Category Archives: Uncategorized

ઓટીજી કે માઈક્રોવેવ? માહિતી

સૌજન્યઃ

My food My recipes

Public group
cover photo, Image may contain: food

શુચિર્દક્ષ દર્શક-નટવર ગાંધી

શુચિર્દક્ષ દર્શક

Image result for દર્શક

સૌજન્યઃ

નટવર ગાંધી

દેશમાંથી અકાદમીના આશ્રયે અમેરિકા આવેલા સાહિત્યકારોમાં મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક’નું મહત્ત્વ મને વિશેષ હતું.  એમની લોકપ્રિય નવલકથા ‘ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી’ હું કોલેજમાં ભણેલો.  એ નવલકથાનાં પાત્રોનું–સત્યકામ, રોહિણી, અચ્યુત વગેરેનું મારા કિશોર મનને ઘેલું લાગેલું.  ખાસ કરીને અચ્યુત અને સત્યકામનાં યુરોપના પરાક્રમો વાંચીને મને પરદેશ જવાની પ્રેરણા મળેલી.  થયું કે આવું આપણને કરવા મળે તો કેવું!

પછી ખબર પડી કે દર્શક પોતે તો માંડ પાંચ ચોપડી ભણેલા હતા!  યુરોપ અને હિંદના ઈતિહાસનો એમનો અભ્યાસ જાતકમાઈનો હતો.  જેમણે હાઈસ્કૂલ પણ પૂરી કરી નથી અને જેમની પાસે કૉલેજની કોઈ ડીગ્રી નથી, અને છતાં જે ગુજરાતના એક ગામડામાં બેસીને યુરોપનાં વિશ્વયુદ્ધો અને વિચારધારાઓનો અભ્યાસ કરે અને એના વિષે પુસ્તકો લખે, એમનો ચેતોવિસ્તાર કેવો વિશાળ હશે!  દર્શક નાનાભાઈ ભટ્ટ અને સ્વામી આનંદના શિષ્ય હતા. નાનાભાઈ આગળ એ ઉપનિષદ ભણ્યા. અને પછી તેમની સાથે જ રહી લોકભારતી વિદ્યાપીઠ ચલાવી.  આઝાદીની લડાઈમાં નાની ઉંમરે જોડાઈને જેલમાં જઈ આવેલા. એમનો ગાંધીવાદ પોથીમાંના રીંગણાનો નહીં, પણ રગેરગમાં ઊતરેલો હતો.

એક વાર એ મુંબઈ આવેલા ત્યારે ભારતીય વિદ્યા ભવનના ગીતામંદિરમાં એમનું પ્રવચન યોજાયેલું.  ત્યાં મેં એમને પહેલી વાર મેં જોયા.  ખાદીની ચોળાયેલી કફની અને ધોતિયાનો એમનો સાદો પહેરવેશ, માથે ઊડતા ધોળા વાળ, અને ખરજવાને ખંજવાળતા ખંજવાળતા પ્રવચન કરતા મેં એમને જોયા. એ શું બોલ્યા તે આજે મને યાદ નથી, પણ તેમની જે છબી મારા મનમાં પડી તે હજી પણ તાદૃશ છે.  પ્રવચન પત્યે મારે એમની પાસે જઈને કહેવું હતું કે હું તમારી નવલકથા ભણ્યો છું અને મને એ ખૂબ ગમી છે. પણ એમની આજુબાજુ એટલા બધા સાહિત્યરસિકો ઘેરાઈને ઊભા હતા કે મારી નજીક જવાની હિંમત  ન ચાલી. ત્યારે મને કલ્પના પણ ન હતી કે ભવિષ્યમાં હું એમનો યજમાન બનીશ.

અમે મિત્રોએ જયારે અમેરિકાની ગુજરાતી સાહિત્યની અકાદમી સ્થાપી ત્યારે એના પહેલા લેખક મહેમાન તરીકે દર્શકને બોલાવ્યા.  એમને દેશમાં જઈને આમંત્રણ આપવાનું સદ્ભાગ્ય મને મળ્યું.  એ નિમિતે હું પહેલી જ વાર સણોસરા ગયો અને અમારો સંબંધ બંધાયો.  પછી તો જ્યારે જયારે હું દેશમાં જાઉં ત્યારે એમને મળવા સણોસરા જાઉં.  એ પણ અમેરિકા આવે ત્યારે અઠવાડિયું, દસ દિવસ જરૂર અમારે ત્યાં વોશીન્ગ્ટન આવે. જ્યારે જ્યારે એમને મળવાનું થાય ત્યારે દેશવિદેશના રાજકારણની અને અન્ય અલકમલકની વાતો થાય.  એ વાતચીતોમાં એમનું નવું જાણવાનું કુતૂહલ પ્રગટ થતું.  આ વાતચીતોમાં એમની ગાંધી ભક્તિ, નાનાભાઈ અને સ્વામી આનંદ પ્રત્યેનો આદર, તોલ્સતોય, લિંકન જેવા મહાનુભાવો માટે એમનું અપાર માન, લોકસેવા અને લોકશિક્ષણ કરવાની એમની તીવ્ર ઝંખના વગેરે દેખાઈ આવે.

દેશથી આવતા મુલાકાતીઓ અહીંયા શોપિંગ કરવામાં રસ ધરાવે, ત્યારે દર્શકને તો અમેરિકાનાં અગત્યના ઐતિહાસિક સ્થાનો જોવાનો અને અહીંના વિચારકોને મળવામાં રસ.  આવીને કહે કે આપણે ગેટીસબર્ગ જઈએ.  અમેરિકાની ભીષણ સિવિલ વોરની મોટી લડાઈ ત્યાં થયેલી અને ત્યાં જ પ્રેસિડેન્ટ અબ્રાહમ લિંકને એમનું બહુ ટૂંકું પણ વિશ્વ વિખ્યાત પ્રવચન આપેલું.  ગેટીસબર્ગ વોશીન્ગ્ટનથી લગભગ સોએક માઈલ દૂર. એક સવારે દર્શકને લઈને અમારો કાફલો ઉપડ્યો.  જે જગ્યાએ લિંકને એમનું પ્રવચન આપેલું ત્યાં ગયા. દર્શક ભાવવિભોર થઈ ગયા. મને કહે, તેમ થોડી વાર માટે લિંકન બની જાવ.  એનું પ્રવચન બોલો.  મારે એ ટેઈપ કરવું છે, અને પાછા જઈને મારા વિદ્યાર્થીઓને સંભળાવવું છે! એ સમયે પોતે અમેરિકન સિવિલ વોરનો અભ્યાસ કરતા હતા. એની ફલશ્રુતિ રૂપે એ વિષયની એક નવલકથા પણ એમણે આપી.

દર્શકની બાબતમાં “what you see is what you get!” પોતે જે માને છે, તે કશું છુપાવ્યા વગર, કોઈ રમત રમ્યા વગર સ્પષ્ટ કહી દે.  ‘વોઈસ ઓફ અમેરિકા’માં મેં જે ઇન્ટરવ્યૂ ગોઠવ્યો હતો તે એમણે સહેલાઈથી આપ્યો.  દર્શકના રસના વિષયો વિવિધ.  ભલે ગાંધીવાદી ખરા, પણ એ બાબતનું કોઈ વેદિયાપણું નહીં.  મને કહે, “ હું તો જબરો રોમેન્ટિક છું હોં!  ચોપાટ રમવા બેસું તો આખી રાત નીકળી જાય.  ચા અને આઈસ્ક્રીમનો મોટો શોખ.  એક વાર કહે, જાવ, મકાઈ લઈ આવો.  શેકીએ અને ખાઈએ!  મોટા લેખક છે એવું ભૂસું મનમાં રાખે નહીં.  સાંજના એક દિવસ હું ઑફિસેથી ઘરે પાછો આવ્યો તો જોયું તો એ મારી પત્ની નલિની સાથે શાક સમારતા બેઠા બેઠા અલકમલકની વાતો કરતા હતા!

અમેરિકાની એકેએક મુલાકાતમાં જેટલું જાણવા મળે તેટલું જાણી લેવું, એવું એમનું માનવું. એક વાર હું એમને અહીંના વિખ્યાત એકલવીર પત્રકાર આઈ.એફ.સ્ટોનને મળવા લઇ ગયેલો. સ્ટોને સોક્રેટીસ ઉપર પુસ્તક લખેલું.  દર્શક પોતે પણ ત્યારે સોક્રેટીસના જીવન પર નવલકથા લખી રહ્યા હતા.  સ્ટોન સાથે એક બ્રેકફાસ્ટમાં એમણે સોક્રેટીસ વિષે ઘણી વાતો કરી.  અંતે સ્ટોનને કહે કે ઉમ્મરમાં તમે મારાથી મોટા છો તો મને આશીર્વાદ આપો!  એક મુલાકાતમાં ક્રિશ્ચિયન સાધુઓ મોનેસ્ટરીમાં ધર્મસાધના કેમ કરે છે અને ત્યાં બહારની દુનિયાથી સાવ વિખૂટા પડીને કેમ જીવે છે તે તેમને જોવું હતું.  એ જોવા માટે અમે વોશીન્ગ્ટનથી પચાસેક માઈલ દૂર આવેલી એક મોનેસ્ટરીમાં ગયા. ત્યાંના મઠાધિકારી સાધુ સાથે હિંદુ અને ક્રિશ્ચિયન ધર્મ વિષે એમણે ચર્ચા કરી.

એ હાડે શિક્ષક હતા.  પોતે ભલે અમેરિકામાં હોય, પણ એ સણોસરાની લોકભારતી વિદ્યાપીઠ કે એના વિદ્યાર્થીઓને ભૂલે નહીં. લોકભારતીની ગાયો વધુ દૂધ આપતી થાય એ માટે અહીંના આખલાઓ સાથે એનું ક્રોસ બ્રીડીંગ કરી શકાય કે નહીં તે વિષે જાણવા અમે અહીંની યુનિવર્સિટી ગયા. તે વિષયના નિષ્ણાતો સાથે વાતો કરી એ બાબતની માહિતી મેળવી. એક વાર કહે કે આપણે ત્યાં ગામડાંઓનું બહુ શોષણ થયું છે. એ શોષણ અટકાવવા માટે અમે ગામડાંઓના છોકરાછોકરીઓને શીંગડા બતાડતા શીખવીએ છીએ.  એવા શોષણને નીચી મૂંડીએ મૂંગા મૂંગા સહન કરવાને બદલે એનો સામનો કરવાનું શીખવીએ છીએ.  ગામડાંવાસીઓને સજ્જ કરવાની અમારી ફરજ છે, હજી પણ દેશની બહુમતિ પ્રજા ગામડાઓમાં વસે છે.  હું એમને ચીનના અર્બાનાઈઝેશન વિષે વાત કરી ને કહું કે દેશની ભયંકર ગરીબીમાંથી છૂટવા માટે આ એક મૉડેલ વિચારવા જેવું છે, પણ એમનો ગ્રામોદ્ધાર પ્રત્યેનો ગાંધીવાદી બાયસ એવો જબરો હતો કે એ વાત દર્શક સાવ નકારી કાઢતા.  કહેતા કે ગામડાંઓમાંથી લોકોને બહાર કાઢવાને બદલે ગામડાઓને  કેમ સુધારીએ નહીં?

