Rekha Interview : Simi Garewal

Published on Oct 13, 2012

REKHA Rekha is a friend. She had watched each and every Rendezvous and told me how much she loved them. For several years I invited her to have a rendezvous with me, she would always reply, “I don’t have the self-confidence.” The time came for my 100th Rendezvous episode. I wanted a’ special guest’ for this landmark show, so I asked her once again. This time she agreed – and it really was ‘special’… I’ve known Rekha for a long time. I find her absorbing – and very entertaining too. She is a great mimic! We have endless phone talks – always about four hours! And each time she surprises me with new facets in her to love. Rekha is immensely wise and astute. Acutely observant. Has an elephantine memory. She is also the least self-obsessed star I know; some one who never harbours a mean thought or word. Rekha loves generously. In my rendezvous — I took her back in her journey from Bhanurekha, the child; through her stormy adolescence.. her stardom.. her loves…marriages.. covering, in fact, Rekha’s entire evolution. It’s a panoramic canvas of one of the most legendary stars of our time — and also – an intimate portrait of a woman. Don’t miss it….Watch both parts!

 

Advertisements

રેખાઃ જીવતરના રંગો. એના પોતાના શબ્દોમાં

Rekha

 

Pravinkant Shastri <shastripravinkant@gmail.com>

 


ગણેશન મારું ઉધાર લીધેલું, ચોરી કરેલું નામ છે (Gujarati)

Prabhulal H. Bharadia <phbharadia@hotmail.com> Sun, Nov 12, 2017 at 3:03 PM

રેખાજીની આ આત્મકથા મને ઈમેઇલ દ્વારા મળી. એનુ  મૂળ ક્યાં છે તે ખબર નથી પણ કાજલ ઓઝા વૈદ્ય, ભુપેન્દ્રભાઈ જેસરાની અને મિત્ર પ્રભુલાલભાઇના  સૌજન્ય સહિત આપ  વાચક મિત્રો માટે રજુ કરું છું.


Posted by: Bhupendra Jesrani <jesranibd@yahoo.co.in>

 ગણેશન મારું ઉધાર લીધેલું, ચોરી કરેલું નામ છે (Gujarati)

તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા હોવ અને તમને તેમના ‘એકટરો’ ની માહિતી જાણવાનો રસ હોય તો આ ‘લાંબો ‘ લેખ વાંચશો નહીંતર

વાંચવાની બહુ ‘વ્યાધી’ નાં કરતાં.

ગણેશન’ મારું ઉધાર લીધેલું, ચોરી કરેલું નામ છે!
કાજલ ઓઝા વૈદ્ય

નામ : ભાનુરેખા ગણેશન

બે દિવસ પહેલા મને ૬૩ વર્ષ પૂરાં થયા… આમ તો હોલીવૂડની કોઈપણ અભિનેત્રી માટે ૬૩ વર્ષ એ છુપાઈને રહેવાનો, લોકો સામે નહીં આવવાનો અને અરીસામાં જોવાનું ટાળવાનો સમય છે, પરંતુ મોટાભાગની હિન્દી ફિલ્મ અભિનેત્રીઓ ૬૦ની ઉંમર પછી પણ સુંદર દેખાય છે… એમની ભારતીયતા અને એમનો ગ્રેસ એમની સુંદરતામાં વધારો કરે છે. મારી પહેલાંની પેઢીની અભિનેત્રીઓ વહીદાજી, નંદાજી, હેલનજીની વાત કરીએ કે પછી મારી જ પેઢીની અભિનેત્રીઓ હેમાજી, શર્મિલાજી… આ બધી જ સ્ત્રીઓ પોતાની કારકિર્દીમાં ટોપ પર રહી, સ્ટારડમ એન્જોય કર્યું અને હવે પ્રમાણમાં શાંત જીવન ગાળે છે. હેમાજી વિશે વિચારીએ તો કદાચ આશ્ર્ચર્ય થઈ જાય એટલી ધીરજથી એમણે ધરમજીની પ્રતીક્ષા કરી… શર્મિલાજીના લગ્ન એક એવા પરિવારમાં થયા કે જ્યાં એમણે જિંદગીની કોઈ ચિંતા કરવાની રહી નહીં… મારી પેઢીની અભિનેત્રીઓમાંની ઘણી ખોવાઈ ગઈ છે. મુમતાઝ, રીના રોય, યોગિતા બાલી અને શબાનાજી, મૌસમી… જેવા કેટલાંય મોટા નામો આજે ધીમે ધીમે ભુલાવા લાગ્યાં છે. મારા પ્રેક્ષકો આજે પણ મને ચાહે છે અને ૬૦ વર્ષે પણ એમને હું ગ્લેમરસ અને ખૂબસૂરત દેખાઉં છું, એ મારે માટે ગૌરવ અને સંતોષની લાગણી છે.

જોકે, આમ જોવા જઈએ તો મારી જિંદગીમાં સંતોષ થાય એવું બહુ બન્યું નથી… જે જોઈતું હતું તે મેળવવા મારે સતત સંઘર્ષ કરવો પડ્યો છે. આજે મારી પાસે મુંબઈમાં બંગલો છે, ગાડીઓ છે, સ્ટાફ છે, ફિલ્મોની ઓફર્સ છે… હું મારી મરજીથી કામ નથી કરતી, બાકી મને ઓફર્સની ખોટ નથી એ ઈશ્ર્વરની કૃપા છે ! ઘણીવાર વિચારું તો લાગે કે મારી જિંદગીમાં હું એ બધું જ પામી છું જે પામવાની ઝંખના જગતની કોઈપણ સ્ત્રીને હોય. સુંદરતા, સંપત્તિ, પ્રસિદ્ધિ, સ્વતંત્રતા, સલામતી, સફળતા અને પ્રેમ…

હા, પ્રેમ બહુ લોકોએ કર્યો મને, મેં પણ બહુ લોકોને પ્રેમ કર્યો, પરંતુ આજ સુધી મારી પાસે કોઈની પરિણીત પત્ની હોવાનું ગૌરવ નથી. લોકો વાતો કરે છે કે મેં અને અમિતજીએ લગ્ન કરી લીધા છે… અમારો અફેર હજી ચાલે છે… એટલું ઓછું હોય એમ ફિલ્મના એવૉર્ડ સમારંભોમાં અમિતજી કંઈ બોલતા હોય, એવૉર્ડ આપતા હોય, તે સ્ટેજ પર હોય ત્યારે બધા જ ટીવી કેમેરા મારી તરફ ફર્યા વગર રહેતા નથી !

સીમી ગરેવાલે એના ટીવી શૉ, ‘રેન્દેવુ વિથ સીમી ગરેવાલ’માં મને પૂછેલું, “ડુ યુ લવ અમિતાભ બચ્ચન ? આવો સીધો સવાલ આજ સુધી મને કોઈએ જાહેરમાં પૂછ્યો નથી. એક ક્ષણ માટે હું ખચકાઈ ગઈ. પછી મેં કહ્યું, “હુ ડઝન્ટ લવ હીમ ? એ જ ઈન્ટરવ્યૂમાં સીમીએ મને પૂછ્યું હતું, “તારામાં આવો ફેરફાર કેવી રીતે થયો ? ૧૯૭૦માં મારી પાસે અનેક ફિલ્મો હતી. હું પણ ઝાઝું વિચાર્યા વગર રાઈટ, લેફ્ટ એન્ડ સેન્ટર ફિલ્મો સાઈન કરતી હતી, ‘આજ કા મહાત્મા’, ‘રામભરોસે’, ‘કચ્ચા ચોર’, ‘ફરિશ્તા’, ‘એક હી રાસ્તા’, ‘રાહુ કેતુ’ જેવી ફિલ્મો મેં ૭૦ થી ૮૦ના ગાળામાં કરી. ૧૯૭૭માં ૧૧ અને ૭૮માં મારી ૧૪ ફિલ્મો રિલીઝ થઈ. પરંતુ મારી પાસે એ રિસ્પેક્ટ કે સીરિયસ અભિનેત્રી હોવાનું લેબલ નહોતું, જે જયાજી પાસે કે મારા સમયની બીજી અભિનેત્રીઓ પાસે હતું. એનું કારણ કદાચ એ હતું કે જયાજી એક પત્રકાર, નાટ્યકારની દીકરી હતા. તરુણ ભાદુરી ભોપાલમાં બહુ સન્માનનીય નામ હતું… એ જ રીતે મૌસમી હેમંતકુમારના પુત્રવધૂ હતા, રીના રોય પાસે શત્રુઘ્ન સિંહાનું બેકિંગ હતું અને એની બહેન સ્વયં પ્રોડ્યુસર બની ગઈ હતી. શબાના તો કૈફી આઝમીની દીકરી હતી… એક હું જ હતી જે મદ્રાસથી આવેલી જાડી, કાળી અને થોડી બેવકૂફ પ્રકારની છોકરી હતી. એ બધા માટે ફિલ્મ પેશન હતું, શોખ હતો જ્યારે મારે માટે ફિલ્મ બ્રેડ એન્ડ બટર-અથવા કદાચ કમાવવાની એક રીતથી વધુ કશું જ નહોતું. 
મારું બાળપણ બહુ અભાવોમાં વીત્યું. મારી મા પુષ્પાવલ્લી સાઉથ ઈન્ડિયન ફિલ્મોની સ્ટાર હતી. એ પણ મારા જેટલી જ બેવકૂફ હતી એટલે એનું સ્ટારડમ કે એની આવડતને એ પોતાના ફાયદામાં વાપરી શકી નહીં. ૧૯૪૦-૫૦માં પુષ્પાવલ્લીનું નામ જેમિની સ્ટુડિયો સાથે બહુ આદરથી લેવાતું. ૧૯૪૭માં એસ.એસ. વાસન સાથે મારી માની ફિલ્મો ધૂમ મચાવતી. ત્યારે એ બે બાળકોની મા હતી. દીકરો બાબુજી અને દીકરી રમા. જેમના પિતા વાસન હતા. વાસનના લગ્ન થઈ ચૂક્યા હતા એટલે એ પુષ્પાવલ્લીને કંઈ પણ આપવા તૈયાર હતા, લગ્ન કે સામાજિક સ્વીકાર આપી શકે એમ નહોતા. લગભગ એ જ સમયે એક કેમેસ્ટ્રીના પ્રોફેસરે પોતાની નોકરી છોડીને જેમિની સ્ટુડિયોઝમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. એનું નામ રામાસ્વામી ગણેશન હતું. એ યુવાન છોકરાને ‘મિસ. માલિની’ નામની ફિલ્મમાં મારી મા સામે નાનકડો રોલ મળ્યો. ફિલ્મના સેટ ઉપર મારી મા અને એ યુવાન છોકરા રામાસ્વામી ગણેશન વચ્ચે પ્રેમસંબંધ બંધાયો. પ્રોડ્યુસર અને દિગ્દર્શક વાસનના નાક ઉપર આ ‘લફરું’ ચાલતું રહ્યું પણ કોઈને કશી ખબર પડી નહીં. ‘મિસ. માલિની’ સુપરહિટ થઈ… એ પછી વાસને હિન્દી ફિલ્મ બનાવી, ‘સંસાર’. જેમાં પુષ્પાવલ્લીને હિન્દી સિનેમામાં બ્રેક મળ્યો. વાસને હિન્દી ફિલ્મ ‘સંસાર’ પૂરી થતા જ પોતાના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી. દિલીપકુમાર, દેવઆનંદ અને પુષ્પાવલ્લીની સાથે, ‘ઈન્સાનિયત’ નામની ફિલ્મની જાહેરાત થઈ. મારી મા કદાચ મારા જેટલી જ મૂરખ હશે એવું હવે લાગે છે અથવા તો હું મારી મા જેટલી મૂરખ છું કારણ કે, એ વખતે વાસનને મારી મા અને રામાસ્વામીના ‘લફરા’ની ખબર પડી ગઈ હતી એટલે એણે મારી માને એ રામાસ્વામી અને આ બિગ બજેટ સુપરસ્ટારર હિન્દી ફિલ્મની વચ્ચે પસંદગી કરવાનું કહ્યું… મારી માએ રામાસ્વામી ગણેશનને પસંદ કરીને ફિલ્મની સાથે વાસનને પણ છોડી દીધા. પ્રેમના નામે અમે બંનેએ જિંદગીમાં ખૂબ ભોગવ્યું છે, ઘણું છોડ્યું છે, ઘણું ગુમાવ્યું છે. કોઈક પ્રેમ કરે તો એ જે માંગે તે આપી દેવું, એ થાકી જાય, હારી જાય, એને અબખે પડી જાય ત્યાં સુધી આપ્યા જ કરવું એ અમારા બંનેની કમજોરી છે. અમને બંનેને આખી જિંદગી જે જોઈતું હતું એ ન મળ્યું, સ્વીકાર અને સન્માન !

મારી મા છેલ્લે સુધી, ૧૯૯૧માં એનું મૃત્યુ થયું ત્યાં સુધી મને એક જ વાત શીખવતી રહી, લગ્ન કરી લે… પણ ૧૯૯૦માં લગ્નનો જે અનુભવ થયો મને એ પછી છેલ્લું વર્ષ એણે પણ કંઈ કહેવાનું બંધ કરી દીધેલું. હું માનું છું એને પણ સમજાઈ જ ગયું હશે કે અમારા નસીબમાં કે કુંડળીમાં લગ્ન કરવાનું, પતિ અને સામાજિક સ્વીકારનું સુખ લખવાનું ઉપરવાળો ભૂલી ગયો છે. ગમે તેટલા ફાંફાં મારીએ તો પણ અમને એ નથી મળવાનું એ વાત મારી મા મૃત્યુ પામી ત્યાં સુધી સ્વીકારી શકી નહીં પણ મેં એ વાત સ્વીકારી લીધી છે.

મારી માએ જે નિર્ણય કર્યો, જેમિની સ્ટુડિયો અને વાસન બંનેને છોડવાનો એ સાચો હતો કે નહીં એવો સવાલ એને એ વખતે થયો જ નહીં. એને માટે કારકિર્દીથી વધુ મહત્ત્વનો પ્રેમ હતો એટલે રામાસ્વામી-જેમિની ગણેશન સાથે બે ફિલ્મો સાઈન કરીને એણે એસ.એસ. વાસન સાથેનો કોન્ટ્રાક્ટ તોડી નાખ્યો. રામાસ્વામીએ પણ જેમિની સ્ટુડિયો છોડી દીધો. પણ એને ફિલ્મો મળતી રહી. એણે પોતાનું નામ રામાસ્વામી ગણેશનમાંથી જેમિની ગણેશન કરી નાખ્યું ! જેમિની સ્ટુડિયોઝના માલિક એસ.એસ. વાસન માટે આ એક તમાચો હતો. કારણ કે એને ત્યાંથી તૈયાર થયેલો એ જ છોકરો એનું નામ વાપરીને એની ગર્લફ્રેન્ડને પડાવી લઈને પણ ધડાધડ ફિલ્મો સાઈન કરી રહ્યો હતો, સફળ થઈ રહ્યો હતો અને વાસન એને રોકવા માટે કંઈ કરી શકે એમ નહોતા.

મારી મા અને જેમિની ગણેશન વચ્ચે પણ એ જ સમસ્યા આવીને ઊભી રહી. જેમિની ગણેશન-રામાસ્વામી ગણેશન ફિલ્મોમાં આવ્યા એ પહેલાથી પરણેલા હતા. એમના પત્નીનું નામ બોબજી હતું… એ રામાસ્વામીને ક્યારેય છોડવાના નહોતા એ નક્કી હતું… મારી મા પુષ્પાવલ્લી અને જેમિની ગણેશનના અફેરની ખબરો છપાતી રહી. આખી તમિળ સિનેમાની ઈન્ડસ્ટ્રી જાણતી હતી કે પુષ્પાવલ્લી ખુલ્લમખુલ્લા જેમિની ગણેશનની બીજી પત્ની તરીકે રહેતી, એ જ પ્રકારના હક્કો ભોગવતી… મારા પિતા ‘કિંગ ઓફ રોમેન્સ’ (કડાલ મન્નાન) કહેવાતા. એમની આંખો, એમની ૠજુતા અને અત્યંત ચોકલેટી લુકે એમને રોમેન્ટિક હીરો તરીકે જબરજસ્ત પ્રસિદ્ધિ આપી.

મારી માની જિંદગીમાં કદાચ ઠરીઠામ થવાનું લખ્યું જ નહીં હોય… એટલે એણે તો પોતાના સોએ સો ટકા આપી દીધા, પરંતુ મારા પિતા એને નામ કે સન્માન કશું જ આપી શક્યા નહીં. બે બાળકો હોવા છતાં મારી મા જ્યારે ગર્ભવતી થઈ ત્યારે એણે મારા પિતાને કહ્યું, “હું આ સંતાનને જન્મ આપીશ… મારા પિતાએ એને ઘણી સમજાવી પણ મારી મા પ્રેમમાં અંધ હતી. એટલી અંધ કે એને એવું પણ નહોતું સમજાતું કે બે બાળકો પછી આ ત્રીજા સંતાનના જન્મને કારણે એનું શરીર અને કારકિર્દી બંનેને નુક્સાન થશે… તેમ છતાં મારી માએ એ ત્રીજા સંતાનને જન્મ આપવાનું નક્કી કર્યું. એ સમયે જેમિની ગણેશન કે પુષ્પાવલ્લી બેમાંથી કોઈને ખબર નહોતી કે એ બંને જણાં મળીને જે સંતાનને જન્મ આપવાના છે એ આવનારા વર્ષોમાં પુષ્પાવલ્લી જેવી જ જિંદગી જીવશે પણ જેમિની ગણેશનના ડી.એન.એ. સાથે એ એના જેટલી જ પ્રસિદ્ધિ અને લોકચાહના પણ મેળવશે… ૧૯૫૪ની ૧૦મી ઑક્ટોબરે, પુષ્પાવલ્લીને એક દીકરી જન્મી એનું નામ પાડ્યું ‘ભાનુરેખા’.

