારાંશમાં મારે જે કહેવાનું હતું તે સાવ ઈમ્પ્રેકટીકલ હતું.  મારું કહેવું એમ હતું કે પોસ્ટ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સોસાઈટીમાં એકાઉન્ટિંગના આંકડાઓ નહીં પણ બીજા કોઈ મેજરમેન્ટની શોધ કરવી પડશે.  જમા ઉધાર, નફો તોટો, બેલેન્સ શીટ, ઇન્કમ સ્ટેટમેન્ટ મુખ્યત્વે આંકડામાં જ હોય, અને હું એમ કહેતો હતો કે એ હવે ઉપયોગી નહી નીવડે!  આંકડાઓની સંકુચિતતામાંથી બહાર નીકળવામાં જ  એકાઉન્ટિંગનું ભવિષ્ય છે!  આજે આ વાત ઉપર મને જ હસવું આવે છે. પણ આ વાત મેં મારી થીસિસ કમિટી આગળ જોશપૂર્વક મૂકી.  અને એ લોકો એ મને કમને પણ એ વાત માન્ય રાખી અને આમ મને પીએચ.ડી.ની ડીગ્રી મળી.  યુનિયન કાર્ડ મળ્યું.

જો કે આ ડીગ્રી હાથમાં આવે એ પહેલાં મેં જોબની જોગવાઈ કરી લીધી હતી.  એ જમાનામાં એકાઉન્ટિંગના પીએચ.ડી.ની બહુ તંગી હતી.  એટલે જો તમે પીએચ.ડી.નું કોર્સ વર્ક પૂરું કર્યું હોય અને થીસિસ હજી પૂરી ન થઈ હોય તોય નોકરી મળી જાય.  મને બે ત્રણ જગ્યાએથી ઓફર્સ આવી.  મેં પેન્સીલ્વેનીયા રાજ્યના પીટ્સબર્ગ શહેરની યુનિવર્સિટી પસંદ કરી. મારે દક્ષિણના રાજ્યોમાંથી બહાર નીકળવું હતું. વળી મોટા શહેરમાં જવું હતું. કોઈ ખ્યાતનામ યુનિવર્સિટીમાં જોડાવું હતું.  જો કે પીટ્સબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં રીસર્ચ અને પબ્લીશીંગ ઉપર વધુ મહત્ત્વ અપાતું હતું અને ત્યાં હું જઈ રહ્યો હતો તેમ જોખમ હતું. પણ પડશે એવા દેવાશે એ ન્યાયે હું ત્યાં જોડાયો.  બેટનરુજના મારા મિત્રો સમજી જ નહોતા શકતા કે પીટ્સબર્ગ જેવા ઠંડા પ્રદેશમાં હું  શા માટે જઈ રહ્યો હતો.  વધુમાં  બેટનરુજના લોકોમાં જે ઉષ્મા અને મૈત્રી મને મળી તેવી ત્યાં મળવી મુશ્કેલ હશે એ પણ હું સમજી શકતો હતો. છતાં વળી પાછા લબાચા ઉપાડી અમે પીટ્સબર્ગ જવા નીકળ્યા.

મળીશું ક્યારેક….

શબ્દોને પાલવડે

આજની મારી પ્રાર્થના..

જે સતત અનુભવાય છે છતાં દેખાતો નથી એવા પરમતત્ત્વને..થોડી મગરૂરીથી,ખુમારીથી..

‘વાઈબ્રેશન મોડ’ પરના મનને ‘રીંગ’સંભળાય નહિ તોય વિશ્વની સુંદરતા જોઈ અનુભવાય તો ખરી ને?

***************************************************************************************************

ફોનની ઘંટડી વાગી હશે કદાચ.

કોણ જાણે ન સંભળાઈ.

ઓહ, ક્યાંથી સંભળાય? ‘વાઈબ્રેશન’ અવસ્થામાં!!

પણ એક સંદેશ  જરૂર મળી ગયો.

વિચાર્યુઃ

આમે મારે એને ક્યાં મળવું છે?

નથી મળવું, અરે, જોવો પણ નથી.

જરૂર જ ક્યાં છે?

હું ખૂબ જ વ્યસ્ત છું.

ચાલવા જાઉં ત્યારે નદીના પાણીનો,

અને ક્યાંકથી ઝરણાંઓનો કલકલ નિનાદ,

પંખીઓનો કલરવ, પવનનો સૂસવાટ,

પાંદડાઓનો મર્મર ધ્વનિ,

ક્યારેક વીજળીનો ચમકાર,

તો કદીક વરસાદની આછી ઝરમર.

બધું જ લયબધ્ધ. સંગીતના સાત સૂરોની જેમ જ.

કેટલાં બધાને સાંભળવાના છે?! જોવાના છે, મળવાનું છે!

ફૂલોની સુગંધનેય માણવાની છે અને

વસંતની જેમ,

પાનખરના રંગોને પણ જોવાના છે,

યોગ્ય નજરથી ઝીલવાના છે.

એ અનોખા રંગોને ઝીલી,ઝુલી,

એને ઝેલીને પછી ઝુકવાનું છે!

ખરેખર, તને જોવા, મળવાનો ક્યાં સમય છે?

પંચેન્દ્રિયોથી અનુભવું છું એ જ પૂરતું…

View original post 15 more words