એમના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ જે અમેરિકામાં વસતા હતા તેમનો સંપર્ક સાધવા પ્રયત્ન કરે.  એમના અને એમનાં કુટુંબોના ખબરઅંતર પૂછે.  દેશમાંથી થોકડાબંધ એમના પત્રો આવે, અને એ બધાનો જાતે જ જવાબ લખે. કહે, “મને  માણસમાં રસ છે.”  અમેરિકામાં વસતા ભારતીયોના પ્રશ્નો શું છે તે વિષે જાણવા પણ એ આતુર.  એ બાબતના પોતાના મંતવ્યો પણ રજૂ કરે.  અમેરિકામાં જે રીતે કુટુંબવ્યવસ્થા કથળી ગઈ છે તે વિષે ચેતવતા એક વાર કહે કે કોઈ પણ સમાજ કે સંસ્કૃતિનો પાયો એની સ્થાયી કુટુંબ વ્યવસ્થામાં છે અને તેથી જ તો આપણે ભારતીયોએ અહીં પણ આપણું કુટુંબ જાળવવું જોઈએ.  હુતો અને હુતી એકલા રહે અને કહે કે અમે તો સંપથી રહીએ છીએ, એમાં શી નવાઈ?  ઘરમાં ભાઈ બહેન, મા બાપ એમ સગાંસંબધીઓ સાથે રહેતાં હોય તો જરૂર કચકચ થાય. વાસણ હોય તો ખખડે.  એ બધાંની સાથે રહેવામાં આપણી કસોટી છે. આખરે તો સંયુક્ત અને સ્થાયી કુટુંબમાં જ આપણું શ્રેય છે.  પતિપત્ની વચ્ચે જે વિસંવાદ હોય તે સમજીને સુધારવો, પણ છૂટાછેડા તો ન જ લેવાય.  મેં જ્યારે એમને તોલ્સતોય અને એમની પત્ની વચ્ચેના વિસંવાદની વાત કરી તો કહે: તોલ્સતોય જેવા માણસને યોગ્ય પત્ની ક્યાંથી લાવવી?

દેશના રાજકારણમાં એમનો સક્રિય રસ.  એ વિષે એમના ગાંધીવાદી વિચારો વ્યક્ત કરવા હંમેશ બેધડક લખતા.  જ્યારે જરૂર પડી ત્યારે ચૂંટણી પણ લડ્યા. શિક્ષણપ્રધાન થયા. સાથે સાથે લોકભારતી જેવી મોટી વિદ્યાપીઠ પણ ઠેઠ સુધી ચલાવી.  આવી અનેકવિધ પ્રવૃત્તિઓથી ધમધમતા એમના જીવનમાં એમને નવલકથા અને નાટકો લખવાનો સમય ક્યાંથી મળતો?  મને એમ હંમેશ લાગ્યા કર્યું છે કે એમનું સાહિત્યસર્જન જાણે ડાબા હાથનો ખેલ હતો.  એટલે જ તો મને એમના સર્જનમાં શિથિલતા દેખાય છે. સ્વામી આનંદ જેવા જે એકે એક શબ્દ ચકાસતા સાહિત્યમર્મી હતા તે તો એમને ઠપકો આપતા. કહેતા, “તું લખે છે તેમાં લાપસી સાથે આ કાંકરા કેમ આવે છે?”

છેલ્લો એમને હું મળવા ગયેલો ત્યારે કંઈક નિરાશાના રીફ્લેક્ટીવ મૂડમાં હતા.  એમના ઉપર એક મોટી આફત આવી પડી હતી.  એમની જ સંસ્થામાં એક (ગાંધી નામના!) અકાઉન્ટન્ટે લાખો રૂપિયાનો ગોટાળો કર્યો હતો!  છાપાંઓએ એ વાત બહુ ચગાવી હતી. બધે હાહાકાર થઈ ગયો.  લોકભારતી જેવી ગાંધીઆદર્શ અને નીતિમત્તા શીખવતી સંસ્થામાં એનો જ એક કર્મચારી  કૌભાંડ કરે એ વાત દર્શક માટે અસહ્ય થઈ પડી હતી. જાણે કે એ ભાંગી પડ્યા હોય એવું લાગ્યું. ખાસ કરીને દર્શક જેવા અણીશુદ્ધ લોકસેવકને જતી જિંદગીએ આ જોવું પડ્યું એ એમના મિત્રો અને પ્રશંસકો માટે પણ દુઃખ અને ચિંતાનો વિષય હતો.  આ દુઃખદ બનાવ બન્યા પછી દર્શક લાંબુ જીવ્યા નહીં.

હું જ્યારે જ્યારે દર્શકનો વિચાર કરું છું ત્યારે એમણે લોકભારતીમાં હજારો વિદ્યાર્થીઓ તૈયાર કરીને જે અમૂલ્ય સેવા કરી છે તે તો સહજ જ યાદ આવે, છતાં લોકભારતીનો એમનો પ્રયોગ મને પટોમ્પકિન વિલેજની વાત યાદ આપે છે. 1787માં ક્રાઇમિઆમાં ફરવા નીકળેલા રશિયાના મહારાણી કેથરીન પર છાપ પાડવા માટે ગ્રિગોરી પટોમ્પકિન નામના રશિયન અધિકારીએ એક આદર્શ ગામ તૈયાર કર્યું અને રાણીને બતાડ્યું કે એમના રાજ્યમાં રશિયામાં કેવી પ્રગતિ થઇ છે અને લોકો કેટલા સુખી છે!  લોકભારતીમાં પ્રવેશ કરતાં જ બધું સ્વચ્છ અને સુંદર દેખાય.  મકાનો લાઈનસર બંધાયેલા, ફૂલોથી લચી પડતા બગીચાઓ, વ્યવસ્થિત રોપાયેલાં વૃક્ષો, ગૌશાળામાં દરેક ગાયને નામથી બોલાવી શકાય,  શિક્ષકો, વિદ્યાર્થીઓ, કર્મચારીઓ, વગેરે વિવેક અને શિસ્તથી એક બીજા સાથે વર્તે, બધા વિદ્યાર્થીઓ સાથે જમે, વાર તહેવારે મિષ્ટાન ફરસાણ પણ હોય, ક્યાંય તંગી ન બતાય!  (દર્શકને પોતાને જ આઈસ્ક્રીમનો જબરો શોખ!) સવારસાંજ પ્રાર્થનાસભામાં બધા સાથે મળે અને ભજનો ગાય, અને આદર્શ જીવન કેમ જીવવું એની ચર્ચા થાય.

આ બધું સાવ સાચું, પણ જેવા લોકભારતીના દરવાજા બહાર નીકળો કે તમને સણોસરામાં એનું એ જ દેશનું ગામડું દેખાય!  એ જ ગંદકી, ગરીબી, અને ગેરવ્યવસ્થા. અર્ધા નાગા છોકરાઓ ધૂળમાં રમતા દેખાય, અને જે નાના નાના છોકરાઓએ નિશાળમાં જઈને કક્કા બારાખડી ભણવું જોઈએ એ વાંકા વળીને દિવસરાત હીરા ઘસતા દેખાય.  નોકરીધંધા ઓછા એટલે પુરુષો ઓટલે બેઠા બેઠા બીડીઓ ફૂંકે. છોકરાઓની હીરા ઘસવાની કમાણી પર ઘર ચાલે!  જેવું દેશનાં લાખો ગામડાંનું તેવું જ સણોસરાનું. આઝાદીને આજે સાંઠથી વધુ વર્ષો થયાં પછી પણ દુનિયાભરના વધુમાં વધુ અભણ માણસો આપણા દેશમાં છે! દેશની લગભગ 40 ટકા વસતી (300 મિલિયન) અભણ છે!

લોકભારતી અને સણોસરા ગામ–આ બન્નેની દુનિયા જાણે કે સાવ જુદી જ. એ બે દુનિયા વચ્ચેનો આડાગાડાનો તફાવત જોતા લોકભારતીનો પ્રયોગ માત્ર સ્વપ્ન સમાન  પટોમ્પકિનના આદર્શ ગામ જેવો લાગે.  આનો અર્થ એ નથી કે દર્શકને આ વિરોધાભાસનું ભાન નહોતું. લોકભારતીની દીવાલની બહારના સણોસરાની  એમને ખબર હતી.  એ તો આખો દેશ ભમી ચૂકેલા.  ગરીબ બિહાર રાજ્યના કંગાળ પ્રાંતોમાં જયપ્રકાશ નારાયણ સાથે ફરેલા અને કામ કરેલું.  દીવાલની આજુબાજુની બે સાવ જુદી દુનિયાનું એમને સ્પષ્ટ ભાન હતું, પણ એમનો જવાબ પૂરેપૂરો ગાંધીયન હતો:  મારાથી જે થાય છે તે હું કરું છું.  બહારની દુનિયાના ભીષણ અંધકાર સામે હું જો મારો નાનો સરખો પણ દીવો ન સળગાવું તો હું મારી ફરજ ચૂક્યો ગણાઈશ.  એટલે જ તો લોકભારતી કરીને અમે એક નાનો દીવો સળગાવ્યો છે.

NatwarGhandhi.jpg

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા

નટવર ગાંધી

શ્રી નટવર ગાંધીનો અમેરિકાનો જીવનકાળ અને અમેરિકામાંનો મારો સમય લગભગ સરખો જ.  એમની પ્રોફેશનલ સિદ્ધિઓ અદ્ભૂત કહી શકાય. એઓ સાહિત્યકાર છે. અનેક એવોર્ડસ પ્રાપ્ત કર્યા છે. એમણે મને એમની આત્મકથા મારા વાચકો માટે સહર્ષ મારા બ્લોગમાં મુકવાની મંજુરી આપી તે બદલ ગાંધી સાહેબનો ખુબ આભારી છું. આપમિત્રોનૉ પણ રસ પુર્વક વાંચવા બદલ આભારી છું. એમના પરિચયથી આ સીરીઝ શરૂ કરી હતી. ફરીવાર એમના પરિચય સહિત સમાપન કરું છૂ.

લેખક પરિચય

નટવર ગાંધીનો જન્મ 1940માં  સાવરકુંડલામાં.  મુંબઈમાં બી.કોમ. અને એલએલ.બીનો અભ્યાસ.  1961-1965 સુધી મૂળજી મારકેટમાં, મિલની પેઢીઓમાં અને અન્ય કંપનીઓમાં નોકરી. 1965માં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે અમેરિકાગમન.  ત્યાં એમ.બી.એ. અને પીએચ. ડીગ્રીઓ મેળવી યુનિવર્સિટી ઑફ પિટ્સબર્ગ, અમેરિકન યુનિવર્સિટી અને અન્ય  યુનિવર્સિટીઓમાં શિક્ષણકાર્ય કર્યું.  1976-1997 દરમિયાન અમેરિકન કોંગ્રસની ‘વોચ ડોગ’ એજન્સી જનરલ એકાઉન્ટિંગ ઑફિસમાં ટેક્સ પોલિસી અને એડમિનિસ્ટ્રેશનના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર તરીકે કામ કર્યું.  1997માં અમેરિકાની રાજધાની વૉશિન્ગટનના ટેક્સ કમિશ્નર તરીકે તેઓ નિમાયા અને ત્યાર બાદ 2000થી ત્યાં જ ચીફ ફાઈનાન્સિયલ ઓફિસર તરીકે નાણાંપ્રધાનની જવાબદારી 2000 થી 2014 સુધી સંભાળી.  એ હોદ્દાની રૂએ વૉશિન્ગટનના બાર બિલિયન ડોલરના બજેટની વ્યવસ્થા અને વ્યવહાર એમના હાથમાં હતા. અમેરિકન કરવેરા અને નાણાકીય ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રદાન કરવા બદલ નટવર ગાંધીનું ઘણા એવોર્ડ્સથી બહુમાન થયું છે.  આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે ગુજરાતની પ્રતિષ્ઠા વધારવા માટે 1996માં એમને ‘વિશ્વગુર્જરી’ એવોર્ડ પણ એનાયત થયો છે.