જેમિની ગણેશન એને પોતાનું નામ આપવા તૈયાર નહોતા તેમ છતાં મારી માએ હિંમત કરીને હોસ્પિટલમાં અને બર્થ સર્ટિફિકેટમાં મારું નામ ભાનુરેખા ગણેશન લખાવ્યું… આ વાતને અખબારોએ ખૂબ ચગાવી…

 

 

દુનિયાની દરેક સ્ત્રી આમ તો પ્રેમની જ ભૂખી હોય છે. એ જેને પ્રેમ કરે છે એ વ્યક્તિ એને ચાહે, સ્વીકારે અને સામાજિક સન્માન આપે એટલું પૂરતું નથી હોતું. દુર્ભાગ્યે એને સલામતી અથવા વિશ્ર્વાસ પણ જોઈએ છે. આ સલામતી અને વિશ્ર્વાસ સૌથી અઘરી અને સૌથી દુર્લભ ચીજ છે કોઈપણ સ્ત્રી-પુરુષ સંબંધ માટે. પરણેલા પુરુષો પણ પોતાની પત્નીને પ્રેમથી છેતરે છે (આ મારાથી વધારે કોને ખબર છે ?!) ત્યારે, લગ્ન ન થયા હોય એવા સંબંધમાં તો વળી સલામતી અને વિશ્ર્વાસની અપેક્ષા જરા વધારે પડતી જ છે. સીમી ગરેવાલે એના રેન્દેવુમાં મારી ઓળખાણ આપતા કહ્યું હતું, “રેખા બીજું કઈ નથી પણ એની ફેન્ટસી અને કલ્પનાઓમાં રાચતી એક એવી સ્ત્રી છે જેની અંદર ટીનએજર ફ્રીઝ થઈ ગઈ છે. એની વાત કદાચ ખોટી નથી કારણ કે આ સતત ટીનએજર રહેવાની માનસિક્તા મને મારી મા પાસેથી વારસામાં મળી હશે. એક દીકરીને જન્મ આપીને મારી માને સત્ય નહીં સમજાયું હોય ? ત્રણ-ત્રણ બાળકોને મોટા કરવાની જવાબદારી, સાથે સાથે શુટિંગ, મહેનત અને પોતાની જાતને સાચવવાના પ્રયત્નોની વચ્ચે એ ચોથી વાર પ્રેગ્નેન્ટ થઈ. એ જ્યારે મારી બહેન રાધાને જન્મ આપતી હતી ત્યારે મારા અપ્પા સાવિત્રી નામની એક ન્યુકમર સાથે લફરામાં સંડોવાયા. એ ‘મનામપોલ માંગલ્યમ’ નામની ફિલ્મ શુટ કરી રહ્યા હતા. જેમાં સાવિત્રી અને સુરભી બાલસરસ્વતી એમની સામે ડબલ રોલમાં બે હીરોઈનો હતી. ફિલ્મ ખૂબ ચાલી પણ એ સમયમાં સાવિત્રીની સાથેનો એમનો અફેર એટલો ચગ્યો કે મારી માનું દિલ તૂટી ગયું. અહીં મારી બહેન રાધાનો જન્મ થયો અને બીજી તરફ મારા પિતાએ ચામુંડી મંદિર, માયસોરમાં સાવિત્રી સાથે લગ્ન કરી લીધા. જેમિની ગણેશનની દીકરી નારાયણીએ એના પુસ્તક,‘ઈંટરનલ રોમેન્ટિક : માય ફાધર જેમિની ગણેશન’માં લખ્યું છે, “સાવિત્રી અને મારા પિતાના સંબંધો ઓનસ્ક્રીન અને ઓફસ્ક્રીન બહુ ગાઢ રહ્યા. અમારા ઘરમાં એને કારણે યુદ્ધ થતા. મારી મા લડતી-ઝઘડતી-રડતી પણ એણે મારા પિતાને સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું, તમે કંઈ પણ કરો હું તમને છૂટાછેડા આપવાની નથી.

બીજી તરફ મારી મા, પુષ્પાવલ્લી સતત વિશ્ર્વાસ અને સ્નેહ મેળવવાના પ્રયત્નમાં જેમિની ગણેશન સાથે સંબંધ ટકાવી રાખવાના પ્રયત્ન કરતી રહી. છેલ્લે એવો સમય આવ્યો કે અમે, હું અને રાધા મારા પિતાને મહિને મહિને જોતા. કેટલીકવાર એ નારાયણીને મૂકવા એ જ સ્કૂલમાં આવતા જેમાં હું ભણતી હતી. લાંબી ચમચમતી ગાડીમાંથી પિતાને બાય કહીને ઊતરતી નારાયણી… ને બીજી તરફ હું, બસમાં ધક્કા ખાતી, કંટાળેલી, માની ગાળો ખાઈને માંડ માંડ ભણવા માટે સ્કૂલે જતી ! અપ્પાને જોઈને હું એમના તરફ દોડતી. એમની સાથે વાત કરવાનો પ્રયત્ન કરતી પણ ત્યારે એ ‘અપ્પા’ રહેતા નહીં, સુપરસ્ટાર જેમિની ગણેશન થઈ જતા… એમની ગાડી ચાલી જતી અને હું રાધાને સમજાવતી, ‘ઉતાવળમાં હશે’ પણ મને એટલી ખબર પડવા માંડી હતી કે એ જાહેરમાં અમારી સાથે વાત કરવાનું કે ઓળખવાનું સુદ્ધાં ટાળી જતા…

એ જ ગાળામાં મેં એક ફિલ્મ કરી, ‘રંગુલા રત્નમ’. હું ખૂબ નાની હતી પણ મારે માટે ફિલ્મ કરવા કરતા અગત્યનું એ હતું કે મને મારી મા સાથે સેટ ઉપર પુષ્કળ સમય વિતાવવા મળતો.

મારી મા અમને બધાને બહુ પ્રેમ કરતી પણ અમને મોટા કરવાના ચક્કરમાં બિચારી ઘરમાં સમય આપી શક્તી નહીં. મને બરાબર યાદ છે કે એ જ્યારે ઘરે હોય ત્યારે અમે બધા એની આસપાસ ગોઠવાઈ જતા. ખૂબ વહાલ કરતા અને એ પણ અમને ખૂબ સમય આપતી પણ એ ન હોય ત્યારે અમારી બાઈ, અમ્મા અમારું ધ્યાન રાખતી. સ્કૂલ મારા માટે બહુ જ અઘરી જગ્યા હતી. મને સ્કૂલે જવું ગમતું જ નહીં. મારી મા અમને બધાને ફિલ્મ અને ફિલ્મી દુનિયાથી દૂર રાખવા માગતી. એ ઈચ્છતી હતી કે અમે બધા ખૂબ ભણીએ, આગળ વધીએ અને જિંદગીમાં કશુંક ઉત્તમ કરીએ. મારી બહેન રાધા ભણવામાં હોશિયાર હતી પણ મને સ્કૂલમાં ગમતું જ નહીં… એમાંય હું જાડી, ભદ્દી, કાળી હતી. મારા પિતાનું અનૌરસ સંતાન હતી. ચાલુ ક્લાસે ઊંઘી જતી… ક્યારેક સ્કૂલના મેદાનમાં બેસીને પંખીઓને જોયા કરતી. ક્લાસમાં બધા મને લોટ્ટા કહીને ચીડવતા. તમિલમાં એનો અર્થ બાસ્ટર અથવા હરામી થાય છે. જ્યારે જ્યારે હાજરી માટે મારું નામ લેવાતું ત્યારે દરેક વખતે મને લાગતું કે, હું કશુંક ચોરીને, કશુંક છુપાવીને જીવી રહી છું… મારા ટીચર કહેતા, ભાનુરેખા ગણેશન પણ મને જવાબ આપવાની ઈચ્છા ન થતી કારણ કે, હું ભાનુરેખા હતી, પણ ગણેશન તો નહોતી જ.

૧૯૬૮ સુધીમાં અમારા ઘરની સ્થિતિ ભયાનક થઈ ગઈ. અમે ચાર ભાઈ-બહેન તો હતા જ. દરમિયાનમાં મારી માનો એક બીજો અફેર થયો. મદ્રાસના જાણીતા સિનેમેટોગ્રાફર કે. પ્રકાશ સાથે. કે. પ્રકાશ મારી મા સાથે લગ્ન કરવા તૈયાર હતા પણ એનાં ચાર સંતાનોને અપનાવવા તૈયાર નહોતા. મારી મા અમને મૂકીને જાય એટલી નિષ્ઠુર ન થઈ શકી… એણે કે. પ્રકાશ સાથેના સંબંધો ચાલુ રાખ્યા પણ લગ્ન કરવાની ના પાડી દીધી. અન્ના, (અંકલ) કે. પ્રકાશ સાથેના સંબંધમાં એને બીજાં બે બાળકો થયાં. ધનલક્ષ્મી અને શેષુ. હવે અમે છ ભાઈ-બહેન હતાં… મારી મા એક જ કમાનાર હતી. એને પણ હવે ઉંમર નડવા લાગી હતી. હીરોઈનના રોલ મળવાના ઓછા થઈ ગયા હતા એટલે આવક પણ ઘટી હતી.

ઘરમાં પ્રવેશેલા અભાવો, સમાજનો અસ્વીકાર અને વારંવાર સહેવી પડતી મજાક, છ ભાઈ-બહેનો સાથેના ન સમજાય તેવા ગૂંચવણભર્યા સંબંધો… ટૂંકમાં મારી જિંદગી ૧૪ વર્ષ સુધીમાં તો એટલી બધી ગૂંચવાઈ ગઈ કે એક દિવસ મેં આપઘાત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. મને લાગ્યું કે મરી જવું એ જ આ બધામાંથી છૂટવાનો સહેલો રસ્તો છે. જોકે, મરી ન શકી બચી ગઈ ને મારી માને હૉસ્પિટલનો ખર્ચો થયો તે વધારાનો ! મારી આંખ ખૂલી ત્યારે મારી મા મારી નજર સામે બેઠી હતી… ભીની આંખે એણે મને પૂછ્યું, “હું તને ત્રણ ચોઈસ આપું છું. સ્કૂલ, સિનેમા અને લગ્ન. તારે શું કરવું છે?

લગ્ન અને સ્કૂલના ઓપ્શન મારે માટે નકામા હતા. સિનેમા મને આકર્ષતું. સેટની લાઈટો, મેકઅપ, મસ્કરા લગાવેલી આંખો, રંગબેરંગી વો અને ઘેલા થઈને પાછળ દોડતા ફેન્સ આ બધું મારે માટે મારી ફેન્ટસીનો જ એક ભાગ હતો. મેં તરત પસંદગી કરી નાખી, ‘સિનેમા’. મને ખબર નહોતી કે મેં જે પસંદ કર્યું છે એ દેખાય છે એટલું સહેલું નહોતું. સમય જતાં મને સમજાયું કે, સિનેમામાં પણ ભયાનક મહેનત કરવી પડે છે. એ ૧૯૬૮નો સમય હતો. હું ૧૪ વર્ષની હતી. તમિલ ફિલ્મોમાં હિરોઈન બનવા માટે નાની અને બાળ કલાકાર તરીકે કામ કરવા માટે મોટી. મને બે-ચાર સેક્ધડ લીડના રોલ મળ્યા પણ એનાથી મારા પરિવારનું ગુજરાન ચાલે એમ નહોતું. મારે તો ખૂબ પૈસા કમાવા હતા. મારી માને મદદ કરવી હતી. પરિવારનું ધ્યાન રાખવું હતું અને સિનેમામાં રાજ કરવું હતું…

એ દિવસોમાં મારી માને એક ટેવ પડી ગઈ હતી, રેસ રમવાની. જોકે, અમને બહુ મોડી ખબર પડી. એણે એટલું બધું દેવું કરી નાખ્યું હતું કે પઠાણો અમારી પાછળ પડ્યા હતા. કેટલીક વાર અમારે સંતાઈ જવું પડતું. ધડાધડ બારણા ઠોકાતા રહેતા અને ચૂપચાપ ટેબલ નીચે, ખાટલા નીચે ભરાઈને એમના જવાની પ્રતીક્ષા કરતા રહેતા. આ દેવું ચૂકવાય એવી કોઈ સ્થિતિ જ નહોતી… મારે મદ્રાસની બહાર જતા રહેવું હતું. મને સમજાતું નહોતું કે હું શું કરું તો અહીંથી છૂટું. એવામાં ઈશ્ર્વરે જાણે મારું સાંભળ્યું હોય એમ એક પ્રોડ્યુસર મદ્રાસમાં હિરોઈનની તલાશ કરતો આવી પહોંચ્યો. એનું નામ કુલજીત પાલ હતું. એની ફિલ્મ ‘ગલીઓ કા રાજા’ જેમાં મુમતાઝ, હેમા માલિની અને રાજકુમાર હતા, એ અટકી પડેલી. મુંબઈની હિરોઈનોના નખરાથી કંટાળેલો કુલજીત મદ્રાસમાં હિરોઈન શોધવા આવ્યો હતો. એને હિન્દીમાં ફિલ્મ બનાવી હતી, ‘અનજાના સફર’. વિશ્ર્વજીતને એણે સાઈન કરી લીધા હતા. એ વખતે એક સ્ટુડિયો પર મને એણે જોઈ. કોઈકે એને માહિતી આપી, આ જાણીતી એક્ટ્રેસ પુષ્પાવલ્લીની દીકરી છે. એ સાંજે કુલજીત પાલ મારે ત્યાં આવ્યા તેમણે મને પૂછ્યું, ‘તમે હિન્દી બોલી શકો છો ?’ મેં પટ દઈને ના પાડી. મારી મા ડરી ગઈ. એણે કહ્યું મારી દીકરીની મેમરી બહુ સરસ છે. તમે અંગ્રેજીમાં, રોમનમાં લખીને આપશો તો એ તરત બોલશે. કુલજીતે મને રોમન હિન્દીમાં ડાયલોગ લખીને આપ્યો. હું થોડીવાર રૂમમાં ગઈ, મોઢે કરીને, શુદ્ધ હિન્દીમાં એ ડાયલોગ મેં એમને સંભળાવ્યો… કુલજીતને હું ગમી ગઈ. એણે મારી માને કહ્યું, હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરવા માટે મુંબઈ આવવું પડે. મારી મા આમ પણ મદ્રાસથી કંટાળી હતી. દેવામાં ડૂબી ગયા હતા અમે એટલે મદ્રાસ છોડવું પણ અનિવાર્ય હતું. મારી માએ કુલજીત સાથે ચર્ચા કરી, “એક ફિલ્મ માટે મુંબઈ ન આવી શકાય… તમારે સરખું કામ આપવું પડે… કુલજીતે મારી મા સાથે કોન્ટ્રાક્ટ કર્યો, ચાર ફિલ્મો એની અને ચાર એના ભાઈ, શત્રુજીતની. દરેક માટે ૨૫ હજાર રૂપિયાનું મહેનતાણું. ૭ ઑગસ્ટ, ૧૯૬૯ના દિવસે ફિલ્મનું મુહૂર્ત કરવામાં આવ્યું, ‘અનજાના સફર’. મુહૂર્તના દિવસે અભિનેતા રાજકુમારે કુલજીતની મજાક ઉડાવતા કહ્યું, “તું આફ્રિકાનો છે ને ? તને કાળી જાડી છોકરીઓ ગમે એ સ્વાભાવિક છે પણ આ છોકરી હિન્દી સિનેમામાં ચાલશે નહીં. મને ખૂબ અપમાન લાગેલું. મેં નક્કી કરી લીધેલું કે હિન્દી સિનેમાને જવાબ આપ્યા વગર નહીં રહું. એક દિવસ એવો આવશે, જે દિવસે આ ઈન્ડસ્ટ્રી મને સાઈન કરવા માટે લાઈન લગાવશે…

એ પછી કુલજીતના ભાઈ શત્રુજીતની ફિલ્મનું મુહૂર્ત થયું, ‘મહેમાન’ ૨૦ ઑગસ્ટ, ૧૯૬૯. ત્રીજી ફિલ્મ, રામ દયાલ નામના પ્રોડ્યુસરે લોન્ચ કરી, ‘હસીનોં કા દેવતા’. અને ૩૦મી ઑગસ્ટે, ચોથી ફિલ્મ, ‘સાવન ભાદોં’, જેના નિર્માતા હતા, મોહન સહેગલ…

ભાનુરેખા ‘ગણેશન’થી છૂટવા માટે હું મુંબઈ આવી હતી, મેં મારું નામ બદલી નાખ્યું, હવે હું માત્ર ‘રેખા’ છું. ગણેશન સાથેનો મારો સંબંધ અને સંવાદ બંને અહીં પૂરા થયા.

માણસની જિંદગી ક્યાંથી ક્યાં પહોંચી જતી હોય છે ! ઘણી વાર વિચારું તો મને લાગે કે, મારી જિંદગી પણ નહીં ધારેલા, નહીં કલ્પેલા રસ્તા પર પસાર થઈ છે. મેં હંમેશા મારી જાતને એક સીધીસાદી, સરળ છોકરી તરીકે જોઈ છે. મુંબઈ પહોંચી ત્યારે હું ૧૪ વર્ષની હતી. મારી ઉંમરની છોકરીઓ સ્કૂલે જતી, આઈસક્રીમ ખાતી, બહેનપણી સાથે મજા કરતી પણ એક હું હતી જેને સવારે ૬ વાગ્યે ઉઠવું પડતું, સ્ટુડિયો જવું પડતું. મારી માની અપેક્ષા હતી કે હું એક અત્યંત ડિસિપ્લીન અને કમિટેડ અભિનેત્રી બનું પણ મારી માટે અભિનય એક કમાવાના સાધનથી વધુ બીજું કંઈ જ નહોતું એટલે મને સ્ટુડિયોમાં જરાય મજા પડતી નહીં…

ચાર-ચાર ફિલ્મો એકસાથે સેટ પર હોય ત્યારે હિરોઈનની સ્થિતિ શું થાય એની માત્ર એ જ વ્યક્તિને સમજણ પડે જેણે એકાદ વાર આવી જિંદગી જીવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય ! મારી સ્થિતિ કોઈ સમજતું નહીં. મારા ભાઈ બાબુજીને હવે હું સોનાના ઈંડા આપતી મરઘી જેવી લાગતી હતી. હું મોડી ઊઠું, કે સ્ટુડિયો જવાની આનાકાની કરું તો એ મને મારતો… મારી મા સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરતી પણ અંતે એય મને ઘસડીને ગાડીમાં બેસાડી દેતી… એમાં એક દિવસ મારી સાથે ભયાનક ઘટના બની. એ ઘટનાએ મને ફિલ્મ પર, ફિલ્મી માણસો પર અને ફિલ્મી પત્રકારત્વ ઉપર નફરત પેદા કરી દીધી.

બિશ્ર્વજીત અભિનેતા તરીકે બહુ નામ કાઢી શક્યા નહીં. કુલજીત પાલની ફિલ્મો પણ કંઈ એવી સુપરહિટ પુરવાર થઈ નહીં, એટલે એ બંને જણા કોઈ પણ કારણસર સેન્સેનલ પબ્લિસિટી શોધી રહ્યા હતા. ‘અનજાના સફર’ ફિલ્મનું શૂટિંગ મહેબૂબ સ્ટુડિયોમાં ચાલતું હતું. બિશ્ર્વજીત અને મારી વચ્ચે એક રોમેન્ટિક સીન શૂટ થઈ રહ્યોે હતો ત્યાં અચાનક એણે મને પકડીને ચુંબન કરી લીધું. એ મારા હોઠ ઉપર પોતાના હોઠ ઘસી રહ્યા હતા. મારા હોઠને મોઢામાં લઈને રીતસર ચૂસી રહ્યા હતા. મારી આંખો બંધ હતી. ચીસ પાડવાની પણ જગ્યા નહોતી. મારા કાને યુનિટ મેમ્બર્સની તાળીઓ અને સીસોટીના અવાજ સંભળાતા હતા… હું અત્યંત અપમાનિત અને ચિટેડ ફિલ કરતી હતી… કોઈકે જાહેરમાં મારાં વસ્ત્રો ઉતારી દીધા હોય એટલી ગંદી ફીલિંગ આવતી હતી મને પણ હું કશું જ બોલી શકી નહોતી!

એ દિવસે ઘરે જઈને હું ખૂબ રડી. મારી માએ મને સમજાવી, “જે થયું તે ! તને આનાથી ફાયદો જ થશે. ખૂબ પબ્લિસિટી મળશે. બીજા દિવસના અખબારો એ કિસના સીનની વાતો સાથે છપાયાં. મારી મા અને મારો ભાઈ ખુશ થતાં હતાં… બેમાંથી કોઈને મારા અપમાનની, મારી પીડાની કે મને જે શરમ આવતી હતી એનો વિચાર પણ ન આવ્યો?!