નટવર ગાંધીનું કામ બજેટનું, પણ એમની અભિરુચિ કવિતાની.  એમની કવિતામાં એક પરદેશ વસતા ભારતીયની જન્મભૂમિ પ્રત્યેની પ્રીતિ પ્રગટ થાય છે.  સાથે સાથે અમેરિકન વસવાટ, વિવિધ ધર્મવિચાર, વિધવિધ રાજકીય વિચારધારાઓ અને મૃત્યુની અનિવાર્યતા વિષે લખાયેલા કાવ્યો દ્વારા કવિ ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક અનોખું વિષય વસ્તુ લાવે છે.

ગઈ સદીના વચલા દાયકાઓમાં દેશનાં નાનાં ગામોમાં તેમ મુંબઈ જેવા શહેરમાં સામાન્ય લોકો હાડમારીભર્યું જીવન કેમ જીવતા એનું અહી વર્ણન કરવા પ્રયત્ન છે.  વધુમાં નટવર ગાંધીની સાવરકુંડલાથી અમેરિકાની રાજધાની વોશીન્ગટન સુધીની જીવનયાત્રા અને વૉશિન્ગટનને નાણાંકીય રીતે સધ્ધર બનાવવામાં એના સીએફઓ તરીકે એમણે જે ભાગ ભજવ્યો તેની રસપ્રદ વાત આ આત્મકથામાં થઈ છે.

Asmita Shah

Image result for sunrise images and redbird

Credit: goole image

સર્વોદય

બાલ્કનીમાં બેઠેલી હું એકીટશે 
આ ભૂરું સ્વચ્છ ,અતિ સ્વચ્છ આકાશ 
સામે મીટ માંડું છું 
અને
સફેદ રૂ નાં ગાભા જેવા પોચા પોચા
આ વાદળો રોજ મારી સાથે।…..
હું બાલ્કનીમાં અને તેઓ આકાશમાં
અમે
પ્રણય ગોષ્ઠિ માંડીએ છીએ
અચંબીત હું। …
આ આકાર બદલતા વાદળોને જોઈ ઉદાસ થઈ જાઉં છું
દૂર ! પેલી અંતરિક્ષમાં વસ્તી ગેબી શક્તિને પ્રસન્ન કરી
હું ઈચ્છાધારી બની જાઉં !
મારા સમગ્ર અસ્તિત્વને પક્ષીની જાતમાં ફેરવી
હૃદયની સ્યાહીમાં ચાહતની કલમ ડુબોળી
આકાશના સમગ્ર અસ્તિત્વ ઉપર
પ્રેમ ! પ્રેમ ! પ્રેમ !,
મારી ચાંચ વડે લખી દઉં। …
લાલ રંગ !!!!
ઉદયનો !કુમકુમનો ! શુકનનો। ..
આકાશનું મેઘ રૂપી વીર્ય જ્યારે
ધરતીનાં ગર્ભમાં સમાશે
અને ,
ત્યારે ! સમગ્ર ધરામાં પ્રેમાંકુર ફૂટી નીકળશે। ..
લોભ , લાલચ , વેર ઝેર ,ઈર્ષા સમગ્ર નો નાશ થઈ
મારી માં ના ખોળામાં। …
પ્રેમ જ પ્રેમ
સર્વોદય। …
હા ! હું પંખી જ ભલી। ….

 

અસ્મિતા

 

અમેરિકામાં ગુજરાતી સાહિત્ય: નટવર ગાંધી

અમેરિકામાં ગુજરાતી સાહિત્ય

નટવર ગાંધી

NatwarGhandhi

 ગુજરાતી લિટરરી અકદામી

1977માં દેશમાંથી કવિશ્રી સુરેશ દલાલ અમેરિકાની મુલાકાતે આવ્યા હતા. એમણે સૂચન કર્યું કે અહીંના સાહિત્યરસિકોએ વારંવાર મળવું જોઈએ અને સાહિત્યિક પ્રવૃતિઓ જાળવી રાખવી જોઈએ.  એ સૂચનને ખ્યાલમાં રાખી અમે થોડા સાહિત્ય રસિકમિત્રોએ ગુજરાતી લિટરરી અકાદમી ઓફ નોર્થ અમેરિકા નામે એક સાહિત્યિક સંસ્થા સ્થાપી.   આ અકાદમી રામભાઈ ગઢવી અને અશોક મેઘાણીના પ્રશંસાપાત્ર નેતૃત્વનીચે દર બે વરસે જુદાં જુદાં શહેરોમાં ગુજરાતી સાહિત્યનુ સમ્મેલન યોજે છે. આ સમ્મેલનમાં દેશમાંથી જાણીતા કવિ લેખકોને અમેરિકામાં બોલાવાય છે અને અમેરિકાનાં મોટાં શહેરોમાં એમની બેઠકો યોજાય છે.  આ રીતે અકાદમીના આશ્રયે સર્વશ્રી મનુભાઈ પંચોળી “દર્શક,” ઉમાશંકર જોશી, હરીન્દ્ર દવે, નિરંજન ભગત, રઘુવીર ચૌધરી, ભોળાભાઈ પટેલ, ચંદ્રકાંત શેઠ, ચિનુ મોદી, રતિલાલ બોરીસાગર જેવા ખ્યાતનામ સાહિત્યકારો અમેરિકામાં આવી ગયા.  વધુમાં સુરેશ દલાલ, બકુલ ત્રિપાઠી, સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર, ચંદ્રકાંત ટોપીવાળા, ધીરુભાઈ પરીખ, બળવન્તરાય જાની જેવા જાણીતા સાહિત્યકારો પણ અમેરિકા આવી ગયા છે. અને એમની અહીંની ઉપસ્થિતિનો લાભ  આપે છે. કેટલાક તો એકથી વધુ વાર.  આમાંના કેટલાક લેખકોના યજમાન થવાનો લાભ અમને મળ્યો છે.

અકાદમી તેમ જ બીજી સંસ્થાઓને આશ્રયે જુદાં જુદાં શહેરોમાં સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિઓ થતી રહે છે.  ફિલાડેલ્ફિયાની એક જાણીતી સંસ્થા ‘ફ્રેન્ડ્સ ઑફ ફિલાડેલ્ફિયા’ વરસે બે વરસે અહીંના જાણીતા સાહિત્યકારોનું મૂલ્યાંકન કરતા સુંદર કાર્યક્રમો યોજે છે.  આ પ્રવૃત્તિમાં પન્ના નાયક, મધુ રાય, અને બાબુ સુથારના સુંદર કાર્યક્રમો સાહિત્યપ્રેમી સુચી (સુચેતા) અને ગિરીશ વ્યાસના નેતૃત્વ નીચે થઈ ગયા.  આ ઉપરાંત ફિલાડેલ્ફિયામાંથી બે ગુજરાતી સામયિકો–કિશોર દેસાઈ સંપાદિત ‘ગુર્જરી’ અને બાબુ સુથાર સંપાદિત ‘સંધિ’–નીકળે છે, જેમાં “ગુર્જરી” તો છેલ્લાં  પચીસથી પણ વધુ  વરસથી નીકળે છે!  ‘સંધિ’ જેવું ઉચ્ચ કક્ષાનું મેગેઝીન આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્યમાં મળવું મુશ્કેલ છે. અહીંનું પહેલું ગુજરાતી ડીજીટલ ગુજરાતી મેગેઝિન “કેસૂડાં” પણ ફિલાડેલ્ફિયામાંથી નીકળ્યું હતું.  ગુજરાતીઓની પ્રમાણમાં ઝાઝી સંખ્યા હોવાને કારણે ન્યૂ જર્સીમાં “ચલો ગુજરાત,” કે “ગ્લોરિયસ ગુજરાત” જેવા મેળાઓ ભરાય ત્યારે એના આશ્રયે કવિસમ્મેલન અને મુશાયરા જરૂર યોજાય અને દેશમાંથી લોકપ્રિય કવિઓ અને ગઝલકારોને લોકો હજારોની સંખ્યામાં સાંભળે.

ડાયસ્પોરા સાહિત્ય?

આ બધી સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિઓ પછી પણ અહીં લખાતા સાહિત્યને ડાયસ્પોરા સાહિત્ય કહેવું કે નહીં તે વિવાદાસ્પદ પ્રશ્ન છે.  ડાયસ્પોરા સાહિત્યનો આંતરરાષ્ટ્રીય ઈતિહાસ બહુ મોટો છે.  હડધૂત થયેલી યહૂદી પ્રજાએ અસહિષ્ણુ ત્રાસવાદીઓથી બચવા પોતાના ઘરબાર છોડીને દુનિયામાં રઝળવું પડ્યું તેની યાતનામાંથી ડાયસ્પોરા સાહિત્યની મુખ્યત્વે શરુઆત થઈ.  એના મૂળમાં સ્વદેશમાં પાછા જવાની, મા ભોમના ખોળામાં ફરી રમવાની ઝંખના છે. આવું ઘરઝુરાપાનું સાહિત્ય તે ડાયસ્પોરા સાહિત્ય.

આવું સાહિત્ય તો રચાયા જ કરવાનું છે, કારણ કે યહૂદીઓ પર જે યાતનાઓ પડી તે આજે ઓછા વધુ પ્રમાણમાં બીજી અનેક પ્રજાઓ પર પડી રહી છે. આખીય વીસમી સદીમાં અને આ સદીનાં પહેલાં પંદર વરસમાં નિરાશ્રીતોની કોઈ કમી નથી કેમ કે ત્રાસવાદી સરમુખત્યારોની કોઈ કમી નથી.  આપણી આંખ સામે અત્યારે મિડલ ઇસ્ટમાંથી હજારો અને લાખોની સંખ્યામાં લોકો પહેર્યે કપડે નીકળી પડે છે. માઈલોના માઈલો સુધી બાળબચ્ચાંઓ સાથે ચાલતા આ નિરાશ્રિતો યુરોપનાં બારણાં ખખડાવે છે.  આ અસહ્ય યાતના અને દુઃખદ અનુભવમાંથી જે ઉપજે, જે રચાય તે સાચું ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય.