એ પછી હું ધીમે ધીમે વધુને વધુ બદતમીઝ, બેશરમ અને તોછડી થવા લાગી… મને સમજાઈ ગયું કે કોઈને મારા સુખ-દુ:ખમાં રસ નથી. મને મળતા ચેક સિવાય બીજી કોઈ વાતમાં એમને રસ નહોતો. જેમ્સ શેફર્ડ નામનો એક અમેરિકન જર્નાલિસ્ટ ભારત આવ્યો હતો. એના સુધી આ ક્સિના સમાચાર પહોંચ્યા. એણે મારો ઈન્ટરવ્યૂ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ રણધીર કપૂરે જેમ્સને મારા સુધી આવતો રોકવાનો પૂરો પ્રયત્ન કર્યો. જોકે, એ મારા સુધી પહોંચી ગયો અને એણે એક ફોટોશૂટ કર્યું, જેમાં હું અને બિશ્ર્વજીત ચુંબન કરતા હોઈએ એવા ફોટા પાડ્યા. સાથે સાથે ‘અનજાના સફર’ ફિલ્મના બે સ્ટીલ્સ પણ એમાં મૂકવામાં આવ્યા. ‘લાઈફ’ મેગેઝિનના કવર ઉપર એ ક્સિનો ફોટો છપાયો. કુલજીત પાલે પ્રેસ કોન્ફરન્સ ઓર્ગેનાઈઝ કરી. પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં મને પૂછવામાં આવ્યું, “તમે આ ક્સિની ફેવરમાં છો ?

“યસ મેં કહ્યું.

“કઈ સિચ્યુએશનમાં ? પ્રેસમાંથી સવાલ પુછાયો.

“જ્યારે હિરોઈને સ્લેક્સ પહેર્યું હોય ત્યારે કોઈને સમજાયું નહીં કે આ જવાબ મૂર્ખતા હતી કે સ્માર્ટનેસ… એ પછીના અનેક સવાલજવાબ થયા અને લોકોએ મને એક બેવકૂફ, જાડી, કાળી, ૧૪ વર્ષની એવી છોકરી તરીકે ચીતરી જે કોઈ રીતે હિન્દી સિનેમાને લાયક નહોતી ! મોહન સહેગલે ‘સાવન ભાદોં’નું શૂટિંગ શરૂ કર્યું ત્યારે મારી દોસ્તી જયશ્રી ટી. સાથે થઈ. એ હિન્દી સિનેમામાં મારી પહેલી મિત્ર હતી. એ મારી ચિંતા કરતી. મને ત્વચા સુધારવા અને વજન ઉતારવાના નુસખા બતાવતી. એમણે હંમેશા મારી ચિંતા કરી, કાળજી લીધી…

‘સાવન ભાદોં’નો પ્રીમિયર નોવેલ્ટી સિનેમામાં યોજાયેલો. શશી કપૂરે ફિલ્મ જોઈને કહ્યું, “આવી જાડી, કાળી અને વિચિત્ર છોકરીને હિરોઈન તરીકે શું જોઈને લીધી હશે ! એની પત્ની જેનીફર કેન્ડલ (કપૂર) ફિલ્મ જોવા આવ્યાં હતાં એમણે શશી કપૂરને કહેલું, “આ છોકરી પાસે જબરજસ્ત ટેલેન્ટ છે. એનો આત્મવિશ્ર્વાસ કોઈને પણ ડરાવી દે એવો છે. આ છોકરીને જો યોગ્ય તરાશનારો મળશે તો આ છોકરી હિન્દી સિનેમાનું અવિસ્મરણીય આભૂષણ બની રહેશે. આ વાત મને શશી કપૂરે કહેલી જ્યારે એ મને ‘ઉત્સવ’ માટે સાઈન કરવા આવ્યા ત્યારે !

કોઈને ખબર નહોતી પણ મને તરાશનારો પણ એ જ સમયે હિન્દી સિનેમામાં પ્રવેશી ચૂક્યો હતો ! ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસ નામના એક જાણીતા લેખક, વિવેચકે એક ફિલ્મ બનાવેલી, ‘સાત હિન્દુસ્તાની’. ફિલ્મ તો ચાલી નહીં, એમાં અભિનય કરી રહેલા એક છોકરાને બધાએ સલાહ આપી, “આ ઊંચાઈ, આવા નાક અને આવા લાંબા ટાટિયા સાથે તું અભિનેતા નહીં બની શકે એ છોકરો પણ જક્કી અને આત્મવિશ્ર્વાસથી સભર હતો. એણે નક્કી કરી લીધું કે એ હારીને ઘેર પાછો નહીં જાય. જાણીતા કવિ, લેખક અને જ્ઞાનપીઠ એવૉર્ડ વિજેતા હરિવંશરાય બચ્ચનનો દીકરો, નામ એનું અમિતાભ બચ્ચન.

જોકે, હું અમિતજીને મળી એ પહેલા મારી જિંદગીમાં નાના-મોટા અફેર્સ થઈ ચૂક્યા હતા. એમને મળી ત્યારે હું ઘડાઈ ગયેલી, દુનિયા જોઈ ચૂકેલી, પ્રમાણમાં ઉસ્તાદ થઈ ગયેલી ને છતાં, બદતમીઝ, બેફિકર જીવન જીવતી એક એવી અભિનેત્રી હતી જે સિનેમાના છાપાંઓ માટે, સિનેમાના અખબારો અને મેગેઝિન માટે સતત ગોસિપ પૂરી પાડતી રહેતી. મારા દરેક ઈન્ટરવ્યૂમાં હું કંઈક એવું બોલી નાખતી જેને ચગાવવાની મેગેઝિન અને અખબારોને ખૂબ મજા પડતી. અમે મળ્યા ત્યારે, દુલાલ ગુહા એક ફિલ્મ બનાવતા હતા. શર્મિલાજી, વહીદાજી, મુમતાઝ અને હેમા માલિનીએ ફિલ્મ રિજેક્ટ કરી દીધી હતી. ફિલ્મમાં હિરોઈનનું પાત્ર થોડું નેગેટિવ હતું. અત્યંત મહત્ત્વાકાંક્ષી પત્ની પોતાના જ પતિની હત્યાનો પ્રયાસ કરે છે. એવા રહસ્ય અને રોમેન્ટિક કથાવાળી આ ફિલ્મનું નામ હતું, ‘દો અનજાને’. આ ફિલ્મ બંગાળીમાં બની ચૂકી હતી ‘રાત્રિર યાત્રિ’ (રાતના મુસાફર). અમિતાભને આ ફિલ્મ માટે સાઈન કરાઈ ચૂક્યા હતા. અમિતાભ ત્યારે સુપરસ્ટાર બનવાના રસ્તે નીકળી ચૂક્યા હતા. ‘શોલે’ ૧૯૭૫, ‘ઝંઝીર’ અને ‘દીવાર’ ૧૯૭૫, ‘કભી કભી’ ૧૯૭૬ રિલીઝ થઈ ચૂકી હતી અને બ્લોકબસ્ટર પુરવાર થઈ ચૂકી હતી!

હું ‘દો અનજાને’ના સેટ પર અમિતજીને મળી એ પહેલાં વિનોદ મહેરા સાથે મારો પ્રગાઢ પ્રણય થઈ ચૂક્યો હતો. વિનોદ મહેરા મારી જિંદગીમાં આવ્યા એ પહેલાં હું બેવકૂફ પણ બની ચૂકી હતી. મારી પાસે સફળતા હતી. ૧૧ ફિલ્મો હાથ પર હતી, પરંતુ સન્માન કે આદર નહોતા. બી.એન. ઘોષે મને જીતેન્દ્ર સાથે ‘એક બેચારા’માં સાઈન કરી. જીતેન્દ્ર ત્યારે ‘જમ્પિંગ જેક’ તરીકે ઓળખાતા. ફિલ્મનું શૂટિંગ શિમલામાં હતું. બાકીના બધા લોકો મારી સાથે જે રીતે વર્તતા હતા એના કરતા જીતેન્દ્રનું વર્તન જુદું હતું. શિમલાના એક મહિના દરમિયાન જીતેન્દ્રએ મને પ્રેમમાં હોવાની પ્રતીતિ કરાવી. ૧૯૭૩માં અમે ‘અનોખી અદા’ નામની ફિલ્મ સાઈન કરી… એ દરમિયાન બોલીવૂડના અખબારોએ અમારા રોમેન્સની ખબરો છાપવા માંડી હતી. સાચું પૂછો તો મેં પણ એ અફવાઓને નકારી નહીં. મને લાગતું હતું કે, જીતેન્દ્ર મને પ્રેમ કરે છે અને આ જ માણસ હવે મારી જિંદગીનો, રિયલ લાઈફનો ‘હીરો’ બનશે. એક દિવસ જ્યારે મેં જીતેન્દ્રની સાથે એ વિશે વાત કરી ત્યારે એણે કહ્યું, “સોરી ! મેં તને ક્યારેય લગ્નનું વચન નથી આપ્યું. મારી એક સ્ટેડી ગર્લફ્રેન્ડ છે જે છેલ્લાં ચાર વર્ષથી મારી પ્રતીક્ષા કરે છે. લગ્ન તો હું એની સાથે જ કરીશ.

મેં એને પૂછ્યું, “તો આ બધું શું હતું ? મને કોઈકે તમાચો માર્યો હોય એવી લાગણી થઈ રહી હતી. માથું ભમભમ થતું હતું, તમ્મર આવતા હતા, કંઈ જ સમજાતું નહોતું. પહેલી વાર બિશ્ર્વજીતે મૂર્ખ બનાવીને ચુંબન કર્યું ત્યારે થઈ હતી એના કરતાં વધુ અપમાનની લાગણી અનુભવી રહી હતી હું.

“ટાઈમપાસ ? જીતુએ હસીને કહ્યું, “આવું બધું સીરિયસલી નહીં લેવાનું. કહીને એણે મારો ખભો થપથપાવ્યો. “આઈ એમ શ્યોર, તને પણ કોઈ મળશે જે તારી જિંદગી બદલી નાખશે.

મને સમજાયું નહીં મારે શું કરવું જોઈએ. હું રડતી રડતી ત્યાંથી નીકળી ગઈ. એ પછીના દિવસો ભયાનક પીડાના, હાર્ટબ્રેકના, દુ:ખના દિવસો હતા. ‘અનોખી અદા’ માંડ માંડ પૂરી થઈ. અમે સેટ પર અજાણ્યાઓની જેમ વર્તતા. રોમેન્સના સીન કરતી વખતે હું એની આંખમાં જોવાનું ટાળતી.

‘અનોખી અદા’ સુપરહિટ પુરવાર થઈ…

એ દિવસોમાં હું વિનોદને મળી. અત્યંત સૌજન્યશીલ, પ્રેમાળ અને સમજદાર પુરુષ, જેની મને હંમેશા ઝંખના હતી એવો હતો વિનોદ ! હું એને ‘વિન વિન’ કહેતી. સ્ટાર એન્ડ સ્ટાઈલને ૧૯૭૨માં આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં મેં કહ્યું હતું, “વિનોદ મહેરા મારા જીવનનો પહેલો સાચો અને આખરી બોયફ્રેન્ડ છે. જોકે, એવું થયું નહીં. અમે એકબીજાને એટલો પ્રેમ કરતા હતા કે એકબીજા વિના રહી શકીએ એમ નહોતા. વિનોદ મહેરાનો ફ્લેટ, ‘નિબાના’ (પાલી હિલ)માં હતો. સાવનકુમાર એની નીચે જ રહેતા. હું ઉપર જતાં-આવતાં સાવનકુમારને ઘણીવાર મળી જતી. એ મને હંમેશા કહેતા, “હવે ક્યારે રહેવા આવે છે ? હું શરમાઈ જતી… વિનોદ મહેરાના મમ્મી કમલા મહેરાને આ લગ્ન કોઈ રીતે મંજૂર નહોતા. એમણે વિનોદને મને મળવાની ના પાડી દીધી. એટલું જ નહીં એક-બે વાર વિનોદના ફ્લેટ પર આવીને એમણે ધમાલ મચાવી. વિનોદની સ્થિતિ ખૂબ ખરાબ હતી. એ માને કશું કહી શકે એમ નહોતો અને મારા વગર જીવી શકે એમ નહોતો. એની સિગારેટ, શરાબ ખૂબ વધી ગયા…

અંતે એક દિવસ કંટાળીને મેં ટિક ટ્વેન્ટી, માંકડ મારવાની દવા પી લીધી. હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવી અને બચાવી લેવામાં આવી પણ મારા આ આપઘાતના પ્રયાસને પ્રેસે બહુ ચગાવ્યો. અમે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી જેમાં મેં અને વિનોદે સાથે મળીને મને ફૂડ પોઈઝન થયું હોવાના પૂરાવા રજૂ કર્યા. આજે વિચારું છું તો સમજાય છે કે એવું કંઈ કરવાની જરૂર નહોતી કારણ કે પ્રેસે ત્યારે પણ મારી વાત માની નહોતી અને મારે વિશે બેફામ છાપ્યું હતું.

અમે કલકત્તામાં પરણી ગયા. મૌસમી ચેટર્જીના હસબન્ડ બાબુ, રિતેશ ચેટર્જીએ અમારા લગ્નની બધી વ્યવસ્થા કરી હતી. મૌસમીએ પોતાના અંગત દાગીનામાંથી પોતાની નથણી પણ મને પહેરવા આપી. પાર્ક સર્કસ પાસે આવેલા મંદિરમાં અમે લગ્ન કર્યા.

વિનોદ મહેરાના મમ્મી કમલા મહેરાને જ્યારે આ વાતની ખબર પડી ત્યારે એમણે વિનોદ સાથે વાત કરવાની બંધ કરી દીધી. ઘણાં સંઘર્ષ અને પીડા પછી અંતે વિનોદે મારી માફી માંગી અને અમે એકબીજાથી છૂટા પડ્યાં. એ એક એવો માણસ હતો, જેણે મને કોઈ દિવસ છેતરી નથી. હંમેશા સન્માન આપ્યું અને જ્યારે જરૂર પડી ત્યારે મારી મદદે આવીને ઊભો રહ્યો. એ સંબંધ ટક્યો નહીં એનો અફસોસ મને આજે પણ છે અને એને મૃત્યુ સુધી રહ્યો એની મને ખબર છે.

“ના! હું વિનોદ મહેરા સાથે ક્યારેય પરણી જ નહોતી. એ મારો બહુ સારો દોસ્ત હતો, હિતેચ્છુ હતો પણ અમે લગ્ન નહોતાં કર્યા… મેં જ્યારે સીમી ગરેવાલના ‘રેન્દેવુ’ કાર્યક્રમમાં આવું કહ્યું ત્યારે મને પણ વિચાર આવેલો કે હું સાચું બોલી રહી છું કે ખોટું ! સત્ય એ છે કે અમારાં લગ્ન મંદિરમાં થયાં હતાં. એ લગ્નના કોઈ પૂરાવા કે કોઈ ઓથેન્ટીસિટી નહોતી. મન મનાવવા ખાતર કરેલાં લગ્નનું શું મૂલ્ય ? ક્યારેક વિચારું છું ત્યારે મને સમજાય છે કે, મારે માટે ‘પ્રેમ’નો અર્થ સલામતી થતો હતો… આજે પણ કદાચ એ જ અર્થ થાય છે. મારી જિંદગીમાં આવનારા પુરુષો માટે કદાચ પ્રેમનો અર્થ માત્ર શરીર અથવા સેક્સ થતો હતો. અમે જુદી જુદી વ્યાખ્યા સાથે, એકબીજાની તરફ આકર્ષાયાં ! શરૂઆતમાં બહુ ઝડપથી ધસ્યા એકબીજા તરફ… પરંતુ સમય જતાં અમને સમજાયું કે અમે એક જ જરૂરિયાત માટે એકબીજા સાથે નથી જોડાયા. નવાઈની વાત એ છે કે લગભગ દરેક પુરુષ સાથે મારે આવું જ થતું રહ્યું ! એમને હું સુંદર, સેક્સી અને આકર્ષક લાગી જ્યારે મારી જિંદગીમાં ગેરહાજર રહેલા મારા પિતાને હું એ પુરુષોમાં શોધતી રહી.

વિનોદ મહેરા સાથેના સંબંધ પૂરા થયા ત્યારે હું ખૂબ દુ:ખી, તરછોડાયેલી અને એકલવાયી હતી… એ ગાળામાં હું કિરણકુમારને મળી. ‘વિન વિન’ પછીનો સમય ‘કિન કિન’નો હતો. કિરણ સાથેના સંબંધો ખૂબ ગાઢ અને પ્રેમાળ હતા પણ એણે મને પહેલાં જ કહી દીધેલું, “મારા મમ્મી-પપ્પા હા પાડશે તો જ હું લગ્ન કરીશ. હિન્દી ફિલ્મોના જાણીતા વિલન, જીવનનો દીકરો એટલે કિરણકુમાર. એ ત્યારે બી ગ્રેડ ફિલ્મોમાં કામ કરતો. ‘જંગલ મેં મંગલ’ જેવી ફિલ્મો ચાલતી પણ એની પાસે કઈ ખાસ કારકિર્દી નહોતી. અમે સાથે ફરતાં ત્યારે સહુને લાગતું કે કિરણ મારો ફાયદો ઉઠાવવા માગે છે, પરંતુ સત્ય તો એ છે કે એણે કોઈ દિવસ મને કહ્યું નથી કે મારે એને રેકમેન્ડ કરવો જોઈએ !

કિરણ સાથેના સંબંધ બહુ લાંબા ચાલી શક્યા નહીં, પરંતુ એ ગાળામાં મને દુલાલ ગુહાએ ફિલ્મ ઓફર કરી, ‘દો અનજાને’. મને જ્યારે ખબર પડી કે એ ફિલ્મ માટે અમિતાભ બચ્ચનને સાઈન કરવામાં આવ્યા છે ત્યારે હું પેરાનોઈડ થઈ ગઈ હતી. એ ત્યારે સુપરસ્ટાર થઈ ગયેલા. ‘ઝંઝીર’, ‘દીવાર’, ‘શોલે’ જેવી ફિલ્મોએ એમને એક એન્ગ્રીયંગ મેનની છાપ આપી દીધેલી. એમની સાથે કામ કરવાનું સ્વપ્ન એ સમયની દરેક હિરોઈન જોવા લાગેલી. હું એમને ઓળખતી પણ ‘દીદીભાઈ’ના પતિ તરીકે !

‘દીદીભાઈ’ એટલે જયા ભાદુરી. અમે બંને જણાં એક જ બિલ્ડિંગમાં રહેતાં. અમારી કારકિર્દી પણ લગભગ એક જ સમયે શરૂ થયેલી. એમની છાપ એક ગંભીર, સિરીયસ, થિન્કર હિરોઈન તરીકે પડેલી, જ્યારે મને કોઈ ગંભીરતાથી લેતું નહીં. જ્યારે મારા અફેર્સ થતા રહ્યા અને લોકો મારા વિશે જેમ તેમ બોલતા રહ્યા ત્યારે ‘દીદીભાઈ’એ મને ઘણી સલાહો આપેલી. હું એ સમયમાં એમને મારા સલાહકાર તરીકે જોતી. શરૂઆતમાં અમિતજી એમના ઘરે, એમના બોયફ્રેન્ડ તરીકે આવતા-જતા… એ પછી એમણે લગ્ન કર્યાં. ‘દીદીભાઈ’ની સાથે હું આટલી બધી નજીક હતી તેમ છતાં, એમણે મને લગ્નમાં નહોતી બોલાવી. હું ત્યારે બહુ હર્ટ થયેલી પણ પછી મને વિનોદે સમજાવેલું, “તું એમને જેટલા ચાહે છે એટલી લાગણી એમને તારા માટે નથી. એ દિવસે મને સાચે જ આઘાત લાગેલો !