આ દૃષ્ટિએ જોઈએ તો અમેરિકામાં આવેલા ગુજરાતીઓ દેશમાંથી ભાગીને નથી નીકળ્યા. એ તો સ્વેચ્છાએ અમેરિકા, ઇંગ્લેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા એમ પશ્ચિમના દેશોમાં આવ્યા અને સ્થાઈ થયા.  પશ્ચિમના સુંવાળા અને સુખાવળા જીવનથી ટેવાઈ ગયા છે. ભાગ્યે જ કોઈ પાછુ જવાનું નામ લે છે. એટલે સાચા અર્થમાં અહીં રચાતું સાહિત્ય એ ઘરઝુરાપાનું સાહિત્ય નથી. અને છતાં અહીં આવનારાઓમાંથી ઘણા સાહિત્યરસિકોને લખવું છે અને ઘણા લખે પણ છે.  આ પ્રમાણે લખાતા સાહિત્યની નોંધ પણ લેવાય છે.  ગ્રીડ ઇન્સ્ટીટ્યુટ અને તેના નિયામક બળવંત જાની આ પરદેશમાં લખાતા સાહિત્યને સંગ્રહીત કરી એનો જે દસ્તાવેજી ઇતિહાસ તૈયાર કરે છે તે એક અભિનંદનીય ઘટના છે. જાણીતા વિવેચક અને સૂક્ષ્મ સાહિત્યમર્મી મધુસૂદન કાપડિયાએ પણ અમેરિકામાં વસતાં ગુજરાતી સાહિત્યકારોનો ઊંડો અભ્યાસ કરી એક પુસ્તક તૈયાર કર્યું છે તે અભ્યાસીઓને ખૂબ ઉપયોગી નીવડશે.[1]

પરદેશમાં જે લખાય છે તે મોટા ભાગનું માત્ર લખાણ છે, એને સાહિત્ય કહેવું કે કેમ એ એક મુશ્કેલ પ્રશ્ન છે.  અહીંના લખનારાઓ પ્રયત્ન જરૂર કરે છે, પણ એમની સજ્જતા ઓછી.  લોકોને કવિ કે સાહિત્યકાર થવું ગમે છે. તેમાં તે ગ્લેમર જુએ છે. પણ સાહિત્યસર્જન માટે જે તૈયારી કરવી પડે, જે વાંચવું પડે, લખ-છેક-ભૂંસ કરવું પડે, તે એમને ગમતું નથી.  અંગ્રેજી કે વિશ્વસાહિત્યની વાત બાજુમાં મુકો, એમણે અગત્યનું ગુજરાતી સાહિત્ય પણ વાંચ્યું નથી.  આને લીધે શિષ્ટ ગુજરાતી સાહિત્યકારોમાં પરદેશમાં લખાતા સાહિત્ય વિષે બહુ ઊંચો અભિપ્રાય નથી તે સમજી શકાય છે. પરદેશમાં લખાતા સાહિત્ય વિષે પ્રામાણિક વિવેચન પણ જોવા મળતું નથી. એટલે અહીંના લખનારાઓ કવિ કે લેખક હોવાના ભ્રમમાં રહે છે.

[1] મધુસૂદન કાપડિયા, અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો, ગાંધીનગર: ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી, 2011

જય પિતાજી

સૌજન્યઃ

જય પિતાજી

વૃક્ષ એનાએક  બીજને પવન દ્વારા માઇલો દૂર મોકલી આપે છે. એ ફળીભૂત થશે કે નહિ તેની એને ખબર નથી. એક નર માછલી અગણિત ઈંડા ઉપર પોતાના સ્પર્મ વહાવીને પાણીમાં તરતા આગળ વધી જાય છે. પછી આ ઈંડામાંથી બચ્ચા બહાર આવશે અને જીવશે કે નહિ એમાં તેમને કોઈ રસ હોતો નથી. કોઈ કોઈ જાતિમાં નરપક્ષી એના બચ્ચાને ખવડાવે છે,પણ ઊડવાનું શીખ્યા પછી બચ્ચાને ભૂલી જાય છે. સસ્તન પ્રાણીઓ એના નાના બચ્ચાને પ્રીડેટરથી બચાવે છે,પણ પોતાની જાતને પહેલો પ્રેફરન્સ આપે છે. સિંહ સિંહણે કરેલા શિકારને છીનવી લે છે,બચ્ચાનાં મુખમાંથી ખાવાનું છીનવી લે છે. વાનરો અને એપ્સ એમના બચ્ચા સાથે રમે છે,પણ કોઈ વાર એમને મારી નાખવાનો પ્રયત્ન પણ કરતા હોય છે. ફક્ત માનવ નર એના બાળકોના રસમાં રસ લે છે,એની સાથે રમે છે,પોતાના રસ એનામાં રેડે છે. આ એક બહુ મોટું વિશાળ ઇવલૂશનરી સ્ટેપ છે.

The act of fathering is the foundation of human civilization.

પિતૃત્વ ને માન આપવા, પિતા સાથેના માનસિક જોડાણને સરાહવા અને પિતાની સમાજ પર પડતી અસર કેટલી પ્રભાવશાળી છે તે જતાવવા ફાધર્સ ડે ઉજવવામાં આવે છે. મોટાભાગના દેશોમાં જુન મહિનાના ત્રીજા રવિવારે ફાધર્સ ડે ઉજવાય છે. ફાધર્સ ડે પહેલા મધર્સ ડે ઉજવવાનું શરુ થઈ ચુક્યું હતું. એટલે ઘણાને તેમાં કશું ખૂટતું હોય તેવું લાગતું હતું. કારણ માનવસમાજના પાયામાં પિતા અને માતા બંનેનું સરખું પ્રદાન હોય છે એટલે મધર્સ ડે ઉજવાય અને ફાધર્સ ડે જેવો કોઈ કોન્સેપ્ટ જ નાં હોય તે ચાલે ખરું?

Anna Jarvis નામની એના માતાપિતાના તેર સંતાનોમાની દસમું સંતાન, એણે માતૃત્વનાં મહિમાને વધુ મહિમાવંત બનાવવા એની માતાનાં અવસાનના ત્રણ વર્ષ બાદ ૧૦ મેં. ૧૯૦૮ના દિવસથી મધર્સ ડે ઉજવવાનું અમેરિકામાં શરુ કરેલું. મધર્સ ડે સામે પિતાને પણ મહત્વ આપવું જોઈએ અને ફાધર્સ ડે જેવો કોઈ દિવસ ઉજવવો જોઈએ તેવું ઘણા બધાના મનમાં થતું હતું પણ ક્રેડીટ ગોઝ ટુ Sonora Smart Dodd ( Spokane, Washington). આ મહિલાના પિતા અમેરિકન સિવિલ વોર વેટરન હતા. એમની પત્નીના અવસાન બાદ એકલા હાથે છ સંતાનો એમણે ઉછેરેલા. Sonora ને એના પિતા પ્રત્યે ખુબ માન હતું એણે ૧૯ જુન ૧૯૧૦ના દિવસે પહેલીવાર ફાધર્સ ડે ઉજવી નાખ્યો. શરૂમાં એને ખાસ પ્રતિસાદ મળ્યો નહિ. પણ આમાં થોડા વેપારી જૂથો સામેલ થયા. કારણ એમને તો આમાં બિજનેસ દેખાતો હતો. તંબાકુ પીવાની પાઈપ, ટાઈ અને એવી બીજી વસ્તુઓ આ બહાને લોકો પિતાને ગીફ્ટ તરીકે આપે તો ધંધો વધવાનો જ હતો. શરૂમાં લોકો આનો વિરોધ કરતા અને સમાચાર પત્રો ફાધર્સ ડે ની મજાક ઉડાડતા અને મજાક ઉડાડતા જોક્સ મુકતા. પણ ધંધાદારીઓ એમ નિરાશ થાય તેવા નહોતા. ઉલટાના સમાચાર પત્રોએ મુકેલા જોક્સનો જ પ્રચાર તરીકે ઉપયોગ કરીને ફાધર્સ ડે ને વધારે પ્રચલિત બનાવી દીધો.

૧૯૧૬માં પ્રેસિડેન્ટ વુડ્રો વિલ્સન ફાધર્સ ડે ની ઉજવણીમાં બોલવા Spokane પધાર્યા અને એને ઓફિસિયલ બનાવી દેવા ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. પણ એનું વ્યાપારીકરણ થઈ જશે એવો ભય વ્યક્ત કરી કોંગ્રેસે વિરોધ કર્યો. ૧૯૬૬માં પિતાશ્રીઓને સન્માનવા જુન મહિનાના ત્રીજા રવિવારને ફાધર્સ ડે તરીકે સત્તાવાર જાહેર કરનાર હતા પ્રમુખ Lyndon B. Johnson . એના છ વર્ષ પછી ૧૯૭૨માં પ્રમુખ નિક્સને સહી કરીને આ દિવસને પરમેનન્ટ નેશનલ હોલીડે તરીકે જાહેર કરી દીધો જો કે રવિવારે તો આમેય હોલીડે જ હોય છે.

Randall Flanery, (a pediatric psychologist at Saint LouisBehavioral Medicine Institute) કહે છે પિતાની હાજરીનો કોઈ વિકલ્પ નથી. બાળકોને લકઝરી સુખ સગવડ અને વૈભવ કરતા પિતાની કંપની વધારે પ્યારી અને મહત્વની હોય છે. સંતાનોને બે વસ્તુ ઓછી આપશો તો ચાલશે,એના તે ભૂખ્યા નથી,પણ પિતાના સમયના ભૂખ્યા હોય છે. બાલ્યાવસ્થા અને પૂખ્તઅવસ્થા વચ્ચેનો ગાળો બાળકો માટે બહુ સંવેદનશીલ હોય છે. આ અવસ્થામાં આવેલા બાળકોને આપણે હવે ટીનેજર કહીએ છીએ. અહી છોકરા સાથે પિતાનું લાગણીભર્યું વર્તન એને નિરાશામાંથી બચાવે છે. આ અવસ્થા સમયે મોટાભાગે બાળકો કંટ્રોલ ગુમાવી બેસતા હોય છે દ્વિધામાં સપડાયેલા હોય છે. એમને શું કરવું સમજ હોતી નથી. નિરંકુશ બની જતા હોય છે.

છોકરીઓ વળી પુખ્ત બનવા સમયે કે પ્રજનન સક્ષમ બનવા સમયે વળી બમણી ડીપ્રેશનમાં હોય છે. ત્યારે પિતાની હાજરી એને બચાવી લેતી હોય છે. અહી પિતાનું મહત્વ વળી ખૂબ વધી જતું હોય છે. એના પાર્ટનર તરીકે પુરુષની પસંદગી વખતે તે પિતાને નજર સમક્ષ રાખતી હોય છે. પણ પિતા વગર ઉછરી હોય તો કોને નજર સમક્ષ રાખે? ભવિષ્યમાં એના પતિ સાથેના સંબંધો માટે પિતા સાથેના સંબંધો આયનો બની જતા હોય છે. ટીનેજર દીકરીઓને પિતાશ્રીઓએ ખૂબ પ્રેમભાવ અને સમય આપવો જોઈએ.

જે છોકરી બાયોલોજીકલ પિતાનાં સાંનિધ્ય વગરની હોય છે તે જલદી પુખ્ત બની જતી હોય છે. પીરિયડમાં યોગ્ય સમય કરતા વહેલી આવતી થઈ જતી હોય છે અને પ્રૅગ્નન્ટ પણ વહેલી બની જતી હોય છે. જોકે ભારતમાં સામાજિક નિયંત્રણને લીધે પ્રૅગ્નન્ટ બનવું સંભવ ના બને. પણ સેક્સ તરફ જલદી વળી જતી હોય છે. માતા પિતા વચ્ચેના ઝગડા,અથડામણ,સંઘર્ષ, ડિવોર્સ અને અલગ અલગ રહેવું આ બધાને લીધે જે માનસિક તણાવ પેદા થાય છે તે ટીનેજર છોકરીઓને વહેલા પુખ્ત બનાવી દે છે. Menarche એટલે માસિકચક્ર શરુ થયાનો પ્રથમ દિવસ એના શરીરને Bio-signals તરીકે કહેતો હોય છે કે “This is an unstable environment,” or ” There is a shortage of males in the population .” આવા સમયે ઇવલૂશનરી બ્રેઈન વિચારતું હોય કે સર્વાઈવલ માટે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ છે નહિ. તો જાતીય રીતે પુખ્ત બનવા માટે ઝડપ કરો અને મૃત્યુ પહેલા સાથી શોધી લો અને મોડું થાય તે પહેલા પોતાના જિન્સ નવી પેઢીમાં પાસ કરી દો.

માતા ફરી લગ્ન કરે કે લીવ ઇન રિલેશનશિપ વડે બીજા પુરુષ સાથે રહેતી હોય ત્યારે છોકરીનું બ્રેઈન જીનેટીકલી સંબંધ ના હોય,લોહીનો સંબંધ ના હોય તેવા અજાણ્યા પુરુષની હાજરીની ભાળ લેતું હોય છે. સ્ટેપ ફાધરની હાજરી પણ બાયો સિગ્નલ્સ જણાવી દેતા હોય છે કે લોહીનો સંબંધ છે નહિ ત્યાં ઉલટાની છોકરી વહેલી પુખ્ત બનીને વહેલું ઋતુ ચક્ર શરુ થઈ જતું હોય છે. The presence of an unrelated male should signal a reproductive opportunity, and thus accelerate menarche ( Barkow, 1986). આવા અનરીલેટેડ પુરુષનું આસપાસ રહેવું સેકસુઅલ સજ્જતા,શીઘ્રતા,તૈયારી અને સાબદાઈમાં પરિણમતું હોય છે. ઘરમાં સ્ટેપ ફાધર કે લોહીના સંબંધ વગરના પુરુષનું સાહચર્ય જેટલું વધારે તેટલી એની ઇફેક્ટ વધુ. સાયકોલોજીસ્ટ Bruce Ellis નું ગ્રાઉન્ડ બ્રેકીંગ સંશોધન પણ આમ કહે છે. તે એવું પણ જણાવે છે કે જેટલી બાયોલોજીકલ પિતાની હાજરી ઘરમાં વધારે અને દીકરી સાથેના તેમના સંબંધો વધુ પ્રેમાળ અને લાગણીભર્યા હોય તેટલો છોકરીનો પુખ્ત બનાવાનો સમય વધુ અથવા નોર્મલ હોય છે.

આમ બાયોલોજીકલ પિતાની ગેરહાજરી છોકરીને વહેલી જાતીય પુખ્ત બનાવી દે તે નુકશાનકારક બની શકે છે. કારણ માનસિક રીતે છોકરી પુખ્ત બની હોય નહિ અને માનસિક પુખ્તતા સલામત Sexuality માટે જરૂરી હોય છે. વળી ઘરમાં બાયોલોજીકલ નાં હોય તેવા પિતા કે પુરુષની હાજરી પણ છોકરીને વહેલા જાતીય પુખ્ત બનાવી દેવા કારણભૂત બનતી હોય છે. અને પરિણામે સતત અને સહેલાઈથી મળતું આવું સાંનિધ્ય જાતીય સંબંધોમાં પરિણમતું હોય છે. માતા બાજુ પર રહી જતી હોય છે અને યુવાન છોકરી સાથે સ્ટેપ ફાધર કે કહેવાતો માતાનો બોય ફ્રેન્ડ જાતીય સંબંધ બાંધી લેતો હોય છે. વાતે વાતે ડિવોર્સ લેતા અને વારંવાર પાર્ટનર બદલતા પશ્ચિમના સમાજનું આ બહુ મોટું કલંક છે.

સીંગમંડ ફ્રોઈડ અને કાર્લ જુંગ કહે છે કે પિતા એક દીકરા માટે એની ઓળખના વિકાસનું (Development of identity) ખુબ મહત્વનું પરિબળ છે. એક નાના પુત્ર માટે પિતા એક idol છે. ડેડી બધું જ કરી શકે છે. પરમપિતા પરમાત્મા છે. પિતાની ચાલ ઢાલ,ઉઠવું બેસવું બધાની નકલ કરશે. પિતાની સામાજિક સ્વીકૃતિ જોઈએ છે. કિશોરાવસ્થામાં થોડો પ્રોબ્લેમ પિતાની દલીલો ગમતી નથી. એમનું ગાઇડન્સ વધારે પડતું લાગે છે. પણ યુવાન થતા આ સબંધો એક વિકાસના તબક્કામાં આવે છે. એક બીજાને ઇગ્નોર કરે છે. પણ માનસિક રીતે જોડાતાં જાય છે. ત્રીસી ને ચાલીસીના વચ્ચે સમજ આવે છે કે પિતાએ ઘણું કર્યું છે. ઘણા બલિદાનો આપ્યા છે. અને પિતા અને પુત્ર વચ્ચે મિત્રતાના સબંધો બની જાય છે. બસ પછીના વર્ષોમાં વૃદ્ધ પિતાની સેવા કરવાનું મન ના થાય તો સમજવું કે આ વિકાસના બધા તબક્કાઓમાં ક્યાંક ચૂક થઇ ગઈ છે.

એક દીકરી માટે પિતા સાથેના સબંધો એ એના જન્મ પછીના સૌ પ્રથમ સ્ત્રી અને પુરુષ વચ્ચેના સબંધો છે. એક નાની બાળકી પોતાના પિતા તરફ થી મળતા પ્રેમ ભાવના પ્રતિબિંબો વડે પોતાના સ્ત્રૈણ તત્વની ઓળખ પ્રાપ્ત કરે છે. એ એકલી નથી,કોઈ એને સમજી રહ્યું છે,ગણી રહ્યું છે,એક સેન્સ ઓફ સિક્યુરીટીની સમજ આવે છે. પિતા વગરની દીકરી કે પિતાના પ્રેમ વગરની દીકરી half done છે. એ હમેશા ખોટી જગ્યાએ પ્રેમની શોધ કરે છે. પિતાનું હાસ્ય એના વિકાસનું સાધન છે. પિતાની શિસ્ત એનું માર્ગદર્શન છે. પિતા વગરની દીકરી એકલી અટૂલી છે. તો દીકરી વગરનો પિતા પણ અધુરો છે તેવું મારું પર્સનલ મંતવ્ય છે.

માતાને દીકરો વધુ વહાલો હોય છે જ્યારે પિતાને દીકરી વધુ વહાલી હોય છે. :-

ભૂપેન્દ્રસિંહ રાઓલ, સાઉથ એબિન્ગટન, પેન્સિલવેનિયા.

 

Image may contain: 2 people, people sitting and indoor

ઓપરેશન ટિકટોક…..

ઓપરેશન ટિકટોક…..
💃💃💃💃💃💃💃💃💃💃

જો બિલ્ડીંગ કે સોસાયટીના આંગણમાં, પ્રાંગણમાં, પાર્કીંગમાં, પેસેજમાં,પરસાળમાં ,કોમન પ્લોટમાં કે કોમ્યુનીટી હોલમાં મધરાતે કોઈ શોરબકોર સંભળાય તો…
થોડા મહિના વર્ષો પહેલાં એવું સમજાતું કે હશે કોક બાટલી મોડી રાત્રે આવ્યો હશે, કોક સજ્જન નાઈટ ડ્યૂટી કરીને આવ્યો હશે, બિલાડા લડાતા હોવા જોઈએ, કોક ચોરટો ઘૂસપેઠ કરતો હોવો જોઈએ, કોક લવર્યો સીધે રસ્તે ગેટથી આવવાને બદલે દિવાલ લાંઘીને આવતો હશે..બ્લા..બ્લા..આપણે ઉંઘો..આ રોજનું થયું આપણને શું? 
પણ આજની તારીખે જો તમે એવું વિચારો છો તમે ઘણુંબધું ગુમાવો છો. કંઈક મનોરંજન માટે જાગના જરૂરી હૈ. મધરાતે થોડોપણ ખળભળાટ સંભળાય તો ઉપર વર્ણવ્યા તે કારણો ન પણ હોય, શક્ય છે ત્યાં ટિકટોકનું શૂંટીંગ ચાલતું હોય. 
એન્ડ માઈન્ડ ઈટ, ત્રીસ સેકન્ડની ફિલ્મ માટે ત્રણ કલાકની ફિલ્મ જેવી જ ચોકસાઇ રાખવામાં આવે છે. વન શૉટ ઓકે કદી થતું નથી, ટેક અને રિટેકનો દૌર ઘણીવાર છથી સાત દિવસ પણ ચાલતો હોય છે ત્યારે જઈને એક જોવેબલ ટિકટોક વિડીયો ઓનએર થતો હોય છે. જાગીને જોઈ લેવાનું સજેશન એટલે આપ્યું કે કાલે ઉઠીને વસવસો ન રહે કે આવી આઈટમો, આવા મસાલા, આવા ફટાકડા, બોમ્બ જેને તમે સૂરસૂરીયા સમજતાં હતાં એ સદીયોથી તમારી વચ્ચે જ રહેતાં હતાં અને વૈશ્વિક મનોરંજન પૂરું પાડતાં કલાકારોનો તમે લાઈવ લુત્ફ ન ઉઠાવી શક્યા. સો લેડિઝ એન્ડ જેન્ટલમેન કદરદાન બનો અને સામે રોજ બટકાતી લેડીને ચંપાબેન ન સમજો એ ટિકટોકની માધુરી દિક્ષિત પણ હોઈ શકે છે અને પતલી ગલીથી રોજ સટકી લેતો ચંપકલાલ ટિકટોકનો શાહરૂખ ખાન પણ હોઈ શકે છે. અને એવું ય બને કે સોસાયટીમાં રોફ જમાવતો બાવડેબાજ જ્હોન અબ્રાહમ ટિકટોકની નાજુક નમણી ‘આપા’ પણ હોઈ શકે.😊

વેલ, અમે થોડાં ઓલ્ડ ફેશન્ડ એટલે આ ટિકટોકમાં થોડાં મોડા પડ્યા. શિકારી ખુદ યહાં શિકાર હો ગયાની તર્જ પર ચારાગાર ખુદ બિમાર હો ગયા..અને મેન્ડેટરી રેસ્ટમાં વર્કાહોલિક માણહ પાસે કરવાને કંઈ ન હોય તો ગાંડો થઈ જાય. સોચા જીસકા બહોત હવ્વા હૈ વો ટિકટોક ડાઉનલોડ કરકે દેખતે હૈ. બિલિવ મી… વન્સ આઈ સ્ટાર્ટેડ..પૂરાં ચાર કલાક એમાં કયાં જતાં રહ્યા ખબર ન પડી. લગભગ ચાર જીબી ડેટા ઉડાવીને ભાન થયું કે “અચ્છા તો સરકારે આ જ કારણે આ ટિકટોક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ તો સાચે જ કામના કલાકો ખાય જાય છે. જો વિડીયો જોવાવાળાની આ હાલત હોય તો બનાવનારની શું હાલત હશે? તેઓ કેટલા કલાક અને દિવસ ઓક્યુપાઈ રહેતાં હશે?” આમાં તો જેસીબીને ખાડો ખોદતા જોવાં ભેગા થતાં ટોળાં કરતાં મોટાં ટોળાં અનેકગણો વધું સમય વેડફતા હશે.” 😉

બસ પછી અમે અમારા સિન્સિયર ઈનર સર્કલથી પરે આઉટર સર્કલના રિસોર્સનો કોન્ટેક્ટ કર્યો અને આ ટિકટોક માટે થોડું રિસર્ચ કર્યું. ઘણુંબધું ચોંકાવનારું જાણવા મળ્યું. થોડાં મહિના પહેલાં અમને થતું કે ઈસ શહર કો હુઆ ક્યા હૈ? હર તરફ ધૂંઆ ધૂંઆ..મોડી રાત સુધી હાઈવે પર રખડતા ટીનેજર્સ, શાહુડીના માળા જેવાં વાળ, અને ટેટી જેવી ટાંગો પર બાવડાનો ભાર..હવે એહસાસ થયો કે આ બધો ટિકટોકનો કમાલ છે. અમારી રિસર્ચમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે આ ટિકટોકે સાવ બેકારી પણ નથી લાવી દીધી. બીજા એંગલથી નાણાંનો વિનિમય વધારી પણ દીધો છે. એ રીતે વિકાસને ગતિમાન બનાવવામાં ટિકટોકનો ફાળો ખરો. 
કઈ રીતે…?