હું અમિતજીને ‘દો અનજાને’ના સેટ પર મળી, ત્યારે એ મારી સાથે તદ્દન પ્રોફેશનલી, કોઈ અજાણ્યાની જેમ વર્તતા હતા. હું તો એવી જ બેજવાબદાર, તોફાની અને મારા કામને મોજમજા સમજનારી વ્યક્તિ હતી પણ એમને કામ કરતા જોયા ત્યારે મને સમજાયું કે, એક્ટરે સફળ થવા માટે કેટલું બધું કરવું પડે છે. એમની શિસ્ત, એમની સમયબદ્ધતા અને કામ પ્રત્યેની એકાગ્રતા જોઈને હું આભી બની ગઈ. મારે માટે તો આ એક રમતનું મેદાન હતું અથવા કહો કે પૈસા કમાવાનું સાધન, માત્ર! મેં મારા કામને કોઈ દિવસ આટલી ગંભીરતાથી જોયું જ નહોતું. અમિતજીને જોયા પછી મને સમજાયું કે, એક વ્યક્તિની સફળતા માટે કેટલા બધા પરિબળો જવાબદાર હોય છે! ‘દો અનજાને’ બોક્સ ઓફિસ પર સફળ ન થઈ પણ એ ગાળામાં હું અમિતજીથી બહુ જ પ્રભાવિત થઈ ગઈ. મારી જિંદગીનો ટર્નિંગ પોઈન્ટ ગણો કે મારા પોતાના બદલાવનું કારણ ગણો તો એ ‘દો અનજાને’નો સમય હતો.

૧૯૭૦નું વર્ષ મારા માટે ચમત્કાર લઈને આવ્યું. મીડિયા અને સિનેમાએ એક નવી રેખા જોઈ. જે લોકો અત્યાર સુધી મને ગંભીરતાથી નહોતા લેતા એ બધા લોકો મારા આ બદલાવને જોઈને ચક્તિ રહી ગયા. લગભગ ‘દો અનજાને’ થી ‘ઉમરાવ જાન’ સુધીનો મારો પ્રવાસ એટલે, ‘ઘર’, ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’, ‘સુહાગ’, ‘ઉત્સવ’, ‘કલિયુગ’, ‘વિજેતા’ અને સૌથી મહત્ત્વની ફિલ્મ એટલે, હૃષીકેશ મુખર્જીની ‘ખુબસૂરત’ જેવી ફિલ્મો જેણે મને એક નવી ઈમેજ આપી. હૃષીદા આજે પણ મને ‘ચેન્નાપુન્નુ’ કહે છે. જેનો અર્થ પરિવારની સૌથી નાની દીકરી થાય છે. સાવનકુમાર, દુલાલ ગુહા, મોહન સહેગલ અને હૃષીદાની સાથે સાથે શ્યામ બેનેગલ, ગોવિંદ નિહલાની, શશી કપૂર જેવા દિગ્દર્શકો સાથે મેં કામ કર્યું. જે ઈન્ડસ્ટ્રી મને એક રખડેલ, નકામી અને બેકાર સ્ત્રી સમજતી હતી એ ઈન્ડસ્ટ્રીએ આજે મને સન્માન અને અહોભાવની નજરે જોવાની ફરજ પડી. આ બધા માટે હું અમિતજીને જેટલો આભાર માનું એટલો ઓછો છે.

જયાજીએ અમિતજીને મારી સાથે કામ કરવાની ના પાડી. અખબારોએ અમારા રોમેન્સને ચગાવ્યો. જાતજાતની કથાઓ વહેતી થઈ ગઈ. એમાં હેમા માલિનીએ ધર્મેન્દ્ર સાથે લગ્ન કરી લીધાં… બંનેએ ઈસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કરીને, ધર્મેન્દ્રના પ્રથમ પત્ની પ્રકાશને છૂટાછેડા આપ્યા વગર લગ્ન કર્યા એટલું જ નહીં, હેમાજી પ્રેગ્નેન્ટ હતા ત્યારે અખબારોએ, ફિલ્મી મેગેઝિનોએ કોઈ કારણ વગર મારો અને અમિતજીનો અફેર ચગાવ્યો, એટલું જ નહીં, અમે પણ લગ્ન કરવાના છીએ અથવા કરી લીધા એવી અફવાઓ વહેતી થઈ ગઈ.

એવામાં એક કિસ્સો બન્યો જેણે આ અફેરની વાતોને વધુ ઘેરો રંગ આપ્યો. ૨૨ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૦ના દિવસે રિશી કપૂર અને નિતુ સિંઘનાં લગ્ન હતાં. આર.કે. સ્ટુડિયોમાં આખી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી, મીડિયા અને જેનું નામ લઈ શકીએ એવા બધા મોટાં નામો હાજર હતા. અમિતજી પણ એમના પરિવાર સાથે લગ્નમાં આવ્યા હતા. હું જ્યારે દાખલ થઈ ત્યારે મીડિયાએ રિશી-નિતુને છોડીને મારા ફોટા પાડવા માંડ્યા. લાલ અને સફેદ સાડીમાં ખૂબ સજીધજીને હું લગ્નમાં ગઈ હતી. મેં માથામાં સિંદૂર પૂર્યું હતું. મીડિયાએ મારા એ સિંદૂર પર સવાલ ઉઠાવ્યા… મને નવાઈ લાગી, પરંતુ જ્યારે મને રિયલાઈઝ થયું ત્યારે ઘણું મોડું થઈ ગયું હતું ! અમિતજીને જવાબ આપવા અઘરા પડ્યા. એમણે મને ક્લેરિફિકેશન કરવાનું કહ્યું ત્યારે મેં સ્ટારડસ્ટ અને સ્ટાર એન્ડ સ્ટાઈલના મેગેઝિનને ઈન્ટરવ્યૂ આપીને કહ્યું, “હું શૂટિંગમાંથી સીધી આવી હતી. મારા ગેટઅપમાં સિંદૂર અને મંગળસૂત્ર હતા. વાળ ધોવાનો સમય નહોતો એટલે સિંદૂર લૂછ્યા વગર હું લગ્નમાં આવી ગઈ… એમાં એટલો હોબાળો કરવાની જરૂર નથી. જોકે, એ ઘટનાનું સત્ય હજી મારા અને અમિતજી સિવાય કોઈને ખબર નથી.

સીમી ગરેવાલ સાથેના એક ઈન્ટરવ્યૂમાં મેં અમિતાભ વિશે કહેલું, “કશું એવું જે મેં જિંદગીમાં પહેલા ક્યારેય નહોતું જોયું. હું એના જેવા માણસને પહેલા ક્યારેય નહોતી મળી. આટલી બધી સારી ક્વોલિટીઝ એક માણસમાં કેવી રીતે હોઈ શકે! હું મૂર્ખ નથી, ઈન્ટેલિજન્ટ છું માટે મને એનામાં વિશ્ર્વાસ કરવાનું ગમ્યું. હું હંમેશાં સારી ચીજને, સારા ગુણને જોઈને ઓળખી જાઉં છું. એ એક પ્રોફાઉન્ડ ક્ષણમાં મને સમજાયું હતું કે જે કંઈ છે તે આ જ છે ! અહીં જ છે.

એ દિવસોમાં મારા ઈન્ટરવ્યૂઝ મારી મચેડીને રજૂ કરવામાં આવતા. અમિતજી સાથેના મારા સંબંધો જાતભાતની રીતે ચગાવામાં આવતા પણ અમિતજીએ કોઈ દિવસ આ રિપોર્ટ્સ કે આક્ષેપો, અફવા કે સત્યો વિશે કોઈ કમેન્ટ કરી નહીં ! આજ સુધી એમણે અમારા સંબંધ વિશે ક્યારેય કશું કહ્યું નથી… હા પણ નહીં, અને ના પણ નથી જ કહી !

‘મુકદ્દર કા સિકંદર’ના પ્રીમિયરમાં જયાજી, દીદીભાઈએ મને કહેલું, “તું બહુ સારી અભિનેત્રી છે પણ ગમે તેટલો અભિનય કરવા છતાં તારી આંખમાં જે સત્ય દેખાય છે એને તું છુપાવી શકીશ નહીં.

હું કંઈ કહું તે પહેલા એમણે એકદમ દૃઢતાથી મને કહી દીધેલું, “અમિતે આ જ સુધી મારા મોઢે ક્યારેય કોઈ અફેરની કબૂલાત કરી નથી… એ કરી શકે એમ જ નથી કારણ કે એ જાણે છે કે જે દિવસે એ બીજી સ્ત્રી સાથેના સંબંધને સ્વીકારશે એ દિવસે હું એને છોડીને જતી રહીશ… હું ડઘાઈ ગયેલી. એમણે કહેલું, “હું અમિતને ક્યારેય ડિવોર્સ નહીં આપું અને એ જે પ્રકારના પરિવારમાં જન્મ્યો છે, ઉછર્યો છે એમાં ઈસ્લામ અંગીકાર કરીને છાનગપતિયાં કરવાનું એના સંસ્કાર કે વ્યક્તિત્વમાં નથી. એમણે આ મને શું કામ કહ્યું એ હું સમજી શકી નહોતી અથવા સમજી ગઈ હતી પણ સ્વીકારી શકી નહોતી.

૮૦નું વર્ષ શરૂ થયું ત્યારે હેમાજીએ લગ્ન કરી લીધા હતા અને હેમા માલિની અને ઝિનત અમાન પણ એમની ખાસ ઈમેજને કારણે ભારતીય દેખાવની ફિલ્મો કરી શક્તા નહોતા. લગભગ તમામ દિગ્દર્શકોની નજર મારા તરફ પડવા લાગી અને ૮૦માં ટી. રામારાવે સાઉથની રિમેકમાં મને કાસ્ટ કરવા માંડી. ‘માંગ ભરો સજના’, ‘જુદાઈ’, ‘એક હી ભૂલ’, ‘સાજન કી સહેલી’ અને ‘બસેરા’ જેવી ફિલ્મો એ સમયે મેં કરી, જે સુપરહિટ રહી. જ્યારે સામે અમિતજીની ચાર ફિલ્મો ઉપરાઉપરી ફ્લોપ થઈ. ૭૯માં યશરાજની ‘કાલા પથ્થર’ અને ૮૦માં ત્રણ ફિલ્મો, ‘રામ બલરામ’, ‘દો ઔર દો પાંચ’ અને ‘દોસ્તાના’ બોક્સ ઓફિસ પર સારો દેખાવ કરી શકી નહીં. મારી સાથે કામ કરવાની જયાજીની મનાઈને કારણે અમિતજીનું પેરિંગ પણ કોઈ હિરોઈન સાથે થતું નહોતું. પરવીન અને ઝિનત સાથે એમણે પેરિંગનો પ્રયાસ કરી જોયો પણ લોકોએ સ્વીકાર્યા નહીં… રાખીજીના ધીમે ધીમે વળતા પાણી હતાં. અમિતજી કારકિર્દીને લઈને ચિંતામાં હતા અને અમારા અફેરની વિગતો હજી પણ અખબારો માટે ચટપટી, ચાટ મસાલા જેવી હતી…

એ ગાળામાં યશરાજે અમિતજીને એક ફિલ્મ સંભળાવી, ‘સિલસિલા’.

જયાજીએ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું, પરંતુ આ અફેરની ખબરો પછી એકવાર ઝઘડામાં એમણે અમિતજીને ધમકી આપી હતી કે જો આ જ પ્રકારનું વર્તન ચાલું રહેશે તો પોતે ફરી કામ કરવાનું શરૂ કરી દેશે… અમિતજી ટીનુ આનંદની ફિલ્મ ‘કાલિયા’ માટે શ્રીનગરમાં શૂટિંગ કરતા હતા, ૨૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૦. યશરાજે એમને ડિનર પર ફિલ્મ સંભળાવી. અમિતજી ફિલ્મ કરવા તૈયાર થયા અને કાચા કાસ્ટીંગમાં વાઈફના રોલમાં શબાના અને ગર્લફ્રેન્ડના રોલમાં પરવીનનો વિચાર કરવામાં આવ્યો. જોકે, યશરાજે શાહરૂખને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું, “હું આ કાસ્ટીંગથી બહુ ખુશ નહોતો. મારો ઉત્સાહ જોઈએ એવો નહોતો એટલે અમિતજીએ મને પૂછ્યું, તમે આ કાસ્ટીંગથી ખુશ છો, સંતોષ છે તમને? મેં કહ્યું ના. અમિતજીએ પૂછ્યું, તો તમારે હિસાબે આઈડિયલ કાસ્ટીંગ શું છે ? મેં હિંમત કરીને કહી દીધું, જયાજી અને રેખાજી… જાણે ડાઈનિંગ ટેબલ પર બોમ્બ ફૂટ્યો હોય એવી શાંતિ પથરાઈ ગઈ

યશરાજે જ્યારે મને આ ફિલ્મ સંભળાવી ત્યારે મેં સંજીવકુમાર સાથે ‘દાસી’ ફિલ્મ માટે ડેટ્સ આપી દીધેલી અને આમિરખાનના પિતા તાહિર હુસૈનની ફિલ્મ ‘લોકેટ’ પણ ફ્લોર પર જવાની તૈયારીમાં હતી. એ ગાળામાં અમિતજીનું એક નાનકડું અફેર ચાલતું હતું… નેલી નામની એક ઈરાનિયન એક્ટ્રેસ સાથે એ ખૂબ નિકટ હતા. પ્રકાશ મહેરાએ એમના એક ઈન્ટરવ્યૂમાં ત્યારે કબૂલાત કરેલી, લાવારિસના શૂટિંગમાં નટરાજ સ્ટુડિયોમાં હું પહોંચી ગઈ હતી. લગભગ ચાર કલાક સુધી મારી અને અમિતજી વચ્ચે ઝઘડો ચાલેલો. સ્ટારડસ્ટે તો રાડારોળ અને મારામારીના પણ રિપોર્ટ પણ છાપી નાખ્યા હતા… મારે એટલું તો સ્વીકારવું જ પડે કે એ દિવસોમાં નેલી સાથેની નિકટતાને કારણે હું અમિતજીથી ઘણી દૂર થઈ ગઈ હતી. મેં ‘દાસી’ અને ‘લોકેટ’ની ડેટ્સ કેન્સલ કરીને ‘સિલસિલા’ને તારીખો આપી… જયાજીએ કામ કરવાનું સ્વીકાર્યું કારણ કે છેલ્લા સીનમાં અમિતાભ કહે છે, “હું પાછો ફર્યો છું તારી પાસે, તારા માટે…

એ ફિલ્મની પ્રીમિયરમાં મેં જયાજીને અમારા પ્રણય દૃશ્યો દરમિયાન રડતા જોયા છે. મને એ નથી સમજાતું કે એવું શું છે જે જયાજી પાસે છે અને મારી પાસે નથી, સવાલ એ છે કે એવું શું છે જે જયા પાસે છે, ને મારી પાસે પણ છે…

‘સિલસિલા’ પછીનો સમય મારે માટે બહુ કશ્મકશનો, પીડાનો, ડિસકમ્ફર્ટનો સમય હતો. ભારતીય ઓડિયન્સે પતિને પત્ની પાસે પાછો ફરેલો જોઈને ફિલ્મને વધાવી લીધી. એક સ્ત્રી, એક પુરુષને ગમે તેટલો પ્રેમ કરે પણ જો એ પત્ની ન હોય-અથવા એના લગ્ન એ પુરુષ સાથે ન થયા હોય તો એમનો સંબંધ રસનો વિષય બની શકે છે, રિસ્પેક્ટનો નહીં. ગોસિપ બની શકે છે, ગ્રેસ નહીં ! ‘સિલસિલા’ પછી અમિતજીની ફિલ્મો ફરી હિટ થવા લાગી. ‘લાવારિસ’, ‘કાલિયા’, ‘સત્તે પે સત્તા’, ‘દેશપ્રેમી’, ‘નમકહલાલ’, ‘ખુદ્દાર’, ‘શક્તિ’, ‘નાસ્તિક’ અને ‘મહાન’… આ બધી ફિલ્મોમાંથી ત્રણ ફિલ્મોમાં મને કાસ્ટ કરવાનો વિચાર કરીને પછી મને પડતી મૂકવામાં આવી. કારણ કે, જયાજીએ સ્પષ્ટ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. ત્યાં સુધીમાં અમિતાભ બચ્ચન સુપર સ્ટાર હતા… એટલે, એમનું કાસ્ટિંગ અગત્યનું હતું. હિરોઈન બહુ મહત્ત્વની નહોતી !

૨૬ જુલાઈ, ૧૯૮૨, અમિતજી બેંગ્લોર યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં શૂટિંગ કરી રહ્યા હતા. પુનિત ઈસ્સાર સાથેની ફાઈટ સિકવન્સમાં એમને ટેબલનો ખૂણો વાગ્યો. ઊભા થઈને એમણે કહ્યું, “મને વાગ્યું છે. એ પછી હેલિકોપ્ટરમાં બ્રીચ કેન્ડી… ડૉક્ટર્સ… દોડાદોડ… છ મહિના ભયાનક સંઘર્ષના, પીડાના અને એકલતાના દિવસો હતા એ. આખા ભારતના અખબારોએ, એમના ફેન્સ, એમના સહકાર્યકરો અને પરિવારે એમના માટે પ્રાર્થના કરી.

એક મને એમના સુધી જવા દેવામાં આવી નહીં.

મને શું થતું હતું એ કોઈએ પૂછ્યું નહીં. મેં પ્રકાશ મહેરા, મનમોહન દેસાઈ, હૃષિદા, શશી અને રોમેશ શર્માને વિનંતી કરી કે જયાજીને ક્ધવેન્સ કરે, પરંતુ મને અંદર જવા દેવાની ના પાડી.

એ પછી ફિલ્મ ફેરને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં મેં કહ્યું, “આ અકસ્માતે મને એ શીખવ્યું જે હું મારી જિંદગીના ૪૦ વર્ષમાં ન શીખી શકી. હું એક વધુ સારી વ્યક્તિ, વધુ મજબૂત વ્યક્તિ તરીકે બહાર આવી. હવે દુનિયાનો કોઈ સંબંધ મારી નબળાઈ નથી. માત્ર સંબંધ તરીકે એ મારી શક્તિ હોઈ શકે !

સામાન્ય રીતે જગત એમ જ ચાલે છે. આપણે બધા સ્ટેટ્સ અને લેબલના માણસો છીએ. લાગણી અને ઈમોશન સાથે આપણી ઝાઝી લેવા-દેવા નથી… કોઈ એક વ્યક્તિની સચ્ચાઈ અને પ્રામાણિક્તા જોઈને આખો સમાજ હચમચી જાય છે કારણ કે એમની સાથે એ સચ્ચાઈ અને પ્રામાણિક્તા નથી. હું નિરાંતે મારા એકદંડિયા મહેલમાં જીવું છું. ફિલ્મો નથી કરતી… ફરઝાના સાથેનો મારો સંબંધ મા-દીકરી, દોસ્ત, બહેન, સેક્રેટરી અને સલાહકારનો છે… મારા ડોગીઝ, પિસ્તી, શિવા અને હવે ટાઈગર મારા સાથીદાર રહ્યા છે. હવે પિસ્તી અને શિવા નથી… પરંતુ એમની યાદો અને એમનો સ્નેહ યાદ કરું તો મારી આંખો ભીંજાઈ જાય છે. માણસ કરતા વધારે જાનવર વફાદાર હોય છે, આપણી પ્રામાણિક્તા અને સચ્ચાઈ એમને સમજાય છે !

મારે કોઈની જરૂર નથી અને હું માનું છું કે હવે કોઈને પણ મારી જરૂર નથી.


Posted by: Bhupendra Jesrani <jesranibd@yahoo.co.in>

મહાન સંગીતકારની જીવનકથની

મહાન સંગીતકારની જીવનકથની

 

જેમને ફિલ્મી શાસ્ત્રીય સંગીતમાં રસ છે એવી દરેક વ્યક્તિએ ચોક્કસ પણે બૈજુબાવરાના ગીતો તો સાંભળ્યા જ  હશે. એમાં તાનસેન અને બૈજુની સંગીત સ્પર્ધાનું  દેશી રાગમાં ગવાયલું એક ગીત ફરીવાર સાંભળી લઈએ.

#

 

 

ખબર છે આના ગાયક કોણ હતા?

આ ડ્યુએટમાં  કંઠ આપનાર સંગીત કાર હતા  ઉસ્તાદ અમિર ખાન અને પંડિત ડી.વી. પુલસ્કર.

પણ આજે વાત કરવી છે.દત્તાત્રય વી પલુસ્કરની નહિ પણ એના સંગીત દિગજ્જ પિતા વિષ્ણુ દિગંબર પલુસ્કરની.

V.Pulaskara

વિષ્ણુ દિગંબર પલુસ્કર

આ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતના અગ્રણી સંગીતકારનો જ્ન્મ મહારાસ્ટ્રના કુરુન્દવાડ નામના નાના ગામમાં ૧૮ ઓગસ્ટ ૧૮૭૨ના રોજ થયો હતો. પલુસ્કરને ઘરમાં સંગીતનું વાતાવરણ મળ્યું. કારણ કે તેમના પિતા દિગંબર ગોપાલ પાલુસ્કર ધાર્મિક સ્તોત્રો અને કીર્તનના સારા ગાયક હતા.  વિષ્ણુ દિગંબર પલુસુકરને બાળપણમાં એક કરુણાંતિકાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

નજીકના શહેરમાં દત્તાત્રેય જયંતીની ઉજવણી દરમ્યાન એમના ચહેરા પર ફટાકડો ફૂટ્યો અને તેમની આંખને ઈજા થઈ. તાત્કાલિક સારવાર ન મળવાને કારણે એમણે દૃષ્ટિ ગુમાવી. સદ્ભાગ્યે પાછળથી તેમને સારવાર મળતાં આંશિક દૃષ્ટિ પાછી મળી હતી.

મિરાજના મહારાજાએ બાળક વિષ્ણુ દિગંબરની સંગીત પ્રત્યેની લગન અને સૂઝ નિહાળી ગ્વાલિયર ઘરાનાના સંગીતકાર ગુરુ બાલક્રિષ્નનબુઆ ઈચલકરણીકર પાસે સંગીત શીખવા મોકલ્યા. તેઓએ તેમના ગુરુ સાથેના સંબંધો બગડ્યા ત્યાં સૂધી બાર વર્ષ એમની પાસે સંગીતનું શિક્ષણ લીધું અને ૧૮૯૬માં છૂટા થયા.

છૂટા થયા પછી એમણે ભારતમાં સંગીત પ્રવાસ શરૂ કર્યો. ઉત્તર ભારતની અનેક હિન્દુસ્તાની સંગીત પ્રણાલિકાનો અભ્યાસ કર્યો. મથુરામાં આવી બ્રજ ભાષા શીખ્યા. ત્યાં ચંદન ચૌબાજી પાસે ધ્રુપદ શૈલીનું શિક્ષણ મેળવ્યું.

           . આ સમય દરમિયાન તેમણે બરોડા અને ગ્વાલિયરના રાજવી કુટુંબોનો સંપર્ક સાધ્યો. 

તેમણે નાણાં કમાવવા માટે જાહેર સંગીત કાર્યક્રમો પણ કર્યા. પલુસકર કદાચ જાહેર સંગીત કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવા માટેનું સૌપ્રથમ શાસ્ત્રીય ગાયક છે. આ પહેલાં શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમો માત્ર રાજદરબાર અને મંદિરોમાં જ યોજાતા હતા.
મથુરા ચાલ્યા ગયા બાદ પલુસુકર લાહોર પહોંચ્યા અને  મે ૫, ૧૯૦૧ માં તેમણે ગંધર્વ વિદ્યાલયની સ્થાપના કરી. સંગીત શાળા માટે દાન ઉપરાંત એમને લોન પણ લેવી પડી હતી.

લાહોર બાદ તેમણે ૧૯૦૮-૦૯ના અરસામાં મુંબઇમાં ગાંધર્વ મહાવિદ્યાલયની સ્થાપના કરી.  વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ ઉપરાંત રહેવા જમવા અને અન્ય સગવડોનો ભાર પણ એઓ જ ઉપાડતા. કેટલાક વર્ષો પછી, આ શાળા નાણાકીય કારણોસર ચલાવવા માટે સક્ષમ ન રહી અને આ કારણે નાણાં ભેગા કરવાબ તેમણે અનેક જાહેર કાર્યક્રમો પણ આપ્યા. આમ છતાં; પલુસ્કરજીની મિલકત પણ જપ્ત થઈ ગઈ હતી.

મુંબઈ ઉપરાંત એમણે નાશિકમાં રામ-નામ-આધાર આશ્રમની સ્થાપના અને સંચાલન કર્યું.

એમનું અંગત કૌટુંબિક જીવન પણ યાતના મુક્ત ન હતું.  એમણે ૧૮૯૦ માં શ્રીમતી રામાબાઈ સાથે લગ્ન કર્યાં. એમના અગિયાર સંતાનોનું બાળ વયે જ અવસાન થયું હતું, બારમું સંતાન દત્તાત્રેય જ્યારે દશ વર્ષના હતા ત્યારે ૨૧ ઓગસ્ટ ૧૯૩૧માં શ્રી વિષ્ણુ દિગંબર પુલસ્કરનું નિધન થયું. ત્યાર પછી એક માત્ર સંતાન દત્તાત્રેયનું પણ યુવાવ્સ્થામાં જ ૧૯૫૫માં અકાળ અવસાન થયું. પત્ની રામાબાઈ પણ બે વર્ષ પછી ૧૯૫૭ માં મૃત્યુ પામ્યા.

વિષ્ણુ દિગંબર પલુસ્કરના વિશ્વવિખ્યાત  શિષ્યોમાં પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર, પંડિત વિનાયક રાવ પટવર્ધન, પંડિત નારાયણ રાવ  વ્યાસ જી.આર. ગોખલે, બી.એ. દેવધર, વામનરાવ,  શંકર શ્રીપદ વોડા, વિષ્ણુદાસ શીરાલી,  અને તેમના પુત્ર ડી.વી. પલુસ્કર જેવા પ્રસિદ્ધ સંગીતકારોનો સમાવેશ થાય છે.

એમણે એમના જીવનકાળ દરમ્યાન સંગીતશાસ્ત્ર અંગે ૭૦ જેટલા પુસ્તકો પ્રસિદ્ધ કર્યા છે. રઘુપતિ રાઘવ રાજારામની સામુહિક ધૂન હોય કે પછી રામચરિત માનસનું સંગીતમય પ્રસારણ હોય, કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં રાષ્ટ્રીય ભાવનાત્મક વંદેમાતરમનું ગાન હોયકે ધાર્મિક અને સામાજિક ઉત્સવોના સંગીતના કાર્યક્રમો હોય; એમણે એમનું સમગ્ર જીવન સંગીતની સેવા અને સંવર્ધન માટે જ અર્પણ કર્યું હતું.

 એમણે શાસ્ત્રીય સંગીત પરિષદોનું આયોજન કરીને લોકપ્રિય બનાવવાનું સફળ અભિયાન ચલાવ્યું. તુલસી, કબીર, સુરદાસ વિગેરે ભક્ત કવિઓના કવિઓના પદોને જૂદા રાગોને શ્રૂંગાર-પ્રધાન ઠુમરીમાં રજુ કરી કરીને જાણીતા કર્યા હતા.

સંગીતવાદ્ય માટે પોતાનું વર્કશોપ ખોલ્યું હતું અને વાદ્ય પ્રદર્શનો પણ યોજ્યા હતા.

એમના જીવન પરની નીચેની એક સરસ ડોક્યુમેન્ટરી જાણવા માણવા જેવી છે.

 

મુક્તકોઃ ડૉ. રઈશ મનીઆર

પ્રવીણ શાસ્ત્રી

અને

‘સ.મ.’ના સમ્પાદકમંડળ તરફથી

સ્વજનો સમા અમારા માનવંતા સૌ વાચકોને આગામી દીવાળીની અને

નુતન વર્ષની અઢળક શુભકામનાઓ.

UttamGajjar

સૌજન્યઃઉત્તમ ગજ્જર

૦૦૦૦૦

મુક્તકો

RaishManiar

ડૉ. રઈશ મનીઆર

 

1.

આપે છે દીલાસા અને રડવા નથી દેતા,

દુ:ખ મારું મને જીરવવા નથી દેતા;

આંસુઓ ટકાવે છે મને ભેજ બનીને,

એ જીવતા માણસને સળગવા નથી દેતા.

2.

આ ખાલી ખીસ્સાને ખંખેરતાં ઘણું નીકળ્યું,

સીલક સફરની અનુભવનું રોકડું નીકળ્યું;

મરી જવાનું થયું મન, એ ક્ષણ વીતાવી લીધી,

પછીની ક્ષણમાં ઘણું જીવવા સમું નીકળ્યું.

3.

ડુબવાના ભયથી બેપરવા ગયા,

શબ્દના ઉંડા કુવે તરવા ગયા;

કો’ ઉપરછલ્લી ગતી ફાવી નહીં,

જ્યાં ગયા ત્યાં સાવ સોંસરવા ગયા.

4.

ભલે અલ્પ તોયે વધારે લખ્યું છે,

લખ્યું તે બધું રક્તધારે લખ્યું છે;

લખાણે લખાણે પ્રહારો થયા છે,

અમે પણ પ્રહારે પ્રહારે લખ્યું છે.

 

5.

મંત્ર, કીર્તન અને નમાજ ગઝલ,

આપણે ત્યાં સવારસાંજ ગઝલ;

એય સાચું કે મારું દર્દ ગઝલ,

એય સાચું કે છે ઈલાજ ગઝલ.

6.

વેદનાઓ ધરાર લઈ આવો,

લોહીની આરપાર લઈ આવો;

એક દરીયો છે આપની અંદર,

એક ખોબો બહાર લઈ આવો.

 

7.

અજવાળું પણ થયું અને પીડા થતી રહી,

છાતીના એક ખુણે કવીતા થતી રહી;

સળગી રહેલા ઘરમાં હવાની અવરજવર,

શ્વાસોની રોજ અગ્નીપરીક્ષા થતી રહી.

 

8.

સાચો છું તોય હું મને સાબીત નહીં કરું,

હું સત્યને એ રીતથી લજ્જીત નહીં કરું;

રાખે જો વીશ્વને તું વીખરાયેલું, પ્રભુ!

જા, હુંય મારા ઘરને વ્યવસ્થીત નહીં કરું.

 

9.

સ્મરણોનો આ પડાવ ઉઠાવીને ક્યાં જશે?

સ્પર્શોના લીલા ઘાવ ઉઠાવીને ક્યાં જશે?

કાલે અહીં નદી હતી, આજે નથી ‘રઈશ’,

માથા ઉપર આ નાવ ઉઠાવીને ક્યાં જશે?

10.

સાવ પરપોટા જેવો આ અવતાર છે,

ને સમયની સપાટી અણીદાર છે;

જીન્દગી, જીન્દગી ! આપણાં બે મહીં,

કોણ છે અશ્વ ને કોણ અસવાર છે?

 

11.

તરવું કદી ન ફાવ્યું મને, તળ સુધી ગયો,

અમૃતની ઝંખનામાં હળાહળ સુધી ગયો;

મન્દીર કે મસ્જીદો સુધી અટકી ગયા સહુ,

જીજ્ઞાસાવશ જરાક હું આગળ સુધી ગયો.

 

12.

ન ભોમીયા, ન તો નક્શા લઈને રખડું છું,

લપેટી પગમાં, હું રસ્તા લઈને રખડું છું;

તલાશ છે મને મારી સળંગ હસ્તીની,

હું મારા અંશો અધુરા લઈને રખડું છું,

 

13.

રખડપટ્ટીને હું પ્રવાસો ગણું છું,

ને અડચણ નડે તો વીસામો ગણું છું;

દીવસભરની ઘટમાળ, જાણે મુકદ્દમો!

ને નીંદરને હું તો ચુકાદો ગણું છું.

 

14.

જ્યાં સ્નાન કરવા ઉતર્યો, બીલકુલ સુકી નદી છે,

એ લુપ્ત થઈ ચુકી છે, એ તો સરસ્વતી છે;

વસ્ત્રાહરણનું સાહસ, ને એકલો દુઃશાસન!

કંઈ કેટલાની એમાં નીઃશબ્દ સંમતી છે.

15.

ગમની ગહરાઈ ગઈ, ઉર્મીની ઉંચાઈ ગઈ,

બસ, ગઝલમાંથી મનોજાઈ, રમેશાઈ ગઈ;

સ્વસ્થ સઘળાં, કોઈ ઘાયલ નથી; કોઈ ન મરીઝ,

કોને કહીએ કે ગઝલ, સાવ તું નંખાઈ ગઈ!

 

16.

શમણું ભલે ને નભમાં વીહરવાનું હોય છે,

આંધી બનેલ ધુળને ઠરવાનું હોય છે;

હો પુષ્પ કે મનુષ્ય, બસ અવધીનો છે ફરક,

ખરતાં પહેલાં સ્હેજ નીખરવાનું હોય છે.

 

17.

જાણી ગયો છું આજ, કશું જાણતો નથી,

શું દર્દ? શું ઈલાજ? કશું જાણતો નથી!

આંબી વીજયની રેખ, ત્યાં છાલાં પડ્યાં પગે,

માથા ઉપરનો તાજ કશું જાણતો નથી!

 

18.

શ્રદ્ધા લઈ જાય છે, પણ એક સુધી,

આપણે પહોંચવું, દરેક સુધી;

હર કોઈ જાય છે, હરી પાસે,

ક્યાં હરી જાય છે હરેક સુધી!

 

19.

શબ્દોમાં કંઈ વીશેષ હું મુદ્રીત ન થઈ શક્યો,

એ ભાવમાં છું શેષ, જે મુખરીત ન થઈ શક્યો;

મારી ગઝલ, ને વાત હો મારી જ, એટલે,

એકેય શેર મારો સુભાષીત ન થઈ શક્યો.

 

20.

ચેતજે, જીતમાંય હાર ન હો,

સુખ એ દુઃખનો કોઈ પ્રકાર ન હો;

એવો કોઈ મુગટ બન્યો જ નથી,

જેનો માથે જરાય ભાર ન હો.

 

21.

હયાતી આપી યુગોથી હવન ચલાવે છે,

જ્વલંત જાત દઈ એ જ્વલન ચલાવે છે;

‘રઈશ’ એ તને ક્યાંથી ઠરીને બેસવા દે?

ગ્રહો જે ઘુમતા રાખી ગગન ચલાવે છે!

 

22.

આવ્યું ન આવનાર, સમસ્યા કશી નથી,

ખુલ્લાં પડ્યાં છે દ્વાર, સમસ્યા કશી નથી;

આશા છે એકની અને આદત બીજાની છે,

હા હોય કે નકાર, સમસ્યા કશી નથી.

 

23.

વીશ્વાસ પણ ગમે છે, ધોખો મને ગમે છે,

છાતીએ ઘાવ કાયમ, તાજો મને ગમે છે;

પોતે તબીબ છું; પણ મારો ઈલાજ ક્યાંથી?

વર્ષોથી સંઘરેલા રોગો મને ગમે છે.

24.

જે મળે માન કે અપમાન સ્વીકારી લઈએ,

એ નથી આપણી પહેચાન, સ્વીકારી લઈએ;

પાઘડીઓને ઉડાવે છે પવન સદીઓથી,

ધુળ ખંખેરી બચી શાન, સ્વીકારી લઈએ.

25.

મેં તારા નામનો ટહુકો અહીં છાતીમાં રાખ્યો છે,

ભુંસાવા ક્યાં દીધો કક્કો, હજુ પાટીમાં રાખ્યો છે;

મલક કંઈ કેટલા ખુંદ્યા બધાની ધુળ ચોંટી; પણ

હજુ પણ મારો ધબકારો મેં ગુજરાતીમાં રાખ્યો છે.

 

26.

વૃદ્ધી છે વસ્તુઓની હવે ઘરમાં જેટલી,

મળતી ન વૃદ્ધ માટે જગા હૈયા જેટલી.

દાદા વીચારે ઘરમાં ખુણો ક્યાં છે મારે કાજ?

હા, ભીંત પર બચી છે જગા ફોટા જેટલી!

 

27.

ઉતાવળ …કશેક પહોંચવાની ઉતાવળ,

ન હોવાની ચીંતા, થવાની ઉતાવળ;

શીખર પર જગા અલ્પ, ને ભય પતનનો;

હતી ટોચ પર પહોંચવાની ઉતાવળ.

 

28.

પર્વતોમાંય રસ્તા પડી જાય છે,

મૃગજળોની તરી નાવડી જાય છે;

હાંફતા હાંફતા હાંફતા એક દી’,

શ્વાસ લેતા પછી આવડી જાય છે.

29.

યુવાની જાય છે, ક્યાં વૃદ્ધ બનતાં વાર લાગે છે!

જીવન જીવતાં રહીને બુદ્ધ બનતાં વાર લાગે છે.

કશું પાસે ન હો ઝાઝું, કશાની ખેવના ના હો,

જીવનમાં એટલા સમૃદ્ધ બનતાં વાર લાગે છે.

30.

કોણે કહ્યું કે રસ્તે પથ્થર બહુ નડે છે,

હો બુટની જે અંદર કંકર બહુ નડે છે;

સાથી બની બનીને જોડાય જે શરુમાં,

યાત્રામાં એ જ સઘળાં આખર બહુ નડે છે.

ડૉ. રઈશ મનીઆર

સર્જકસમ્પર્ક:

–ડૉ. રઈશ મનીઆર,

6-B, રત્નસાગર એપાર્ટમેન્ટ, ચાંદનીચોક પાસે, પીપલોદ, સુરત-395 007

Mobile : 98251 37077

eMail : amiraeesh@yahoo.co.in

વીશેષ નોંધ :

ફક્ત બે જ પાનાંમાં આ પુરાં ત્રીસ જેટલાં મુક્તકોને કલાત્મક રીતે સમાવતી રુપકડી; પણ અજીબોગરીબ, ઈ.બુક જોવી–માણવી હોય તો, અમને લખજો.. મોકલીશું..