– મોબાઈલના આગમન પછી વિડીયોગ્રાફી માટે બગીચામાં-મેળામાં ઝોળો લઈને ફરતાં ફોટોગ્રાફર જે સાવ બેકાર બની ગયાં હતાં તેમને ફરીથી કામ મળવા લાગ્યું છે.

– વિડીયો માટે એકટર્સ જેવાં જ કોસ્ચ્યુમ પહેરવાની જીદે ક્લોથ મર્ચન્ટને ચાંદી કરાવી દીધી છે.

– છોકરાઓ હવે ‘સહેલી કંગન સ્ટોર’ જેવાં પાટિયાં લટકતાં હોય ત્યાં પણ જોવાં મળે છે. અને મહિલાઓનો મેકઅપ વાપરતા થઈ ગયાં છે. અમે જેને આંખે સુરમો આંજ્યો છે એવું સમજતાં હતાં તે હકિકતે ફિમેલ આઈ લાઈનર હોય છે. મહિલાની જેમ વાળમાં હાઈલાઈટ, અને સ્ટ્રેઈટનર, કર્વરનો ઉપયોગ…બન્ને કાનમાં કડીઓ અને બ્રેસલેટ. 
( તુઝે દેખ કર ખુદ ખુદા ભી પરેશાન હૈ..અચ્છા ખાસા બનાયા થા મૈને ઈસે,બન ગયા યે જનાના ગજબ હો ગયા…”😉😉

– જેને એક સમયે હજામ કે નવરો નાવી કહેતા આજે તેને મેન્સ પાર્લર કહેવાતું થયું છે. અને બાકાયદા વેઈટીંગમાં બેસવું પડે છે, સ્પેશ્યલ કટીંગ માટે એક્સ્ટ્રા ચાર્જ, અને ફેશિયલ વગેરેની મલાઈદાર ચાંદી અલગ. કાંટાળા તાજ જેવાં વાળ, નાહ્યા વગરના વાઘરી જેવાં વાળ, નાનાં બાળકો માટે પીગી બેન્ક બની શકે તેવાં વાળ, મર્કટ મોઢાં કરતાં છ ગણો મોટો વાળનો અંબાર..

– ફરાસખાનાવાળાને ત્યાંથી તોતીંગ ફેન, કાર્પેટ, ગુલદસ્તાઓની ડિમાન્ડ વધી છે, કાર અને બાઈક કલાક પર ભાડે આપવાનો નવો બિઝનેસ જોર પર છે.
– હેલ્થ ક્લબમાં ભીડ વધી ગઈ છે. કારણકે વિડીયો ગંજીમાં કે શર્ટલેસ જ મૂકવા એવો વણલખ્યો નિયમ છે.

– ડિસ્પોઝેબલ લેન્સીસ અને શેડ્સની દુકાનોમાં ધૂમ ખરીદી વધી છે.

– જેઓ પ્રસ્થાપિત બની ચૂક્યા છે તેઓ સાઉન્ડ સીસ્ટમ અને લાઈટનું પણ ધ્યાન રાખતાં થયાં છે. એટલે તેમની ડિમાન્ડ વધી છે.

– ટિકટોકનો રોગ શહેરો કરતાં ગામડાઓને વધું સંક્રમિત કરી રહ્યો છે.

– ટિકટોક જોનાર દર ત્રીજું બાળક એવું સમજે છે કે અમિતાભ નસીબનો બળિયો છે બાકી ટેલેન્ટ તો પોતાનામાં વધું કૂટીકૂટીને ભરેલું છે. ટિકટોક પર આવનારી દર બીજી આંટી એવું સમજે છે કે માધુરી મેકઅપને લીધે ટકી રહી છે બાકી નેચરલ બ્યુટીની વાત હોય તો તેનાં આગળ એવી દિક્ષિતોનો કોઈ ક્લાસ ન આવે. અને દરેક ટીનેજર્સને આલિયા ભટ્ટ ખેંખલી સ્ટાર કીડ્ઝ લાગે છે.
યૂ નૉ…પોઝિટીવ વિકાસ…😉

– અને વિડીયો અપલોડ કર્યા પછી વારંવાર વ્યુઅર્સનું ચેકઈન…ડેટાનો વિનિમય વધારી આપે.
ગરીબ ઈશા અંબાણીનું ઘર આ રીતે જ ચાલે છે.

અને આવાં તો અનેક રિઝન્સ છે જેનાથી વિકાસ વેગવાન બન્યો છે તે તમે રિસર્ચ કરી એડી શકો છો. પણ ટૂંકમાં કદીક મોડી રાત્રે સળવળાટ સંભળાય તો જાગો ને બારીની બહાર ડોકિયું કાઢો…અને જૂઓ કે ભારત દેશ તો અને હીરાને હીરીઓની ખાણ છે…..😉😉😉

ડેંજરસ પોઈન્ટ-
એમેઝોન, હોટસ્ટાર,નેટફ્લિક્સ જેવી હાટડીઓની ભરમાર છે. જો એકાદ પણ પ્રમોશન ખાતર એકાદ ટિકટોકીયાને એન્ટ્રી આપી દે તો જનરેશન નેકસ્ટની વાટ્ટ લાગેલી જ સમજો…!

Know બોલ- 
પરણેલા સ્ત્રી અને પુરુષથી શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અભિનેત્રી કોઈ ન હોઈ શકે.

ઈરફાન

Play
-0:09
Additional Visual Settings

Click to enlarge

Unmute

હૈદ્રાબાદી_વેજ_દમ_બિરયાની

સૌજન્યઃ ફેસબુક મિત્ર

Pradip Nagadia

My food My recipes

Public group

આપણાં ગ્રુપનાં Truptiba Jadejaની ફરમાઈશ પર સૌ પરિવારજનોના લાભાર્થે

#હૈદ્રાબાદી_વેજ_દમ_બિરયાની

બિરયાની એ મુખ્યત્તવે મુસ્લિમ સમાજમાં અતિશય લોકપ્રિય બનેલી ‘વન પોટ’ મીલ, એટલે કે એક સંપૂર્ણ ભોજનની નોનવેજ વાનગી છે. આ જ વાનગીને પ્યોર વેજ ફૂડ તરીકે પણ એટલાં જ સમ્માન અને આદર પણ મળેલાં છે.
બિરયાની એ મૂળ તો ‘દમ પુખ્ત’ એટલે કે દેશી ઢબનાં ચૂલા પર માટીનાં વાસણમાં કે જેનું મોં રોટીનાં લોટ વડે ચુસ્ત રીતે બંધ કરી, ઢાંકણ ઢાંકી, વરાળથી રાંધવામાં આવતી હોય છે. રસોઈની આ કલાનાં મૂળ તો છેક પર્શિયામાં જોવામાં આવેલ છે કે જ્યાં ધાતુ કે માટીનાં વાસણમાં ચોખા, મસાલાઓ અને બીજાં અનેક દ્રવ્યોને ભેળવી અગાઉ કહ્યું તેમ તે વાસણનું મોં લોટ વડે ઢાંકી ઊપર ઢાંકણુ મૂકી તે વાસણને ગરમ રેતીમાં ડાટી દેવામાં આવતું. (આપણે ત્યાં ભારતમાં રાજપુતાના-આજનું રાજસ્થાન માં આ રીતે બનેલ ખોરાકને ‘ખડ્ડ કા પિંડ તરીકે ઓળખવામાં આવતું. આ રીતે ખોરાક એકદમ ધીમે ધીમે રંધાતો અને તેનાં પોષક મૂલ્યો તેમજ તેની સુગંધ અવ્વલ દરજ્જાના રહેતાં.) પર્શિયાથી આવેલી આ રીત ભારતમાં અવધી, હૈદરાબાદી, પંજાબી અને મુગલાઈ ભોજનમાં તેનાં એક ખાસ સ્વાદ અને મોહક ખુશ્બુને કારણે ખૂબ જ પ્રચલિત થયેલ.

આજની આપણી આ વાનગી, ‘હૈદ્રાબાદી વેજ બિરયાની’ એ જ અસલી પરંપરાનું આજનું સ્વરૂપ કહી શકાય. હું ચૂલો અને માટીનાં ‘પાટીયા’ તેમજ બળતણ તરીકે લાકડાંનો ઉપયોગ કરી દેશી ઢબથી આ વાનગી બનાવવાનો છું. એક વાત ખાસ નોંધી રાખજો કે બિરયાની જેવી અદ્વિતીય વાનગી બનાવવા જહેમત અને સમય એ બન્ને લાગશે જ. અને ભૈ નાયાબ વાનગીઓ એમ કંઈ સહેલાઈથી થોડી બની જાય?

સામગ્રી :-
ચોખા રાંધવા માટે –
૨ કપ બાસમતી ચોખા, (પાણીમાં ધોઈ પછી એક કલાક માટે પલાળી રાખવા.
૧ ચમચી તેલ,
દોઢ ચમચી જીરૂં,
૫-૬ દાણા કાળા મરી,
૨-૩ લવિંગ,
નમક સ્વાદાનુસાર.

શાકભાજી માટે-
૩ કપ મિક્સ શાક (ગાજર, વટાણા, બટેટા, બ્રોકોલી, ફણસી, રીંગણાં વગેરે, એક સરખા સમારેલાં)
૧ મોટી ડુંગળી, ઊભી સળીમાં સમારેલી,
૪ લીલાં મરચાં, ઊભાં સમારેલાં,
૨ ચમચા આદુ-લસણની પેસ્ટ,
૧ ચમચી બિરયાની મસાલો,
૧ ૧/૨ ચમચી કાશ્મીરી લાલ મરચું પાવડર,
૧/૨ ચમચી હળદર,
નમક સ્વાદાનુસાર,
૧ કપ ઘાટું દહીં.

તળેલી ડુંગળી માટે –
૨ મોટી ડુંગળી, જાડી ઊભી સળીમાં સમારેલી,
૧ ચમચી કોર્નસ્ટાર્ચ,
તેલ, તળવા માટે.

ખડા મસાલા –
૪ એલચી
૧ એલચો
૧ ટુકડો તજ
૨ તેજપત્તા
૧/૨ ચમચી શાહી જીરૂ,
૧ બાદીયાન ફૂલ.

અન્ય સામગ્રી –
૪ ચમચા દેશી ઘી,
૧/૨ કપ કેસર ધોળેલું દૂધ,
૧/૪ ઝૂડી ફુદીનાનાં પાન, હાથેથી તોડીને ટુકડા કરેલાં,
૧/૨ ઝૂડી કોથમરીનાં પાન,
૧/૨ કપ કાજુ, ઘી માં ગુલાબી શેકેલાં
૫૦ ગ્રામ સફેદ માખણ,
૫૦ ગ્રામ ઘાટું દહીં.
રાંધતી વખતે પાટીયો સીલ કરવા માટે રોટલીની કણક.