–સુનીલ શાહ – sunilshah101@gmail.com –ઉત્તમ ગજ્જર – uttamgajjar@gmail.com

 ‘સન્ડે ઈ.મહેફીલ’ના આ ગઝલઅંકના અતીથી સમ્પાદક અને સંકલનકાર સુરતના યુવાગઝલકાર ભાઈ શ્રી ગૌરાંગ ઠાકર  ( gaurang_charu@yahoo.com) નો ખુબ ખુબ આભાર..

  • ઉત્તમ ગજ્જર

                                     @

‘સન્ડે ઈ.મહેફીલ’ – વર્ષ : તેરમું – અંક : 385 – 15 October, 2017

‘ઉંઝાજોડણી’માં સાભાર અક્ષરાંકન : શ્રી સુનીલ શાહ sunilshah101@gmail.com

@@@

Have you ever visited : http://www.gujaratilexicon.com  ?

More than 3,40,79,000 Gujarati Language lovers have visited http://www.gujaratilexicon.com
More than 82,63,000 have visited Digital Bhagwadgomandal
http://www.bhagwadgomandal.com
More than 9,50,000 have visited Lokkosh
http://lokkosh.gujaratilexicon.com

More than 6,94,000 have visited Global-Gujaratilexicon
http://global.gujaratilexicon.com

@@@@@@@@@

દર્દ અને દવા –સૌંદર્યા નસીમ અનુવાદક : અશોક ભાર્ગવ

દર્દ અને દવા

SaudaryaAsim

–સૌંદર્યા નસીમ [Face Book Profile Emage]

અનુવાદક : અશોક ભાર્ગવ

*****

UttamGajjar

સૌજન્યઃ ઉત્તમ ગજ્જર [SEM]

(કાબુલમાં જન્મેલી સૌંદર્યા નસીમ (https://www.facebook.com/saundarya.naseem) પોતાના પીતાની શોધમાં ભારત આવી છે અને ઈગ્નુ(ઈન્દીરા ગાંધી નેહરુ યુનીવર્સીટી)માં પોષણ અને સમાજવીજ્ઞાનમાં અભ્યાસ કરી, હાલ દેહરાદુનમાં પોતાનું ‘હેલ્થ કેર ક્લીનીક’ ચલાવે છે. આ લખાણ એમની ફેસબુક વૉલ પરથી, એમના સૌજન્યથી, સારવીને લીધું છે.– અનુવાદક)

બન્યું એવું કે અમે તાજમહેલના શહેર આગરાથી સહેજ જ આગળ વધ્યાં હતાં ને ખબર પડી કે અમારી ટ્રેન બગડી છે અને રીપેઅર થતાં દોઢેક કલાક લાગશે. એક નાનકડા સ્ટેશન પર ટ્રેન ઉભી રહી. પગછુટા કરવા હું, અમ્મી અને અમારા સહાયક કલીમ સાથે પ્લેટફોર્મ પર ઉતરી. અમ્મીને ચાલવાની ઈચ્છા નહોતી એટલે એ બાંકડા પર બેસી ગયાં. હું ચાલતાં ચાલતાં પ્લેટફોર્મના બીજા છેડે પહોંચી ગઈ. માંડ બે ચાર જણ નજરે પડતા હતા. કદાચ અહીં બહુ ગાડીઓની અવર જવર નહોતી. એક ફળની લારી દેખાઈ. મેં કેળાં લેવાનું વીચાર્યું. એટલામાં કલીમને મારી બાજુ દોડતો જોયો. તે મને બુમ પાડતો હતો. મેં પણ દોટ મુકી. અમ્મીના બાંકડા પાસે અજબ નજારો હતો. ત્યાં બાંકડાની ફરતે મવાલી જેવા હટ્ટાકટ્ટા પાંચ જણા હતા. તેઓ મમ્મીની આજુબાજુ ફરતા અને ‘ક્યા પીસ હૈ, મોનુ યાર!’ એમ બોલતા હતા. મને જોઈને એક જણ આકાશ તરફ જોઈ બોલ્યો, ‘કમાલ હો ગયા, યાર, દો દો પીસ!’ તેઓ અમારા ભણી જોતા નહોતા; પણ નીશાન અમે જ હતાં.

અમ્મી સહેજ હેબતાઈ ગયાં હતાં. અજાણ્યો વીસ્તાર હતો, અમારા સહાયકની પણ કંઈ બોલવાની હીમ્મત નહોતી ચાલતી. એ કંઈ બોલવા જાય તો તેઓ એની ઠેકડી ઉડાડે, ‘તને શી તકલીફ છે? અમે તને કંઈ નથી કહેતા, અમે અંદરોઅંદર વાત પણ ના કરીએ?’ અમ્મીએ મને ઈશારો કર્યો કે આપણે બોગીમાં બેસી જઈએ; પણ આવા ટાણે પીછેહઠ કરવાનું હું શીખી નહોતી.

અફઘાનીસ્તાનથી હીન્દુસ્તાન આવતાં હું એટલી મુસીબતો વેઠી ચુકી હતી કે હવે કપરા સંજોગોમાં ‘બીક’ નામની વસ્તુ ક્યાં ગાયબ થઈ જાય છે, ખબર નથી. હું તો તેમની સાથે બાથ ભીડવાનો નીર્ધાર કરી ચુકી હતી. મારો સહાયક કલીમ બીકને લીધે ધ્રુજતો હતો. મેં એને ખખડાવ્યો કે આવી રીતે ડરવું હોય તો ફરી વાર મારી સાથે ન આવીશ. મેં પ્રેમથી એ લોકો જોડે વાત કરવાની કોશીશ કરી; (થોડુંઘણું લખવા સીવાય હજી મને હીંદી બોલવાનો મહાવરો નહોતો) જ્યારે એ લોકોને ખબર પડી કે હું તેમની ભાષા બોલી નથી શકતી તો કદાચ મને હીંદી પણ નહીં સમજાતી હોય એમ જાણી તેઓ ગાળો ભાંડવા લાગ્યા. એમને ખબર નહોતી કે હું અને કલીમ હીંદી બરાબર સમજતા હતા. જોતજોતામાં આજુબાજુ ટોળું ભેગું થઈ ગયું; પણ કોઈએ વીરોધ કરવાની હીમ્મત દાખવી નહીં. વળી, કલીમે એકબે જણને વચ્ચે પડવાની વીનન્તી કરી. તો કહે કે : આ બધા તો, આ વીસ્તારના મવાલીઓ છે. એમની સાથે પંગો ના લેવાય. હજી કંઈ ખાટુંમોળું થયું નથી. તમે છાનામાના બોગીમાં જઈને બેસી જાઓ.

આ ટાંકણે મેં કલીમને મારી વાતનો તરજુમો કરી એમને સમજાવવા કહ્યું. ઘડીક એવું લાગ્યું કે તેઓ થોડા નરમ પડી રહ્યા છે; પણ તેઓએ ફરી એમની હરકત શરુ કરી. સારું હતું કે એ લોકો દુર ઉભા રહીને એલફેલ બોલી રહ્યા હતા. ધ્યાનના અભ્યાસથી હું ધીરજ રાખતા શીખી ગઈ હતી. એટલે થોડી વાર હું ડર્યા વીના ઉભી રહી. પછી ધીમે ધીમે હું એ લોકો વચ્ચે પહોંચી અને સૌથી બળવાન દેખાતા માણસ સામે ઉભી રહી. જેવી એની બદનજર મારા પર પડી; તેવો મારો હાથ ઉઠ્યો ને સટાક…. ! એક જોરદાર તમાચો એના ગાલ પર પડ્યો. કોઈને આવો અણસાર નહોતો. બીજા ચાર જણ તો સડક થઈ ગયા. પળવાર રહીને બાકીનામાંથી કોઈ મારી બાજુ ધસે તે પહેલાં એમણે જોયું કે તમાચો ખાધેલ માણસ તો બેભાન અવસ્થામાં ભોંયભેગો હતો! બધા અચરજમાં હતા કે એક જ તમાચામાં કોઈ બેભાન કેવી રીતે થઈ શકે ?

એ બીચારાઓને ખબર નહોતી કે જે નમણી અને ભલીભોળી દેખાતી છોકરી જોડે તેમનો પનારો પડ્યો છે, તે કરાટેની બ્લેક બેલ્ટ છે. મારી અમ્મી અને મારું પોતાનું રક્ષણ કરવા આ કળા મેં હીન્દુસ્તાન આવ્યા પછી હસ્તગત કરી લીધી હતી. બ્લેક બેલ્ટ હાંસલ કર્યા પછી ક્યારેય એવું બન્યું નથી કે મારો એક તમાચો ખાધા પછી કોઈ હોશ જાળવી શક્યો હોય. વળી, કરાટેનો અભ્યાસ તો હજી પણ દરરોજ હું કરું છું; પણ તે દીવસે તો જાણે મારા અભ્યાસની કસોટી હતી.

પછી મેં શાન્તીથી મારી કાચીપાકી હીન્દીમાં જણાવ્યુ કે તમારામાંથી જેને પણ મને અડકવાની ઈચ્છા હોય અને જેને લાગે કે તે મારો તમાચો ખમી શકશે, તે સામે આવે. અત્યાર સુધીમાં એ લોકો સમજી ગયા હતા કે ચાર–પાંચ જણનો સામનો કરવા હું એકલી જ પુરતી છું. હવે ટ્રેનમાંથી ઉતરેલા કેટલાક તમાસો જોનારાઓ બાંયો ચડાવી મેદાને પડ્યા; પણ મેં બધાને ઠપકો આપી રોક્યા. જ્યારે જરુર હતી, ત્યારે કોઈ સામે ન આવ્યા અને હવે બહાદુરીનું પ્રદર્શન કરવા માંગો છો!  એટલામાં પેલા પાંચમાંથી એકે સ્ટેશનની બહાર દોટ મુકી.

પછી મેં નીચે જોયું તો બેભાન માણસને પડવાને લીધે માથામાં વાગ્યું હતું. સહેજ લોહી પણ નીકળતું હતું. મેં કલીમને બોગીમાંથી દવાની કીટ લાવવા જણાવ્યું અને બેભાન માણસ પર પાણી છાંટવા લાગી. લોકોને અલબત્ત, અજીબ લાગતું હતું કે જેણે જખ્મ આપ્યા હતા, તે હવે દવા કરી રહી છે! પણ આ સંસ્કાર તો હું હીન્દુસ્તાન આવીને શીખી હતી. પોતાના રક્ષણ કાજે હું કોઈ પર હાથ ઉગામી શકું છું; પણ નફરત કરવાની જરુર મને જણાતી નથી. માણસ હવે હોશમાં હતો. તેને માથામાં સહેજ વાગ્યું હતું, તેની મેં પાટાપીંડી કરી. એ માણસની દશા જોવા જેવી હતી. એ ભોંઠો પડ્યો હતો.

એટલામાં કેટલાક લોકો બુમો પાડતા અને હાથમાં લાકડીઓ લઈને આવતા દેખાયા. તેમાં બે બહેનો પણ હતી. એકે કહ્યું કે કોણે એના ભાઈ પર હાથ ઉગામવાની હીમ્મત કરી છે ? હું એની પાસે ગઈ. જ્યારે એને ખબર પડી કે મેં આ કર્યુ છે, તો તેના અચરજનો પાર ના રહ્યો. એ બહેનને હતું કે એના ભાઈનો ઝઘડો કોઈ પુરુષ સાથે થયો છે; પણ અહીં તો મામલો ઉંધો હતો. ખાસ્સી વાર સુધી તે મને અપલક જોતી રહી. માથું નમાવીને બેઠેલા ભાઈએ પણ હવે હાથ જોડી દીધા હતા અને પોતાની બહેનને શાન્ત રહેવા જણાવ્યું. એને પોતાની ભુલ સમજાઈ હતી.

મેં એની બહેન તરફ હાથ લંબાવ્યો. તે મને ભેટી પડી. એણે કહ્યું કે આજે ખોટે રસ્તે ચાલતા એના ભાઈને પાઠ મળી ગયો છે. મેં બે હજારની નોટ કાઢીને બહેનના હાથમાં મુકી. ‘યે દવા કે પૈસે હૈં, રખીએ. જખ્મ મૈંને દીયે હૈં; તો દવા ભી મેરી તરફ સે.’ ત્યાં જ ટ્રેન ઉપડવાની સીટી વાગી. અમે બોગીમાં સવાર થયાં. ગામ લોકો તરફ હાથ હલાવ્યો તો જોઈને ખુશી થઈ કે તેમણે પણ વળતા હાથ હલાવ્યા. ટ્રેન ચાલી તો લાગ્યું કે જીન્દગીને એક નવી લહેર મળી.

સારું થયું કે ખોટું; ખબર નથી. બહેનોને મારી ભલામણ છે કે તેઓએ પોતાનું રક્ષણ જાતે કરવાની હીમ્મત અને હુનર કેળવી લેવાં જોઈએ. એમાં પુરુષ સમોવડી થવાની વાત નથી. સ્ત્રીએ સાચા અર્થમાં સ્ત્રી બનવાની જરુર છે. મારી સમજણ છે કે સ્ત્રી અને પુરુષમાં કોઈ ચઢીયાતું કે ઉતરતું નથી. જો આપણે આપણી ધરતીને જહન્નમનાં બી ને ખાતર–પાણી આપતાં રહીશું, તો જન્નતના આસમાની ખ્યાલોનો શો મતલબ ?

–સૌંદર્યા નસીમ

ગુજરાતી રુપાન્તર : અશોક ભાર્ગવ : ( idealindia1@gmail.com)  – વડોદરા

તા. 01-07-2017ના ‘ભૂમિપુત્ર’ પાક્ષીકના પાન 22 ઉપરથી, સમ્પાદક મંડળનાં બહેન પારુલ દાંડીકર અને રુપાન્તરકાર ભાઈ અશોક ભાર્ગવની પરવાનગીથી સાભાર…

(આગ્રાથી પ્રકાશીત થતા પ્રસીદ્ધनवभारत टाईम्सમાં તા. 20-05-2017 ને શનીવારના અંકમાં (http://epaper.navbharattimes.com/paper/14-13@13-20@05@2017-1001.html)   આ કીસ્સો પ્રકાશીત થયો છે.)   

હવે ‘ભૂમિપુત્ર’ પાક્ષીક વીશે થોડુંક:

સરનામું : હુઝરાતપાગા, વડોદરા, -390 001 ફોન : 0265- 243 7957, સમ્પાદક : રજની દવે, સમ્પાદક–મંડળ : બહેન સ્વાતિ  (SWATI MICHEL (swati43@gmail.com)  અને બહેન પારુલ દાંડીકર (PARUL DANDIKAR (bhoomiyagna@gmail.com). દર માસની પહેલી અને પંદરમી તારીખે પ્રકાશીત થતા આ પાક્ષીકનું વાર્ષીક લવાજમ છે – દેશમાં : રુપીયા 200, આજીવન અનામત : રુપીયા 2,500 અને વીદેશે વાર્ષીક લવાજમ છે : (એરમેલથી) 1,500 રુપીયા. લવાજમ ‘યજ્ઞ પ્રકાશન’ સમીતીના દેના બૅન્ક, મંગળબજાર, વડોદરાના ખાતા નંબર : 0588 10001978માં પણ ભરી શકાય છે.

..ઉત્તમ.મધુ ગજ્જર..

 

Saundarya is Nutritionist and Sociologist at Saundarya Health Care, Lives in Dehra Dun, India

(Single) From Kabul, Afghanistan

સૌંદર્યા નસીમનું ફેસબુક પેજ– https://www.facebook.com/saundarya.naseem

 

@@@

‘સન્ડે ઈ.મહેફીલ’ – વર્ષઃ તેરમું – અંકઃ 384 –October 01, 2017

‘ઉંઝાજોડણી’માં અક્ષરાંકનઃ ઉત્તમ ગજ્જર – uttamgajjar@gmail.com

 

 

@@@@@

 

Have you ever visited : http://www.gujaratilexicon.com  ?

More than 3,41,32,000 Gujarati Language lovers have visited http://www.gujaratilexicon.com
More than 83,28,000 have visited Digital Bhagwadgomandal
http://www.bhagwadgomandal.com
More than 9,54,000 have visited Lokkosh
http://lokkosh.gujaratilexicon.com

More than 7,07,000 have visited Global-Gujaratilexicon
http://global.gujaratilexicon.com

 

 

@@@@@@@@@

નવીનભાઈની સાચુકલી બર્થડે અને નવરાત્રીની નિર્દંભ વાતો

 

Navin Banker

happy-birthday-animated-with-music-5

નવીનભાઈની નિર્દંભ નવરાત્રી

અમે જ્યારે જુવાન હતા ત્યારે કહેતા કે નવરાત્રી તો વિજાતીય સંબંધો બાંધવા માટેની મોસમ છે.ટેલન્ટ ઇવનીંગ, યુથ ફેસ્ટીવલ અને નવરાત્રિ…એ વિજાતીય મૈત્રિના જન્મદિનો છે. આ ઉન્માદક વાતાવરણમાં સહજ રીતે જ સંબંધો બંધાઇ જાય. પ્રેમના નામે સડસડાટ સીડીઓ ચઢી જવાય.

 

ઉત્સવો અને તેમાંય નવરાત્રી તો ઉન્માદથી ઉજવવાનો ઉત્સવ છે.

 

છેલ્લા થોડા વર્ષોથી, નવરાત્રી આધુનિક એન્ટરટેઇનમેન્ટ પર્વ બની ગયું છે. લગ્ન ઉત્સવોમાં અને અન્ય ઉજવણીઓમાં પણ ગરબારાસ રમાય છે.અદ્યતન સાઉન્ડ સીસ્ટમ,ઝળહળતી પ્રકાશિત લાઈટ્સ ડીઝાઇનર ગામઠી પરિવેશો, ડીજીટલ મ્યુઝીક સીસ્ટમ  સાથે ગરબારાસ રમાય ત્યારે આ મલ્ટીમીલીયન ડોલર્સનો વ્યવસાય , માતાજીનું પર્વ નથી રહેતો, એ નૃત્યપર્વ બની જાય છે.

 

નવરાત્રી એ રીલેક્સ થવા માટેનું પર્વ છે. નૃત્ય અંદરથી આવે છે. નૃત્ય અનાયાસ છે. આનંદની ક્ષણોમાં પગ થિરકવા માંડે એવા આનંદની અભિવ્યક્તિ છે. જીવનઉર્જા વહે છે ત્યારે નૃત્ય સર્જાય છે. નૃત્ય કરનારાઓની ભંગિમાઓમાં લચક હોય છે. નજાકત હોય છે. કમનિયતા હોય છે. લાવણ્ય હોય છે. સ્ફુર્તિ હોય છે. નૃત્યમાં સહભાગી બનાવવાનો અવસર તે નવરાત્રી.

 

નવરાત્રી યુવાનીનો તહેવાર છે.

 

નવરાત્રી એ મનના માણિગર સાથેની મગ્નતાનો માઈન્ડસેટ છે.

 

નવરાત્રી એ મિલનપર્વ છે. સાહચર્યપર્વ છે. શણગાર પર્વ છે.

 

પંચોતેર વટાવી ગયેલા પુરૂષોને  તો ટીવી પર આવતા રીયાલિટી શો જોઇને પણ ઉન્માદ થાય. આ માણસો ગરબામાં તો ઘુમી શકવાનું સામર્થ્ય ધરાવતા નથી હોતા એટલે ગરબે ઘુમતી ગોરીઓના હિલોળા જોઇને નયનપિપાસા  તૃપ્ત કરી લેતા હોય છે. રસિક પુરૂષો માટે ઉંમરનો પડાવ બાધક નથી હોતો.

 

નવરાત્રીઓ ઝાકઝમાળ હોય છે. યુવાનો માટે ઉન્માદની, પ્રૌઢો માટે અફસોસની અને વૃધ્ધો માટે ફરિયાદની આ રાત્રિઓ છે. નવરાત્રી આવવાની હોય એના મહિનાઓ પહેલાથી યુવાનો અને યુવતિઓ વિશિષ્ટ તૈયારીમાં લાગી જતા હોય છે. નવી નવી સ્ટાઇલો શીખવાની, ચણિયાચોળી, કેડિયા અને ફેંટા ખરીદવાના.  ગઈસાલ જેની સાથે રાહડા લીધા હોય પણ લજ્જાને કારણે આગળ ના વધી શક્યા હોઇએ એની સાથે આ વખતે કેવી રીતે લાઈન મારીશું એના રંગીન સ્વપ્નાઓ જોવાના.

 

જેની ઉંમર હમણાં જ વીતી ગઈ છે એવા  પ્રૌઢ પુરૂષો અને મેનોપોઝ આવી ગયેલી પ્રૌઢાઓ , વીતી ગયેલી વસંતનો અફસોસ કરવા લાગે છે.  મન તો હજી કુદાકુદ કરે છે પણ શરીર સાથ નથી આપતું. સમવયસ્ક મિત્રો અને બહેનપણીઓ પણ સાથ નથી આપતાં.

 

સાવ બુઢ્ઢા થઈ ગયેલા પુરૂષો , સ્ત્રીઓના લો-કટ બ્લાઉઝ અને માઈકના ઘોંઘાટ અંગે ફરિયાદ કરવા લાગે છે.  ‘આવા ગરબા તે કાંઇ ગવાતા હશે’ કે  ‘અંબે માતાને નામે આવા ફિલ્મી ગીતોની ધુનો પર હાય..હાય અલી બા.. પેલી હેડમ્બા કેવા થેકડા મારે છે ?’  જેવું ગણગણીને હૈયાવરાળ ઠાલવતા હોય છે.

 

કેટલાક  વૃધ્ધ રસિક પુરૂષો પોતાની પત્ની સાથે ખુરશી પર બેઠા હોય પણ તસતસતા કેડિયા પહેરેલી ભરાવદાર સ્ત્રીઓના હિલોળા લેતા યૌવનનો રસ આંખ વાટે પીતા હોય છે.

 

આવું કરવામાં કોઇ જ વિકૃતિ નથી.

આ બધું સ્વાસ્થ્યવર્ધક  છે.

 

હવે મૂળ  વાત પર આવું. ગઈકાલે મારી સાચ્ચી બર્થ ડે હતી. પાસપોર્ટમાં તો ખોટી બર્થ ડે છે. ૨૬ સપ્ટેમ્બર તારીખ પ્રમાણે  અને તિથી પ્રમાણે.આસો સુદ છઠ્ઠ-  નવરાત્રિનું છઠ્ઠુ નોરતું. આ વખતે તિથી અને તારીખ બન્ને એક જ દિવસે આવ્યા હતા./ ઇન્ડીયામાં મારા દાદીમા વિચક્ષણ વિદ્યાબા , એ જમાનામાં, બે આનાના  બાર કેળા નો પ્રસાદ મલ્લા માતાને ધરાવતા. આજે મારી મરજાદી પુષ્ટિમાર્ગિય પત્ની, નોરતાની છઠ્ઠને દિવસે, મારો હાથ પકડીને, ગુજરાતી સમાજના ગરબામાં લઈ જાય છે અને અગિયાર ડોલર, આરતીમાં લખાવીને, મારી પાસે આરતીની થાળી પકડાવી દે છે. વ્યક્તિગત રીતે હું કાંઇ મુર્તિપુજા કે કર્મકાંડોમાં આસ્થા રાખતો નથી. પણ ધરમની પુંછડી એવી ભલી પત્નીની લાગણે ન દુભાય એટલે એ કહે એમ કરૂં. નજર ઉતારે તો ઉતારવા દઉં.

 

આ વખતે, હ્યુસ્ટનમાં બે જગ્યાએ, મોટા ગરબા થાય છે. ગુજરાતી સમાજવાળા , હારવિન અને કોર્પોરેટના સંગમસ્થળે, અરેબિયન શ્રાઇનના હોલમાં, નવરાત્રી ઉજવે છે અને વલ્લભ પ્રીતિ સેવા સમાજ અને મનોરંજન ગ્રુપ વાળા અજીત પટેલ અને નિશા મીરાણી, વી.પી.એસ.એસ. ના હોલમાં નવરાત્રી ઉજવે છે.બન્ને ગ્રુપો અમદાવાદના શ્રેષ્ઠ ગાયકો અને ગાયિકાઓ લાવ્યા છે.

 

આમે ય, અમને પહેલેથી માતાજી-ફાતાજીમાં રસ નહીં. અમે તો ગરબે ઘુમતી છોડિયુંને જોવા હડીયાપટ્ટીઓ કાઢતા. કોઇ પુરૂષો જાહેરમાં આ વાત સ્વીકારે કે ના સ્વીકારે પણ આ સનાતન સત્ય છે. કોઇ ખાદીના વસ્ત્રો ધારણ કરીને અને  ખભે બગલથેલી સેવા કરતા સજ્જન આમાં અપવાદ હોઇ શકે. 

 

અમદાવાદમાં એ જમાનામાં રાયપુર ચકલામાં, ખાડિયામાં મોટા ગરબા થતા. એ વખતે, હજુ પરા વિસ્તારો ( આંબાવાડી, પાલડી, નારણપુરા વિકસ્યા ન હતા. ). અમે સાયકલો લઈ લઈને તોફાની મિત્રો સાથે બે ગરબાઓ વચ્ચે હડિયાપટ્ટી કરતાં. અમુક ગરબામાં ઓલી સંતુડી લેરિયા લે છે એવી ખબર પડતાં, અમે સાયકલને બાજુની ગલીમાં ઉભી કરી દઈને, ચાલુ ગરબે , સંતુડીની હારે, દોઢિયુ કરવા લાગી જતા. આ ટેકનીકલ શબ્દો ઘણાંને નહીં સમજાય.

 

આવી વાતો અને સંસ્મરણો કે પરાક્રમોનો તો એક આખો ખજાનો છે અમારી રંગીન જુવાનીની વાતોનો. અમે એ જમાનામાં એક આખુ પુસ્તક લખેલું- ‘રંગભીની રાતોના સમ.’ અને છપાવેલું પણ ખરૂં. (૧૯૬૪).

 

હા.. આપણે આડવાત પર ઉતરી ગયા.

 

આજની વાતને એનો શો સંબંધ ? એમ તમે પુછશો. ખરૂંને ? મારી વર્ષગાંઠ હતી એટલે મારી પત્ની મને હાથ ઝાલીને મંદીરે દર્શન કરવા લઈ ગઇ. ત્યાં બે હાથ જોડીને મુર્તિને પગે લગાડ્યો. કાનુડાના પાંચ ગરબા પણ અમે જોયા અને પછી, વિરાટભાઇના મંદીરે પહોંચ્યા.

સનાતન શીવશક્તિ મંદીર , વિરાટભાઇના મંદીર તરીકે વધુ ઓળખાય છે. ત્યાં પણ બધા દેવદેવલાની પ્રતિમાઓ ને  મારી પત્નીએ મને પગે લગાડ્યો. ત્યાં શીવજી અને આદ્યશક્તિ –એમ બે આરતીઓ થઈ પછી, ગરમાગરમ છોલે-પુરી અને કેરીનો રસ ઉદરમાં પધરાવીને, એકાદ-બે ગરબા જોયા. પણ મજા ન આવી. એક તો માઈક ન હતું. અને ગરબે ઘુમતુ ઓડીયન્સ આપણા ટેસ્ટનું ન હ્તું. 

 

ત્યાંથી કાર ઉપાડીને આવ્યા ગુજરાતી સમાજના ગરબામાં.- હારવિન અને કોર્પોરેટના સંગમસ્થળે.

મારી પત્નીએ, ‘અગલા’વાળા ગીતાબેનને બોલાવીને અગિયાર ડોલરની આરતી લખાવી દીધી. મને ય, સર્કલમાં વચ્ચે મુકેલી માતાજીની મુર્તિ પાસે લઈ જઈને પગે લગાડ્યો. અને એક ખુરશી પર બેસાડી દીધો.

 

અહીંનું ઓડીયન્સ મારૂ ફેવરીટ છે. અમુક વિશિષ્ટ રીતે હિલોળા લેતી યુવતિઓ…મરોડદાર કાંડા ઘુમાવીને તાળી પાડતી કિશોરીઓ…ચચ્ચાર હાથ ઉછળીને, વિજળીક ઝડપે ઘુમતા જુવાનડાના ગ્રુપ્સ…અમારી વૈશાલિ જેવી નાની નાની પરીઓ….’ભોજન’ નો ચટાકેદાર નાસ્તો..કોરીડોરમાં ‘શમ્મીકપુર’ જેવા સદાબહાર દોસ્તોની ચટપટી વાતો…VPSS ના ગરબામાં બહાર બાંકડા પર, પ્રફુલ્લભાઇ જેવા  બુઝુર્ગ પણ રંગીલા મિત્રની વાતો અને  GSH ના ગરબામાં તો ઘણાંબધા ‘રસિક’ મિત્રો મળી રહે.

 

નવરાત્રિ એ હવે ધાર્મિક તહેવાર નથી રહ્યો. માતાજીના નામે રાહડા લેવાનો ઉત્સવ બની ગયો છે.

 

હું ગ્રુપ ડીસ્કાઉન્ટમાં મળતા સીઝનપાસ નથી ખરીદતો કારણ કે એમાં એક જ જગ્યાએ ગરબા જોવામાં બંધાઇ જવાય છે. આપણે તો બે ચાર જગ્યાએ થતા વિવિધ ગરબાનો લહાવો લેવાનો હોય છે. મંદીરમાં થતા ત્રણ તાળીના ગરબા  ગાતી બહેનોના પાંચ ગરબા પતી જતાં, બીજા મોટા ગરબામાં જવાનું. ત્યાં, પત્ની સાથે ડાહ્યાડમરા થઈને પ્રેક્ષકોની સીટ પર ગોઠવાઈ જવાનું. એટલામાં કોઇ રસિક મિત્રનો ફોન આવે કે ‘ પેલી સંતુડી અને કનૈયો અહીં, ચચ્ચાર હાથ ઉછળી ઉછળીને લંગડી લે છે ‘ એટલે કાર પાર્કીંગમાંથી કાઢીને બીજી જગ્યાએ પહોંચી જઈએ.ચારપાંચ જુવાન છોકરાઓ અને પેલી સંતુડીને બે તાળીના ગરબામાં હિલોળા લેતા જોવામાં અનેરો આનંદ આવે, હોં !

 

આહ !  એ કમનિયતા…એ લચક…એ નજાકત….એ સ્ફુર્તિ…

 

કાશ ! હમ ભી જવાન હોતે !

 

 સિનિયર સિટીઝન્સ એસોસિયેશનવાળા પણ ધોળે દહાડે –બપોરે ૧૧ વાગ્યે-ગરબા રમાડે. હંમેશાં ગોઠણના દુખાવાની ફરિયાદ કરતી પ્રૌઢાઓને પણ બની ઠનીને, ગરબે ઘુમતી જુઓ ત્યારે સમજાય કે સંગીતની અસર હેઠળ સતત બે કલાક સુધી ગરબે ઘુમતી એ સ્ત્રીઓમાં પણ હજુ કેટલો થનગનાટ ભરેલો પડ્યો છે !

 

હમણાં વિરાટભાઈના મંદીરમાં, દશેરાના દિવસે ગરબા જોવા ગયો ત્યારે,મારી સાથે સોફા પર એક પાકિસ્તાની-સીંધી યુવતી બેઠી હતી. ગરબા શરૂ થવાની હજુ વાર હતી. પહેલા  શીવજીની આરતી થાય, પછી આદ્યશક્તિની આરતી થાય, પછી ફાફડા-જલેબી અને કઢીનો નાસ્તો હતો. અને ત્યારબાદ ગરબા હતા.

 

ગરબા શરૂ થાય એ પહેલાં , કેસેટ પર ગરબા ગવાતા હતા. એના સંગીતના તાલે, પેલી પાકિસ્તાની-સીંધી યુવતીની નાનકડી દીકરી કે જે પરાણે ત્રણ ચાર વર્ષની ઉંમરની હશે અને તેણે કદી ગરબા જોયા ન હતા કે ગરબાનું સંગીત પણ સાંભળ્યું ન હતું એના પગ આપોઆપ થિરકવા માંડતા. અને ..એ  નાચવા લાગતી.

તમે કોઇપણ સંગીત સાંભળો અને તમારા પગ થિરકવા લાગે કે હાથ આપોઆપ ગોઠણ પર તાલ આપવા માંડે તો સમજજો કે તમે હજી યુવાન છો. એવું ન થાય તો તમે શ્વાસ લેતા મડદા  જ છો.

 

આવું એક મડદુ પણ મને ગરબામાં મળ્યું હતું. મંદીરના વિશાળ હોલમાં, નીરજ પાઠક, મૃદુલા દેસાઇ જેવા ગાયકો ગરબા ગવડાવતા હતા. મને શરદી, સળેખમ અને કફની બિમારી હોવાથી, હું હોલની અંદર બેસીને અન્ય સંગીતપ્રેમીઓને ખલેલ ન પહોંચે એટલે બહાર બાંકડા પર બેસીને ગરબાનો આનંદ માણતો હતો ત્યાં મારી બાજુમાં સાઇઠેક વર્ષની દાદીમા એની દીકરીની દીકરીને લઈને બેઠી હતી.

મેં મારી ટેવ મુજબ, એ દાદીમા સાથે વાત શરૂ કરી.

‘ તમે આ છોકરીને લઈને અંદર હોલમાં કેમ નથી જતા ?’

જવાબ હતો- ‘ મને આવા ગરબાફરબામાં કાંઇ રસ નો પડે. અને આવડું અમથુ છોકરૂ પણ એમાં શું સમજે ? એની મા અને બાપ અંદર ઉલાળા લેતા હશે..’ વગેરે..વગેરે..

મને થયું કે આ ડોશી સાથે કયાં ચર્ચા કરવી ?

 

હું નવરાત્રીમાં રમી નથી શકતો પણ મારી અંદર નવરાત્રી રગેરગમાં વ્યાપી ગયેલી છે જેને હું માણી શકું છું.
*******************************************************

નવીન બેન્કર   ( લખ્યા તારીખ- ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ )

******************************************************

 With Love & Regards, 

એક સદી પહેલાનું અમેરિકાનું જનજીવન. સંકલનઃ શ્રી પી. કે. દાવડા.

 

 

P.K.Davda

એક સદી પહેલાનું અમેરિકાનું જનજીવન.  સંકલનઃ શ્રી પી. કે.  દાવડા.

એક સદીમાં જીવનશૈલી અને જીવનધોરણ કેટલું બદલાઈ જાય છે, એનો અછડતો અહેસાસ કરવો હોય તો મેં અહીં ૧૯૧૭ ના અમેરિકાનુણ ચિત્ર આપ્યું છે.માણસોનું સરેરાશ આયુષ્ય ૪૭ વર્ષનું હતું.મોટર માટેનું પેટ્રોલ કેમીસ્ટને ત્યાંથી મળતુંમાત્ર ૧૪ % માણસોના ઘરમાં જ સ્નાન માટે ટબ હતા.માત્ર ૮ % કુટુંબો પાસે જ ટેલીફોન હતા.મોટા ભાગના રસ્તાઓમાં કાર માટે ૧૦ માઈલની સ્પીડ લીમીટ હતી.મજૂરીના દર કલાકના ૨૨ સેંટ હતા.સરેરાશ મજદૂર વરસના ૨૦૦ થી ૪૦૦ ડોલર કમાતો.ખૂબ ભણેલા એકાઉન્ટન્ટને વરસના ૨૦૦૦ ડોલર મળતા.દાંતના ડોકટરની વાર્ષિક આવક ૨૫૦૦ ડોલર હતી.પશુ ચિકીસ્તક વરસે ૧૫૦૦ થી ૪૦૦૦ ડોલરની વચ્ચે કમાતા.એંજીનીઅરનો વધારેમા વધારે ૫૦૦૦ ડોલર વાર્ષિક પગાર હતો.૯૫ % સુવાવડ ઘરમાં થતી. જીમી કાર્ટરથી પહેલાના બધા જ અમેરિકાના પ્રમુખ ઘરમાં જન્મેલા.સાકર ૪ સેંટમાં એક પાઉન્ડ મળતી.ઈંડા ૧૪ સેંટમાં એક ડઝન મળતાં.સ્ત્રી મહિનામાં એક વાર માથું ધોતી. માથું ધોવા બોરેક્ષ પાવડર વાપરતી.ન્યુમોનિયા, ઝાડા, હાર્ટ એટેક, પક્ષઘાત વગેરેમાં માણસો મરી જતા.અમેરિકામાં ૪૫ રાજ્યો હતા.૨૦ % માણસો અશીક્ષિત હતા.(સંકલન)પી. કે. દાવડા
https://davdanuangnu.wordpress.com/
રામકા નામ લીયેજા, તૂ અપના કામ કીયેજા…

Pragna Vyas

 

Technological predictions

Social predictions[edit]

  • 2160 – Some scientists believe there are people born in 2010 who may still be alive in 2160.[9][not in citation given]
  • According to the UN Population Bureau, life expectancy in 2200 will be around 100 for developed countries and the world population will be about 11 billion. However, the UN has warned that these projections could be invalidated by any change and progress in future life extension technology and discoveries, as well as changes in future birthrates.]

Biological predictions[edit]

  • By 2100, 12% (about 1,250) of the bird species existing at the beginning of the twenty-first century are expected to be extinct or threatened with extinction.[11]
  • By 2100, emperor penguins could be pushed to the brink of extinction due to global climate change, according to a Woods Hole Oceanographic Institutionstudy from January 2009. The study applied mathematical models to predict how the loss of sea ice from climate warming would affect an Antarctica colony of emperor penguins, they forecast a decline of 50% by the end of the century.[12]

Calendric predictions

  • On March 14, 2100 (which will be February 29, 2100 in the Julian calendar), the difference between the Julian calendar and the Gregorian calendar reaches 14 days. Since 14 is divisible by 7, this will be the first time in history since its inception that the Gregorian calendar will have the same day of the week for each day of the month for the whole year as the Julian calendar. This will last until February 28, 2200 of the Gregorian Calendar.
  • FAT file systems theoretically support dates up to December 31, 2107 (though officially only up to December 31, 2099).
  • The Year type in MySQL supports dates up to December 31, 2155.
  • March 17, 2160 – Unless changes are made as to when Easter can be observed, this particular March 17 will fall within Holy Week for the first time since 2008 and fall on the same day (Monday) as it did in that year, likely requiring the movement of the Feast of Saint Patrick’s Day to another date.[13]

Time capsules

  • April 27, 2109 – A time capsule placed under the floor boards of the Old QueensBuilding at Rutgers University, in New Jersey, buried on April 27, 2009 is scheduled to be opened.[14]
  • September 19, 2110 – A time capsule at the Plaza de Armas in SantiagoChile is intended to be opened on that date. It was buried in 2010.
  • November 18, 2112 – The City of Beaumont, California in the United States will open their time capsule in honor of its Bi-Centennial.
  • 2112 – A time capsule buried in Weavers Academy, Wellingborough, UK, will be opened after 100 years of being buried.
  • November 18, 2115 – Robert Rodriguez and John Malkovich teamed up with Louis XIII de Rémy Martin (cognac) to create a film called 100 Years which will be put in a time capsule and released 100 years later.
  • 2132 – A time capsule on Rideau Street in OttawaOntarioCanada is intended to be opened that year. It was buried in 1982.
  • 2193 – A time capsule at the York Civic Centre in TorontoOntarioCanada is intended to be opened that year.[15] It was buried in 1997.