તૈયારીઓ :-
૧) ઊંચી ક્વોલિટીનાં, લાંબા દાણાવાળા બાસમતી ચોખાને ધોઈને પાણીમાં એક કલાક માટે પલાળી રાખો.
૨) આ દરમ્યાન બિરયાનીમાં વાપરવા માટેનાં બધા શાક ધોઈને એક સરખા સમારી રાખો.
૩) બે મોટી ડુંગળી લઈ તેને જાડી, ઊભી સળીમાં સમારો, કોર્નસ્ટાર્ચ વડે કવર કરી ગરમતેલમાં બ્રાઉન થાય ત્યાં સુધી તળી લેવી.
૪) એક નાની હાંડીમાં કેવળ અડધી ચમચી ઘી ગરમ કરી તેમાં કાજુને એકદમ ધીમી આંચ પર ગુલાબી શેકી લેવા.
૫) કેસરનાં થોડાં તાંતણાઓ હૂંફાળા દૂધમાં પલાળી રાખો.
૬) આટલી તૈયારીમાં લગભગ એક કલાક જેટલો સમય લાગી ગયો હશે.
૭) હવે, ચોખા અધકચરા રાંધી લઈએ.
તેનાં માટે જાડા તળીયાવાળી એક હાંડીમાં
૩ ૧/૨ કપ પાણી લઈ તેમાં અડધી ચમચી તેલ, જીરૂં, કાળામરી અને થોડું નમક ઊમેરો. પાણી ગરમ થાય ત્યારે તેમાં ચોખા ઊમેરી અધકચરા બાફી લેવાં. (ચોખાનો દાણો બે આંગળી વચ્ચે દબાવી ને ચેક કરતાં સહેલાઈથી ભાંગી ન જવો જોઈએ.) હવે આ ચોખાને ચારણી વડે ચાળી તેનાં પર ઠંડુ પાણી રેડવું, આમ કરવાથી ચોખા આગળ રંધાતા અટકી જશે.
આ ચોખાને અલગ રાખો.
૮) હવે આવશે શાકનો વારો.
જાડા તળીયાવાળી હાંડીમાં ઘી-તેલ મિક્સ ગરમ કરો. ગરમ થાય ત્યારે તેમાં જીરૂં ઊમેરો અને જીરૂં તતડે ત્યારે બાકીનાં બધાં ખડા મસાલાઓ ઊમેરી દેવા અને ધીમા તાપે સરસમજાની સુગંધ આવે ત્યાં સુધી સાંતળી લેવા.
આ સમયે આદુ-લસણની પેસ્ટ તેમજ ચીરીયામાં સમારેલ લીલાં મરચાં ઊમેરી થોડી વધારે વખત સાંતળવું.
હવે તેમાં સમારેલાં શાક ઊમેરી દેવાં અને પાંચેક મિનીટમાં બધાં શાક અધકચરા ચોડવાઈ જાય ત્યાં સુધી ધીમા તાપે, ચલાવતાં રહીને પકાવવા.
આ સમયે તેમાં હળદર, લાલ મરચું પાવડર, બિરયાની મસાલો તેમજ સ્વાદાનુસાર નમક મેળવી મસાલાઓ સાંતળાય જાય ત્યાં સુધી ધીમે તાપે ચોડવવા.
મસાલાઓ બરાબર ચડી જાય ત્યારે આંચ એકદમ ધીમી કરી શાકમાં દહીં ભેળવો અને થોડું ચલાવી બધા શાક પર દહીં બરોબર ભળે એટલું જ, હળવેથી ચલાવી દહીંનું પાણી સુકાઈ જાય ત્યાં સુધી ચોડવો.
અડધા ભાગનાં ફુદીના તેમજ કોથમારીના પાન પણ હલ્કે હાથે ભેળવી દેવાં.
તૈયાર થયેલાં શાકને અલગ રાખો.

હવે સમય છે બિરયાનીનાં લેયર્સ એસેમ્બલ કરવાનો.
માટીની એક દેગ લ્યો. તેમાં બે ચમચા દેશી ઘી ગરમ કરી દેગને એવી રીતે ચલાવો કે તેની અંદરની દીવાલો પર ઘી બરાબર ફેલાઈ જાય.
આ દેગનાં તળીયે અડધા ભાગનું શાક પાથરો, તેનાં પર થોડી તળેલી ડુંગળીનું થર બનાવો, આ થર ઊપર અડધા ભાગનાં ચોખાનું થર પાથરો. ચોખા પર થોડાં કાજુ ભભરાવો.
હવે આ થર ઊપર ફરીથી શાક, ડુંગળી, ચોખા અને કાજુ એમ બધાં થર ફરી વખત પાથરો.
આ ઉપલાં થર પર બચેલા ફોદીના, કોથમરી, કાજુ, તળેલી ડુંગળી વગેરે ભભરાવો. વચ્ચે થોડાં સફેદ માખણનાં ચસ્કા મૂકો, કેસરયુક્ત દૂધ છંટકોરો અને દેગનાં મુખ પર રોટલીની કણક લપેટી તેને ઢાંકણ વડે એ રીતે સખત ઢાંકવું કે વરાળ બહાર ન નીકળી શકે. ચાહો તો એ ઢાંકણ પર કોઈ વજનદાર વસ્તુ જેવી કે પથ્થરની ખરલ કે એવી બીજી કોઈ વસ્તુ મૂકી શકાય. ચોખામાં તેમજ શાકમાં રહેલાં પાણીનાં ભાગની વરાળની મદદ વડે જ બિરયાની રંધાઈ રહેશે.
માટીની દેગને ચૂલા પર એકદમ ધીમી આંચ પર આશરે અડધી કલાક સુધી રાખવાથી બિરયાની તૈયાર થઈ જશે.
બિરયાનીને તમારી પસંદના રાયતા અને/કે મિર્ચી કા સાલન સાથે પીરસો
ફોટો :- ઈન્ટરનેટ

Image may contain: food

૧૮-અમેરિકન મેલ્ટિંગ પોટ અને૧૯-બિનગોરી પ્રજાનું શું?

અમેરિકામાં વસતા ભારતીઓ વિશે

NatwarGhandhi

નટવર ગાંધી

૧૮-અમેરિકન મેલ્ટિંગ પોટ

સૌથી અગત્યનો પ્રશ્ન એ છે કે આ અમેરિકામાં વસતા ભારતીયોનું ભવિષ્ય છે?  પોતે ક્યાં સુધી ભારતીય જ રહેશે અને પોતાના તથા સંતાનોના અમેરિકીકરણમાં પોતે કેવો ભાગ ભજવશે?  અમેરિકીકરણ અનિવાર્ય હોવા છતાં દરેક ઈમિગ્રન્ટ પ્રજાની પહેલી પેઢીએ પોતાની વિશિષ્ટ સંસ્કૃતિ અને જીવનરીતિ જાળવી રાખવા પ્રયત્નો જરૂર કર્યા જ છે.  ગઈ સદીમાં આવેલા ઈમિગ્રન્ટ્સ લોકોએ પોતાની આગવી વસાહતો પણ સ્થાપવા પ્રયત્નો કરેલા. 1818ના ગાળામાં આઈરીશ ઈમિગ્રન્ટ્સ વધી ગયેલા ત્યારે તેમાંના નિરાશ્રિતો ઠેકાણે પડે એટલા માટે ન્યૂ યોર્ક અને ફિલાડેલ્ફિયાનાં હિતવર્ધક મંડળોએ આઈરીશ પ્રજાને પોતાની આગવી જગ્યા અપાવવા માટે અમેરિકન સરકારને અરજી કરેલ.  અમેરિકાના પશ્ચિમ પ્રદેશમાં વિશાળ જમીન સાવ ખાલી પડી હોવા છતાં સરકારે આ કામ માટે જમીન આપવાની ના પાડી.  અમેરિકન ઈમિગ્રશનના ઇતિહાસમાં આ એક અગત્યનો બનાવ હતો. 

આ નકારાત્મક નિર્ણય દ્વારા કોંગ્રેસે એક વાત સ્પષ્ટ કરી કે આ દેશમાં કોઈ પણ વંશની પ્રજા પોતાના જુદા દેરાતંબૂ બાંધે અને પોતાનો જુદો ધજાગરો ફરકાવે એ કોંગ્રેસને અમાન્ય હતું.  પેન્સિલવેનિયા અમુક વિસ્તારોમાં જ્યારે જર્મન ઈમિગ્રન્ટ્સ ખડકાવા મંડ્યા ત્યારે અમેરિકાના વયોવૃદ્ધ સંસ્થાપક બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન અને અન્ય મોવડીઓએ પણ ચેતવણી આપેલ, “અમેરિકામાં અમેરિકનો માટે જ છે.  ઈટાલિયન, જર્મન, ડચ, આઈરીશ વગેરે વિવિધ પ્રજાઓએ પોતાની વંશગત વિશિષ્ટતા વેગળી કરીને અમેરિકામાં એકરસ થવું ઘટે.”  યુરોપના ખૂણે ખૂણેથી આવેલ પ્રજાઓ અમેરિકન ભઠ્ઠી (મેલ્ટિંગ પોટ)માં ઊકળી ઊકળીને આ રીતે એકરસ થઈને અમેરિકન બની. 

૧૯-બિનગોરી પ્રજાનું શું?

પરંતુ આ તો યુરોપિયન લોકોની વાત થઈ.  એ ગોરી પ્રજા અમેરિકામાં જે રીતે એકરસ થઈ શકી તે રીતે આપણી બિનગોરી ભારતીય પ્રજા અમેરિકામાં એકરસ થઈ શકે ખરી?  અને જો બહુમતિ ગોરી પ્રજા સાથે આવું સંમેલન ન થઈ શકે તો સદાને માટે એક બિનગોરી લઘુમતિ તરીકે રહેવું તે હિતાવહ ખરૂં કે?  આ બાબતમાં અહીંની આફ્રિકામાંથી લવાયેલી  હબસી પ્રજાનો કરુણ દાખલો આપીને ચેતવણી અપાય છે.  સદીઓના અમેરિકન વસવાટ પછી પણ એ હબસી પ્રજા મોટા ભાગે ગરીબી અને શોષણમાં આજે સબડે છે. 

એક એશિયન લઘુમતિ તરીકે આપણા ભારતીયો માટે અહીં વસતી અન્ય એશિયન પ્રજા, મુખ્યત્વે ચાઈનીઝ અને જાપાનીઝ લોકોના દાખલાઓ વધુ યોગ્ય બની રહે.  આ ખંતીલી પ્રજાઓએ દાયકાઓના વસવાટ પછી, પોતે બિનગોરી એશિયન પ્રજાઓ હોવા છતાં પણ, અમેરિકીકરણ સિદ્ધ કર્યું છે.  અને સાથે સાથે પોતાની વંશગત વિશિષ્ટતાઓ જાળવી રાખી છે.  વધુમાં લઘુમતિ પ્રજા હોવા છતાં ફૂલીફાલી છે. શિક્ષણ, સંસ્કૃતિ, ધર્મ, અને વાણિજ્યકૌશલ્ય દૃષ્ટિએ ભારતિયો માટે અહીંની યહૂદી લઘુમતિ કદાચ વધુ યોગ્ય દૃષ્ટાંત પૂરું પાડે છે.  પણ એ ગોરી લઘુમતિ છે.  જેટલી ઝડપથી યુરોપીય પ્રજા અહીં એકરસ થઈ એટલી ઝડપથી બિનગોરી એશિયન પ્રજા અમેરિકામાં એકરસ ન જ થઈ શકે એ નિર્વિવાદ વાત છે. છતાં જે રીતે હબસીઓ આ સમાજના મુખ્ય પ્રવાહોથી બહુધા વેગળા રહ્યા છે તેમ આપણા ભારતીયો નહીં રહે તે પણ નિર્વિવાદ વાત છે. 