Astronomical predictionsSolar eclipses

  • December 8, 2113 : Annular solar eclipse,[16] (9 min 35 s), Solar Saros 134.
  • June 3, 2114 : Total solar eclipse[17] of 6 min 32 s, Solar Saros 139.
  • December 19, 2131 : Annular solar eclipse,[18] (10 min 14 s), saros 134.
  • June 13, 2132 : Total solar eclipse[19] of 6 min 55 s, saros 139.
  • December 30, 2149 : Annular solar eclipse,[20] (10 min 42 s), saros 134.
  • June 25, 2150: Solar eclipse[21] of 7 min 14 s, Solar Saros 139.
    Exceeding 7 minutes of totality, this will be the first time this has happened in 177 years; the last one occurred on June 30, 1973.[22] when the Concorde prototype followed the totality spot for 73 minutes.
  • January 10, 2168 : Annular solar eclipse,[23] (10 min 55 s), saros 134.
  • July 5, 2168 : Total solar eclipse[24] of 7 min 26 s, saros 139.
  • January 20, 2186 : Annular solar eclipse,[25] (10 min 53 s), saros 134.
  • Total solar eclipse of July 16, 2186[26] of 7 min 29 s (very close to the theoretical maximum), Saros 139, “crowning” this series.
    This is predicted to be the longest eclipse during the current 10,000 year period, from 4000 BC to 6000 AD (eclipse predictions by Fred Espenak, NASA/GSFC.DEPP).[27]

Lunar eclipsesMain article: List of 22nd-century lunar eclipses

  • June 9, 2123: Long-duration lunar eclipse of approximately 106.1 minutes.[28]
  • June 19, 2141: Long-duration lunar eclipse of about 106.1 minutes. This lunar eclipse is in the same Saros series (132) as the long lunar eclipse in 2123, and has an almost identical duration.[29]

Triple conjunctions

Transits and occultations[edit]

Other phenomena[edit]

  • August, 2113: First time Pluto reaches aphelion since its discovery.[37]
  • March 10, 2130: At 07:32 UTC, Sun passes through the solar systembarycenter.[38]
  • 2134: Comet Halley will return to the inner solar system.[39]
  • 2135–2136: Halley’s comet will be at perihelion.[39]
  • August 5, 2150: Main-belt asteroid 78 Diana (~125 km in diameter) will pass about 0.003 AU (450,000 km; 280,000 mi) from Earth threatening asteroid (29075) 1950 DA and perturb 1950 DA’s long-term trajectory.[40]
  • May 19, 2161: All eight planets are predicted to be on the same side of the sun, within 69 degrees.[41]
  • 2174: The second full orbit of Neptune around the Sun since its discovery in 1846.
  • 2177: “First Plutonian anniversary” of the dwarf planet’s discovery, given that Pluto‘s orbit is just under 248 Earth years.
  • 2182: With an estimated probability of 0.07%, Apollo asteroid 1999 RQ36 could hit the Earth.

 

 

સૌજન્યઃ પી.કે. દાવડા અને પ્રજ્ઞાબહેન વ્યાસ.

બાલાશંકર કંથારિયા Vs સુરેશ જાની

Suresh Jani Gujarai Blogger

સુરેશ જાની

બાલાશંકર કંથારિયા Vs સુરેશ જાની

ગુજારે જે શિરે તારે

ગુજારે જે   શિરે  તારે  જગતનો નાથ તે સ્હેજે

ગણ્યું જે પ્યારું પ્યારાએ અતિ પ્યારું ગણી લેજે

દુનિયાની  જૂઠી વાણી વિષે  જો  દુ:ખ વાસે છે

જરાયે  અંતરે  આનંદ  ના  ઓછો  થવા  દેજે

કચેરી  માંહી  કાજીનો   નથી  હિસાબ  કોડીનો

જગતકાજી  બનીને  તું  વહોરી  ના પીડા લેજે

જગતના  કાચના  યંત્રે  ખરી વસ્તુ નહિ  ભાસે

ન  સારા  કે  નઠારાની  જરાયે   સંગતે  રહેજે

રહેજે   શાંતિ  સંતોષે   સદાયે   નિર્મળે   ચિત્તે

દિલે જે  દુ:ખ  કે  આનંદ  કોઈને  નહિ  કહેજે

વસે  છે  ક્રોધ  વૈરી  ચિત્તમાં  તેને  તજી  દેજે

ઘડી  જાયે  ભલાઈની  મહાલ્રક્ષ્મી  ગણી  લેજે

રહે ઉન્મત્ત સ્વાનંદે  ખરું એ  સુખ  માની  લેજે

પીએ તો શ્રી પ્રભુના પ્રેમનો  પ્યાલો ભરી  લેજે

કટુ  વાણી  જો  તું  સુણે  વાણી મીઠી તું કહેજે

પરાઈ   મૂર્ખતા  કાજે   મુખે  ના ઝેર તું  લેજે

અરે  પ્રારબ્ધ  તો  ઘેલું  રહે  છે  દૂર માંગે તો

ન  માંગે  દોડતું આવે  ન  વિશ્વાસે  કદી રહેજે

અહો શું પ્રેમમાં રાચે? નહિ ત્યાં સત્ય તું પામે!

અરે  તું  બેવફાઈથી   ચડે   નિંદા  તણે  નેજે

લહે છે  સત્ય  જે સંસાર  તેનાથી  પરો  રહેજે

અરે એ  કીમિયાની જે મઝા છે  તે પછી કહેજે

વફાઈ તો નથી  આખી  દુનિયામાં  જરા દીઠી

વફાદારી  બતાવા  ત્યાં નહિ  કોઈ  પળે જાજે

રહી  નિર્મોહી  શાંતિથી રહે  એ સુખ મોટું  છે

જગત બાજીગરીના તું બધા છલબલ જવા દેજે

પ્રભુના  નામના  પુષ્પો  પરોવી કાવ્યમાળા તું

પ્રભુની પ્યારી  ગ્રીવામાં  પહેરાવી  પ્રીતે  દેજે

કવિરાજા  થયો  શી છે  પછી પીડા તને  કાંઈ

નિજાનંદે હમ્મેશાં  ‘બાલ’ મસ્તીમાં મઝા લેજે

-બાલાશંકર કંથારિયા

ક્લીક કરો અને સાંભળો આ સદાની લીલીછમ ગઝલ

https://app.box.com/embed/preview/v7r6azgaiboh51i9otfsr6xr15w4riq0?view=&sort=&direction=ASC&theme=dark

આ સાંભળ્યા પછી હવે માણો આપણાં જાણીતા માનીતા બ્લોગર, સાહિત્યકાર, અને કવિ મિત્ર સુરેશ જાનીને એમના જ શબ્દોમાં

 
‘ગુજારે જે શીરે તારે, જગતનો નાથ તે સહેજે ‘
હવે આ ઉમરે અને અમેરિકન નાગરિક થયા પછી, આમ ફિલસુફી જ કરવાની ને?
————-
જો આડવાત તરફ વાંધો ના હોય તો એક પેરડી તમારા અને તમારા વાચકોના મનોરંજન માટે પેશ કરું છું …

મફતમાં જે મળ્યું તેને સ્વીકારી લે અરે! માનવ
મળ્યું કે ના ફરી મળશે, તરત ખીસ્સું ભરી લેજે.

‘દુનીયાની જુઠી વાણી ખરું છે સત્ય.’ માની લે
કરોડો માછલાં ધોવાયાં, સાચું બોલવા માટે..

ફરી આવી તકો ના સાંપડે તુજને, ગ્રહી લેજે
ઘડી આવી મહામુલી, લગીરે રાહ ના જોજે.

જગતના આ પ્રપંચોમાં, નથી સ્વાશ્રય તણો મહીમા,
બીજાનાં સો પરાક્રમને સુખે તું પોતીકાં ગણજે.

પ્રભુની એ કૃપા માની, મફતને મસ્તકે ધરજે
‘કદી વહેંચી ન ખાવું. ‘ તે મહા નીર્ણય કરી લેજે.

ડુબે ના કોઈ’દી તું, સમંદર સો તરી જાશે
બીજાનાં ટાંટીયા ખેંચી, સવાયો શેર તું થાજે.

હજારો હોડીઓ હાજર, હરખની તું હવા ખાજે
હલેસાં મારવાની વાતને તું મુર્ખતા ગણજે.

હવે રાજા થયો તું તો, મુછોને તાવ તું દેજે
સવારથના મહા આનંદનો, માથે મુગટ ધરજે.

– સુરેશ જાની

1- સપ્ટેમ્બર – 2009

બધે મફતમાં વહેંચવાની છુટ છે!

શોન્તાબાએ ‘ઘરણ’ કાઢ્યું: શ્રી નવીન બેન્કર

Navin Banker

શોન્તાબાએ ‘ઘરણ’ કાઢ્યું

 

આપણે શાંતિલાલ ગરોળીવાલાની ૭૫ વર્ષની પત્ની શોન્તાબાની વાત કરીએ છીએ..

.

તમને તો ખબર જ છે કે શોન્તાડોશી  ચુસ્ત મરજાદી પુષ્ટીમાર્ગિય વૈષણવ છે. શાંતિલાલનો દાવો છે કે એમની શોન્તા  જેટલી ‘મરજાદી’ બીજી કોઇ વ્યક્તિ હ્યુસ્ટનમાં  તો નથી જ. કોઇના ફ્યુનરલમાં શાંતિલાલ જઈ આવે તો, ઘરમાં પગ મુકતાં જ, સીધા બાથરૂમમાં જઈને, એને આખો નાગો કરીને નવડાવે, એના કપડાં પણ એની પાસે જ નીચોવડાવે અને વરંડામાં દોરી પર સુકવાવડાવે. એ સાંજે મરણોત્તર ભજન રાખ્યા હોય અને શાંતિકાકા ભજનમાં જાય તો પણ ‘સુતકીને અડીને આવ્યો કે સુતકવાળાના ઘરમાં જઈ આવ્યો ‘ એટલે એ જ પ્રમાણે ઘરમાં આવતાંની સાથે જ, બાથરૂમમાં ધકેલીને નાગો કરીને નવડાવે. અને બધા જ કપડાં પલાળવા પડે.  શોન્તાબા પોતે તો  ક્યારેય કોઇના ફ્યુનરલમાં ન જાય.

.

આ મરજાદી ડોશીને ખબર પડી કે આજે એટલે કે ૨૧મી ઓગસ્ટે મોટુ સુર્યગ્રહણ છે. અને ટીવી પર અને મંદીરોમાં આ ગ્રહણની મહતાની વાતો સાંભળીને, જાણે કોઇ પ્રલય આવી જવાનો હોય એમ ડોશીએ ‘ઘરણ’ની તૈયારીઓ આરંભી દીધી.

..

‘શાન્તનુ…આજે ડોક્ટરની એપોઇન્ટમેન્ટ કેન્સલ કરાવી નાંખ. આજે ઘરણ છે એટલે બહાર નહીં નીકળવાનું.’

.

 – શાન્તાબા, એમના વર શાંતિલાલને વહાલમાં શાન્તનુ કહે છે. મહાભારતના એ પાત્રનું નામ એમણે એમના શાન્તિલાલને આપી દીધું છે. શાંતિલાલ ‘શાંતનુ’ બની ગયા છે અને શોન્તાબા  ‘સંતુ’ બની ગયા છે-એમના અંગતજીવનમાં.

.

‘અરે…પરમદિવસે તો મારો ડાયાબિટીસ ૩૪ પર આવી ગયેલો અને હું લગભગ બેભાન બની ગયેલો અને કોમા માં જતાં જતાં રહી ગયો હતો  એટલે ઇમરજન્સીમાં આ એપોઇન્ટમેન્ટ લીધી છે અને કેન્સલ કેવી રીતે થાય ?’

.

‘તો ભલે, પણ બાર વાગ્યે ઘરણ શરૂ થાય એ પહેલાં ઘરમા આવી જવાનું. અને પછી સાંજે ચાર સુધી બહાર નહીં જવાનું. ઓ.કે ???’ બહાર જતી વખતે, કાળા ગોગલ્સ પહેરવાના અને સુર્ય સામે નહીં જોવાનું. ઓ.કે. ?’

.

શાંતિલાલ ડોક્ટરની ઓફીસમાં ગયા. એમનો વારો આવતાં વાર લાગે તેમ હતી એટલે ડોક્ટરની નર્સ મારફતે ચીઠ્ઠી મોકલાવી અને પોતાને , બાર પહેલાં ઘરમાં ઘુસી જવું પડે તેમ છે એવી મજબુરીની વાત કહી ઍટલે, ગુજરાતી ડોક્ટર  આખા ફેમિલીને ઓળખતા હોવાથી,  શાંતિલાલને તરત લઈ લીધા. એમના ગ્લોકોમીટર પર ડાયાબિટીસ માપતાં ભુખ્યા પેટે ૧૩૩ રીડીંગ આવ્યું. મેટફોર્મીન અને ગ્લીપીઝાઈડ ટેબ્લેટ્સ બંધ કરાવી દીધી. અને કાઢી મુક્યા.

.

 સવાબાર વાગ્યે શાંતિલાલ ઘરમાં આવ્યા કે તરત જ, ફરમાન છૂટ્યું કે ‘શાંતનુ, સીધો બાથરૂમમાં જઈને નાહી લે.’

.

‘અરે..પણ હું ક્યાં આજે ફ્યુનરલમાં ગયો છું ! ‘

.

‘ઘરણ’ ચાલતું હોય અને એમાં બહાર જઈને ઘરમાં આવીએ એટલે કપડાં પલાળીને નહાવું પડે’

.

‘સાલી મરજાદી..કયા ધરમના ગ્રંથમાં આવું લખ્યું છે, બતાવ મને.’ – ડોસા બગડ્યા. આવી દરેક વખતે એ શાંતાબા અને એના શ્રીજીબાવાને મણ મણની ગાળો ભાંડે.

.

‘બધે ગ્રંથની વાત વચમાં ન લાવો. મારા સંતોકમાસીએ શીખવ્યું છે. આપણે તો વૈષ્ણવ છીએ એટલે અમુક નિયમો તો પાળવા જ પડે. તમને નાસ્તિકોને આ ન સમજાય. હું મરી જઉં પછી જેમ રહેવું હોય એમ રહેજો.’ –

.

શાંતિલાલ આમ ગમે તેવા માણસ છે પણ એમની શાન્તા મરવાની વાત કરે કે ઇન્ડિયા જતા રહેવાની વાત કરે એટલે ઠંડા પડી જાય. અને નમતુ જોખી દે. પંચાવન વર્ષનું લગ્નજીવન છે ને !

.

શાંતિલાલ ફરીથી નાહ્યા.

.

શાંતાબાએ ઘરના બારીબારણાં બંધ કરી દીધાં. બારીઓ પર શેડ્સ પાડવા ઉપરાંત, કાળા રંગના પડદા પણ ઢાળી દીધા. ચાર વાગ્યે એમના શાસ્ત્ર પ્રમાણે ‘ઘરણ ‘ પુરૂં થઈ જતાં, ફ્રીઝમાં પડેલો વાસી ખોરાક- દાળ, ભાત, શાક વગેરે વગેરે ગાર્બેજમાં નાંખી દીધો.   ઇન્ડિયામાં તો ફ્રીઝ હતું જ નહીં અને રોજે રોજનું જ રાંધીને ખાતાં હતાં તથા વધેલું પેલા હેમુબેનની ઓટલી પર મુકી આવતાં કે ભિખારીને આપી દેતા હતા. અહીં હ્યુસ્ટનમાં કોઇ હીરાબેન  કે મોતીબા ‘ઘરણનું ખાવા આલજો માબાપ’ કરીને માંગવા આવવાની હતી નહીં.

.

ઘણીવાર શાંતિલાલ, આ મરજાદી ડોશીની જોહુકમીથી ત્રાસી જાય છે ત્યારે વિચારે છે કે જો આ ‘ડોશી’ શ્રીજીબાવાના  ધામમાં જાય તો પોતે વધારાના વાસણ કુસણ , ડબલાડુબલી, ભગવાનના અસંખ્ય ફોટા, જુના કેલેન્ડરો, ગોદડીઓ, પ્લાસ્ટીકની થેલીઓ, એ જ રાત્રે ગાર્બેજ કરી નાંખે. બીજો પલંગ પણ ગોદડા સાથે સાલ્વેશન આર્મી વાળાને બોલાવી ને આપી દે. અને બે ભાખરી અને શાક ,દુધ સાથે ખાઈને શાંતિથી જિન્દગી જીવે. આમે ય, આ ઉંમરે સ્ત્રીની જરૂર તો પડતી જ નથી ને ?

.

આ શું સાલુ કે આ ઉંમરે જે મુર્તીપુજામાં કે કર્મકાંડમાં આપણે ન માનતા હોઇએ એના મંદીરોમાં જઈને બબ્બે કલાક બેસવું પડે અને ભજનમાં ટાપોટા પાડવા પડે ! ‘આમ કરાય ને આમ ન કરાય’ના ઘોંચપરોણા સહન કરવા પડે એ તે કાંઇ જિન્દગી છે ? કેટરીના અને ક્રિતીના પિક્ચરો બીતાં બીતાં જોવા પડે !

.

 

શાંતિલાલને એક શાંતિ થઈ કે આજે તેમણે વાસી ખાવાનું નહીં ખાવું પડે.

.

ઘરણ  ટળ્યું ..હાશ !

<><><><><><><><><><><><>

નવીન બેન્કર  ( લખ્યા તારીખ- ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭- સુર્યગ્રહણ ટાણે )

આમાં તો ખખડાટ હસવું જ પડે.

Laughing1

“કાલિયા મર્દન -આસાવરી” Dr. Kanak Raval

An Aha Moment- એક અહૈતુક ગદ્યાપદ્યક ટૂંકી વાર્તા

*

(આજે સવારે  શાવર લેતા ૮૦ વર્ષો પછી એક કૃષ્ણગીતની  આસાવરી રાગમાં એક કડી સરી પડી.
ગાવાનુતો બાજુ રહ્યું અને મન માળવે પહોંચ્યું . તે પલટાયું નીચેની ટચૂકડી  વાર્તામાં) :

“કાલિયા મર્દન -આસાવરી”

Kalia

પ્રખર તાપ રવિનો  વિરમ્યો.

કાન તનય મુજ ઘર ન આયો.

ગોપ મિત્ર જે હતા સંગાથી,

કહેકે હરિ ધરા મહી ડૂબ્યો .

પોઝ ……… 

.

.

.

.

.

.

.

.

ગોપિયન  કહે,

“ડિક્કો ડિક્કો, ના રે ના, કન્હૈયો  જીત્યો “

ડો.કનક રાવળ, પોર્ટલેંડ,ઓરીગોન   માર્ચ ૧૫,૨૦૧૭

<><><><><><><><><><><><><><><><>

 

 

Previous Older Entries

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,141 other followers

Please Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,141 other followers