 

ક્રમશઃ

મનુષ્યનું મગજ વટાવશે તમામ સીમાઓ

વાંચવા સમજવા જેવો વિષય

મધુસંચય

માનવમગજ એક અદભુત રચના છે, જેને સંપૂર્ણપણે સમજવા સદીઓ લાગી જશે. મનુષ્યના મગજમાં અગણિત ઇમેજ-દ્રશ્યો અને અમાપ ડેટાથી સમૃદ્ધ મેમરી, અસીમ જ્ઞાનનો ભંડાર, વિસ્મયકારી તર્ક શક્તિ અને નિર્ણય શક્તિ, અંગ-ઉપાંગોના ઉચિત ઉપયોગની ક્ષમતા, વિવિધ કૌશલ વિકસાવવાની શક્તિ, જીવન ટકાવવાનું સામર્થ્ય આદિ અસંખ્ય વિશિષ્ટતાઓ છે. તેનાથી મનુષ્ય અન્ય પ્રાણીઓથી ચડિયાતો સાબિત થાય છે.

હ્યુમન બ્રેઇન પ્રકૃતિના શ્રેષ્ઠતમ સર્જનની દેન છે. આજ સુધી મગજની જટિલ રચનાના ભેદ ઉકેલી શકાયા નથી. પ્રતિદિન મગજની રચના તથા ક્રિયાશીલતાનાં નવાં રહસ્યો બહાર આવે છે. સાથે મગજની તમામ મર્યાદાઓને વળોટી, તેની કાર્યક્ષમતાને સીમાઓની પાર લઈ જવા ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ્સ નિતનવા પ્રયોગોમાં વ્યસ્ત છે.

વૈજ્ઞાનિકો ન્યુરોસાયન્સ અને ફિઝિક્સને સાથે રાખી, અદ્યતન પ્રયોગો દ્વારા માનવમગજને ‘સુપરબ્રેઇન’ ની દિશામાં લઈ જવા કટિબદ્ધ છે. અત્યારે નેનોટેકનોલોજી, નેનોરોબોટિક્સ, બ્રેઇન/ ક્લાઉડ ઇંટરફેસ અને ઇન્ટરનેટ ઑફ થોટ્સ જેવા ચમકભર્યા શબ્દો આપણને આંજી રહ્યા છે.

જ્યારે માનવીઓનાં મગજ પરસ્પર જોડાશે અને સાથોસાથ ઇન્ટરનેટ સાથે પણ કનેક્ટ થઈ શકશે, ત્યારે માની ન શકાય તેવી…

View original post 1,660 more words

૧૩-સંઘર્ષના ભણકારા -૧૪-ઊછરતી અમેરિકન પેઢી

અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો વિશે”

NatwarGhandhi

નટવર ગાંધી.

૧૩-સંઘર્ષના ભણકારા  

જો કે પરદેશવાસનો આ જે તરફડાટ છે તે પહેલી પેઢીના ઈમિગ્રન્ટ ભારતીયોનો  છે.  અહીં ઊછરતાં એમનાં સંતાનો તો અંશેઅંશ અમેરિકન જ છે.  આ બાળકો બ્લોટિંગ પેપરની જેમ એમની આજુબાજુન અમેરિકન વાતાવરણને આત્મસાત્ કરે છે.  એમની ભાષા અને ઉચ્ચારો, ભાવ અને પ્રતિભાવ, વાતો અને વિચારો, સંસ્કારો અને સંસ્કૃતી–એ બધું અમેરિકન છે. જ્યારથી એ બાળક ટીવી જોવાનું શરૂ કરે ત્યારથી જ એ ભારતીય મટીને અમેરિકન બનવાનું શરૂ કરે.  ટીવીથી શરૂ થયેલું એનું અમરિકનાઈઝેશન (અમેરિકીકરણ) પાડોશ અને સ્કૂલ આગળ વધે છે.  ખાસ કરીને તો અમેરિકન સ્કૂલમાં જ ભારતીય કિશોરને એની અમેરિકન હયાતી મળે છે.  એ કિશોરને પૂછશો તો એ ગર્વથી પોતાનું અમેરિકન અસ્તિત્વ જાહેર કરશે. 

ભારતીય માબાપોનાં આ અમેરિકન સંતાનોને ભારત દેશ સાથે બહુ લાગતુંવળગતું નથી.  અમેરિકન હયાતીનાં બાહ્ય લક્ષણો એમને જેટલાં સહજ છે, તેટલાં ભારતીય જીવનનાં પ્રતીકો એમને સહજ નથી.  અમેરિકન ફિલ્મ અને ટીવીમાંથી સાંપડેલા મિકી માઉસ, બગ્જ બની અને બિગ બર્ડનાં પાત્રો, હોટ ડોગ અને હેમ્બર્ગર, પીઝા અને કૉક, રોક અને કન્ટ્રી મ્યુઝિક, અટારી અને પેકમેન, કમ્પ્યુટર અને સ્ટીરિયો–આ બધાંની વચ્ચે ઉછરેલી અહીંની પ્રજામાટે ભારતીય જીવનનાં પ્રતીકો અને રીતરિવાજો સમજવાં સહેલાં નથી.  આપણી ભાષા અને ઉચ્ચારો, આપણો અન્યોન્ય પ્રત્યેનો વ્યવહાર, નજીવી ઓળખાણે ટપકી પડતા મહેમાનોનું ધાડું, કાકા-મામા-ફુઆ વગેરે સગાંઓની લંગાર, આપણા તહેવારો, અનેક પ્રકારનાં અને અનેક અંગોવાળાં આપણાં દેવદેવીઓ, કારમાં અને ઘરે નિત્ય ગુંજી રહેતાં ફિલ્મી ગીતો, ઢંગધડા વગરની આપણી ફિલ્મો–આ બધાંનો એ ઊછરતી પ્રજાના અમેરિકન અસ્તિત્વ સાથે બહુ મેળ ખાતો નથી.  અમેરિકાના સામાજિક સંદર્ભમાં આ ભારતીય જીવન એમના માટે એક વિચિત્ર વાત બની રહે છે.  તેવી જ રીતે એ ઊછરતી પ્રજાના અમેરિકન હયાતી અહીં વસતા ભારતીયો માટે એક સમસ્યા બની ગઈ છે.  આ સમસ્યામાં મને આ બે પેઢી વચ્ચે આવી રહેલા અનિવાર્ય સંઘર્ષના ભણકારા સંભળાય છે.

૧૪-ઊછરતી અમેરિકન પેઢી

આ ઊછરતી પ્રજા જેમ જેમ ઉંમરમાં વધતી જાય છે તેમ તેમ તે પોતાનું સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વ વ્યક્ત કરે છે. લગ્નજીવન, પ્રણય, જાતીય સંબંધો, કૌટુંબિક સંબંધો, કારકિર્દી વગેરેના તેમના ખ્યાલો અને વિચારો બહુધા અમેરિકન જ છે, અને તે ભારતીય વિચારસરણીથી ઘણા જુદા પડે છે.  માબાપે પસંદ કરેલ કન્યા કે મૂરતિયાને વડીલોની આજ્ઞા છે એટલે અહીં કોઈ પરણવાનું નથી, આ પ્રજા તો પોતાની જ મેળે પોતાના જીવનસાથીની પસંદગી કરશે અને તે પણ અમેરિકન ઢબે જ કરશે.  તે પ્રમાણે બાપાને પસંદ છે એટલે હું ડોક્ટર થઈશ એવી રીતે કોઈ અહીં કારકિર્દી પસંદ નથી કરતું. પોતાના જીવનની અભિવ્યક્તિ જ્યાં શ્રેષ્ઠ રીતે થાય તેવા જ ક્ષેત્રે આ અમેરિકન પ્રજા પોતાનું જીવન જીવવાનું પસંદ કરશે. આનો અર્થ એ નથી કે આ પ્રજા સ્વચ્છન્દી કે અવિવેકી છે.  કૌશલ્ય, ખંત અને ઉચ્ચ શિક્ષણને કારણે પ્રથમ પેઢીએ જ સંપન્ન ભારતીય ઈમિગ્રન્ટ લોકોની વિલક્ષણતાઓ એમનાં સંતાનોમાં પણ ઊતરતી આવી છે.  આર્થિક, સામાજિક અને અન્ય દૃષ્ટિએ જોતાં તો અત્યારથી પણ જોવા મળે છે. મોરનાં ઈડાં કંઈ ચીતરવાં પડતાં નથી.[1]  પરંતુ એમનું જ્વલંત ભવિષ્ય એક અમેરિકન પ્રજા તરીકેનું હશે, નહીં કે ભારતીય પ્રજા તરીકેનું તે વાત સ્પષ્ટ સમજવી ઘટે અને છતાં એ જ વાત અહીં વસતા ભારતીયોને ગળે ઊતરતી નથી. 

[1] આ અહીં ઉછરેલી પહેલી પેઢીએ જે અસાધારણ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી છે તેમાં કેટલાંક તો ગવર્નર (લુઇઝાના અને સાઉથ કેરોલિના), કોંગ્રેસમેન (અમી બેરા), ફેડરલ એજન્સી હેડ (રાજીવ શાહ),  આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી (સ્ટેટ અને કોમર્સ ડિપાર્ટમેન્ટ્સ) અને એમ્બેસેડર (રીક વર્મા–ઇન્ડિયા), એવી અગત્યની રાજકારણની પોઝિશન સુધી પહોંચેલા છે.  વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ટીમે જ્યારે પ્રમુખ બરાક ઓબામાં સાથે મસલત કરવા ભોજન લીધેલું, ત્યારે ઓબામાની સાથે એમની ટીમમાં ત્રણ અમેરિકન ભારતીયો હતા–અમેરિકાના ભારત ખાતેના એમ્બેસેડર રાહુલ રીક વર્મા, વિદેશ નીતિના આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી અને ગુજરાતમાં જન્મેલા નિશા બિસ્વાલ દેસાઈ અને અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે મદદ કરતી એજન્સી (AID)ના ડાયરેક્ટર રાજીવ દેસાઈ! 

 

[1] આ અહીં ઉછરેલી પહેલી પેઢીએ જે અસાધારણ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી છે તેમાં કેટલાંક તો ગવર્નર (લુઇઝાના અને સાઉથ કેરોલિના), કોંગ્રેસમેન (અમી બેરા), ફેડરલ એજન્સી હેડ (રાજીવ શાહ),  આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી (સ્ટેટ અને કોમર્સ ડિપાર્ટમેન્ટ્સ) અને એમ્બેસેડર (રીક વર્મા–ઇન્ડિયા), એવી અગત્યની રાજકારણની પોઝિશન સુધી પહોંચેલા છે.  વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ટીમે જ્યારે પ્રમુખ બરાક ઓબામાં સાથે મસલત કરવા ભોજન લીધેલું, ત્યારે ઓબામાની સાથે એમની ટીમમાં ત્રણ અમેરિકન ભારતીયો હતા–અમેરિકાના ભારત ખાતેના એમ્બેસેડર રાહુલ રીક વર્મા, વિદેશ નીતિના આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી અને ગુજરાતમાં જન્મેલા નિશા બિસ્વાલ દેસાઈ અને અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે મદદ કરતી એજન્સી (AID)ના ડાયરેક્ટર રાજીવ દેસાઈ!